--- title: 'Bulut ve Sanallaştırma Güvenliği' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/bulut-guvenligi' language: tr updated: '2026-08-17T04:39:49+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' lessons: 12 outcomes: - 'Paylaşılan sorumluluk sınırını denetim listesine çevirir ve boşlukta kalan kalemi sayar' - 'Tek bir yanlış kalemden başlayan yayılma yarıçapını erişim grafiğinde hesaplar' - 'Bulut telemetrisiyle tespit kurar ve kanıt toplamanın konaktan farkını ölçer' --- # Bulut ve Sanallaştırma Güvenliği Kiralanmış altyapıda tek bir yanlış kalemden kaç kaleme ulaşıldığı: hizmet modellerine göre paylaşılan sorumluluğun denetim listesine çevrilmesi, sızan bir kimliğin doğrudan ve rol zinciriyle eriştiği kalem, ağ yalıtımı ile özel uç noktaların kapattığı yol, genel erişime açık depolama kalemlerinin maruz bıraktığı veri türü, şifreleme anahtarının sahipliğinin yayılma yarıçapına etkisi, şablon düzeyinde yakalanan ile ancak koşarken görülebilen hata, yönetim düzlemi denetim günlüklerinin gördüğü ve göremediği adım, sürekli yapılandırma duruş yönetimi, çok kiracılı ortamda konteyner ve hipervizör kaçışının yarıçapı, kısa ömürlü iş yüklerinde kaydın toplanabildiği pencere, kimlik bilgisi sızıntısı ve meta veri servisi kalıpları, bulutta kanıt toplamanın konaktan farkı. ## Bulut Güvenlik Modeli Kiralanmış altyapıda tek bir yanlış kalemden kaç kaleme ulaşıldığının ölçülmesi: hizmet modeline göre denetim listesine yazılabilen ve boşlukta kalan kalem, sızan bir kimlikten doğrudan ve rol zinciriyle erişilen kalem, ağ yolunun kapattığı yürüyüş, genel erişime açık depolama kalemlerinin maruz bıraktığı veri türü, anahtar sahipliğinin yarıçapa etkisi ve şablon düzeyinde yakalanan ile ancak koşarken görülebilen kalem. ### Bulut Hizmet Modelleri ve Sorumluluk Source: https://academia.sh/tr/kurslar/bulut-guvenligi/bulut-hizmet-modelleri-ve-sorumluluk Paylaşılan sorumluluk sınırının denetim listesine çevrilmesi: 21 yanlış olabilir kalem üç hizmet modelinde sınıflandırılır, otomatik denetlenebilen kalem 15'ten 12 ve 7'ye inerken denetim listesi dışında kalan kalem 6'dan 9 ve 14'e çıkar, tohum ağırlığının %35'i %51 ve %66 olur, sahipsiz kalem 0'dan 2 ve 4'e yükselir ve hiçbir listenin okuyamadığı 28 birimlik kör nokta üç modelde de sabit kalır. Bir önceki kurs kanıt hattını sonuna kadar kurdu ve her adımında aynı sessiz varsayımı taşıdı: incelenecek makineye erişilebiliyor. Kiralanmış altyapıda o varsayım düşer. Donanım başkasınındır, konak işletim sistemi görünmez, örneğin durduğu fiziksel makine adlandırılamaz. Bu, kanıt sorusunu sonraya bırakır ve daha önce gelen bir soruyu öne çeker: **yanlış nerede olabilir ve o yanlış kimin listesinde**. Bu kurs tek bir ölçü kullanır: **yayılma yarıçapı** (blast radius) — tek bir kalem yanlışsa oradan kaç kaleme ulaşıldığı. Yarıçabı ölçebilmek için önce yanlışın yerleşebileceği kalemlerin listesi gerekir. **Paylaşılan sorumluluk** o listeyi ikiye böler; bu ders bölünmeyi bir denetim listesine çevirir ve listenin dışında kalanı sayar. Sorumluluk matrisinin kendisi Bulut Bilişim müfredatının Bulut Temelleri kursunda ölçüldü ve burada yeniden türetilmez — girdi olarak alınır. - **BG1.** Aşağıdaki her şey kurgu bir bölgesel ölçüm ağına aittir: sayaç toplama, doğrulama, fatura üretimi ve abone portalı kiralanmış altyapıda koşar. Gerçek bir sağlayıcı, hizmet, bölge ya da kurum adı geçmez; ölçülen şey `node` ile yazılan bir **modeldir**. - **BG2.** **Yanlış olabilir kalem**, değeri yanlış ayarlandığında erişim açan bir yapılandırma kalemidir. Yirmi bir kalem sayılır; liste kapsayıcı değil, örnektir. - **BG3.** Her kalem üç hizmet modelinde ayrı ayrı ya müşteri ayarlar, ya sağlayıcı ayarlar, ya da hiç kimse ayarlamaz. Üçüncü durum sözleşmeden değil, iki tarafın da ötekinin yaptığını varsaymasından doğar. - **BG4.** **Okunabilirlik** ayrı bir özelliktir: kalemin yürürlükteki değeri ya yönetim düzleminden okunur ya da hiç okunmaz. Sağlayıcının ayarladığı kalem müşteri tarafından yalnız **beyanla** bilinir. - **BG5.** **Tohum ağırlığı**, kalem yanlışsa doğrudan açılan kalem sayısıdır. Kurgu bir sayıdır ve bu derste yalnız kalemleri ağırlıklandırmak için kullanılır; yürüyüşün kendisi sonraki derste koşturulur. - **BG6.** Denetim listesinin bir satırı ancak kalem hem sahipliyse hem okunabiliyorsa otomatik koşabilir. Diğer durumlarda satırın bedeli değişir. #### Yanlış Olabilecek Kalemler Model kalemleri üç sütunla yazıyor — hizmet modeli başına kimin ayarladığı — ve iki özellik daha taşıyor: okunabilirlik ve tohum ağırlığı. Bu üçünden dört sınıf türetiliyor. ```js // bulut/kalem.mjs — kiralanmis altyapida yanlis olabilecek kalemlerin MODELIDIR. // Kurgu bolgesel olcum agi; gercek saglayici, hizmet, bolge ya da sozlesme adi yoktur. export const MODEL = ['altyapi', 'platform', 'islev']; // Sutunlar: kalemi kim ayarliyor (M musteri, S saglayici, B kimse) x uc hizmet modeli. // oku: kalemin yururlukteki degeri musteri tarafindan nasil okunur. // arayuz = yonetim duzleminden okunur, hicbiri = ne arayuzden ne belgeden okunur. // dokunma: kalem yanlissa dogrudan acilan kalem sayisi (tohum agirligi, kurgu). export const KALEM = ` fiziksel-erisim S S S arayuz 6 hipervizor-yamasi S S S arayuz 14 kiracilik-komsulugu S S S arayuz 11 konak-cekirdek-yamasi M S S arayuz 9 calisma-zamani-surumu M M S arayuz 5 imaj-kaynagi M M S arayuz 7 ornek-meta-veri-surumu M B S arayuz 8 yonetim-ucu-acikligi M B B arayuz 10 ag-erisim-kurali M M B arayuz 6 ozel-uc-nokta-eslemesi M M B arayuz 4 gunluk-akisi-hedefi M M B arayuz 3 rol-guven-listesi M M M arayuz 12 kimlik-rol-tanimi M M M arayuz 9 depolama-izin-kumesi M M M arayuz 7 depolama-genel-bayragi M M M arayuz 5 anahtar-sahipligi M M M arayuz 8 sir-deposu-erisimi M M M arayuz 13 denetim-gunlugu-acik M M M arayuz 2 sablon-varsayilani M M M hicbiri 9 bagimlilik-surumu M M M hicbiri 4 is-yuku-ici-sir M M M hicbiri 15` .trim().split('\n').map((s) => { const [ad, ...k] = s.trim().split(/\s+/); return { ad, oku: k[3], dokunma: Number(k[4]), taraf: Object.fromEntries(MODEL.map((m, i) => [m, k[i]])) }; }); // Denetim listesi sinifi: kalem yanlis olursa bunu kim, neyle gorur. export const sinif = (k, m) => k.taraf[m] === 'B' ? 'sahipsiz' : k.taraf[m] === 'S' ? 'beyan' : k.oku === 'arayuz' ? 'denetlenir' : 'kor'; export const SINIF = ['denetlenir', 'beyan', 'kor', 'sahipsiz']; // Denetim satirinin bedeli: otomatik kosan kural, donemsel soru turu, ek duzenek, sahip atama. export const BEDEL = { denetlenir: 'kural', beyan: 'soru turu', kor: 'ek duzenek', sahipsiz: 'once sahip' }; export const kume = (m, c) => KALEM.filter((k) => sinif(k, m) === c); export const agirlik = (l) => l.reduce((a, k) => a + k.dokunma, 0); export const TOPLAM = agirlik(KALEM); ``` ```js // bulut/kosum1.mjs — kac kalem musteride, kaci beyanda, kaci sahipsiz; kaci denetim listesi disi import { KALEM, MODEL, SINIF, TOPLAM, kume, agirlik, sinif } from './kalem.mjs'; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const A = [-27, 12, 12, 12]; const degisen = KALEM.filter((k) => new Set(MODEL.map((m) => sinif(k, m))).size > 1); console.log(`${KALEM.length} yanlis olabilir kalem, tohum agirligi toplam ${TOPLAM}; ` + `sinifi uc modelde degisen ${degisen.length} kalem:\n`); yaz(A, 'kalem', ...MODEL); for (const k of degisen) yaz(A, k.ad, ...MODEL.map((m) => sinif(k, m))); console.log(''); yaz(A, 'sinif (21 kalemin dagilimi)', ...MODEL); for (const c of SINIF) yaz(A, c, ...MODEL.map((m) => kume(m, c).length)); yaz(A, 'denetim listesi disi kalem', ...MODEL.map((m) => SINIF.slice(1).reduce((a, c) => a + kume(m, c).length, 0))); yaz(A, ' tohum agirligi', ...MODEL.map((m) => SINIF.slice(1).reduce((a, c) => a + agirlik(kume(m, c)), 0))); yaz(A, ' agirligin yuzdesi', ...MODEL.map((m) => Math.round(SINIF.slice(1).reduce((a, c) => a + agirlik(kume(m, c)), 0) / TOPLAM * 100))); ``` ``` 21 yanlis olabilir kalem, tohum agirligi toplam 167; sinifi uc modelde degisen 8 kalem: kalem altyapi platform islev konak-cekirdek-yamasi denetlenir beyan beyan calisma-zamani-surumu denetlenir denetlenir beyan imaj-kaynagi denetlenir denetlenir beyan ornek-meta-veri-surumu denetlenir sahipsiz beyan yonetim-ucu-acikligi denetlenir sahipsiz sahipsiz ag-erisim-kurali denetlenir denetlenir sahipsiz ozel-uc-nokta-eslemesi denetlenir denetlenir sahipsiz gunluk-akisi-hedefi denetlenir denetlenir sahipsiz sinif (21 kalemin dagilimi) altyapi platform islev denetlenir 15 12 7 beyan 3 4 7 kor 3 3 3 sahipsiz 0 2 4 denetim listesi disi kalem 6 9 14 tohum agirligi 59 86 111 agirligin yuzdesi 35 51 66 ``` Üst tablo yalnız sınıfı değişen sekiz kalemi gösteriyor; kalan on üç kalem üç modelde de aynı sınıfta duruyor. Alt tablo asıl sayıyı veriyor: müşterinin yönetim düzleminden okuyup otomatik denetleyebildiği kalem on beşten on ikiye, oradan yediye iniyor. Aynı yönde denetim listesinin dışında kalan kalem altıdan dokuza, oradan on dörde çıkıyor. Tohum ağırlığı satırı bu değişimin neden düz bir devir olmadığını gösteriyor. Yüz altmış yedi birimlik toplam ağırlığın **denetim listesinin göremediği payı** yüzde otuz beşten yüzde elli bire, oradan yüzde altmış altıya çıkıyor. Kalem sayısı iki katından biraz fazla artarken ağırlık payı neredeyse iki katına çıkıyor — çünkü listeden düşen kalemler ağır olanlardır. `hipervizor-yamasi` on dört, `is-yuku-ici-sir` on beş, `sir-deposu-erisimi` on üç birim taşıyor. #### Sınır Kaydıkça Liste Daralıyor Üst tablo dört kalem grubunu birbirinden ayırıyor. `konak-cekirdek-yamasi`, `calisma-zamani-surumu` ve `imaj-kaynagi` sağlayıcıya **açıkça** geçiyor: müşteri ayarlamıyor, sağlayıcı üstleniyor, denetim beyana dönüşüyor. Bu bir kayıp değil, bir takas — kalem yanlış olabilir ama yanlışı yapan taraf onu düzeltebilen taraftır. `ag-erisim-kurali`, `ozel-uc-nokta-eslemesi` ve `gunluk-akisi-hedefi` başka bir yola giriyor. Altyapı ve platform modelinde müşteri ayarlıyor; işlev modelinde çalışma ortamı bu kalemleri soyutluyor ve sağlayıcı da onları sözleşmede üstlenmiyor. Sonuç sahipsizliktir: kalem hâlâ yanlış olabilir, ama kimse ayarlamadığı için kimse denetlemez. `yonetim-ucu-acikligi` iki modelde birden sahipsiz kalıyor ve on birimlik ağırlığıyla listedeki en ağır sahipsiz kalem. `ornek-meta-veri-surumu` ise ilginç bir yol izliyor: altyapıda müşteri ayarlıyor, platformda kimse ayarlamıyor, işlevde sağlayıcı üstleniyor. Devir derinleştikçe bir kalem her zaman düz bir çizgide karşıya geçmiyor; **arada bir modelde boşluğa düşebiliyor**. #### Denetim Listesinin Bedeli Dört sınıfın her biri denetim listesine ayrı bir bedelle giriyor. Sahipli ve okunabilir kalem için bir kural yazılır ve sürekli koşar. Beyanla bilinen kalem için sağlayıcıya dönemsel bir soru sorulur; yanıtın doğruluğu sınanamaz, yalnız kaydedilir. Kör nokta için değeri çalışan sistemden çıkaracak ek bir düzenek gerekir. Sahipsiz kalem hiçbirine uymaz: satır yazılmadan önce kalemin sahibi atanmalıdır. ```js // bulut/kosum2.mjs — denetim listesi: kac satir otomatik kosuyor, kaci soru turu istiyor import { MODEL, SINIF, BEDEL, TOPLAM, kume, agirlik } from './kalem.mjs'; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const B = [-13, -14, 11, 11, 10]; yaz(B, 'sinif', 'satirin bedeli', ...MODEL); for (const c of SINIF) yaz(B, c, BEDEL[c], ...MODEL.map((m) => `${kume(m, c).length} / ${agirlik(kume(m, c))}`)); console.log(' (hucre: kalem sayisi / tohum agirligi)\n'); const C = [-11, 9, 10, 7, 14, 12]; yaz(C, 'model', 'denetim', 'kapsanan', 'soru', 'sahibi yok', 'hic okunan'); yaz(C, '', 'satiri', 'agirlik', 'turu', 'kalem/agirlik', 'agirlik'); for (const m of MODEL) yaz(C, m, kume(m, 'denetlenir').length, `%${Math.round(agirlik(kume(m, 'denetlenir')) / TOPLAM * 100)}`, kume(m, 'beyan').length, `${kume(m, 'sahipsiz').length} / ${agirlik(kume(m, 'sahipsiz'))}`, agirlik(kume(m, 'kor'))); ``` ``` sinif satirin bedeli altyapi platform islev denetlenir kural 15 / 108 12 / 81 7 / 56 beyan soru turu 3 / 31 4 / 40 7 / 60 kor ek duzenek 3 / 28 3 / 28 3 / 28 sahipsiz once sahip 0 / 0 2 / 18 4 / 23 (hucre: kalem sayisi / tohum agirligi) model denetim kapsanan soru sahibi yok hic okunan satiri agirlik turu kalem/agirlik agirlik altyapi 15 %65 3 0 / 0 28 platform 12 %49 4 2 / 18 28 islev 7 %34 7 4 / 23 28 ``` İlk tablo bedeli sınıf sınıf ayırıyor. Altyapı modelinde on beş satır otomatik koşuyor ve yüz sekiz birimlik ağırlığı kapsıyor; işlev modelinde yedi satır kalıyor ve kapsanan ağırlık elli altıya iniyor. Soru turu üçten yediye çıkıyor: her tur sağlayıcıya sorulan, yanıtı bekleyen ve sınanamayan bir kalemdir. İkinci tablo aynı üç modeli tek satırda okutuyor. Otomatik kapsanan ağırlık yüzde altmış beşten yüzde otuz dörde iniyor. Sahibi olmayan kalem sıfırdan iki ve dörde, ağırlığı sıfırdan on sekiz ve yirmi üçe çıkıyor. Bu kalemler için müşterinin bir seçeneği vardır — sahipliği üstlenmek — ve üstlenildiğinde on sekiz ile yirmi üç birim listeye geri döner. Bedeli sözleşmede olmayan bir işin kendi ekibine yazılmasıdır. #### Yanlış Kaç Gün Sonra Görülüyor Satır sayısı listenin genişliğini verir, gecikmesini vermez. Otomatik koşan bir kural yanlışı konduğu gün görür; dönemsel bir soru turu ancak turun geldiği gün görür; ek düzenek haftalık toplarsa hafta içinde görür. Sahipsiz kalem hiç sorulmaz. ```js // bulut/kosum3.mjs — yanlis kalem kac gun sonra fark ediliyor; hangi agirlik hic fark edilmiyor import { MODEL, SINIF, TOPLAM, kume, agirlik } from './kalem.mjs'; // Fark edilme gecikmesi (gun): kural surekli kosar, soru turu donemseldir, // ek duzenek kurulmussa haftalik toplar, sahipsiz kalem hic sorulmaz. const GECIKME = { denetlenir: 0, beyan: 90, kor: 7, sahipsiz: null }; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const D = [-11, 9, 15, 16, 13]; yaz(D, 'model', 'gorulen', 'agirlikli', 'hic gorulmeyen', 'kor duzenek'); yaz(D, '', 'agirlik', 'gecikme (gun)', 'agirlik', 'kurulmazsa'); for (const m of MODEL) { const g = SINIF.filter((c) => GECIKME[c] !