---
title: 'TCP/IP Modeli'
source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/ag-modelleri/tcp-ip-modeli'
course: 'Ağ Modelleri ve Protokoller'
language: tr
updated: '2026-08-17T18:07:07+00:00'
license: 'CC BY-SA 4.0'
---

# TCP/IP Modeli

Dört katmanlı pratik model, OSI ile eşlemesi, kum saati mimarisi ve uçtan uca ilkesinin tasarıma etkisi.

Önceki ders yedi katmanlı bir başvuru modelini tanıttı ve bu modelin gerçekleştirilen
yığınlara tam oturmadığını belirtti. İnternet'te çalışan yığın ayrı bir soydan gelir:
önce protokoller yazılmış, model sonradan onları betimlemek için tarif edilmiştir.

Bu dersin sorusu, o yığının nasıl bölündüğü ve bölünmenin hangi tasarım kararlarını
dayattığıdır. Sonuçta ortaya çıkan yapı, katman sayısıyla değil, ortadaki tek katmanın
tekliğiyle ayırt edilir.

## Dört Katman

TCP/IP modeli dört katman tanımlar:

| No | Katman | Sorumluluk | Örnek protokol sınıfı |
|---|---|---|---|
| 4 | Uygulama (application) | Uygulamaya özgü alışveriş kuralları | Kaynak aktarımı, ad çözümleme, posta |
| 3 | Taşıma (transport) | Uçtan uca çoğullama ve isteğe bağlı güvenilirlik | TCP, UDP |
| 2 | İnternet (internet) | Ağlar arası adresleme ve yol seçimi | IP, ICMP |
| 1 | Bağlantı (link) | Tek bir ağ üzerinde çerçeve iletimi | Ethernet, kablosuz yerel ağ |

Modelin adı, iki merkezî protokolünden gelir: **IP (Internet Protocol)** ve **TCP
(Transmission Control Protocol)**. Adlandırma bir yanılgıya yol açabilir: taşıma
katmanında TCP'nin yanı sıra başka protokoller de vardır ve model bunları dışlamaz.

Modelin OSI'den ayrıldığı iki nokta belirgindir. Birincisi, OSI'nin fiziksel ve veri
bağlantısı katmanları burada tek bir **bağlantı katmanında** birleşir. Bu birleştirme
bilinçlidir: IP, altındaki ağ teknolojisinin ayrıntılarını bilmeme sözü verir, dolayısıyla
o ayrıntıların kaç katmana bölündüğü onu ilgilendirmez. İkincisi, OSI'nin oturum ve sunum
katmanları ayrı katman olarak yoktur; işlevleri uygulama katmanına bırakılmıştır.

## İki Modelin Eşlenmesi

| OSI | TCP/IP | Not |
|---|---|---|
| 7 Uygulama | Uygulama | Doğrudan karşılık |
| 6 Sunum | Uygulama | Kodlama ve şifreleme uygulamaya veya kütüphaneye düşer |
| 5 Oturum | Uygulama | Diyalog yönetimi ayrı katman değil |
| 4 Taşıma | Taşıma | Doğrudan karşılık |
| 3 Ağ | İnternet | Doğrudan karşılık |
| 2 Veri bağlantısı | Bağlantı | Birleşme |
| 1 Fiziksel | Bağlantı | Birleşme |

Eşlemenin bozulduğu yerler bilinmelidir. Güvenli taşıma protokolleri, taşıma katmanının
akışını kullanır ve uygulama verisini şifreler; OSI sözlüğünde sunum katmanına, TCP/IP
sözlüğünde uygulama katmanına düşer. Adres eşleme protokolü, ağ katmanı adresinden
bağlantı katmanı adresine çeviri yapar ve iki katmana birden aittir. Tünelleme
kullanıldığında bir ağ katmanı paketi başka bir ağ katmanı paketinin yükü olur; katman
sırası tekrarlanır.

