--- title: 'Adres ve Ad Planlaması' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/anahtarlama-ve-yonlendirme/adres-ve-ad-planlamasi' course: 'Anahtarlama ve Yönlendirme' language: tr updated: '2026-08-17T18:07:21+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Adres ve Ad Planlaması Aynı topolojide özetlenebilir plan alt ağ sayısı dokuzdan otuz altıya çıkarken tablo satırını 73'te sabit tutar, büyüme sırasına göre dağıtılan plan aynı yolda 90 satırdan 335 satıra çıkar; taşınan tek bir ağ özeti sahip olmadığı adresi duyurur duruma sokar ve iki paket kara deliğe düşer. Önceki üç ders topolojiyi bir çizge olarak ölçtü ve tablo satırı her ölçümde bir sütun olarak göründü: üç katmanlı düzende 272, dört omurgalı düzende 468. Her seferinde satır sayısını belirleyen şey topolojiydi. Satır sayısını belirleyen ikinci bir şey daha vardır ve topolojiyle hiç ilgisi yoktur: hedeflerin **nasıl adlandırıldığı**. Aynı cihazlarda, aynı bağlarla, aynı sayıda alt ağla iki ayrı adres planı aynı tabloyu bambaşka sayıda satırla doldurur. Bu dersin sorusu, planın tabloya ne yaptığıdır. ## Planın Tek Koşulu Bir yönlendirme tablosu, komşu adresleri **tek bir satırda** özetleyebilir. Buna **yol özetleme** denir ve tek bir koşulu vardır: özetlenen aralıktaki bütün adresler **aynı bir sonraki düğümden** ulaşılabilir olmalıdır. Aralık hizalı olmalı ve içine başka bir yöne giden bir adres düşmemelidir. Alt ağ maskesi, hizalama ve blok adımı hesabı **Alt Ağlara Bölme** ve **Değişken Uzunluklu Alt Ağlar** derslerinde kuruldu; burada tekrarlanmaz. Ölçülen şey hesabın kendisi değil, hesabın **tablo satırına** etkisidir. Bir plan bu koşulu ya sağlar ya sağlamaz. Sağlayan plan adres uzayını topolojiyle aynı biçimde böler: her bloğa hizalı bir aralık, her aralığın içinde her yaprağa hizalı bir alt aralık, ve her ikisinde **büyüme payı**. Sağlamayan plan adresleri tek bir havuzdan yaratılma sırasına göre dağıtır. ```text # ogretilen dokum , calistirilmamistir hizalı plan — 64 yuvalık uzay, dört blok, üçü kullanılıyor blok 0 yuva 0-15 y1: 0-3 y2: 4-7 y3: 8-11 12-15 büyüme payı blok 1 yuva 16-31 blok 2 yuva 32-47 blok 3 48-63 ayrılmış c1'in tablosu: 0-15 -> d1 16-31 -> d3 32-47 -> d5 büyüme sırasına göre plan — tek havuz, yaratılma sırası yuva 0 -> y1 yuva 1 -> y2 yuva 2 -> y3 yuva 3 -> y4 ... ardışık iki yuva ayrı bloklara düşer; özetlenecek aralık doğmaz ``` Ölçümün dayandığı varsayımlar: - **TP27** — Topoloji birinci dersin üç katmanlı düzenidir: dokuz yaprak, üç blok, altı dağıtım ve iki çekirdek düğümü. Topoloji iki planda da aynıdır; değişen tek şey plandır. - **TP28** — Adres uzayı 64 yuvadır ve yuva bir alt ağı temsil eder. Hizalı planda her blok 16, her yaprak 4 yuva alır; yaprak başına `k` yuva kullanılır, kalanı büyüme payıdır. - **TP29** — Satır sayısı, bir düğümün tablosunu kaplayan **en az sayıda hizalı önek** olarak sayılır. Boş yuva bir öneğin içine düşebilir; başka yöne giden bir yuva düşemez. - **TP30** — Kâhin