== null); const gor = g.reduce((a, c) => a + agirlik(kume(m, c)), 0); const top = g.reduce((a, c) => a + agirlik(kume(m, c)) * GECIKME[c], 0); yaz(D, m, gor, (top / gor).toFixed(1), TOPLAM - gor, TOPLAM - gor + agirlik(kume(m, 'kor'))); } console.log('\nkural yerine soru turuna dusen agirligin gecikmeye katkisi:'); for (const m of MODEL) console.log(` ${m.padEnd(10)}beyan agirligi ${String(agirlik(kume(m, 'beyan'))).padStart(3)}` + `, gecikmenin ${Math.round(agirlik(kume(m, 'beyan')) * 90 / (agirlik(kume(m, 'beyan')) * 90 + agirlik(kume(m, 'kor')) * 7) * 100)}%'i buradan`); ``` ``` model gorulen agirlikli hic gorulmeyen kor duzenek agirlik gecikme (gun) agirlik kurulmazsa altyapi 167 17.9 0 28 platform 149 25.5 18 46 islev 144 38.9 23 51 kural yerine soru turuna dusen agirligin gecikmeye katkisi: altyapi beyan agirligi 31, gecikmenin 93%'i buradan platform beyan agirligi 40, gecikmenin 95%'i buradan islev beyan agirligi 60, gecikmenin 96%'i buradan ``` Ağırlıklı gecikme on yedi virgül dokuz günden yirmi beş virgül beşe, oradan otuz sekiz virgül dokuz güne çıkıyor. Yani aynı yanlış kalem işlev modelinde ortalama iki katından fazla süre yerinde duruyor. Alt blok gecikmenin nereden geldiğini söylüyor: üç modelde de yüzde doksan üçten yüzde doksan altıya kadar olan pay **beyan sınıfından** gelir. Kör noktanın haftalık düzeneği gecikmeye neredeyse hiç katkı yapmıyor, çünkü yedi gün doksanın yanında küçüktür. Son sütun bir uyarı taşıyor. Hiç görülmeyen ağırlık sıfır, on sekiz ve yirmi üçtür — ama bu sayı kör nokta için bir ek düzenek kurulduğunu varsayar. Düzenek kurulmazsa hiç görülmeyen ağırlık yirmi sekiz, kırk altı ve elli bire çıkar; işlev modelinde toplam ağırlığın yaklaşık üçte biri hiçbir listeye düşmez. Bu, denetim listesinin genişliğiyle ilgili bir eksiklik değildir: liste yirmi bir satırlık yazılabilir ve yine de o satırların bir bölümü hiçbir zaman değer okumaz. #### Kör Nokta Devirle Değişmiyor Son sütun bu dersin karar taşıyan sayısını veriyor: hiçbir listenin okuyamadığı ağırlık üç modelde de **yirmi sekiz** birimdir. Üç kalem — şablon varsayılanı, bağımlılık sürümü ve iş yükü içindeki sır — üç modelde de müşterinindir, üçünde de yanlış olabilir ve üçünde de yönetim düzleminden okunamaz. Bunun anlamı şudur: hizmet modelini derinleştirmek kör noktayı küçültmez. Devir, kalemleri müşteri ile sağlayıcı arasında taşır; okunabilirliği taşımaz. Sahipsiz kalemi üstlenmek de kör noktayı kapatmaz — platformda iki sahipsiz kalem alındığında bile yirmi sekiz birim yerinde durur, çünkü sahiplik zaten müşterideydi, eksik olan görünürlüktü. Denetim listesi bu yüzden üç ayrı işi birden yapmalıdır: sahipli ve görünür kalemi kuralla sürekli sınamak, sağlayıcının kalemini soru turuyla kaydetmek ve görünmeyen kalemi çalışan sistemden çıkarmak. Bu dersin sonundaki liste yirmi bir satırlıktır ve işlev modelinde satırların yalnız yedisi kendi başına koşar. #### Özet - 21 yanlış olabilir kalem dört sınıfa ayrılıyor: denetlenen, beyanla bilinen, kör nokta, sahipsiz. Toplam tohum ağırlığı 167 birimdir. - Otomatik denetlenebilen kalem 15 → 12 → 7; denetim listesinin dışında kalan kalem 6 → 9 → 14. Kapsanan ağırlık %65 → %49 → %34. - Ağırlık payı kalem sayısından hızlı düşüyor, çünkü listeden düşen kalemler ağır olanlardır: `hipervizor-yamasi` 14, `is-yuku-ici-sir` 15, `sir-deposu-erisimi` 13 birim taşır. - Sahipsiz kalem 0 → 2 → 4 ve ağırlığı 0 → 18 → 23. Bir kalem devir sırasında karşıya geçmek yerine arada bir modelde boşluğa düşebiliyor; `ornek-meta-veri-surumu` bunun örneğidir. - Ağırlıklı fark edilme gecikmesi 17,9 → 25,5 → 38,9 gün. Gecikmenin %93 ile %96'sı beyan sınıfından gelir; kör noktanın haftalık düzeneği gecikmeye neredeyse hiç katkı yapmaz. - Hiçbir listenin okuyamadığı ağırlık üç modelde de 28 birimdir. Devir kalemleri taşır, okunabilirliği taşımaz; sahipsiz kalemi üstlenmek de bu 28 birimi düşürmez. #### Sonraki Adım Liste artık yazılı: yirmi bir kalem, dört sınıf ve her kalemin bir tohum ağırlığı. Ama tohum ağırlığı bu derste bir sayı olarak verildi, hesaplanmadı. `sir-deposu-erisimi` kaleminin on üç taşıdığı söylendi; on üçün nereden geldiği, o on üç kalemin kaçına doğrudan, kaçına başka bir kimliğin üzerinden ulaşıldığı sorulmadı. Sonraki ders bu kursun ölçü birimini kuruyor: kimlikler ve kalemler bir erişim grafiği olarak yazılıyor, sızan tek bir kimlikten yürüyüş gerçekten koşturuluyor ve **yarıçap bir sayıya** dönüşüyor. ### Kimlik ve Erişim Yönetimi Source: https://academia.sh/tr/kurslar/bulut-guvenligi/kimlik-ve-erisim-yonetimi Yayılma yarıçapının bir sayıya çevrilmesi: 10 kimlik ve 18 kalemlik erişim grafiğinde sızan tek bir hizmet hesabından yürüyüş koşturulur, doğrudan 2 kaleme karşı zincirle 7 kalem daha eklenerek toplam 9 kaleme ulaşılır, çarpan 4,5 kat ve derinlik 3'tür. Üstlenme kenarı hiç olmasa en geniş yarıçap 9 yerine 4 olurdu. Dört denetim aynı grafikte koşturulur: bir güven kenarını kaldırmak yarıçapı 4'e indirip günde 4 meşru işi durdurur, çok adımlı doğrulama yarıçabı hiç düşürmez. Önceki ders yanlış olabilecek yirmi bir kalemi sınıflandırdı ve her birine bir tohum ağırlığı verdi. O ağırlık orada bir sayı olarak duruyordu; hesaplanmadı. Bu ders onu hesaplıyor ve kursun ölçü birimini kuruyor: erişim grafiği yazılıyor, sızan tek bir kimlikten yürüyüş koşturuluyor, **yarıçap bir sayıya** dönüşüyor. Bulut Yönetişimi, Güvenlik ve Maliyet kursu aynı yüzeyi yönetişim gözüyle ölçtü — kim ne yapabiliyor, hangi politika neyi kapsıyor, hangi izin kullanılmıyor. Burada politika metni hiç yazılmaz; ölçülen şey erişimin kendisidir ve tek soru sorulur: bir kimlik sızarsa oradan kaç kaleme ulaşılır. Yürüyüşün kendisi bir grafik gezinmesidir; **hiçbir sızma adımı, çağrı dizisi ya da kimlik bilgisi toplama yöntemi yazılmaz**. Bir kurumun gerçek erişim grafiğinde böyle bir yürüyüş, yazılı yetki ve tanımlı kapsam olmadan yapılamaz; yetkisiz yapılırsa hem yasadışı hem de meslek dışıdır. - **BG7.** Grafiğin düğümleri iki türdür: **kimlik** (hizmet hesabı ya da rol) ve **kalem** (erişilen kaynak). Kimlikten kaleme kenar doğrudan erişimi, kimlikten kimliğe kenar **rol zincirini** gösterir. - **BG8.** Sızan kimlik grafiğin bir düğümüdür ve yürüyüş oradan başlar. Kimliğin nasıl sızdığı bu derste modellenmez; ölçülen şey sızdıktan sonraki erişimdir. - **BG9.** **Yayılma yarıçapı**, yürüyüşün ulaştığı **kalem** sayısıdır. Kimlik sayısı değil kalem sayısı sayılır, çünkü zarar kalemde oluşur. - **BG10.** **Doğrudan yarıçap** sızan kimliğin kendi kalemleridir; **zincirle erişilen kalem** ancak bir ya da daha çok üstlenme adımından sonra görülür. - **BG11.** Üstlenme kenarları geçişlidir ve grafik döngüsüzdür. Her kenar üzerinde günde kaç meşru işin geçtiği kurgu bir sayıdır. - **BG12.** Grafik on kimlik ve on sekiz kalemdir; kurgu bölgesel ölçüm ağının kiralanmış altyapıdaki karşılığıdır. #### Grafik ve Yürüyüş ```js // bulut/graf.mjs — kiralanmis altyapida erisim grafigi MODELIDIR. Kurgu bolgesel olcum agi; // gercek saglayici, hizmet ve kimlik adi yoktur. Sizma adimi ya da cagri dizisi icermez. // Kimlik -> dogrudan eristigi kalemler. export const ERISIM = { 'hesap-toplayici': ['olcum-deposu', 'olcum-kuyrugu'], 'hesap-dogrulayici': ['olcum-deposu', 'olcum-kuyrugu', 'ham-arsiv'], 'hesap-portal': ['abone-veritabani', 'portal-varlik-deposu', 'is-emri-kuyrugu'], 'hesap-rapor': ['rapor-deposu', 'fatura-cikti-deposu', 'gunluk-deposu'], 'rol-fatura': ['fatura-veritabani', 'fatura-cikti-deposu', 'posta-cikisi', 'abone-veritabani'], 'rol-arsiv': ['ham-arsiv', 'yedek-deposu'], 'rol-yedek': ['yedek-deposu', 'fatura-veritabani', 'abone-veritabani', 'olcum-deposu'], 'rol-dagitim': ['dagitim-yapilandirmasi', 'sablon-deposu', 'ornek-yonetimi'], 'rol-gunluk': ['gunluk-deposu', 'denetim-gunlugu'], 'rol-yonetim': ['ornek-yonetimi', 'anahtar-yonetimi', 'sir-deposu'], }; // Ustlenme kenari: [kaynak kimlik, hedef kimlik, gunde kac mesru is bu kenardan geciyor] export const USTLENME = [ ['hesap-toplayici', 'rol-arsiv', 96], ['hesap-dogrulayici', 'rol-arsiv', 24], ['rol-arsiv', 'rol-yedek', 4], ['rol-yedek', 'rol-yonetim', 1], ['hesap-portal', 'rol-fatura', 310], ['rol-fatura', 'rol-gunluk', 12], ['hesap-rapor', 'rol-gunluk', 8], ['rol-dagitim', 'rol-yonetim', 6], ]; export const KIMLIK = Object.keys(ERISIM); export const KALEM = [...new Set(Object.values(ERISIM).flat())].sort(); // Yaricap yuruyusu: baslangic kimliginden genisleyerek ulasilan kalem kumesi. // Adim 0 = sizan kimligin kendi kalemleri (dogrudan yaricap). export function yuru(baslangic, kenar = USTLENME) { const gorulen = new Set([baslangic]); const adim = new Map([[baslangic, 0]]); const kalem = new Map(); // kalem -> ilk goruldugu adim let sira = [baslangic]; while (sira.length) { const sonraki = []; for (const k of sira) { for (const r of ERISIM[k]) if (!kalem.has(r)) kalem.set(r, adim.get(k)); for (const [a, b] of kenar) if (a === k && !gorulen.has(b)) { gorulen.add(b); adim.set(b, adim.get(k) + 1); sonraki.push(b); } } sira = sonraki; } const dogrudan = [...kalem.values()].filter((d) => d === 0).length; return { kimlik: gorulen, kalem, yaricap: kalem.size, dogrudan, zincirle: kalem.size - dogrudan, derinlik: Math.max(...adim.values()) }; } ``` Sızan kimlik sayaç toplama iş yükünün hizmet hesabıdır. Bu hesap grafiğin en dışında durur: iki kaleme yazar ve tek bir rolü üstlenir. ```js // bulut/kosum1.mjs — sizan tek kimlikten yuruyus: dogrudan, zincirle, hic erisilemeyen kalem import { KALEM, KIMLIK, yuru } from './graf.mjs'; const r = yuru('hesap-toplayici'); console.log(`grafik: ${KIMLIK.length} kimlik, ${KALEM.length} kalem`); console.log('sizan kimlik: hesap-toplayici'); console.log(` ulasilan kimlik ${r.kimlik.size}: ${[...r.kimlik].join(' -> ')}`); console.log(` yaricap ${r.yaricap}/${KALEM.length} dogrudan ${r.dogrudan} ` + `zincirle ${r.zincirle} derinlik ${r.derinlik}`); console.log(` zincir carpani ${(r.yaricap / r.dogrudan).toFixed(1)}x` + `, hic erisilemeyen ${KALEM.length - r.yaricap}\n`); console.log('adim ulasilan kalem'); for (let d = 0; d <= r.derinlik; d++) console.log(`${String(d).padStart(4)} ` + KALEM.filter((k) => r.kalem.get(k) === d).join(', ')); const disi = KALEM.filter((k) => !r.kalem.has(k)); console.log(' - ' + disi.slice(0, 5).join(', ')); console.log(' ' + disi.slice(5).join(', ')); ``` ``` grafik: 10 kimlik, 18 kalem sizan kimlik: hesap-toplayici ulasilan kimlik 4: hesap-toplayici -> rol-arsiv -> rol-yedek -> rol-yonetim yaricap 9/18 dogrudan 2 zincirle 7 derinlik 3 zincir carpani 4.5x, hic erisilemeyen 9 adim ulasilan kalem 0 olcum-deposu, olcum-kuyrugu 1 ham-arsiv, yedek-deposu 2 abone-veritabani, fatura-veritabani 3 anahtar-yonetimi, ornek-yonetimi, sir-deposu - dagitim-yapilandirmasi, denetim-gunlugu, fatura-cikti-deposu, gunluk-deposu, is-emri-kuyrugu portal-varlik-deposu, posta-cikisi, rapor-deposu, sablon-deposu ``` Yarıçap dokuzdur. Sızan hesabın kendi yetkisi iki kalemdir; kalan yedi kalem üç üstlenme adımının ardından gelir. Çarpan dört buçuk kattır ve on sekiz kalemin yarısı yürüyüşün dışında kalır. Adım dağılımı asıl bilgiyi taşır. Sıfırıncı adımda ölçüm kalemleri vardır — sayaç toplama iş yükünün gerçekten ihtiyaç duyduğu iki kalem. Birinci adımda arşiv, ikinci adımda **abone ve fatura verisi**, üçüncü adımda anahtar yönetimi ile sır deposu görünür. Sızan hesabın işiyle bu son iki adımın kalemleri arasında hiçbir ilişki yoktur: sayaç okuma toplayan bir iş yükü ne fatura veritabanına ne anahtar yönetimine dokunur. Yine de birkaç adım sonra ikisi de yürüyüşün içindedir. Bu, yarıçabın **kalem başına verilen izinden** değil, **kimlikler arası güvenden** doğduğunu gösterir. Dokuz kalemin hiçbiri sızan hesaba açıkça verilmiş değildir. #### Yarıçap Kimlikten Kimliğe Değişiyor Tek bir kimliği ölçmek yeterli değildir; sızan kimliğin hangisi olacağı bilinmez. ```js // bulut/kosum2.mjs — her kimlik icin yaricap: zincir yaricabi kac kat buyutuyor import { KALEM, KIMLIK, yuru } from './graf.mjs'; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const A = [-19, 10, 10, 10, 9, 9]; yaz(A, 'sizan kimlik', 'dogrudan', 'zincirle', 'yaricap', 'carpan', 'derinlik'); const R = KIMLIK.map((k) => [k, yuru(k)]); for (const [k, r] of R) yaz(A, k, r.dogrudan, r.zincirle, `${r.yaricap}/${KALEM.length}`, `${(r.yaricap / r.dogrudan).toFixed(1)}x`, r.derinlik); const y = R.map(([, r]) => r.yaricap); console.log(`\nen genis yaricap ${Math.max(...y)}, ortalama ` + `${(y.reduce((a, x) => a + x, 0) / y.length).toFixed(1)}, ` + `yaricabi 8'i asan kimlik ${y.filter((x) => x > 8).length}/${KIMLIK.length}`); const zincirsiz = KIMLIK.map((k) => yuru(k, []).yaricap); console.log(`ustlenme kenari hic olmasaydi: en genis ${Math.max(...zincirsiz)}, ortalama ` + `${(zincirsiz.reduce((a, x) => a + x, 0) / zincirsiz.length).toFixed(1)}`); ``` ``` sizan kimlik dogrudan zincirle yaricap carpan derinlik hesap-toplayici 2 7 9/18 4.5x 3 hesap-dogrulayici 3 6 9/18 3.0x 3 hesap-portal 