Bu nedenle katman numaralarının pratik değeri kesin sınıflandırma değil, ortak sözlüktür.
Bir sorunun "üçüncü katman sorunu" olduğunu söylemek, sorunun yol seçimiyle ilgili olduğunu
söylemenin kısa yoludur.

## Kum Saati Mimarisi

TCP/IP yığınının ayırt edici özelliği katman sayısı değil, **katman başına protokol
çeşitliliğinin dağılımıdır**.

Bağlantı katmanında çok sayıda teknoloji vardır: kablolu yerel ağ, kablosuz yerel ağ,
hücresel bağlantı, uydu bağlantısı, noktadan noktaya seri hatlar. Uygulama katmanında da
sayısız protokol vardır. Ortada ise **tek bir protokol** durur: IP.

Bu yapı **kum saati (hourglass)** olarak adlandırılır: iki uçta genişlik, ortada dar bir
boğaz. Boğazın darlığı bir kısıtlama değil, mimarinin ta kendisidir. Ortada tek bir
protokol olduğu için:

- Yeni bir bağlantı teknolojisi, IP paketlerini taşımayı öğrendiği anda tüm uygulamalara
  açılır. Uygulamaların hiçbirinde değişiklik gerekmez.
- Yeni bir uygulama protokolü, IP üzerinde çalıştığı anda tüm bağlantı teknolojileri
  üzerinden erişilebilir olur. Ağ altyapısında değişiklik gerekmez.

Çarpım burada toplama dönüşür: $n$ bağlantı teknolojisi ve $m$ uygulama protokolü için
$n \times m$ uyarlama yazmak yerine, $n + m$ uyarlama yeter. Boğazın maliyeti ise IP'nin
kendisini değiştirmenin zorluğudur: dar boğaza dokunmak, iki uçtaki her şeyi ilgilendirir.
Adres genişliğini değiştirmenin neden onlarca yıla yayılan bir iş olduğu bu yapıdan
anlaşılır; bu konu IPv6 dersinde ele alınacaktır.

## Uçtan Uca İlkesi

TCP/IP'nin ikinci belirleyici tasarım kararı, işlevlerin nerede gerçekleştirileceğiyle
ilgilidir. **Uçtan uca ilkesi (end-to-end principle)** şunu söyler: bir işlev, ancak uç
noktalar tarafından gerçekleştirilebiliyorsa ağın içine konmamalıdır.

Gerekçe bir doğruluk argümanıdır. Bir dosyanın hatasız aktarıldığından emin olmak isteyen
uygulama, bunu kendi başına doğrulamak zorundadır: ara düğümlerin her biri kendi
bağlantısında hata denetimi yapsa bile, düğüm içindeki bellek bozulması veya yazılım hatası
denetimlerin dışında kalır. Uçtaki doğrulama zorunlu olduğuna göre, aradaki doğrulamalar
doğruluk için gerekli değildir. Ara düğümlerdeki denetim yalnızca bir başarım
eniyilemesidir: hatalı çerçeveyi erken atmak, onu uca kadar taşıyıp orada attırmaktan
ucuzdur.

Bu ilkenin somut sonucu, IP'nin sunduğu hizmetin **elinden geleni yapan (best-effort)**
olmasıdır. IP paket kaybını, sıra bozulmasını ve yinelenmeyi engellemez. Bunları düzeltmek
isteyen, taşıma katmanında veya uygulamada düzeltir. Ağ katmanı basit tutulur; karmaşıklık
uçlara itilir.

Karşılığı da vardır. Ağ, üzerinde taşınan trafiğin ne olduğunu bilmediği için trafiğe özgü
güvenceler veremez. Gecikmeye duyarlı bir akışa öncelik vermek, ek düzenekler gerektirir.
Adres dönüştürme ve durum tutan ara kutular ise ilkeyi doğrudan zorlar; bu gerilim NAT ve
PAT dersinde ele alınacaktır.