topolojiyi biz kurduğumuz için bilinir ve her düğüm için her yaprağa giden en kısa yolun ilk adımıdır. Paket en uzun önek eşlemeyle yürütülür. - **TP31** — Ad bölgesi sayısı, adlar plandaki sırayla dizildiğinde blok değiştirmeden sayılabilen en az aralık sayısıdır. Ad çözümlemenin kendisi **Alan Adı Sistemi** dersinin konusudur ve burada tekrarlanmaz. - **TP32** — Kırk paketlik kümede ölçülebilen en küçük fark 1/40 = 0,025'tir. ## Ölçüm ```python """Adres ve ad plani: planin tablo satir sayisina etkisi. Bolum 1 - hizali plan ile buyume sirasina gore plan, yaprak basina 1-4 alt ag. Bolum 2 - ozetin sahip olmadigi adresi duyurmasi. """ TOHUM = 20260810 YUVA = 64 YAPRAK = [f"y{i}" for i in range(1, 10)] BLOK = {0: YAPRAK[0:3], 1: YAPRAK[3:6], 2: YAPRAK[6:9]} DAGITIM = {"d1": 0, "d2": 0, "d3": 1, "d4": 1, "d5": 2, "d6": 2} DUGUMLER = YAPRAK + sorted(DAGITIM) + ["c1", "c2"] BAGLAR = ([(y, d) for d, b in DAGITIM.items() for y in BLOK[b]] + [(d, c) for d in sorted(DAGITIM) for c in ("c1", "c2")] + [("c1", "c2")]) def uretec(tohum): d = tohum % 2147483646 + 1 def r(n): nonlocal d d = (d * 48271) % 2147483647 return d % n return r def komsuluk(): k = {u: set() for u in DUGUMLER} for x, y in BAGLAR: k[x].add(y) k[y].add(x) return k def kahin(): """Her dugum icin her hedefe giden en kisa yolun ilk adimi.""" k, tablo = komsuluk(), {} for kaynak in DUGUMLER: onceki, sira = {}, [kaynak] while sira: yeni = [] for u in sira: for v in sorted(k[u]): if v != kaynak and v not in onceki: onceki[v] = u yeni.append(v) sira = yeni for h in onceki: adim = h while onceki[adim] != kaynak: adim = onceki[adim] tablo[(kaynak, h)] = adim return tablo def hizali(k): """Her blok 16, her yaprak 4 yuva; k tanesi dolu, kalani buyume payi.""" return {16 * b + 4 * j + i: y for b, yapraklar in BLOK.items() for j, y in enumerate(yapraklar) for i in range(k)} def buyume_sirasi(k): """Alt aglar yaratilma sirasina gore tek havuzdan verilir.""" return {n: YAPRAK[n % 9] for n in range(9 * k)} def onekler(u, plan, bas=0, boy=YUVA): """u dugumunun tablosunu kaplayan en az sayida hizali onek.""" ic = {("yerel" if y == u else T[(u, y)]) for yuva, y in plan.items() if bas <= yuva < bas + boy} if len(ic) < 2: return [(bas, boy, ic.pop())] if ic else [] return (onekler(u, plan, bas, boy // 2) + onekler(u, plan, bas + boy // 2, boy // 2)) def ilet(kaynak, yuva, onek, komsu, gercek): """En uzun onek eslemeyle yurutur; varis gercek eve bakilarak sinanir.""" u, atlama = kaynak, 0 while atlama < 12: aday = [o for o in onek[u] if o[0] <= yuva < o[0] + o[1]] if not aday: return "kara delik" v = min(aday, key=lambda o: o[1])[2] if v == "yerel": return "ulasti" if gercek.get(yuva) == u else "kara delik" if v not in komsu[u]: return "kara delik" u, atlama = v, atlama + 1 return "dongu" def ciftler(sayi=40, tohum=TOHUM): r, liste = uretec(tohum), [] while len(liste) < sayi: x, y = YAPRAK[r(9)], YAPRAK[r(9)] if x != y: liste.append((x, y)) return liste def bolge(plan): """Ad