3 5 8/18 2.7x 2 hesap-rapor 3 1 4/18 1.3x 1 rol-fatura 4 2 6/18 1.5x 1 rol-arsiv 2 6 8/18 4.0x 2 rol-yedek 4 3 7/18 1.8x 1 rol-dagitim 3 2 5/18 1.7x 1 rol-gunluk 2 0 2/18 1.0x 0 rol-yonetim 3 0 3/18 1.0x 0 en genis yaricap 9, ortalama 6.1, yaricabi 8'i asan kimlik 2/10 ustlenme kenari hic olmasaydi: en genis 4, ortalama 2.9 ``` Tablo sezginin tersini söylüyor. En geniş yarıçap yönetim rolünde değil, grafiğin en dışındaki iki hizmet hesabındadır: toplayıcı ve doğrulayıcı dokuzar kaleme ulaşır. `rol-yonetim` üç kalemde kalır, çünkü hiçbir rolü üstlenemez — yürüyüş orada biter. Bir kimliğin **kendi yetkisi**, sızdığında açtığı kalem sayısını belirlemiyor. Son iki satır zincirin payını veriyor. Üstlenme kenarı hiç olmasaydı en geniş yarıçap dört, ortalama iki virgül dokuz olurdu. Kenarlar eklendiğinde bunlar dokuz ve altı virgül bire çıkıyor — en geniş yarıçap iki virgül yirmi beş, ortalama iki virgül bir kat büyüyor. Sekiz üstlenme kenarı, on sekiz kalemlik bir grafikte ortalama yarıçabı iki katına çıkarıyor. #### Ters Yön: Kalem Kaç Yürüyüşte Görünüyor Aynı grafik ters yönden de okunabilir. Bir kalemin maruziyeti, kaç ayrı kimliğin sızmasının o kaleme ulaştığıdır. ```js // bulut/kosum4.mjs — ters yon: her kalem kac kimligin yuruyusunde goruluyor import { KALEM, KIMLIK, yuru } from './graf.mjs'; const R = KIMLIK.map((k) => yuru(k)); const say = (k, f) => R.filter((r) => r.kalem.has(k) && f(r.kalem.get(k))).length; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const A = [-24, 10, 10, 10]; yaz(A, 'kalem', 'ulasan', 'yalniz', 'yalniz'); yaz(A, '', 'kimlik', 'dogrudan', 'zincirle'); const sirali = [...KALEM].sort((a, b) => say(b, () => true) - say(a, () => true)); for (const k of sirali.slice(0, 6)) yaz(A, k, say(k, () => true), say(k, (d) => d === 0), say(k, (d) => d > 0)); console.log(' ...'); for (const k of sirali.slice(-3)) yaz(A, k, say(k, () => true), say(k, (d) => d === 0), say(k, (d) => d > 0)); const cift = (f) => KALEM.reduce((a, k) => a + say(k, f), 0); console.log(`\ntoplam (kimlik, kalem) erisim cifti ${cift(() => true)}: ` + `dogrudan ${cift((d) => d === 0)}, zincirle ${cift((d) => d > 0)}`); console.log(`ortalama bir kalem ${(cift(() => true) / KALEM.length).toFixed(1)} ` + `kimligin yuruyusunde goruluyor`); ``` ``` kalem ulasan yalniz yalniz kimlik dogrudan zincirle abone-veritabani 6 3 3 anahtar-yonetimi 6 1 5 fatura-veritabani 6 2 4 ornek-yonetimi 6 2 4 sir-deposu 6 1 5 denetim-gunlugu 4 1 3 ... portal-varlik-deposu 1 1 0 rapor-deposu 1 1 0 sablon-deposu 1 1 0 toplam (kimlik, kalem) erisim cifti 61: dogrudan 29, zincirle 32 ortalama bir kalem 3.4 kimligin yuruyusunde goruluyor ``` Beş kalem on kimliğin altısının yürüyüşünde görünüyor. `sir-deposu` ve `anahtar-yonetimi` bu listenin en tepesindedir ve ikisi de yalnız **tek** kimliğe doğrudan verilmiştir; kalan beş yol zincirden gelir. Aynı satır `abone-veritabani` için üçe üç dağılır — o kalem gerçekten üç ayrı iş yükünün işidir. Son satır grafiğin bütününü bir sayıya indiriyor: altmış bir erişim çiftinin yirmi dokuzu doğrudan, otuz ikisi zincirlidir. Yani bu grafikte bir kalemin bir kimlik tarafından görülme yollarının **yarısından çoğu hiçbir yerde açıkça verilmemiştir**. Bir izin listesine bakarak sayılabilecek olan yirmi dokuzdur; kalan otuz iki ancak yürüyüş koşturularak görülür. #### Denetimler Aynı Grafikte Dört denetim aynı yürüyüşün üzerinde koşturuluyor. Her birinin bedeli kenardan geçen meşru iştir. ```js // bulut/kosum3.mjs — dort denetim ayni grafikte: yaricap kaca iniyor, bedeli gunde kac mesru is import { KALEM, KIMLIK, USTLENME, yuru } from './graf.mjs'; const hedef = new Set(USTLENME.map(([, b]) => b)); const DENETIM = [ // [ad, kalan kenarlari secen suzgec] ['denetim yok', () => true], ['arsiv-yedek guveni kalkar', ([a, b]) => !(a === 'rol-arsiv' && b === 'rol-yedek')], ['yedek-yonetim guveni kalkar', ([a, b]) => !(a === 'rol-yedek' && b === 'rol-yonetim')], ['ustlenme tek adima iner', ([a]) => !hedef.has(a)], ['insan kullanicida cok adimli dogrulama', () => true], ]; const TOPLAM_IS = USTLENME.reduce((a, [, , m]) => a + m, 0); const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const A = [-40, 9, 10, 10, 10]; yaz(A, 'denetim', 'yaricap', 'en genis', 'ortalama', 'duran is'); for (const [ad, suz] of DENETIM) { const kenar = USTLENME.filter(suz); const y = KIMLIK.map((k) => yuru(k, kenar).yaricap); yaz(A, ad, yuru('hesap-toplayici', kenar).yaricap, Math.max(...y), (y.reduce((a, x) => a + x, 0) / y.length).toFixed(1), TOPLAM_IS - kenar.reduce((a, [, , m]) => a + m, 0)); } console.log(`\n(gunde toplam ${TOPLAM_IS} mesru is ustlenme kenarlarindan geciyor)\n`); console.log('tek ustlenme kenari kaldirilirsa (sizan kimlik hesap-toplayici):'); const B = [-19, -14, 9, 11]; yaz(B, 'kenar', '', 'yaricap', 'duran is'); yaz(B, '', '', 'dususu', 'gunde'); for (const [a, b, m] of USTLENME) yaz(B, a, `-> ${b}`, 9 - yuru('hesap-toplayici', USTLENME.filter((e) => e[0] !== a || e[1] !== b)).yaricap, m); ``` ``` denetim yaricap en genis ortalama duran is denetim yok 9 9 6.1 0 arsiv-yedek guveni kalkar 4 8 4.5 4 yedek-yonetim guveni kalkar 6 8 4.9 1 ustlenme tek adima iner 4 6 3.8 17 insan kullanicida cok adimli dogrulama 9 9 6.1 0 (gunde toplam 461 mesru is ustlenme kenarlarindan geciyor) tek ustlenme kenari kaldirilirsa (sizan kimlik hesap-toplayici): kenar yaricap duran is dususu gunde hesap-toplayici -> rol-arsiv 7 96 hesap-dogrulayici -> rol-arsiv 0 24 rol-arsiv -> rol-yedek 5 4 rol-yedek -> rol-yonetim 3 1 hesap-portal -> rol-fatura 0 310 rol-fatura -> rol-gunluk 0 12 hesap-rapor -> rol-gunluk 0 8 rol-dagitim -> rol-yonetim 0 6 ``` Üst tablo dört denetimi yan yana koyuyor. Arşiv rolünün yedek rolünü üstlenmesini kaldırmak yarıçabı dokuzdan dörde indiriyor ve günde dört meşru işi durduruyor. Yedek rolünün yönetim rolünü üstlenmesini kaldırmak dokuzdan altıya indiriyor ve günde tek bir işi durduruyor. Üstlenmeyi tek adıma indirmek — üstlenilmiş bir rolün başka rol üstlenememesi — yarıçabı dörde, en geniş yarıçabı altıya, ortalamayı üç virgül sekize çekiyor; bedeli günde on yedi iştir. Son satır bu dersin ikinci bulgusunu taşıyor. İnsan kullanıcılarda çok adımlı doğrulama zorunlu kılındığında yarıçap dokuzda kalıyor, ortalama altı virgül birde kalıyor, durdurulan meşru iş sıfırdır. Denetim yanlış değildir ve kendi yolunu kapatır — ama sızan kimlik bir hizmet hesabıdır ve o hesap hiçbir doğrulama adımından geçmez. **Yarıçabı düşürmeyen bir denetim, koşturulana kadar etkili görünür.** Alt tablo denetimi kenar kenar sıralıyor ve seçimin nasıl yapılacağını gösteriyor. Sekiz kenarın beşi bu sızan kimlik için yarıçabı hiç düşürmüyor; aralarında günde üç yüz on işle en yoğun kenar da var. En büyük düşüşü sızan hesabın kendi üstlenme kenarını kaldırmak veriyor — yedi kalem — ama bedeli günde doksan altı iştir. `rol-arsiv -> rol-yedek` beş kalem düşürüyor ve günde dört iş durduruyor. Kalem başına bedel birincide on yedi kat yüksektir. #### Özet - Yayılma yarıçapı, sızan bir kimlikten başlayan yürüyüşün ulaştığı kalem sayısıdır. Sayaç toplama hesabından yarıçap 9/18; doğrudan 2, zincirle 7, derinlik 3, çarpan 4,5 kat. - Yarıçap kalem başına verilen izinden değil, kimlikler arası güvenden doğuyor: toplam 61 `(kimlik, kalem)` erişim çiftinin 29'u doğrudan, 32'si zincirlidir. `sir-deposu` ve `anahtar-yonetimi`ne 6 kimlik ulaşır, ikisi de yalnız tek kimliğe doğrudan verilmiştir. - En geniş yarıçap yönetim rolünde değil, grafiğin en dışındaki iki hizmet hesabındadır (9/18); `rol-yonetim` 3/18'de kalır, çünkü hiçbir rolü üstlenemez. - Sekiz üstlenme kenarı en geniş yarıçabı 4'ten 9'a, ortalamayı 2,9'dan 6,1'e çıkarıyor: zincir ortalama yarıçabı iki katına yakın büyütüyor. - Bir güven kenarını kaldırmak yarıçabı 9'dan 4'e indirip günde 4 meşru işi durdurur; üstlenmeyi tek adıma indirmek 4'e indirip günde 17 işi durdurur. - Çok adımlı doğrulama yarıçabı 9'da bırakır ve hiçbir meşru işi durdurmaz; sekiz kenarın beşini kaldırmak da yarıçabı hiç düşürmez — bunların biri günde 310 iş taşıyan en yoğun kenardır. #### Sonraki Adım Yürüyüş boyunca bir şey sorulmadan geçildi: bir kimliğin bir kaleme erişim yetkisi olması, o kaleme **ulaşabildiği** anlamına mı gelir. Grafikte kenar vardı ve yürüyüş kenardan geçti; kalemin oturduğu ağın o kimliğin bulunduğu yerden erişilebilir olup olmadığı hiç bakılmadı. Sonraki ders aynı grafiğe ikinci bir katman ekliyor: her kalemin ağ yolu. Sızan kimlik dışarıdan kullanıldığında ve ağın içinden kullanıldığında yarıçap aynı çıkmıyor. ### Ağ Yalıtımı Source: https://academia.sh/tr/kurslar/bulut-guvenligi/ag-yalitimi İzin yarıçapının ağ yoluyla kesişmesi: aynı 9 kalemlik yürüyüş dışarıdan 6, iş yükü ağından 8, yönetim ağından 2 kaleme iniyor. Meşru dış erişimi olmayan 10 kalemi özel uca almak dış yarıçabı 6'dan 4'e indiriyor ve hiçbir meşru işi durdurmuyor; eşiği günde 50'ye çekmek dış yarıçabı sıfırlıyor ve günde 101 dış erişimi durduruyor. İş yükü ağı sütunu dört denetimde de 8'de kalıyor. Önceki ders yarıçabı bir sayıya çevirdi: sızan hizmet hesabından dokuz kalem. O yürüyüş boyunca tek bir şey sorulmadı — bir kimliğin bir kaleme yetkisi olması, o kaleme **ulaşabildiği** anlamına gelir mi. Kenar vardı ve yürüyüş kenardan geçti; kalemin oturduğu ağın, kimlik bilgisinin kullanıldığı yerden erişilebilir olup olmadığına bakılmadı. Bu ders aynı grafiğe ikinci bir katman ekliyor. Her kalemin bir **ağ yolu** vardır: hangi konumdan ağ düzeyinde erişilebildiği. Gerçek yarıçap iki kümenin kesişimidir — izin yürüyüşünün ulaştığı kalemler ile o konumdan ağ düzeyinde erişilebilen kalemler. Bulut Yönetişimi, Güvenlik ve Maliyet kursu aynı yüzeyi erişim çizelgesi ve ad çözümlemesi üzerinden ölçtü; burada adres planı, alt ağ aritmetiği ve filtre kuralı yazımı hiç geçmez, yalnız **kapanan yol** sayılır. - **BG13.** Üç **konum** vardır: `dis` (kiralanan ağın dışı), `is-yuku` (ele geçmiş bir iş yükü örneğinin bulunduğu ağ) ve `yonetim` (dağıtım işlerinin koştuğu ağ). Sızan kimlik bilgisi bu konumlardan birinde kullanılır. - **BG14.** Bir kalemin **yolu**, hangi konumlardan ağ düzeyinde erişilebildiğidir. Yol izinden bağımsızdır; izni olmayan bir kimlik için yol açık olabilir, izni olan bir kimlik için kapalı. - **BG15.** Rol üstlenme kimlik ve erişim yönetimi üzerinden yapılır ve üç konumdan da yapılabilir. Bu bir model kararıdır: üstlenme kısıtlanırsa yürüyüş kısalır ve ağ katmanının etkisi ölçülemez. - **BG16.** **Özel uç noktaya geçirmek**, kalemin genel ucunun kapanması ve yalnız ağ içinden erişilebilir olması demektir; modelde bu, `dis` konumunun kalemin yolundan çıkmasıdır. - **BG17.** Her kalemin günde kaç meşru dış erişim aldığı kurgu bir sayıdır ve genel uç kapatıldığında bu erişimlerin durduğu varsayılır. #### İzin Yarıçapı Bir Üst Sınırdır ```js // bulut/ag.mjs — onceki dersin erisim grafigi + her kalemin AG YOLU. MODELDIR; kurgu bolgesel // olcum agi. Adres plani, alt ag aritmetigi ve filtre kurali yazimi bu derste yoktur. export const ERISIM = { 'hesap-toplayici': 'olcum-deposu olcum-kuyrugu', 'hesap-dogrulayici': 'olcum-deposu olcum-kuyrugu ham-arsiv', 'hesap-portal': 'abone-veritabani portal-varlik-deposu is-emri-kuyrugu', 'hesap-rapor': 'rapor-deposu fatura-cikti-deposu gunluk-deposu', 'rol-fatura': 'fatura-veritabani fatura-cikti-deposu posta-cikisi abone-veritabani', 'rol-arsiv': 'ham-arsiv yedek-deposu', 'rol-yedek': 'yedek-deposu fatura-veritabani abone-veritabani olcum-deposu', 'rol-dagitim': 'dagitim-yapilandirmasi sablon-deposu ornek-yonetimi', 'rol-gunluk': 'gunluk-deposu denetim-gunlugu', 'rol-yonetim': 'ornek-yonetimi anahtar-yonetimi sir-deposu', }; export const USTLENME = [['hesap-toplayici', 'rol-arsiv'], ['hesap-dogrulayici', 'rol-arsiv'], ['rol-arsiv', 'rol-yedek'], ['rol-yedek', 'rol-yonetim'], ['hesap-portal', 'rol-fatura'], ['rol-fatura', 'rol-gunluk'], ['hesap-rapor', 'rol-gunluk'], ['rol-dagitim', 'rol-yonetim']]; // Konum: sizan kimlik bilgisinin kullanildigi yer. Kalemin yolu, hangi konumdan ag duzeyinde // erisilebildigini soyler. disIs = gunde kac mesru dis erisim o kalemin genel ucundan geciyor. export const KONUM = ['dis', 'is-yuku', 'yonetim']; export const KALEM = ` olcum-deposu dis is-yuku 40 olcum-kuyrugu is-yuku 0 ham-arsiv dis is-yuku 6 yedek-deposu dis is-yuku yonetim 2 abone-veritabani is-yuku 0 fatura-veritabani is-yuku 0 fatura-cikti-deposu dis is-yuku 120 portal-varlik-deposu dis is-yuku 8600 is-emri-kuyrugu is-yuku 0 gunluk-deposu is-yuku yonetim 0 denetim-gunlugu yonetim 0 rapor-deposu dis yonetim 30 posta-cikisi dis is-yuku 0 sir-deposu dis is-yuku 0 anahtar-yonetimi dis is-yuku 0 ornek-yonetimi dis yonetim 14 dagitim-yapilandirmasi yonetim 0 sablon-deposu dis yonetim 9` .trim().split('\n').map((s) => { const p = s.trim().split(/\s+/); return { ad: p[0], yol: p.slice(1, -1), disIs: Number(p.at(-1)) }; }); export const bul = (ad) => KALEM.find((k) => k.ad === ad); // Izin yuruyusu: kimlik grafiginde ulasilan kalem kumesi (onceki dersle ayni). export function izin(baslangic) { const g = new Set([baslangic]), kalem = new Set(); let sira = [baslangic]; while (sira.length) { const s = []; for (const k of sira) { for (const r of ERISIM[k].split(' ')) kalem.add(r); for (const [a, b] of USTLENME) if (a === k && !g.has(b)) { g.add(b); s.push(b); } } sira = s; } return [...kalem]; } // Gercek yaricap = izin VE ag yolu. kapali = genel ucu kapatilan kalem adlari. export const yaricap = (baslangic, konum, kapali = new Set()) => izin(baslangic).filter((r) => bul(r).yol.includes(konum) && !