## Örnek Ağda Katmanların Karşılığı

Önceki derste tanıtılan kurumsal ağ üzerinde dört katmanın karşılığı şudur.
`192.168.10.196` adresli istemci, `198.51.100.20` adresli sunucudan bir kaynak istediğinde:

| Katman | Bu adımda ne yapılır | Kullanılan adres |
|---|---|---|
| Uygulama | İstek biçimlendirilir | Kaynağın adı |
| Taşıma | İstek bir bağlantıya oturtulur, sıra numarası verilir | Bağlantı noktası 49152 → 443 |
| İnternet | Hedef adrese göre yol seçilir | 192.168.10.196 → 198.51.100.20 |
| Bağlantı | Çerçeve geçide teslim edilir | 00:00:5e:00:53:01 → geçidin donanım adresi |

Dikkat edilmesi gereken ayrım şudur: **bağlantı katmanı adresleri her adımda değişir, ağ
katmanı adresleri değişmez.** İstemciden geçide giden çerçevede hedef donanım adresi
geçidindir; geçitten sağlayıcıya giden çerçevede hedef donanım adresi sağlayıcı
yönlendiricisinindir. Buna karşılık IP başlığındaki kaynak ve hedef adresleri yol boyunca
aynı kalır — bu kuralın istisnası, adres dönüştürmedir.

Bu ayrım, iki katmanın kapsam farkının doğrudan sonucudur: bağlantı katmanının kapsamı bir
bağlantı, ağ katmanının kapsamı uçtan uca yoldur.

## Hangi Model Ne Zaman

İki model birbirinin rakibi değildir; farklı işler için kullanılır.

OSI modeli **öğretim ve tanı** için elverişlidir. Yedi katman, sorunun kapsamını daraltmak
isteyen bir kişiye daha ince bir ızgara verir; fiziksel katman ile veri bağlantısı
katmanının ayrılması, kablo arızasıyla adresleme arızasını ayırmayı kolaylaştırır.

TCP/IP modeli **gerçekleştirim** için doğru betimlemedir. Bir işletim sisteminin ağ yığını
bu dört katmana göre yapılandırılmıştır; soket arayüzü taşıma katmanının üstünde durur,
yönlendirme tablosu internet katmanındadır, arayüz sürücüleri bağlantı katmanındadır.

Bu kurs iki sözlüğü de kullanır: katman numaralarına atıf yapılırken OSI numaralandırması,
protokollerin yerleşimi anlatılırken TCP/IP bölümlemesi esas alınır.

## Özet

- TCP/IP modeli dört katmandan oluşur: bağlantı, internet, taşıma, uygulama.
- OSI'nin fiziksel ve veri bağlantısı katmanları bağlantı katmanında birleşir; oturum ve
  sunum katmanları ayrı katman olarak yer almaz.
- Kum saati mimarisinde ortada tek bir protokol (IP) durur; bu darlık, $n \times m$
  uyarlama sorununu $n + m$'ye indirger, karşılığında IP'yi değiştirmeyi zorlaştırır.
- Uçtan uca ilkesine göre bir işlev uçlarda gerçekleştirilebiliyorsa ağın içine konmaz;
  IP'nin elinden geleni yapan hizmet sunması bu ilkenin sonucudur.
- Bir paketin yolculuğunda bağlantı katmanı adresleri her adımda değişir, ağ katmanı
  adresleri değişmez.
- OSI tanı ve öğretim için, TCP/IP gerçekleştirim betimlemesi için kullanılır.

## Sonraki Adım

İki model de verinin katmanlar boyunca sarmalandığını söyler, ancak sarmalamanın
kendisinin bir maliyeti vardır: her katman kendi başlığını ekler ve bu başlıklar taşınan
veriden yer çalar. Sonraki ders kapsülleme mekaniğini bit düzeyinde ele alacak, bir IP
başlığını alan alan kuracak ve yüzde kaç yükün başlıklara gittiğini hesaplayacak.