dizisinde blok degistirmeden sayilabilen en az bolge sayisi.""" onceki, say = None, 0 for _, y in sorted(plan.items()): b = next(i for i, ys in BLOK.items() if y in ys) if b != onceki: say, onceki = say + 1, b return say def olc(plan, hedef=None, gercek=None): """Satirlar plandan, hedefler adres planindan, varis gercek evden.""" hedef, gercek = hedef or plan, gercek or plan komsu = komsuluk() onek = {u: onekler(u, plan) for u in DUGUMLER} ilk, sayim = {}, {"ulasti": 0, "dongu": 0, "kara delik": 0} for yuva, y in sorted(hedef.items()): ilk.setdefault(y, yuva) for x, y in ciftler(): sayim[ilet(x, ilk[y], onek, komsu, gercek)] += 1 return sum(len(o) for o in onek.values()), len(onek["c1"]), sayim T = kahin() print(f"{'plan':<14s} {'yaprak başına':>13s} {'alt ağ':>6s} " f"{'toplam satır':>12s} {'c1':>3s} {'ad bölgesi':>10s} {'ulaştı':>6s}") for ad, kur in (("hizalı", hizali), ("büyüme sırası", buyume_sirasi)): for k in (1, 2, 3, 4): plan = kur(k) satir, c1, s = olc(plan) print(f"{ad:<14s} {k:13d} {len(plan):6d} {satir:12d} {c1:3d} " f"{bolge(plan):10d} {s['ulasti']:6d}") print() ev = hizali(4) tasinan = {yuva: ("y1" if y == "y9" else y) for yuva, y in ev.items()} print(f"{'durum':<32s} {'toplam satır':>12s} {'c1':>3s} {'ulaştı':>6s} " f"{'kara delik':>10s}") for ad, plan, ger in (("plan yerinde", ev, None), ("taşındı, özet güncellenmedi", ev, tasinan), ("taşındı, ayrı satır eklendi", tasinan, tasinan)): satir, c1, s = olc(plan, ev, ger) print(f"{ad:<32s} {satir:12d} {c1:3d} {s['ulasti']:6d} " f"{s['kara delik']:10d}") ``` ``` plan yaprak başına alt ağ toplam satır c1 ad bölgesi ulaştı hizalı 1 9 73 3 3 40 hizalı 2 18 73 3 3 40 hizalı 3 27 73 3 3 40 hizalı 4 36 73 3 3 40 büyüme sırası 1 9 90 6 3 40 büyüme sırası 2 18 171 12 6 40 büyüme sırası 3 27 249 17 9 40 büyüme sırası 4 36 335 24 12 40 durum toplam satır c1 ulaştı kara delik plan yerinde 73 3 40 0 taşındı, özet güncellenmedi 73 3 38 2 taşındı, ayrı satır eklendi 76 4 40 0 ``` ## Satır Sayısı Alt Ağ Sayısından Bağımsız Olabilir Üst tablonun ilk dört satırı dersin tamamıdır. Hizalı planda alt ağ sayısı **9**'dan **36**'ya çıkarken toplam tablo satırı **73**'te kalıyor. Dört katına çıkan bir ağ, tablosuna **tek bir satır** eklemiyor. Çekirdeğin tablosu **3** satırda duruyor: blok başına bir önek. Alt dört satır aynı topolojiyi büyüme sırasına göre dağıtılmış adreslerle gösteriyor. Toplam satır **90**, **171**, **249**, **335** diye tırmanıyor — alt ağ sayısıyla doğrusal. Otuz altı alt ağda fark **73**'e karşı **335**, yani **4,6 kat**. Çekirdeğin tablosu **3** yerine **24** satır tutuyor. Aradaki farkın kaynağı tek bir koşuldur. Hizalı planda bir bloğun bütün adresleri aynı bir sonraki düğümden ulaşılır, bu yüzden tek önek hepsini kaplar. Büyüme sırasına göre dağıtılan planda ardışık iki adres ayrı bloklara düşer; kaplanabilecek hiçbir aralık kalmaz ve tablo adres başına bir satıra iner. `ad bölgesi` sütunu aynı hesabı adlarda tekrarlıyor. Hizalı planda adlar plandaki sırayla dizildiğinde **3** aralık çıkıyor — blok başına bir bölge. Büyüme sırasına göre dizilen adlarda sayı **3**, **6**, **9**, **12** diye büyüyor. Ad planı ayrı bir tasarım değildir; adres planının aynı sorusudur ve aynı hesapla ölçülür. Bir şey değişmiyor: `ulaştı` sütunu sekiz satırın sekizinde de **40**. Plan paketi kaybettirmez, yalnız tabloyu büyütür. Planın bedeli gecikmede değil, **taşınan durumdadır.