(konum === 'dis' && kapali.has(r))).length; ``` ```js // bulut/kosum1.mjs — izin yaricabi ile ag yolundan gecen yaricap: konuma gore kac kalem import { KALEM, KONUM, bul, izin, yaricap } from './ag.mjs'; const u = izin('hesap-toplayici'); console.log(`sizan kimlik hesap-toplayici; izin yuruyusu ${u.length}/${KALEM.length} kalem\n`); const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const A = [-24, 7, 9, 10, 11]; yaz(A, 'yuruyuse giren kalem', ...KONUM, 'mesru dis'); for (const r of u.sort()) yaz(A, r, ...KONUM.map((k) => bul(r).yol.includes(k) ? 'var' : '-'), bul(r).disIs); yaz(A, 'yaricap', ...KONUM.map((k) => yaricap('hesap-toplayici', k)), ''); console.log('\nag duzeyinde erisilebilir kalem (izinden bagimsiz), izin yaricabi 9:'); for (const k of KONUM) console.log(` ${k.padEnd(9)}ag yuzeyi ${String(KALEM.filter((r) => r.yol.includes(k)).length) .padStart(2)}/${KALEM.length}, izinle kesisim ${yaricap('hesap-toplayici', k)}`); ``` ``` sizan kimlik hesap-toplayici; izin yuruyusu 9/18 kalem yuruyuse giren kalem dis is-yuku yonetim mesru dis abone-veritabani - var - 0 anahtar-yonetimi var var - 0 fatura-veritabani - var - 0 ham-arsiv var var - 6 olcum-deposu var var - 40 olcum-kuyrugu - var - 0 ornek-yonetimi var - var 14 sir-deposu var var - 0 yedek-deposu var var var 2 yaricap 6 8 2 ag duzeyinde erisilebilir kalem (izinden bagimsiz), izin yaricabi 9: dis ag yuzeyi 11/18, izinle kesisim 6 is-yuku ag yuzeyi 13/18, izinle kesisim 8 yonetim ag yuzeyi 7/18, izinle kesisim 2 ``` Dokuz kalemlik izin yarıçabı üç ayrı sayıya bölünüyor: dışarıdan altı, iş yükü ağından sekiz, yönetim ağından iki. Aynı sızan kimlik, aynı yetkiler, üç farklı yarıçap. **Yarıçap bir kimliğin özelliği değil, bir kimlik ile bir konumun çiftidir.** Alt blok iki katmanın birbirinden ne kadar bağımsız olduğunu gösteriyor. Dış konumdan ağ düzeyinde on bir kaleme erişilebilir, ama sızan kimliğin izni bunların yalnız altısını kapsar. İş yükü ağında ağ yüzeyi on üç, kesişim sekizdir. Ağ katmanı tek başına bir sınır değildir; izin katmanı tek başına da değildir. Ölçülen şey ikisinin kesişimidir. Tablonun en keskin satırı `ornek-yonetimi`dir. O kalem iş yükü ağından erişilemez ama dışarıdan erişilebilir — yani sızan kimlik ağın **içinden** kullanıldığında ona ulaşılamaz, dışından kullanıldığında ulaşılır. `abone-veritabani` ve `fatura-veritabani` bunun tersidir. İki konumun yarıçapları alt küme ilişkisinde değildir; biri ötekinden yalnız daha büyük ya da küçük olmaz. #### Özel Uç Noktanın Kapattığı Yol Üç denetim aynı grafikte koşturuluyor. Her biri bir kalem kümesinin genel ucunu kapatır ve bedeli o kalemlerden geçen meşru dış erişimdir. ```js // bulut/kosum2.mjs — uc denetim: hangi kalemin genel ucu kapaniyor, yaricap konuma gore ne oluyor import { ERISIM, KALEM, KONUM, yaricap } from './ag.mjs'; const kume = (f) => new Set(KALEM.filter(f).map((k) => k.ad)); const DENETIM = [ ['denetim yok', new Set()], ['mesru dis erisimi olmayan kalem ozel uca', kume((k) => k.disIs === 0)], ['gunde 50 altinda dis erisimli kalem de', kume((k) => k.disIs < 50)], ['yalniz yonetim ucu kapanir', kume((k) => k.ad === 'ornek-yonetimi')], ]; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const A = [-42, 8, 7, 9, 10, 14]; yaz(A, 'denetim', 'kapali', ...KONUM, 'duran dis is'); for (const [ad, kapali] of DENETIM) yaz(A, ad, kapali.size, ...KONUM.map((k) => yaricap('hesap-toplayici', k, kapali)), KALEM.filter((k) => kapali.has(k.ad)).reduce((a, k) => a + k.disIs, 0)); console.log('\nen genis yaricap (10 kimligin hepsi taranir):'); const B = [-42, 8, 9, 10]; yaz(B, 'denetim', ...KONUM); for (const [ad, kapali] of DENETIM) yaz(B, ad, ...KONUM.map((k) => Math.max(...Object.keys(ERISIM).map((s) => yaricap(s, k, kapali))))); ``` ``` denetim kapali dis is-yuku yonetim duran dis is denetim yok 0 6 8 2 0 mesru dis erisimi olmayan kalem ozel uca 10 4 8 2 0 gunde 50 altinda dis erisimli kalem de 16 0 8 2 101 yalniz yonetim ucu kapanir 1 5 8 2 14 en genis yaricap (10 kimligin hepsi taranir): denetim dis is-yuku yonetim denetim yok 6 8 3 mesru dis erisimi olmayan kalem ozel uca 4 8 3 gunde 50 altinda dis erisimli kalem de 2 8 3 yalniz yonetim ucu kapanir 5 8 3 ``` İlk denetim bedelsizdir. On sekiz kalemin onu hiç meşru dış erişim almıyor; genel uçları kapatmak dış yarıçabı altıdan dörde indiriyor ve günde sıfır meşru işi durduruyor. Düşen iki kalem `sir-deposu` ile `anahtar-yonetimi`dir — önceki dersin yürüyüşünde **üçüncü adımda** görünen iki kalem. Yürüyüşün en derin noktası, ağ katmanında en ucuz kapatılan noktadır. İkinci denetim eşiği günde elli dış erişime çekiyor. Kapanan kalem sayısı on altıya, dış yarıçap sıfıra iniyor; bedeli günde yüz bir dış erişimdir. Bunların çoğu `olcum-deposu`na saha ekiplerinin doğrudan yüklemesidir (kırk) ve rapor deposundan çekilen otuz erişimdir. Dış yarıçabı dörtten sıfıra indirmenin bedeli günde yüz bir erişimdir; ilk denetim aynı yönde iki kalem kazandırırken hiçbir meşru erişimi durdurmamıştı. Üçüncü denetim tek bir kalemi hedefliyor. Yönetim ucunu kapatmak dış yarıçabı altıdan beşe indirir ve günde on dört dış erişimi durdurur. Kalem başına on dört erişim ödüyor; eşik denetiminin kalem başına on yedisinden sonra en pahalı ikinci denetim budur. #### Otuz Çiftin Tamamı Tek bir sızan kimlik bir örnektir. Grafiğin bütünü on kimlik ile üç konumun otuz çiftidir. ```js // bulut/kosum3.mjs — (kimlik, konum) cifti basina yaricap: bedelsiz denetim once ve sonra import { ERISIM, KALEM, KONUM, yaricap } from './ag.mjs'; const bedelsiz = new Set(KALEM.filter((k) => k.disIs === 0).map((k) => k.ad)); const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const A = [-19, 6, 9, 9, 3, 6, 9, 9]; console.log(''.padEnd(19) + 'denetim yok'.padStart(24) + 'bedelsiz denetimden sonra'.padStart(27)); yaz(A, 'kimlik', ...KONUM, '', ...KONUM); for (const s of Object.keys(ERISIM)) yaz(A, s, ...KONUM.map((k) => yaricap(s, k)), '', ...KONUM.map((k) => yaricap(s, k, bedelsiz))); const cift = (kapali) => Object.keys(ERISIM).flatMap((s) => KONUM.map((k) => yaricap(s, k, kapali))); const on = cift(new Set()), son = cift(bedelsiz); console.log(`\n30 (kimlik, konum) cifti; toplam yaricap ${on.reduce((a, x) => a + x, 0)} -> ` + `${son.reduce((a, x) => a + x, 0)}, yaricabi 5'i asan cift ` + `${on.filter((x) => x > 5).length} -> ${son.filter((x) => x > 5).length}`); console.log(`en genis yaricap ${Math.max(...on)} -> ${Math.max(...son)}; ` + `bedeli gunde 0 mesru dis erisim`); ``` ``` denetim yok bedelsiz denetimden sonra kimlik dis is-yuku yonetim dis is-yuku yonetim hesap-toplayici 6 8 2 4 8 2 hesap-dogrulayici 6 8 2 4 8 2 hesap-portal 3 7 2 2 7 2 hesap-rapor 2 2 3 2 2 3 rol-fatura 2 5 2 1 5 2 rol-arsiv 6 7 2 4 7 2 rol-yedek 5 6 2 3 6 2 rol-dagitim 4 2 3 2 2 3 rol-gunluk 0 1 2 0 1 2 rol-yonetim 3 2 1 1 2 1 30 (kimlik, konum) cifti; toplam yaricap 106 -> 92, yaricabi 5'i asan cift 8 -> 5 en genis yaricap 8 -> 8; bedeli gunde 0 mesru dis erisim ``` Otuz çiftin toplam yarıçabı yüz altıdan doksan ikiye iniyor — yaklaşık yüzde on üç. Yarıçabı beşi aşan çift sekizden beşe düşüyor. Bunların hepsi bedelsiz denetimin sonucudur; günde tek bir meşru dış erişim durmuyor. Tablo bir yandan da bir kimliğin nerede tehlikeli olduğunu okutuyor. `rol-dagitim` dışarıdan dört, iş yükü ağından iki, yönetim ağından üç kaleme ulaşır — en geniş yarıçabı **dış** konumdadır ve bedelsiz denetim onu dörtten ikiye indirir. `hesap-portal` bunun tersidir: dışarıdan üç, iş yükü ağından yedi. Aynı denetim bir kimliğin en tehlikeli konumunu kapatabilir, bir başkasınınkine hiç dokunmayabilir. Son satır bunun sınırını veriyor: en geniş yarıçap sekizden sekize, yani hiç değişmiyor. #### Yalıtımın Düşürmediği Yarıçap İş yükü ağı sütunu dört satırda da **sekiz**tir. Bu, bu dersin karar taşıyan sayısıdır: özel uç noktalar dış konumu kapatır, ağın içindeki konumu kapatmaz. Bir kalemin genel ucunu kaldırmak, o kaleme ağ içinden erişimi tanım gereği açık bırakır — özel uç noktanın yaptığı şey tam olarak budur. Bunun sonucu şudur: sızan kimlik bilgisi bir iş yükü örneğinde kullanılıyorsa, bütün özel uç nokta çalışması yarıçabı sıfır kalem düşürür. Alt tablo aynı sonucu on kimliğin hepsi için doğruluyor — iş yükü ağında en geniş yarıçap dört denetimde de sekizdir, yönetim ağında üçtür. Yalnız dış sütun altıdan dörde, ikiye ve beşe iner. Ağ yalıtımı bu yüzden bir kimlik denetimini değiştirmez, onu **tamamlar**. Dış konumdaki yarıçabı sıfırlamak, ağ içindeki yarıçabı sekizde bırakır; önceki dersin güven kenarını kaldırması ise her konumda birden etkiliydi. İki denetim aynı sayıyı düşürmez ve birinin ölçümü ötekinin yerine geçmez. Ölçümün pratik karşılığı bir sıralamadır. Bedelsiz on kalem önce kapatılır: dış yarıçabı iki kalem düşürür, hiçbir meşru işi durdurmaz ve tartışma gerektirmez. Eşiği elliye çekmek dış yarıçabı sıfırlar ama günde yüz bir erişimi durdurur; bu artık bir ağ kararı değil, saha ekiplerinin ve rapor tüketicilerinin çalışma biçimine ilişkin bir karardır ve o ekiplerle konuşulmadan verilemez. İş yükü ağındaki sekiz kalem ise hiçbir ağ kararıyla düşmez — o sayıyı düşürmek için önceki dersin güven kenarlarına dönmek gerekir. Bir yanlış sonuç bu tablodan özellikle çıkarılmamalıdır: dış yarıçabın sıfırlanması sızmanın imkânsızlaştığı anlamına gelmez. Sıfır olan şey, kimlik bilgisinin **dışarıdan kullanılması durumundaki** yarıçaptır. Aynı kimlik bilgisi ağ içindeki bir iş yüküne ulaşan bir yolla kullanılırsa yarıçap yeniden sekizdir ve bu geçiş modelde bir konum değişiminden ibarettir. #### Özet - Gerçek yarıçap izin yürüyüşü ile ağ yolunun kesişimidir. Aynı 9 kalemlik yürüyüş dışarıdan 6, iş yükü ağından 8, yönetim ağından 2 kaleme iner; yarıçap kimliğin değil, kimlik ile konumun çiftinin özelliğidir. - İki konumun yarıçapları alt küme ilişkisinde değildir: `ornek-yonetimi` yalnız dışarıdan, `abone-veritabani` yalnız iş yükü ağından erişilebilir. - Meşru dış erişimi olmayan 10 kalemi özel uca almak dış yarıçabı 6'dan 4'e indirir ve günde 0 meşru işi durdurur. Düşen iki kalem yürüyüşün en derin adımındaki `sir-deposu` ve `anahtar-yonetimi`dir. - Eşiği günde 50 dış erişime çekmek dış yarıçabı sıfırlar; bedeli günde 101 meşru dış erişimdir. Yönetim ucunu tek başına kapatmak yarıçabı 1 kalem düşürür ve günde 14 erişimi durdurur. - 30 `(kimlik, konum)` çiftinin toplam yarıçabı bedelsiz denetimle 106'dan 92'ye, yarıçabı 5'i aşan çift 8'den 5'e iner; en geniş yarıçap 8'de kalır. - İş yükü ağı sütunu dört denetimde de 8'dir. Özel uç nokta dış konumu kapatır, ağ içindeki konumu kapatmaz; sızan kimlik bir iş yükü örneğinde kullanılıyorsa bu çalışmanın yarıçapa etkisi sıfırdır. #### Sonraki Adım Bu derste ağ yolu, bir kaleme ulaşmanın önkoşulu olarak ele alındı: yol kapalıysa izin işe yaramıyordu. Ama listedeki bazı kalemlerin dış yolu bilerek açıktır — `portal-varlik-deposu` günde sekiz bin altı yüz meşru dış erişim alır ve kapatılamaz. O kalem için soru yol değil, **izin kümesidir**: dışarıdan gelen istek hangi kimlikle karşılanıyor ve hiçbir kimlik sunmayan bir istek ne okuyabiliyor. Sonraki ders depolama kalemlerinin izin kümesini tarıyor, genel erişime açık kalemi sayıyor ve o kalemden okunabilen veri türünü ölçüyor. ### Depolama Maruziyeti Source: https://academia.sh/tr/kurslar/bulut-guvenligi/depolama-maruziyeti Genel erişime açık depolama kaleminin iki ayrı ölçüsü: 13 nesne grubunun 7'si açık, 61.697 kayıt ve 7 veri türünden 6'sı okunabilir durumda. Kova düzeyinde genel erişimi kapatmak 9.260 kişisel kaydı kapatır ama yayılma yarıçabını 10'da bırakır; 47 kayıtlık yapılandırma kalemini kapatmak yarıçabı 10'dan 5'e indirir ve günde 9 meşru erişimi durdurur. Tüm genel erişimi kapatmanın bedeli günde 8.655 erişimdir. Önceki ders ağ yolunu bir önkoşul olarak ele aldı: yol kapalıysa izin işe yaramıyordu. Ama bazı kalemlerin dış yolu bilerek açıktır — abone portalının varlık deposu günde sekiz bin altı yüz meşru dış erişim alır ve kapatılamaz. O kalem için soru yol değil, **izin kümesidir**: dışarıdan gelen bir istek hangi kimlikle karşılanıyor ve hiçbir kimlik sunmayan bir istek ne okuyabiliyor. Bu ders depolama kalemlerinin izin kümesini tarıyor. Bulutta Depolama ve Veri kursu kova erişimini ve imzalı bağlantıyı ölçtü; burada mekanik tekrarlanmaz, yalnız **maruziyet** sayılır. İki ayrı sayı çıkar ve dersin bulgusu ikisinin ayrılmasıdır: açık kalemden okunabilen **kayıt** ile o kalemden başlayan **yayılma yarıçapı** aynı düzeltmeyle düşmüyor. - **BG18.** İzin iki düzeyde yazılır: **kova düzeyi** ve **nesne grubu düzeyi**. Nesne düzeyinde bir değer yazılıysa etkin izin odur; yazılı değilse kova düzeyi devralınır. - **BG19.** **Genel erişime açık** kalem, hiçbir kimlik sunmayan bir isteğin okuyabildiği ya da listeleyebildiği kalemdir. İmzalı erişim bu derste açık sayılmaz. - **BG20.** Her nesne grubunun bir **veri türü**, bir kayıt sayısı ve günde kaç meşru genel erişim aldığı yazılır. Sayılar kurgudur. - **BG21.** Bir nesne grubu bir **kimlik referansı** taşıyabilir: içindeki dosya, bir rolün adını ve onu kullanan yapılandırmayı içerir. Kimlik bilgisinin kendisi modellenmez, yalnız referansın varlığı ve sonucu sayılır. - **BG22.** **Maruziyet yarıçapı** iki bileşenin birleşimidir: kimliksiz okunan kovalar ve açık bir dosyadaki kimlik referansından başlayan yürüyüşün ulaştığı kalemler. #### İzin Kümesi ve Açık Kalem ```js // bulut/depo.mjs — nesne deposu izin kumesi ve erisim grafigi MODELIDIR. Kurgu bolgesel olcum // agi; depolama sinifi, imzali baglanti mekanigi ve saglayici adi bu derste yoktur. // Sutunlar: kova, nesne grubu, kova duzeyi izin, nesne duzeyi izin ('-' = kovadan devralir), // veri turu, kayit sayisi, gunde mesru genel erisim, gruptaki dosyanin tasidigi kimlik referansi. export const GRUP = ` portal-varlik-deposu site-varliklari genel-oku genel-oku varlik 1400 8600 - portal-varlik-deposu yukleme-onizleme genel-oku - abone-kisisel 9260 0 - olcum-deposu gunluk-yukleme ozel genel-oku olcum 41800 40 - olcum-deposu ham-okuma ozel - olcum 512000 0 - fatura-cikti-deposu abone-faturasi ozel imzali fatura 24500 120 - fatura-cikti-deposu toplu-cikti ozel genel-liste fatura 310 0 - ham-arsiv gecmis-okuma ozel - olcum 1240000 0 - ham-arsiv ortak-cekme ozel genel-oku olcum 8700 6 - yedek-deposu gecelik-yedek ozel - yedek 620 0 - yedek-deposu eski-yedek ozel genel-oku yedek 180 0 - sablon-deposu dagitim-sablonu ozel genel-oku yapilandirma 47 9 rol-dagitim rapor-deposu aylik-rapor ozel imzali fatura 36 30 - gunluk-deposu uygulama-gunlugu ozel - gunluk 88000 0 -` .trim().split('\n').map((s) => { const p = s.trim().split(/\s+/); return { kova: p[0], grup: p[1], kovaIzin: p[2], nesneIzin: p[3], tur: p[4], kayit: Number(p[5]), mesru: Number(p[6]), kimlik: p[7] === '-' ? null : p[7] }; }); export const GENEL = ['genel-oku', 'genel-liste']; // Etkin izin: nesne duzeyi bir deger yaziyorsa o gecerlidir, yoksa kova duzeyi devralinir. export const etkin = (g, d = {}) => { const kova = d.kovaKapali ? 'ozel' : g.kovaIzin; const nesne = d.kapali && d.kapali(g) ? 'ozel' : g.nesneIzin; return nesne === '-' ? kova : nesne; }; export const acik = (g, d) => GENEL.includes(etkin(g, d)); // Erisim grafigi (onceki derslerle ayni): acik bir dosyada bulunan kimlik referansindan yuruyus. const ERISIM = { 'hesap-toplayici': 'olcum-deposu olcum-kuyrugu', 'hesap-dogrulayici': 'olcum-deposu olcum-kuyrugu ham-arsiv', 'hesap-portal': 'abone-veritabani portal-varlik-deposu is-emri-kuyrugu', 'hesap-rapor': 'rapor-deposu fatura-cikti-deposu gunluk-deposu', 'rol-fatura': 'fatura-veritabani fatura-cikti-deposu posta-cikisi abone-veritabani', 'rol-arsiv': 'ham-arsiv yedek-deposu', 'rol-yedek': 'yedek-deposu fatura-veritabani abone-veritabani olcum-deposu', 'rol-dagitim': 'dagitim-yapilandirmasi sablon-deposu ornek-yonetimi', 'rol-gunluk': 'gunluk-deposu denetim-gunlugu', 'rol-yonetim': 'ornek-yonetimi anahtar-yonetimi sir-deposu', }; const USTLENME = [['hesap-toplayici', 'rol-arsiv'], ['hesap-dogrulayici', 'rol-arsiv'], ['rol-arsiv', 'rol-yedek'], ['rol-yedek', 'rol-yonetim'], ['hesap-portal', 'rol-fatura'], ['rol-fatura', 'rol-gunluk'], ['hesap-rapor', 'rol-gunluk'], ['rol-dagitim', 'rol-yonetim']]; export function yuru(baslangic) { const g = new Set([baslangic]), kalem = new Set(); let sira = [baslangic]; while (sira.length) { const s = []; for (const k of sira) { for (const r of ERISIM[k].split(' ')) kalem.add(r); for (const [a, b] of USTLENME) if (a === k && !g.has(b)) { g.add(b); s.push(b); } } sira = s; } return kalem; } // Maruziyet yaricabi: kimliksiz okunan kovalar + acik dosyadaki kimlik referansinin yuruyusu. export function yaricap(d) { const y = new Set(GRUP.filter((g) => acik(g, d)).map((g) => g.kova)); for (const g of GRUP.filter((x) => acik(x, d) && x.kimlik)) for (const r of yuru(g.kimlik)) y.add(r); return y; } ``` ```js // bulut/kosum1.mjs — kac kalem genel erisime acik, hangi veri turu, kac kayit import { GRUP, acik, etkin, yaricap } from './depo.mjs'; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const A = [-21, -18, -13, -15, 9, 7]; yaz(A, 'kova', 'nesne grubu', 'etkin izin', 'veri turu', 'kayit', 'mesru'); for (const g of GRUP.filter((x) => acik(x))) yaz(A, g.kova, g.grup, etkin(g), g.tur, g.kayit, g.mesru); const kayit = (f) => GRUP.filter(f).reduce((a, g) => a + g.kayit, 0); console.log(`\nacik kalem ${GRUP.filter((g) => acik(g)).length}/${GRUP.length}, ` + `acik kayit ${kayit((g) => acik(g))} / toplam ${kayit(() => true)} ` + `(%${(kayit((g) => acik(g)) / kayit(() => true) * 100).toFixed(1)})`); const tur = [...new Set(GRUP.map((g) => g.tur))]; console.log(`veri turu ${tur.filter((t) => GRUP.some((g) => g.tur === t && acik(g))).length}/` + `${tur.length} acik; kapali kalan tur: ` + tur.filter((t) => GRUP.every((g) => g.tur !== t || !acik(g))).join(', ')); const y = yaricap({}); console.log(`\nkimliksiz okunan kova ${new Set(GRUP.filter((g) => acik(g)).map((g) => g.kova)).size}` + `; acik dosyadaki kimlik referansi ile yaricap ${y.size}`); ``` ``` kova nesne grubu etkin izin veri turu kayit mesru portal-varlik-deposu site-varliklari genel-oku varlik 1400 8600 portal-varlik-deposu yukleme-onizleme genel-oku abone-kisisel 9260 0 olcum-deposu gunluk-yukleme genel-oku olcum 41800 40 fatura-cikti-deposu toplu-cikti genel-liste fatura 310 0 ham-arsiv ortak-cekme genel-oku olcum 8700 6 yedek-deposu eski-yedek genel-oku yedek 180 0 sablon-deposu dagitim-sablonu genel-oku yapilandirma 47 9 acik kalem 7/13, acik kayit 61697 / toplam 1926853 (%3.2) veri turu 6/7 acik; kapali kalan tur: gunluk kimliksiz okunan kova 6; acik dosyadaki kimlik referansi ile yaricap 10 ``` On üç nesne grubunun yedisi genel erişime açık. Açık kayıt altmış bir bin altı yüz doksan yedidir ve toplamın yalnız yüzde üç virgül ikisidir — hacim ölçüsü küçük görünüyor. Veri türü ölçüsü aynı şeyi söylemiyor: yedi türden altısı açıktır, kapalı kalan tek tür uygulama günlüğüdür. Dört satır ayrı ayrı okunmalıdır. `site-varliklari` bilerek açıktır ve günde sekiz bin altı yüz meşru erişim alır. `yukleme-onizleme` aynı kovada durur, kova düzeyi iznini devralır ve dokuz bin iki yüz altmış **abone kişisel kaydı** taşır; günde sıfır meşru genel erişim alır. İki grup arasında tek fark, ikincisinin kendi iznini yazmamış olmasıdır. `gunluk-yukleme` ile `ortak-cekme` ise ters durumdadır: kovaları özeldir, açıklık nesne düzeyinde tek tek yazılmıştır ve ikisinin de meşru bir gerekçesi vardır. `eski-yedek` ve `toplu-cikti` de nesne düzeyinde açıktır ama hiçbir meşru erişim almaz — yani bir zamanlar bir gerekçesi vardı ve gerekçe düştüğünde izin düşmedi. Son satır dersin ikinci ölçüsünü veriyor. Kimliksiz bir istek altı kovaya ulaşıyor. `sablon-deposu` içindeki dağıtım şablonu bir kimlik referansı taşıyor ve o referanstan başlayan yürüyüş yarıçabı ona çıkarıyor. Dört kalem — dağıtım yapılandırması, örnek yönetimi, anahtar yönetimi ve sır deposu — hiçbir depolama izniyle açılmamıştır; kırk yedi kayıtlık bir yapılandırma dosyasından gelirler. #### Beş Düzeltme ```js // bulut/kosum2.mjs — bes duzeltme: acik kalem, acik kayit, yaricap ve durdurulan mesru erisim import { GRUP, acik, yaricap } from './depo.mjs'; const DUZELTME = [ ['denetim yok', {}], ['kova duzeyinde genel erisim kapanir', { kovaKapali: true }], ['mesru genel erisimi 0 olan kalem kapanir', { kapali: (g) => g.mesru === 0 }], ['yapilandirma turundeki acik kalem kapanir', { kapali: (g) => g.tur === 'yapilandirma' }], ['tum genel erisim kapanir', { kovaKapali: true, kapali: () => true }], ]; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const A = [-43, 7, 9, 9, 11]; yaz(A, 'duzeltme', 'acik', 'acik', 'yaricap', 'duran is'); yaz(A, '', 'kalem', 'kayit', '', 'gunde'); for (const [ad, d] of DUZELTME) { const a = GRUP.filter((g) => acik(g, d)); yaz(A, ad, a.length, a.reduce((x, g) => x + g.kayit, 0), yaricap(d).size, GRUP.filter((g) => acik(g) && !acik(g, d)).reduce((x, g) => x + g.mesru, 0)); } console.log('\nyaricabin iki bileseni (kimliksiz okunan kova / referanstan eklenen kalem):'); for (const [ad, d] of DUZELTME) { const kova = new Set(GRUP.filter((g) => acik(g, d)).map((g) => g.kova)).size; console.log(` ${ad.padEnd(43)}${String(kova).padStart(2)} / ${yaricap(d).size - kova}`); } const cikan = [...yaricap({})].filter((r) => !yaricap(DUZELTME[3][1]).has(r)).sort(); console.log(`\nyapilandirma turu kapatilinca yaricaptan cikan ${cikan.length} kalem:`); console.log(' ' + cikan.join(', ')); ``` ``` duzeltme acik acik yaricap duran is kalem kayit gunde denetim yok 7 61697 10 0 kova duzeyinde genel erisim kapanir 6 52437 10 0 mesru genel erisimi 0 olan kalem kapanir 4 51947 8 0 yapilandirma turundeki acik kalem kapanir 6 61650 5 9 tum genel erisim kapanir 0 0 0 8655 yaricabin iki bileseni (kimliksiz okunan kova / referanstan eklenen kalem): denetim yok 6 / 4 kova duzeyinde genel erisim kapanir 6 / 4 mesru genel erisimi 0 olan kalem kapanir 4 / 4 yapilandirma turundeki acik kalem kapanir 5 / 0 tum genel erisim kapanir 0 / 0 yapilandirma turu kapatilinca yaricaptan cikan 5 kalem: anahtar-yonetimi, dagitim-yapilandirmasi, ornek-yonetimi, sablon-deposu, sir-deposu ``` İkinci satır bu dersin karar taşıyan bulgusudur. Kova düzeyinde genel erişimi kapatmak dokuz bin iki yüz altmış kişisel kaydı kapatır — açık kaydın yüzde on beşi — ve günde tek bir meşru işi durdurmaz. Buna karşılık **yayılma yarıçabı onda kalır**. Kapatılan tek kalem, kova düzeyi iznini devralan gruptur; nesne düzeyinde açıkça yazılmış altı izin yerinde durur ve kimlik referansını taşıyan grup onlardan biridir. Dördüncü satır tersini gösteriyor. Yapılandırma türündeki tek açık kalemi kapatmak kırk yedi kayıt kapatır — açık kaydın binde birinden azı — ve yarıçabı ondan beşe indirir. Bedeli günde dokuz meşru erişimdir. Kova düzeyi düzeltmesi bu düzeltmenin yüz doksan yedi katı kayıt kapatır ve yarıçabı sıfır kalem düşürür. Alt blok nedenini ayırıyor. Yarıçap iki bileşenden oluşur: kimliksiz okunan kova sayısı ve kimlik referansından eklenen kalem sayısı. İlk üç düzeltme ikinci bileşene hiç dokunmaz — dört kalem her üçünde de yerinde durur. Dördüncü düzeltme ikinci bileşeni sıfırlar ve birinci bileşeni yalnız bir azaltır. **Kayıt hacmini düşüren düzeltme ile yarıçabı düşüren düzeltme aynı düzeltme değildir.** #### Açık Grupların Tek Tek Payı Yedi açık grup toplu bir sayı verir; hangisinin ne taşıdığı ayrı ölçülür. ```js // bulut/kosum3.mjs — acik gruplar tek tek: her biri tek basina kac kalemlik yaricap tasiyor import { GRUP, acik, yaricap, yuru } from './depo.mjs'; const tek = (g) => { // yalniz bu grup acik olsaydi yaricap const y = new Set([g.kova]); if (g.kimlik) for (const r of yuru(g.kimlik)) y.add(r); return y.size; }; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const A = [-21, -15, 9, 10, 8, 15]; yaz(A, 'tek basina acik grup', 'veri turu', 'kayit', 'yaricap', 'mesru', 'kayit / kalem'); const acikGrup = GRUP.filter((g) => acik(g)); for (const g of acikGrup) yaz(A, g.grup, g.tur, g.kayit, tek(g), g.mesru, Math.round(g.kayit / tek(g))); const toplam = acikGrup.reduce((a, g) => a + tek(g), 0); console.log(`\ntek tek yaricaplarin toplami ${toplam}, birlikte olculen yaricap ` + `${yaricap({}).size}: ${toplam - yaricap({}).size} kalem iki gruptan birden geliyor`); ``` ``` tek basina acik grup veri turu kayit yaricap mesru kayit / kalem site-varliklari varlik 1400 1 8600 1400 yukleme-onizleme abone-kisisel 9260 1 0 9260 gunluk-yukleme olcum 41800 1 40 41800 toplu-cikti fatura 310 1 0 310 ortak-cekme olcum 8700 1 6 8700 eski-yedek yedek 180 1 0 180 dagitim-sablonu yapilandirma 47 5 9 9 tek tek yaricaplarin toplami 11, birlikte olculen yaricap 10: 1 kalem iki gruptan birden geliyor ``` Altı grubun yarıçabı birdir: açık olan kova okunur ve orada biter. Yedincisi beştir. Son sütun bunu tek bir orana çeviriyor — kalem başına düşen kayıt sayısı. `gunluk-yukleme` kalem başına kırk bir bin sekiz yüz kayıt taşır; `dagitim-sablonu` dokuz. Dört bin altı yüz kat fark, iki grubun aynı listede neden farklı işlem gördüğünü açıklıyor: biri okunacak veri, öteki açılacak kapıdır. Son satır ölçünün toplanabilirliğini sınıyor. Tek tek yarıçapların toplamı on birdir, birlikte ölçülen yarıçap ondur. Fark bir kalemdir: iki açık grup aynı kovada durduğu için kova iki kez sayılmıştır. Yayılma yarıçapı bir küme büyüklüğüdür ve grup grup toplanamaz. #### İki Ölçünün Ayrılması Maruziyeti tek bir sayıyla vermek mümkün değildir, çünkü iki ayrı zarar biçimi vardır. Kişisel kayıtların okunması doğrudan bir zarardır ve büyüklüğü kayıt sayısıyla ölçülür: dokuz bin iki yüz altmış abone kaydı, hiçbir yürüyüş gerektirmeden okunur. Yapılandırma dosyasının okunması ise kendi başına küçüktür — kırk yedi kayıt — ama başka dört kaleme açılan bir kapıdır. İki ölçü farklı önceliklendirme üretir. Kayıt hacmine göre sıralandığında ilk düzeltme `yukleme-onizleme`dir; yarıçapa göre sıralandığında ilk düzeltme `dagitim-sablonu`dur. Doğru sıra ikisinin de bedelsize yakın olmasıdır: birincisi günde sıfır, ikincisi günde dokuz meşru erişim durdurur. Üçüncü satırdaki düzeltme — meşru erişimi hiç olmayan kalemleri kapatmak — dört açık kaleme iner ve bedeli sıfırdır, ama yapılandırma kalemini kapsamaz çünkü o kalemin günde dokuz meşru erişimi vardır. Son satır sınırı çiziyor. Tüm genel erişimi kapatmak yarıçabı sıfırlar; bedeli günde sekiz bin altı yüz elli beş erişimdir ve bunun sekiz bin altı yüzü abone portalının varlıklarıdır. Bu, bir depolama kararı değil, portalın çalışma biçimine ilişkin bir karardır — ve o kalemin açık olması yarıçapa hiçbir katkı yapmaz, çünkü içinde kimlik referansı yoktur. #### Özet - 13 nesne grubunun 7'si genel erişime açıktır; açık kayıt 61.697, toplamın %3,2'sidir. Veri türünde ölçü başkadır: 7 türden 6'sı açıktır, kapalı kalan tek tür uygulama günlüğüdür. - Etkin izin nesne düzeyinden