** ## Özetin Sahip Olmadığı Adres Alt tablo özetin tek zayıf noktasını ölçüyor. `y9`'a bağlı ağlar başka bir yaprağa taşınmış ve adresleri değişmemişse tablolar hiç değişmez — toplam satır yine **73**, çekirdek yine **3**. Ama kırk paketin **2**'si kara deliğe düşer. Sebep şudur: çekirdeğin `32-47 -> d5` satırı artık **sahip olmadığı bir adresi** duyuruyor. Özet, kapsadığı her adresin o yönde olduğunu söyler; taşınan ağ o yönde değildir. Özet yanlış değil, **fazla kapsayıcıdır** — ve fazla kapsayan bir doğru, bir yanlıştır. Onarım son satırdadır. Taşınan ağ için ayrı ve daha dar bir satır eklenirse kırk paketin kırkı ulaşır; bedeli toplam **73**'ten **76**'ya, çekirdekte **3**'ten **4**'e çıkan satırdır. Üç satır küçük görünür, ama kural bellidir: **her istisna bir satırdır ve istisnalar birikir.** Plan, tabloyu büyümekten koruyan tek şeydir; korumayı sürdürmenin yolu ise taşınan ağı yeniden numaralandırmaktır. ## Özet - Yol özetlemenin tek koşulu, özetlenen aralıktaki bütün adreslerin **aynı bir sonraki düğümden** ulaşılabilir olmasıdır; plan bu koşulu ya sağlar ya sağlamaz. - Hizalı planda alt ağ sayısı **9**'dan **36**'ya çıkarken toplam satır **73**'te, çekirdeğin tablosu **3**'te kalır. - Büyüme sırasına göre dağıtılan planda aynı topoloji **90**, **171**, **249**, **335** satır tutar; otuz altı alt ağda fark **4,6 kattır**. - Ad planı ayrı bir tasarım değildir: ad bölgesi sayısı hizalı planda **3**'te kalır, büyüme sırasına göre dizilen adlarda **3**'ten **12**'ye çıkar. - Taşınan tek bir ağ özeti sahip olmadığı adresi duyurur hâle getirir ve **2** paket kara deliğe düşer; ayrı satır eklemek onarır ama satırı **73**'ten **76**'ya çıkarır. ## Kurs Kapanışı Kurs tek bir soruyla açıldı: karar iletide yazandan değil cihazın **kendi tablosundan** okunuyorsa, ve o tablo paylaşılan bir gerçeğin **kopyasıysa**, kopyalar anlaşmadığı sürede pakete ne olur? On yedi ders bu soruyu on yedi ayrı anlaşmazlıkla sordu ve hepsinde aynı üç kaderi saydı. | ders | ölçülen anlaşmazlık | ulaşan | döngü ya da kara delik | |---|---|---|---| | Yineleyici, Hub ve Anahtar | tablonun hiç olmaması | 40 çerçeve, 280 teslim | yok; 240 gereksiz kopya, 34 çakışma | | Eşleştirme Tabloları | girdinin yaşı | 110 teslim, ömür kısalınca 278 | 3 kara delik, ömür kısalınca 0 | | Sanal Yerel Ağlar | bölütün sınırı ile tablonun kapsamı | taşırma teslimi 280, 51, 8 | kara delik 0, 23, 29, 32 | | Kapsayan Ağaç Protokolü | ağaç yenilendi, tablolar eski | ağaçta 40/40, 106 ve 129 adım | 19 ve 20 kara delik; iki anahtar