gelir: aynı kovada duran iki gruptan biri kendi iznini yazmadığı için 9.260 abone kişisel kaydı, günde 0 meşru erişim alarak açık durur. - Maruziyet yarıçapı iki bileşenlidir: kimliksiz okunan 6 kova ve açık bir yapılandırma dosyasındaki kimlik referansından eklenen 4 kalem — toplam 10. - Kova düzeyinde genel erişimi kapatmak 9.260 kaydı kapatır, günde 0 iş durdurur ve yarıçabı 10'da bırakır. Kayıt hacmini düşüren düzeltme yarıçabı düşürmeyebilir. - 47 kayıtlık yapılandırma kalemini kapatmak yarıçabı 10'dan 5'e indirir ve günde 9 meşru erişimi durdurur; kova düzeyi düzeltmesinin 197 katı az kayıt kapatır, yarıçabı 5 kalem düşürür. - Tüm genel erişimi kapatmak yarıçabı sıfırlar; bedeli günde 8.655 erişimdir ve 8.600'ü yarıçapa hiç katkı yapmayan tek bir kalemden gelir. #### Sonraki Adım Bu derste açık bir dosyanın içeriği okunabilir kabul edildi. Kayıtlar diskte şifreliydi, ama okuyabilen özne için bu bir engel olmadı — çünkü çözme, okuma isteğinin bir parçası olarak sağlayıcı tarafında yapıldı. Sorulmayan soru şudur: çözme anahtarı kimde duruyorsa yarıçap değişir mi? Sonraki ders anahtar sahipliğini üç kipte koşturuyor ve tek bir şeyi ölçüyor: sızan kimliğin **okuyabildiği** kalem sayısı, anahtar sağlayıcıda iken ve müşteride iken kaç. ### Anahtar ve Sır Yönetimi Source: https://academia.sh/tr/kurslar/bulut-guvenligi/anahtar-ve-sir-yonetimi Anahtar sahipliğinin yayılma yarıçapına etkisi üç kipte koşturulur: sağlayıcı anahtarında sızan kimlik 16 kalem okur, müşteri yönetilen anahtarda yine 16, müşteri tutulan anahtarda 11. Tek bir anahtar iznini zincirin dışına almak yönetilen kipte 16'yı 6'ya, tutulan kipte 11'i 3'e indirir ve günde 1 meşru işlemi durdurur. Sır deposu okunduğunda yürüyüşe 4 kimlik ekleniyor. Önceki derste açık bir dosyanın içeriği okunabilir sayıldı. Kayıtlar diskte şifreliydi, ama okuma izni olan özne için bu bir engel olmadı — çözme, okuma isteğinin bir parçası olarak sağlayıcı tarafında yapıldı. Sorulmayan soru şudur: çözme anahtarı kimde duruyorsa yarıçap değişir mi. Bu ders yalnız onu ölçer. Bulut Yönetişimi, Güvenlik ve Maliyet kursu beklemede ve aktarımda şifrelemeyi, zarf şifrelemesini ve döndürme penceresini ölçtü; burada şifreleme mekaniğinin hiçbiri tekrarlanmaz. Ölçülen tek şey **anahtar sahipliğinin okunabilen kalem sayısına etkisidir**. İkinci yarıda sır deposu ele alınıyor ve bu dersin ikinci bulgusu çıkıyor: sır deposu yürüyüşte bir kalem değil, bir **kenar kaynağıdır**. - **BG23.** Üç **sahiplik kipi** vardır. `saglayici`: anahtar sağlayıcının elindedir ve çözme, okuma isteğinin parçası olarak yapılır. `yonetilen`: anahtar müşterinindir ve anahtar yönetimi servisinde durur; çözme için ayrı bir **anahtar kullanma izni** gerekir. `tutulan`: anahtar kiralanan altyapının dışındadır ve sızan bir bulut kimliği ona ulaşamaz. - **BG24.** Anahtar kullanma izni erişim izninden **ayrı** bir kümedir. Bir kimlik bir kaleme erişebilirken onun anahtarını kullanamayabilir. - **BG25.** Her kalem en güçlü hangi kipi desteklediğini yazar. Sunucu tarafında çözen bir yönetilen hizmet `tutulan` kipini destekleyemez; bu bir model kararıdır ve hizmet türünden gelir. - **BG26.** Sır deposu okunabildiğinde içindeki her sır bir **kimlik** olur ve yürüyüş oradan devam eder. Sırların içeriği modellenmez, yalnız hangi kimliğe karşılık geldikleri sayılır. - **BG27.** Yürüyüş bir sabit noktaya kadar koşar: kimlik kümesi büyüdükçe anahtar izni ve okunan kalem büyür, okunan kalem büyüdükçe kimlik kümesi büyür. #### Üç Kip, Üç Sayı ```js // bulut/anahtar.mjs — anahtar sahipliginin yaricapa etkisi MODELIDIR. Sifreleme mekanigi, zarf // sifrelemesi ve donderme penceresi bu derste yoktur; yalniz okunabilen kalem sayilir. const ERISIM = { 'hesap-toplayici': 'olcum-deposu olcum-kuyrugu', 'hesap-dogrulayici': 'olcum-deposu olcum-kuyrugu ham-arsiv', 'hesap-portal': 'abone-veritabani portal-varlik-deposu is-emri-kuyrugu', 'hesap-rapor': 'rapor-deposu fatura-cikti-deposu gunluk-deposu', 'rol-fatura': 'fatura-veritabani fatura-cikti-deposu posta-cikisi abone-veritabani', 'rol-arsiv': 'ham-arsiv yedek-deposu', 'rol-yedek': 'yedek-deposu fatura-veritabani abone-veritabani olcum-deposu', 'rol-dagitim': 'dagitim-yapilandirmasi sablon-deposu ornek-yonetimi', 'rol-gunluk': 'gunluk-deposu denetim-gunlugu', 'rol-yonetim': 'ornek-yonetimi anahtar-yonetimi sir-deposu', }; const USTLENME = [['hesap-toplayici', 'rol-arsiv'], ['hesap-dogrulayici', 'rol-arsiv'], ['rol-arsiv', 'rol-yedek'], ['rol-yedek', 'rol-yonetim'], ['hesap-portal', 'rol-fatura'], ['rol-fatura', 'rol-gunluk'], ['hesap-rapor', 'rol-gunluk'], ['rol-dagitim', 'rol-yonetim']]; // Kimligin anahtar kullanma izni: erisim izninden ayri bir kumedir. export const ANAHTAR_IZNI = { 'hesap-toplayici': 'k-olcum', 'hesap-dogrulayici': 'k-olcum', 'hesap-portal': 'k-abone', 'hesap-rapor': 'k-fatura k-gunluk', 'rol-fatura': 'k-fatura k-abone', 'rol-arsiv': 'k-olcum', 'rol-yedek': 'k-yedek', 'rol-dagitim': 'k-sir', 'rol-gunluk': 'k-gunluk', 'rol-yonetim': 'k-sir', }; // Kalem: sifreli mi, hangi anahtarla, en guclu destekledigi sahiplik kipi. // Kipler: saglayici < yonetilen < tutulan. Yonetilen anahtar anahtar yonetimi servisinde durur, // tutulan anahtar kiralanan altyapinin disindadir ve sizan kimlik ona ulasamaz. export const KIP = ['saglayici', 'yonetilen', 'tutulan']; export const KALEM = ` olcum-deposu k-olcum tutulan ham-arsiv k-olcum tutulan yedek-deposu k-yedek tutulan fatura-cikti-deposu k-fatura tutulan rapor-deposu k-fatura tutulan dagitim-yapilandirmasi k-sir tutulan abone-veritabani k-abone yonetilen fatura-veritabani k-fatura yonetilen gunluk-deposu k-gunluk yonetilen sir-deposu k-sir yonetilen denetim-gunlugu k-gunluk saglayici olcum-kuyrugu - - portal-varlik-deposu - - is-emri-kuyrugu - - posta-cikisi - - anahtar-yonetimi - - ornek-yonetimi - - sablon-deposu - -` .trim().split('\n').map((s) => { const [ad, anahtar, destek] = s.trim().split(/\s+/); return { ad, anahtar: anahtar === '-' ? null : anahtar, destek }; }); export const bul = (ad) => KALEM.find((k) => k.ad === ad); // Sir deposu okunursa icindeki sirlar birer kimliktir; yuruyus oradan devam eder. export const SIRLAR = ['hesap-portal', 'rol-fatura', 'hesap-rapor']; // Gunde kac mesru islem hangi anahtari kullaniyor: [kimlik, anahtar, gunde kullanim] export const MESRU_ANAHTAR = [['hesap-toplayici', 'k-olcum', 1440], ['hesap-dogrulayici', 'k-olcum', 720], ['hesap-portal', 'k-abone', 3100], ['hesap-rapor', 'k-fatura', 40], ['hesap-rapor', 'k-gunluk', 12], ['rol-fatura', 'k-fatura', 260], ['rol-fatura', 'k-abone', 260], ['rol-arsiv', 'k-olcum', 96], ['rol-yedek', 'k-yedek', 4], ['rol-dagitim', 'k-sir', 6], ['rol-gunluk', 'k-gunluk', 88], ['rol-yonetim', 'k-sir', 1]]; // Sizan kimlikten okunabilen kalem: sabit nokta. Sir deposu okunursa kimlik kumesi buyur. export function okunan(hedef, cikarilan = new Set()) { const kimlik = new Set(['hesap-toplayici']); const kapat = () => { // ustlenme kapanisi let n = -1; while (kimlik.size !== n) { n = kimlik.size; for (const k of [...kimlik]) for (const [a, b] of USTLENME) if (a === k) kimlik.add(b); } }; let onceki = -1, kalem = new Set(), izin = new Set(); while (kimlik.size !== onceki) { onceki = kimlik.size; kapat(); izin = new Set([...kimlik].flatMap((k) => ANAHTAR_IZNI[k].split(' ')) .filter((a) => !cikarilan.has(a))); kalem = new Set([...kimlik].flatMap((k) => ERISIM[k].split(' ')).filter((r) => { const x = bul(r); if (x.anahtar === null) return true; // sifresiz kalem const kip = KIP.indexOf(hedef) < KIP.indexOf(x.destek) ? hedef : x.destek; return kip === 'saglayici' || (kip === 'yonetilen' && izin.has(x.anahtar)); })); if (kalem.has('sir-deposu')) for (const s of SIRLAR) kimlik.add(s); } return { kimlik, kalem, izin }; } ``` ```js // bulut/kosum1.mjs — uc sahiplik kipinde sizan kimligin okuyabildigi kalem import { KALEM, KIP, bul, okunan } from './anahtar.mjs'; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const A = [-23, -10, -11, 12, 12, 10]; yaz(A, 'kalem', 'anahtar', 'destek', ...KIP); const R = Object.fromEntries(KIP.map((k) => [k, okunan(k)])); const gorulen = [...new Set(KIP.flatMap((k) => [...R[k].kalem]))].sort(); for (const r of gorulen.filter((x) => bul(x).anahtar)) yaz(A, r, bul(r).anahtar, bul(r).destek, ...KIP.map((k) => R[k].kalem.has(r) ? 'okunur' : '-')); yaz(A, `+ ${gorulen.filter((x) => !bul(x).anahtar).length} sifresiz kalem`, '', '', ...KIP.map(() => 'okunur')); yaz(A, 'okunan kalem', '', '', ...KIP.map((k) => R[k].kalem.size)); console.log(`\nyuruyuse giren kimlik: ` + KIP.map((k) => `${k} ${R[k].kimlik.size}`).join(', ')); console.log('sizan kimligin zincirinden gelen anahtar izni: ' + [...R.tutulan.izin].sort().join(', ')); console.log(`sifresiz kalem ${KALEM.filter((k) => k.anahtar === null).length}/${KALEM.length}`); ``` ``` kalem anahtar destek saglayici yonetilen tutulan abone-veritabani k-abone yonetilen okunur okunur okunur denetim-gunlugu k-gunluk saglayici okunur okunur okunur fatura-cikti-deposu k-fatura tutulan okunur okunur - fatura-veritabani k-fatura yonetilen okunur okunur okunur gunluk-deposu k-gunluk yonetilen okunur okunur okunur ham-arsiv k-olcum tutulan okunur okunur - olcum-deposu k-olcum tutulan okunur okunur - rapor-deposu k-fatura tutulan okunur okunur - sir-deposu k-sir yonetilen okunur okunur okunur yedek-deposu k-yedek tutulan okunur okunur - + 6 sifresiz kalem okunur okunur okunur okunan kalem 16 16 11 yuruyuse giren kimlik: saglayici 8, yonetilen 8, tutulan 8 sizan kimligin zincirinden gelen anahtar izni: k-abone, k-fatura, k-gunluk, k-olcum, k-sir, k-yedek sifresiz kalem 7/18 ``` İlk iki sütun aynıdır: on altı. Anahtar müşteriye geçtiğinde okunabilen kalem sayısı hiç değişmiyor. Nedeni son satırdan bir öncekidir — sızan kimliğin zinciri altı anahtar izninin **hepsini** taşıyor. Sahiplik kipi çözmeyi bir izne bağlar; o izin de aynı zincirin üzerindeyse bağlama işe yaramaz. Üçüncü sütun on bir veriyor. Düşen beş kalem `tutulan` kipini destekleyen kalemlerdir: ölçüm deposu, ham arşiv, yedek deposu, fatura çıktı deposu ve rapor deposu. Kalan beşi destekleyemez, çünkü çözme sunucu tarafında yapılan yönetilen hizmetlerdir. İkinci satırdan bir öncesi de dikkat çeker. Yürüyüşe giren kimlik sayısı üç kipte de sekizdir — oysa erişim grafiğinin kendisi dört kimlikle biterdi. Aradaki dört kimlik sır deposundan gelir ve sır deposu üç kipte de okunabilir. #### Sahiplik Tek Başına Yetmiyor Sahiplik kipi ile anahtar kullanma izni iki ayrı kaldıraçtır. İkisi ayrı ayrı ve birlikte koşturuluyor. ```js // bulut/kosum2.mjs — sahiplik kipi ile anahtar izninin birlikte etkisi; her ikisinin bedeli import { KALEM, KIP, MESRU_ANAHTAR, SIRLAR, okunan } from './anahtar.mjs'; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const A = [-12, 16, 15, 13, 12]; yaz(A, 'sahiplik', 'k-sir zincirde', 'k-sir disinda', 'yuruyen', 'yuruyen'); yaz(A, 'kipi', 'okunan kalem', 'okunan kalem', 'kimlik', 'kimlik'); for (const k of KIP) { const a = okunan(k), b = okunan(k, new Set(['k-sir'])); yaz(A, k, a.kalem.size, b.kalem.size, a.kimlik.size, b.kimlik.size); } const sirIs = MESRU_ANAHTAR.filter(([k, a]) => a === 'k-sir' && k === 'rol-yonetim') .reduce((x, [, , n]) => x + n, 0); console.log(`\nk-sir iznini zincirdeki rolden almanin bedeli: gunde ${sirIs} mesru islem`); console.log(`sir deposundaki sir sayisi ${SIRLAR.length}; okunursa yuruyuse giren ek kimlik ` + `${okunan('saglayici').kimlik.size - 4}`); const sifreli = KALEM.filter((k) => k.anahtar); const desteksiz = sifreli.filter((k) => k.destek !