tazeleyince 10 döngü | | Bağlantı Toplama | bacak eşlemesi ile bacağın durumu | 8 akış bölünmeden dağıtılır | beş çerçevelik pencerede 2 kara delik | | Yönlendirme Kararı | kopyanın yaşı ve okuma kuralı | yakınsamış 40/40, 83 ve 99 adım | kopma anında 14 kara delik | | Statik ve Dinamik Yönlendirme | statik tablo kopmayı hiç duymaz | dinamikte iki turda 40 | statikte 14 kara delik altı tur sabit; iki düğüm duyunca 6 döngü | | Uzaklık Vektörü Protokolleri | komşunun kararının yaşı | 0, 9, 20, 32, 40 — dört tur | erişilemez hedefte 60 paketin altmışı döngü; geri bildirmeme 5'e indirir | | Bağlantı Durumu Protokolleri | veritabanının eksik girdisi | 9, 20, 32, 40 — üç tur | döngü yok; yanlış tablo yalnız eksik girdiden | | Sınır Ağ Geçidi Protokolü | politika ile en kısa yol | transit yasağında 40/40, 92 adım | duyuru kapanınca 14 kara delik; sızıntıda 7 paket sözleşme dışı | | Yönlendirme Örnekleri | aynı hedefin iki örnekteki iki kararı | üç örnekte 40/40, 83, 99, 91 adım | tek tabloya indirgenince 14 kara delik | | MPLS ve Etiket Anahtarlama | etiket yolu ile alttaki bağın durumu | 40 tam bakış ve 43 etiket bakışı | kiriş kopup yol yenilenmeyince 14 kara delik | | Kaplama Ağları | kaplamanın tablosu ile alt ağ düzeninin tablosu | iki katman yakınsamışken 40/40, kaplama 74 adım | alt ağ düzeni eskiyken 21 tünel kara deliği; tünel kalkıp iki uç duyunca 12 kaplama döngüsü | | Katmanlı Tasarım | soğuk başlangıç ve en yoğun bağın kopması | üç tasarımda 40/40; 121, 80, 138 adım | düz zincirde 21 kalıcı kara delik | | Omurga–Yaprak Tasarımı | bir yaprak–omurga bağının kaybı | 40/40, 80 adım, her yol 2 adım | tek omurgada 14 kalıcı kara delik, ikiden itibaren 0 | | Yedeklilik ve Devralma | sanal adresin kimde olduğu | devretme varken 40/40 | kimse duymayınca 40 kara delik; ikisi de eşini etkin sanınca 40 döngü | | Adres ve Ad Planlaması | özetin kapsadığı ile sahip olduğu | 73 satırla 40/40 | taşınan ağda 2 kara delik | Tablo üç şeyi tekrar tekrar söylüyor. **Kısmî bilgi, hiç bilgiden pahalı bir arıza üretir:** kimsenin duymadığı kopma kara delik verir ve arıza bellidir; birkaç düğümün duyduğu kopma döngü verir ve tıkanıklık gibi görünür. **Hiçbir cihaz tek başına bir paketi döngüye sokamaz:** döngü en az iki tablonun anlaşmazlığıdır ve tablosu doğru olan bir düğümden çıkan paket de ölebilir. Ve **yakınsama bir hız değil bir tur sayısıdır:** kaç turda bittiği, bilginin ne kadar uzaktan taşındığına bağlıdır. Bütün bu ölçümlerin ortak bir sessiz kabulü vardı. Bir bağ ya vardır ya yoktur; komşu ya duyar ya duymaz; çerçeve ya iletilir ya iletilmez. İki cihaz arasında bir kablo varsa o kablonun taşıdığı şey karşı tarafa **ulaşır** — kurs boyunca kopma dışında bunun tersi hiç düşünülmedi. Sonraki kurs bu kabulü kaldırır: kablosuz bir bağda iletilen çerçevenin varması bir kesinlik değil bir **olasılıktır**, ortam paylaşılır ve dinleyenin kim olduğu bilinmez. Kablolu bağın verili saydığı her şey orada yeniden sorulacak.