== 'tutulan'); console.log(`\ntutulan kipini ${sifreli.length} sifreli kalemin ${desteksiz.length}'i ` + 'desteklemiyor:'); console.log(' ' + desteksiz.map((k) => k.ad).join(', ')); const dis = MESRU_ANAHTAR.filter(([, a]) => sifreli.some((k) => k.anahtar === a && k.destek === 'tutulan')); console.log(`disaridan anahtar teslimi gereken (is yuku, anahtar) cifti ${dis.length}; ` + `gunde ${dis.reduce((x, [, , n]) => x + n, 0)} islem bu yoldan geciyor`); ``` ``` sahiplik k-sir zincirde k-sir disinda yuruyen yuruyen kipi okunan kalem okunan kalem kimlik kimlik saglayici 16 16 8 8 yonetilen 16 6 8 4 tutulan 11 3 8 4 k-sir iznini zincirdeki rolden almanin bedeli: gunde 1 mesru islem sir deposundaki sir sayisi 3; okunursa yuruyuse giren ek kimlik 4 tutulan kipini 11 sifreli kalemin 5'i desteklemiyor: abone-veritabani, fatura-veritabani, gunluk-deposu, sir-deposu, denetim-gunlugu disaridan anahtar teslimi gereken (is yuku, anahtar) cifti 8; gunde 2567 islem bu yoldan geciyor ``` Tablo altı hücrelidir ve üçü karar taşır. Sağlayıcı satırında iki sütun aynıdır: on altı ve on altı. Anahtar izniyle oynamak sağlayıcı anahtarında hiçbir şey değiştirmez, çünkü çözme için izin sorulmaz — okuma izni düz metin demektir. Yönetilen satırı bu dersin en keskin karşılaştırmasını verir. Anahtar müşteriye geçirildiğinde tek başına yarıçap on altıda kalır. Aynı kipte tek bir anahtar izni — sır deposunun anahtarı — sızan kimliğin zincirinden çıkarıldığında yarıçap **altıya** iner. Aynı sahiplik kipi, aynı grafik, iki buçuk kattan fazla fark. Sahiplik yarıçabı düşürmez; sahibin izni kime verdiği düşürür. Tutulan satırı da aynı yönde okunur: on birden üçe. Ama on bir ile on altı arasındaki fark beş kalemdir ve bedeli ağırdır — beş şifreli kalem bu kipi hiç desteklemez ve sekiz `(iş yükü, anahtar)` çifti dışarıdan anahtar teslimi gerektirir; günde iki bin beş yüz altmış yedi işlem o yoldan geçer. Tek bir izni kaldırmanın bedeli ise günde bir meşru işlemdir. #### Altı Anahtar Tek Tek Sır deposunun anahtarı örnek olarak seçildi. Altı anahtarın hepsi aynı ölçüden geçirilirse seçimin neden bu olduğu görülür. ```js // bulut/kosum3.mjs — tek tek anahtar izinleri: hangisini zincirden almak yaricabi ne kadar dusurur import { ANAHTAR_IZNI, MESRU_ANAHTAR, okunan } from './anahtar.mjs'; const ANAHTAR = [...new Set(Object.values(ANAHTAR_IZNI).flatMap((s) => s.split(' ')))].sort(); const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const A = [-10, 11, 11, 12, 13]; const taban = okunan('yonetilen').kalem.size; yaz(A, 'anahtar', 'yonetilen', 'tutulan', 'yaricap', 'duran islem'); yaz(A, 'zincirden', 'kipinde', 'kipinde', 'dususu', 'gunde'); for (const a of ANAHTAR) { const c = new Set([a]); yaz(A, a, okunan('yonetilen', c).kalem.size, okunan('tutulan', c).kalem.size, taban - okunan('yonetilen', c).kalem.size, MESRU_ANAHTAR.filter(([, x]) => x === a).reduce((s, [, , n]) => s + n, 0)); } const hepsi = new Set(ANAHTAR); console.log(`\nhepsi cikarilirsa: yonetilen ${okunan('yonetilen', hepsi).kalem.size}, ` + `tutulan ${okunan('tutulan', hepsi).kalem.size}; ` + `gunde ${MESRU_ANAHTAR.reduce((s, [, , n]) => s + n, 0)} islem durur`); ``` ``` anahtar yonetilen tutulan yaricap duran islem zincirden kipinde kipinde dususu gunde k-abone 15 10 1 3360 k-fatura 13 10 3 300 k-gunluk 15 10 1 100 k-olcum 14 11 2 2256 k-sir 6 3 10 7 k-yedek 15 11 1 4 hepsi cikarilirsa: yonetilen 3, tutulan 3; gunde 6027 islem durur ``` Beş anahtarın yarıçap düşüşü bir ile üç arasındadır; altıncısı ondur. `k-abone` günde üç bin üç yüz altmış işlem taşır ve kaldırılırsa yarıçabı tek bir kalem düşürür. `k-sir` günde yedi işlem taşır ve yarıçabı on kalem düşürür. Kalem başına bedel oranı arasında üç bin katın üzerinde fark vardır. Bu tablodaki yedi rakamı bir önceki bölümün bir rakamıyla karıştırmamak gerekir: burada izin **bütün kimliklerden** çıkarılıyor ve dağıtım rolünün günde altı işlemi de duruyor. Sızan kimliğin zincirinde olan tek rolden almak yeterlidir ve bedeli günde bir işlemdir. Son satır sınırı çiziyor: bütün anahtar izinleri çıkarılırsa yarıçap üçe iner ve günde altı bin yirmi yedi işlem durur. Yani yarıçabı ondan üçe indirmenin yolu bütün izinleri kaldırmak değildir; altıdan birini kaldırmak farkın büyük bölümünü verir. #### Sır Deposu Bir Kalem Değil Sağdaki iki sütun neden bu kadar büyük bir fark çıktığını söylüyor. `k-sir` zincirdeyken yürüyüşe sekiz kimlik giriyor; çıkarıldığında dört. Sır deposu okunduğunda içindeki üç sır üç kimliğe karşılık geliyor ve üstlenme kapanışıyla birlikte dört yeni kimlik yürüyüşe katılıyor. Bu, sır deposunun grafikteki yerini değiştirir. Öteki kalemler yürüyüşün **sonu**dur: okunur ve orada biter. Sır deposu okunduğunda yürüyüşün yeni **kenarları** doğar — yani sır deposu bir kalem değil, bir kenar kaynağıdır. Yarıçap ölçümünde ona bir kalem olarak bakmak sayıyı on altı yerine dokuz gösterir. Aynı nedenle ölçüm bir sabit nokta hesabıdır. Kimlik kümesi büyüdükçe anahtar izni büyür, anahtar izni büyüdükçe okunan kalem büyür, okunan kalemde sır deposu varsa kimlik kümesi yeniden büyür. Döngü ancak yeni kimlik gelmediğinde durur. Tek bir geçişte hesaplanan yarıçap bu modelde eksik çıkar. Önceki dersin bulgusuyla birleştirildiğinde sıra netleşir: bir yapılandırma dosyasında duran kimlik referansı yarıçabı beş kalem büyütüyordu, sır deposunun okunabilmesi yedi kalem büyütüyor. İkisi de küçük kalemlerdir ve ikisinin de zararı kendi içeriğinde değil, açtıkları kenarlardadır. #### Özet - Anahtar sahipliği tek başına yarıçabı düşürmüyor: sağlayıcı anahtarında 16, müşteri yönetilen anahtarda yine 16 kalem okunuyor. Sızan kimliğin zinciri altı anahtar izninin hepsini taşıyor. - Müşteri tutulan anahtar 16'yı 11'e indirir; düşen beş kalem bu kipi destekleyen kalemlerdir. Yürüyüşün ulaştığı 10 şifreli kalemin 5'i sunucu tarafında çözdüğü için bu kipi hiç desteklemez. - Tek bir anahtar iznini zincirin dışına almak yönetilen kipte 16'yı 6'ya, tutulan kipte 11'i 3'e indirir. Aynı sahiplik kipinde iki buçuk kattan fazla fark; bedeli günde 1 meşru işlemdir. - Tutulan kipin bedeli ağırdır: 8 `(iş yükü, anahtar)` çifti dışarıdan anahtar teslimi ister ve günde 2.567 işlem o yoldan geçer. - Sır deposu yürüyüşte bir kalem değil bir kenar kaynağıdır: okunduğunda 3 sır 3 kimliğe karşılık gelir ve kapanışla birlikte yürüyüşe 4 kimlik girer, kimlik sayısı 4'ten 8'e çıkar. - Ölçüm bir sabit nokta hesabıdır; tek geçişte hesaplanan yarıçap bu modelde 9 çıkar, sabit noktada 16. #### Sonraki Adım Beş ders boyunca yanlış kalemler tek tek bulundu: aşırı geniş bir güven listesi, kapatılmamış bir genel uç, nesne düzeyinde unutulmuş bir izin, zincirin üzerinde duran bir anahtar izni. Hepsi **çalışan sistemde** bulundu ve her biri bulunduğunda çoktan yerindeydi. Sorulmayan soru şudur: bunların kaçı sisteme konmadan önce, şablonda görülebilirdi. Sonraki ders şablon kümesini bir kural setinden geçiriyor ve dağıtımdan önce yakalanan kalemi ancak koşarken görülebilen kalemden ayırıyor. ### Kod Olarak Altyapı Güvenliği Source: https://academia.sh/tr/kurslar/bulut-guvenligi/kod-olarak-altyapi-guvenligi Önceki beş dersin bulduğu yanlış kalemler şablon kümesine geri konur ve kural setinden geçirilir: 11 yanlış kalemin 4'ü dağıtımdan önce yakalanır ve toplam 34 birimlik yarıçap payının 23'ünü (%68) kapatır, 5 kalem ancak koşarken çözülür, 2 kalemin şablonda okunacak bir değeri yoktur. Kural seti 3 meşru kalemi yanlış işaretler; kuralı kapatmak yanlış işareti de gerçek bulguyu da siler. Beş ders boyunca yanlış kalemler tek tek bulundu: aşırı geniş bir güven listesi, kapatılmamış bir genel uç, nesne düzeyinde unutulmuş bir izin, zincirin üzerinde duran bir anahtar izni. Hepsi çalışan sistemde bulundu ve her biri bulunduğunda çoktan yerindeydi. Bu ders son bir soru soruyor: bunların kaçı sisteme konmadan önce, **şablonda** görülebilirdi. Altyapının şablonla kurulması DevOps ve Platform Mühendisliği müfredatının Kod Olarak Altyapı kursunda ölçüldü; sağlama modelleri ve sapma taraması burada tekrarlanmaz. Ölçülen tek ayrım şudur: **dağıtımdan önce bilinen değer** ile **ancak koşarken bilinen değer**. Bir kural yalnız birinciye karar verebilir. - **BG28.** Şablon bir kaynağın alanlarını yazar. Bir alanın değeri ya **çözünürdür** (şablon okunarak bilinir) ya da değildir: dağıtım parametresi, başka bir şablonun çıktısı, sağlayıcının belirlediği varsayılan, şablon dışında elle yapılan bir değişiklik ya da bir dosyanın içeriği. - **BG29.** **Kural seti** belirli alanlara bakar. Bir kuralın sonucu üç sınıftan biridir: **yakalandı** (çözünür değer, kural ateşledi), **bilinmiyor** (kural alana bakıyor ama değeri çözemiyor), **görülmüyor** (hiçbir kural o alana bakmıyor). - **BG30.** Her alanın **yarıçap payı**, önceki beş derste o kalem için ölçülen yarıçap düşüşüdür. Sayılar oradan okunur, burada yeniden türetilmez. - **BG31.** Bir alan meşru da olabilir. Kural ateşlediği hâlde kalem doğruysa bu bir **yanlış işaretlemedir** ve bir dağıtımı durdurur. - **BG32.** Koşarken tarama, `bilinmiyor` sınıfındaki alanların değerini çalışan sistemden okur; `görülmüyor` sınıfına dokunamaz. Tarama günlüktür ve ortalama gecikme yarım gün alınır. #### Şablon Kümesi Kural Setinden Geçiyor ```js // bulut/sablon.mjs — sablon kumesi ve kural seti MODELIDIR. Saglama modelleri ve sapma taramasi // bu derste yoktur; olculen sey dagitimdan once bilinen ile ancak kosarken bilinen kalemdir. // Bir alanin degeri '<' ile basliyorsa sablon okunarak COZULEMEZ: degeri dagitim aninda ya da // kosarken belli olur. yaricap = onceki bes derste olculen yaricap payi. mesru = kalem dogru mu. export const ALAN = ` kimlik.tpl rol-arsiv guven-listesi rol-yedek hayir 5 kimlik.tpl rol-yedek guven-listesi rol-yonetim hayir 3 kimlik.tpl hesap-toplayici guven-listesi rol-arsiv evet 0 kimlik.tpl rol-yonetim anahtar-izni k-sir hayir 10 kimlik.tpl rol-dagitim anahtar-izni k-sir evet 0 depo.tpl sablon-deposu genel-erisim acik hayir 5 depo.tpl portal-varlik-deposu genel-erisim acik evet 0 depo.tpl yukleme-onizleme genel-erisim hayir 1 depo.tpl olcum-deposu genel-erisim hayir 1 anahtar.tpl sir-deposu genel-uc hayir 1 anahtar.tpl anahtar-yonetimi genel-uc hayir 1 ag.tpl ozel-uc-eslemesi hedef hayir 2 islem.tpl ornek-yonetimi yonetim-ucu hayir 1 kod.tpl dagitim-sablonu dosya-icerigi hayir 4` .trim().split('\n').map((s) => { const [sablon, kaynak, alan, deger, mesru, yaricap] = s.trim().split(/\s+/); return { sablon, kaynak, alan, deger, mesru: mesru === 'evet', yaricap: Number(yaricap) }; }); export const cozunur = (a) => !a.deger.startsWith('<'); // Kural seti: hangi alana bakiyor ve cozunur bir degerde ne zaman atesliyor. export const KURAL = [ ['guven-listesi', (d) => d.startsWith('rol-')], ['anahtar-izni', (d) => d === 'k-sir'], ['genel-erisim', (d) => d === 'acik'], ['genel-uc', (d) => d === 'acik'], ['hedef', () => false], ]; // Sinif: yakalandi (cozunur deger, kural atesledi), bilinmiyor (kural alana bakiyor ama deger // cozulemiyor), gormuyor (hicbir kural o alana bakmiyor). export const sinif = (a, istisna = () => false) => { const k = KURAL.find(([ad]) => ad === a.alan); if (istisna(a)) return 'gormuyor'; if (k === undefined) return 'gormuyor'; if (cozunur(a)) return k[1](a.deger) ? 'yakalandi' : 'temiz'; return 'bilinmiyor'; }; export const SINIF = ['yakalandi', 'bilinmiyor', 'gormuyor']; export const say = (c, istisna, f = () => true) => ALAN.filter((a) => f(a) && sinif(a, istisna) === c); export const pay = (l) => l.reduce((x, a) => x + a.yaricap, 0); export const YANLIS = ALAN.filter((a) => !a.mesru); ``` ```js // bulut/kosum1.mjs — sablon kumesi kural setinden gecirilir: hangi kalem dagitimdan once biliniyor import { ALAN, SINIF, YANLIS, pay, say, sinif } from './sablon.mjs'; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const A = [-21, -14, -15, 8, 9, 12]; yaz(A, 'kaynak', 'alan', 'deger', 'mesru', 'yaricap', 'sinif'); for (const a of ALAN) yaz(A, a.kaynak, a.alan, a.deger, a.mesru ? 'evet' : 'hayir', a.yaricap, sinif(a)); console.log(`\n${ALAN.length} alanin ${YANLIS.length}'i yanlis; toplam yaricap payi ${pay(YANLIS)}`); const B = [-13, 9, 11, 10]; yaz(B, 'sinif', 'yanlis', 'yaricap', 'payin'); yaz(B, '', 'kalem', 'payi', 'yuzdesi'); for (const c of SINIF) { const l = say(c, undefined, (a) => !a.mesru); yaz(B, c, l.length, pay(l), `%${Math.round(pay(l) / pay(YANLIS) * 100)}`); } const yanlisIsaret = say('yakalandi', undefined, (a) => a.mesru); console.log(`\nyanlis isaretlenen mesru kalem ${yanlisIsaret.length}: ` + yanlisIsaret.map((a) => a.kaynak).join(', ')); ``` ``` kaynak alan deger mesru yaricap sinif rol-arsiv guven-listesi rol-yedek hayir 5 yakalandi rol-yedek guven-listesi rol-yonetim hayir 3 yakalandi hesap-toplayici guven-listesi rol-arsiv evet 0 yakalandi rol-yonetim anahtar-izni k-sir hayir 10 yakalandi rol-dagitim anahtar-izni k-sir evet 0 yakalandi sablon-deposu genel-erisim acik hayir 5 yakalandi portal-varlik-deposu genel-erisim acik evet 0 yakalandi yukleme-onizleme genel-erisim hayir 1 bilinmiyor olcum-deposu genel-erisim hayir 1 bilinmiyor sir-deposu genel-uc hayir 1 bilinmiyor anahtar-yonetimi genel-uc hayir 1 bilinmiyor ozel-uc-eslemesi hedef hayir 2 bilinmiyor ornek-yonetimi yonetim-ucu hayir 1 gormuyor dagitim-sablonu dosya-icerigi hayir 4 gormuyor 14 alanin 11'i yanlis; toplam yaricap payi 34 sinif yanlis yaricap payin kalem payi yuzdesi yakalandi 4 23 %68 bilinmiyor 5 6 %18 gormuyor 2 5 %15 yanlis isaretlenen mesru kalem 3: hesap-toplayici, rol-dagitim, portal-varlik-deposu ``` Kalem sayısıyla yarıçap payı bu tabloda ters yönde okunuyor. On bir yanlış kalemin yalnız dördü dağıtımdan önce yakalanıyor — yüzde otuz altısı. Ama o dört kalem otuz dört birimlik yarıçap payının yirmi üçünü, yani yüzde altmış sekizini taşıyor. Nedeni tek bir satırdadır: `rol-yonetim` rolüne yazılan `k-sir` izni on birim taşır ve şablonda düz bir değer olarak durur. Ters yönde de bir sonuç var. `bilinmiyor` sınıfındaki beş kalem toplam altı birim taşır — kalem başına bir virgül iki. Bunlar sayıca çoktur ve yarıçapa az katkı yapar. Bir kural seti "kaç bulgu kapattı" diye ölçülürse bu beş kalemin ağırlığı abartılır; "kaç birim yarıçap kapattı" diye ölçülürse yerine oturur. Alt satır kural setinin karşı yüzünü veriyor. Aynı kurallar üç meşru kalemi de işaretliyor: toplayıcının arşiv rolünü üstlenmesi, dağıtım rolünün sır anahtarını kullanması ve portal varlık deposunun genel açık olması. Üçü de doğru yapılandırmadır ve üçü de bir dağıtımı durdurur. Kural metni bu üçünü ötekilerden ayıramaz, çünkü değerler birbirinin aynısıdır. #### İstisnanın İki Yazımı ```js // bulut/kosum2.mjs — dort kural seti varyanti ve kosarken taramanin kapattigi pay import { YANLIS, pay, say } from './sablon.mjs'; const ISTISNA_KAYNAK = ['hesap-toplayici', 'rol-dagitim', 'portal-varlik-deposu']; const VARYANT = [ ['istisna yok', () => false], ['kaynak duzeyinde istisna (3 satir)', (a) => ISTISNA_KAYNAK.includes(a.kaynak)], ['anahtar-izni kurali kapatilir', (a) => a.alan === 'anahtar-izni'], ['uc kural da kapatilir', (a) => ['guven-listesi', 'anahtar-izni', 'genel-erisim'].includes(a.alan)], ]; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const A = [-36, 9, 9, 10, 13, 13]; yaz(A, 'kural seti', 'once', 'once', 'yanlis', 'tarama ile', 'hic gorulen'); yaz(A, '', 'kalem', 'pay', 'isaret', 'kapanan pay', 'olmayan pay'); for (const [ad, ist] of VARYANT) { const y = say('yakalandi', ist, (a) => !a.mesru); const b = say('bilinmiyor', ist, (a) => !a.mesru); yaz(A, ad, y.length, pay(y), say('yakalandi', ist, (a) => a.mesru).length, pay(y) + pay(b), pay(YANLIS) - pay(y) - pay(b)); } console.log(`\ntoplam yanlis kalem ${YANLIS.length}, toplam yaricap payi ${pay(YANLIS)}`); const gor = say('gormuyor', undefined, (a) => !a.mesru); console.log(`hicbir kuralin bakmadigi alan: ` + gor.map((a) => `${a.alan} (${a.deger.slice(1, -1)})`).join(', ')); console.log(`bu ${gor.length} kalemin yaricap payi ${pay(gor)}/${pay(YANLIS)} ` + `(%${Math.round(pay(gor) / pay(YANLIS) * 100)}); sablonda okunacak bir deger yok`); // Gecikme: dagitimdan once yakalanan 0 gun, gunluk taramada ortalama 0.5 gun, gormeyen hic. const y0 = pay(say('yakalandi', undefined, (a) => !a.mesru)); const b0 = pay(say('bilinmiyor', undefined, (a) => !a.mesru)); console.log(`agirlikli gecikme: ${y0} pay 0 gun, ${b0} pay 0.5 gun -> ` + `${(b0 * 0.5 / (y0 + b0)).toFixed(2)} gun; kalan ${pay(YANLIS) - y0 - b0} pay hic gorulmuyor`); ``` ``` kural seti once once yanlis tarama ile hic gorulen kalem pay isaret kapanan pay olmayan pay istisna yok 4 23 3 29 5 kaynak duzeyinde istisna (3 satir) 4 23 0 29 5 anahtar-izni kurali kapatilir 3 13 2 19 15 uc kural da kapatilir 0 0 0 4 30 toplam yanlis kalem 11, toplam yaricap payi 34 hicbir kuralin bakmadigi alan: yonetim-ucu (sablon-disi), dosya-icerigi (dosya) bu 2 kalemin yaricap payi 5/34 (%15); sablonda okunacak bir deger yok agirlikli gecikme: 23 pay 0 gun, 6 pay 0.5 gun -> 0.10 gun; kalan 5 pay hic gorulmuyor ``` İkinci satır aranan yanıttır. İstisna kaynak düzeyinde yazıldığında — üç ad, üç satır — yanlış işaretleme üçten sıfıra iner ve yakalanan pay yirmi üçte kalır. Bedeli üç satırlık bir listenin bakımıdır: her yeni meşru kalem bir satır daha ister ve listeden düşmeyen bir ad, artık meşru olmasa bile işaretlenmez. Üçüncü ve dördüncü satır ucuz yolun ne kadara mal olduğunu gösteriyor. Yanlış işaretlemeyi kuralı kapatarak gidermek, o kuralın yakaladığı gerçek bulguyu da siler: `anahtar-izni` kuralı kapatıldığında yakalanan pay yirmi üçten on üçe iner ve hiç görülmeyen pay beşten on beşe çıkar. Üç kural birden kapatıldığında dağıtımdan önce hiçbir şey yakalanmaz. **Kuralı kapatmak yanlış işareti de gerçek bulguyu da siler; istisna yazmak yalnız yanlış işareti siler ve bir bakım yükü bırakır.** Son üç satır dersin kalıcı sınırını çiziyor. İki kalem hiçbir kural setiyle görülemez: bir kaynağın yönetim ucu şablon dışında elle açılmıştır ve bir kimlik referansı bir dosyanın içeriğindedir. Kural seti genişletilebilir ama şablonda okunacak bir değer yoktur. Bu iki kalem toplam yarıçap payının yüzde on beşini taşır. #### Çözünürlük Şablona Göre Değişiyor Toplam sayı altı şablona dağılmıştır ve dağılım düzgün değildir. ```js // bulut/kosum3.mjs — sablon basina yaricap payi ve cozunurluk: tarama nerede ise yariyor import { ALAN, cozunur, pay, sinif } from './sablon.mjs'; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join('')); const A = [-14, 7, 11, 10, 11, 10]; yaz(A, 'sablon', 'alan', 'cozunur', 'yaricap', 'yakalanan', 'yakalanan'); yaz(A, '', 'sayisi', 'alan', 'payi', 'pay', 'oran'); for (const s of [...new Set(ALAN.map((a) => a.sablon))]) { const l = ALAN.filter((a) => a.sablon === s), y = l.filter((a) => !a.mesru); const yak = l.filter((a) => !a.mesru && sinif(a) === 'yakalandi'); yaz(A, s, l.length, `${l.filter(cozunur).length}/${l.length}`, pay(y), pay(yak), pay(y) === 0 ? '-' : `%${Math.round(pay(yak) / pay(y) * 100)}`); } const c = ALAN.filter((a) => !a.mesru && cozunur(a)); console.log(`\ncozunur yanlis alan ${c.length}/${ALAN.filter((a) => !a.mesru).length}, ` + `payi ${pay(c)}/${pay(ALAN.filter((a) => !a.mesru))}; ` + `cozunurluk sablon basina %0 ile %100 arasinda degisiyor`); ``` ``` sablon alan cozunur yaricap yakalanan yakalanan sayisi alan payi pay oran kimlik.tpl 5 5/5 18 18 %100 depo.tpl 4 2/4 7 5 %71 anahtar.tpl 2 0/2 2 0 %0 ag.tpl 1 0/1 2 0 %0 islem.tpl 1 0/1 1 0 %0 kod.tpl 1 0/1 4 0 %0 cozunur yanlis alan 4/11, payi 23/34; cozunurluk sablon basina %0 ile %100 arasinda degisiyor ``` Kimlik şablonu iki bakımdan uçtadır: en büyük yarıçap payını taşır — otuz dördün on sekizi — ve bütün alanları çözünürdür. Tarama orada yüzde yüz oranında iş görüyor. Depo şablonunda dört alanın ikisi çözünür ve yakalanan oran yüzde yetmiş bire iniyor. Alt dört satırda oran sıfırdır ve nedeni aynı değildir. Anahtar şablonunda alanlar hiç yazılmamıştır ve varsayılan sağlayıcıda belirlenir; ağ şablonunda değer başka bir şablonun çıktısından gelir; işlem şablonunun kaynağı sonradan elle değiştirilmiştir; kod şablonu bir dosyaya işaret eder ve dosyanın içeriği alan değildir. Dördü de "şablonda yazmıyor" durumudur ama üçü tarama ile çözülebilir, biri çözülemez. Bu dağılımın pratik sonucu, tarama yatırımının nereye yapılacağıdır. Yarıçap payının yarısından çoğu tek bir şablonda ve tamamen çözünür alanlarda durur; o şablona bakan kural seti en yüksek getiriyi verir. Alt dört satır için kural yazmak hiçbir şey kazandırmaz — kazanç ancak koşan sistemden okuyan bir düzenekle gelir. #### Yakalanan, Geciken ve Hiç Görülmeyen Sonuç üç bölüme ayrılır. Yirmi üç birim yarıçap payı dağıtımdan önce kapanır: dağıtım engellenir, gecikme sıfır gündür ve yanlış hiç sisteme girmez. Altı birim ancak koşarken çözülür; günlük bir tarama bunları ortalama yarım gün sonra görür. Beş birim hiç görülmez. Ağırlıklı gecikme sıfır virgül on gündür ve bu sayı yanıltıcı görünebilir — ortalama küçüktür, çünkü ağırlığın çoğu sıfır gecikmeli sınıftadır. Ama ortalama, hiç görülmeyen beş birimi hesaba katmaz; o pay bir gecikme değil, bir yokluktur. Bu ayrımın pratik sonucu şudur: şablon taraması yarıçap payının üçte ikisini kapatabilir ve bunu sıfır gecikmeyle yapar, ama üçte biri için başka bir düzenek gerekir. O düzeneğin bir bölümü koşarken tarama, bir bölümü ise şablonun hiç bilmediği bir kaynaktır. Kural setinin genişliği birinci payı büyütür; ikinci payı hiç değiştirmez. #### Özet - Şablondaki 14 alanın 11'i yanlıştır ve toplam yarıçap payı 34 birimdir. Dağıtımdan önce yakalanan 4 kalem bu payın 23'ünü (%68) taşır; kalem sayısıyla yarıçap payı ters yönde okunur. - `bilinmiyor` sınıfındaki 5 kalem toplam 6 birim taşır — kalem başına 1,2. Kural setini "kaç bulgu" ile ölçmek bu kalemlerin ağırlığını abartır. - Kural seti 3 meşru kalemi de işaretler ve 3 dağıtımı durdurur; değerler birbirinin aynısı olduğu için kural metni ayıramaz. - Kaynak düzeyinde istisna yanlış işaretlemeyi 3'ten 0'a indirir ve yakalanan payı 23'te bırakır; bedeli 3 satırlık bir listenin bakımıdır. Kuralı kapatmak yakalanan payı 23'ten 13'e düşürür. - 2 kalem hiçbir kural setiyle görülemez — biri şablon dışında elle açılmış bir yönetim ucu, öteki bir dosyanın içeriğindeki kimlik referansı. Toplam payın %15'i buradadır. - Ağırlıklı gecikme 0,10 gündür; ortalama küçüktür çünkü ağırlığın çoğu sıfır gecikmeli sınıftadır. Hiç görülmeyen 5 birim bu ortalamaya hiç girmez. #### Sonraki Adım Bu konu bir soruyu sonuna kadar götürdü: bir kalem yanlışsa oradan kaç kaleme ulaşılır. Sorumluluk sınırı bir denetim listesine çevrildi, sızan tek bir kimlikten yürüyüş koşturuldu, ağ yolu izinle kesiştirildi, genel erişime açık kalem sayıldı, anahtar sahipliği üç kipte ölçüldü ve son olarak yanlış kalemlerin kaçının dağıtımdan önce görülebileceği hesaplandı. Her adımda bir sayı çıktı ve her denetimin bedeli yazıldı. Bütün bu ölçümlerin ortak bir yanı var: hepsi **yapılandırmaya bakarak** yapıldı. Bir güven listesi okundu, bir izin kümesi tarandı, bir şablon alanı çözüldü. Yapılandırmanın kendisi doğruyken de yarıçap ölçülebilir — ama o zaman ölçülecek bir şey yoktur, çünkü yanlış kalem yoktur. Sorulmayan soru şudur: yapılandırma doğruyken bir kimlik bilgisi sızarsa bu nereden anlaşılır. O anda hiçbir alan yanlış değildir, hiçbir kural ateşlemez, hiçbir tarama bir şey bulmaz; yürüyüşün gerçekten koşup koşmadığını gösterebilecek tek şey bir **kayıttır**. Sonraki konu, `Bulutta Tespit ve Sertleştirme`, o kayıtla başlıyor: yönetim düzlemi denetim günlüğü yarıçap yürüyüşünün kaç adımını görüyor, kaçını hiç görmüyor. ## Bulutta Tespit ve Sertleştirme Yayılma yürüyüşünün ne kadarının görüldüğü ve hangi denetimin yarıçapı gerçekten indirdiği: yönetim düzlemi kayıtlarında görünen ve hiç görünmeyen adım, sürekli yapılandırma duruş yönetiminin dağıtımdan önce kapattığı adım ile düzeltme gecikmesinin açık bıraktığı pencere, çok kiracılı ortamda konteyner ve hipervizör kaçışının yarıçapı, kısa ömürlü iş yüklerinde kaydın toplanabildiği saniye penceresi, bulut saldırı kalıplarının kalem-yol-kayıt-denetim dörtlüsü ve bulutta kanıt toplamanın konak imajından farkı. ### Denetim Günlükleri Source: https://academia.sh/tr/kurslar/bulut-guvenligi/denetim-gunlukleri Yayılma yürüyüşünün kayıtta görünen kısmının sayılması: 28 kalemlik grafikte sızan tek kimlikten 23 kaleme ulaşan 22 adımın 11'i kiracının eline geçiyor, ilk kayıt 9. dakikada düşüyor ve o ana kadar 8 kaleme ulaşılmış oluyor. Veri okuma kaydı görünen adımı 19'a çıkarıyor ama yarıçap 23'te kalıyor; aynı üç meşru iş bedeliyle otomatik oturum iptali yarıçapı 22'ye, rol zincirini kapatmak 18'e indiriyor. Önceki konu altı ders boyunca yanlış kalemleri saydı ve her birinin yarıçapını ölçtü. Hepsinin ortak bir yanı vardı: yanlış kalem **yapılandırmaya bakarak** bulundu — bir izin fazla yazılmıştı, bir uç genel erişime açıktı, bir şablon yanlış varsayılanı taşıyordu. Yapılandırma doğruyken sızan bir kimlik bilgisi bu yolla görünmez, çünkü o kimliğin kendi yetkisiyle yaptığı her çağrı yapılandırmaya uygundur. Onu ancak bir kayıt gösterebilir. Bu dersin sorusu, kaydın yürüyüşün ne kadarını gösterdiğidir. Ölçü yine yayılma yarıçapıdır; üzerine ikinci bir sayı konur: yürüyüşün kaç adımı kiracının okuyabildiği bir kayda düşüyor, kaçı hiçbir yerde görünmüyor. Yönetim düzlemi ile veri düzlemi çağrılarının ayrı kaydedildiği, kaydın kendisinin de bir yüzey olduğu ve saklama süresinin bir bedel taşıdığı **Bulut Yönetişimi, Güvenlik ve Maliyet** kursunda ölçüldü; burada tekrarlanmaz, girdi olarak alınır. Burada sayılan tek şey yürüyüşün görünen kısmıdır. Ölçüm **bölgesel ölçüm ağı** üzerindedir ve **kurgudur**: kiralanmış altyapıda koşan abone portalı, sayaç toplama ve fatura işleri. Grafik `node` ile yazılmış bir **modeldir**; gerçek sağlayıcı, hizmet, bölge ya da hesap yoktur. **BT1.** Grafikte 28 kalem ve 23 kenar vardır; sızan tek kalem portalın hizmet hesabıdır. **BT2.** Her kenar bir adım türü ve o adımın sürdüğü dakikayı taşır; yürüyüş en erken varış sırasına göre koşar. **BT3.** Adımın kaydı dört sınıftan birine düşer: kiracının okuyabildiği yönetim düzlemi denetim günlüğü, iş yükünün kendi kaydı, yalnız sağlayıcıda duran kayıt, hiçbir yerde olmayan kayıt. **BT4.** İş yükünün kendi kaydı ancak o kalemde bir kayıt ajanı kuruluysa kiracıya ulaşır; 28 kalemin beşinde ajan vardır. **BT5.** Kaydın kiracıya teslim gecikmesi yönetim düzleminde 5, iş yükü kaydında 20 dakikadır (kurgu). **BT6.** Sekiz meşru iş modelde adıyla yazılıdır; üçü zincirli rol üstlenmeye bağlıdır. #### Yürüyüşün Adımları ve Kaydın Sahibi ```js // yuruyus.mjs — sizan tek kimlikten yayilma yuruyusu ve her adimin kayit sinifi. MODELDIR. // Bolgesel olcum agi KURGUDUR; gercek saglayici, hizmet, hesap ya da uc nokta yoktur. // Adim turu -> [kaydin dustugu yer, teslim gecikmesi (dk)]. "kiraci-uygulama" sinifi // yalnizca hedef kalemde kayit ajani varsa gercekten kiracinin eline gecer. export const ADIM = { "rol-ustlenme": ["kiraci-yonetim", 5], "kaynak-listeleme": ["kiraci-yonetim", 5], "sir-okuma": ["kiraci-yonetim", 5], "anahtar-cozme": ["kiraci-yonetim", 5], "veritabani-sorgusu": ["kiraci-uygulama", 20], "ornek-ici-calisma": ["kiraci-uygulama", 20], "nesne-okuma": ["saglayici-ici", 0], "kuyruk-tuketimi": ["saglayici-ici", 0], "ornek-kimligi-alma": ["kayitsiz", 0], "ag-baglantisi": ["kayitsiz", 0], }; const bol = (s) => s.trim().split("\n").map((l) => l.trim().split("|")); // Kalem: ad|kayit ajani var mi. 28 kalem; bes kalemde kayit ajani kuruludur. export const KALEM = Object.fromEntries(bol(` portal-hizmet-hesabi|0 portal-ornegi|1 portal-ornek-kimligi|0 abone-veritabani|1 sir-deposu|0 toplama-is-yuku-kimligi|0 sayac-ham-kova|0 olcum-kuyrugu|0 fatura-toplu-is-rolu|0 fatura-arsiv-kovasi|0 anahtar-yonetimi|0 musteri-anahtari|0 yedekleme-rolu|0 yedek-kovasi|0 dagitim-rolu|0 sablon-deposu|0 yapilandirma-kovasi|0 is-yuku-ornegi|0 okuma-rolu|0 rapor-kovasi|0 gunluk-kovasi|0 izleme-rolu|0 olcum-panosu|1 yonetim-rolu|1 denetim-kovasi|0 odeme-ag-gecidi|1 saha-cihaz-kaydi|0 sertifika-deposu|0`.replace(/\s+/g, "\n")).map(([a, j]) => [a, +j])); // Kenar: kaynak|hedef|adim turu|adimin surdugu dakika. MODEL girdisi. export const KENAR = bol(` portal-hizmet-hesabi|portal-ornegi|ag-baglantisi|3 portal-hizmet-hesabi|okuma-rolu|rol-ustlenme|4 portal-ornegi|portal-ornek-kimligi|ornek-kimligi-alma|2 portal-ornek-kimligi|abone-veritabani|veritabani-sorgusu|6 portal-ornek-kimligi|sir-deposu|sir-okuma|4 sir-deposu|toplama-is-yuku-kimligi|sir-okuma|3 toplama-is-yuku-kimligi|sayac-ham-kova|nesne-okuma|5 toplama-is-yuku-kimligi|olcum-kuyrugu|kuyruk-tuketimi|4 toplama-is-yuku-kimligi|izleme-rolu|rol-ustlenme|4 izleme-rolu|olcum-panosu|kaynak-listeleme|3 portal-ornek-kimligi|fatura-toplu-is-rolu|rol-ustlenme|3 fatura-toplu-is-rolu|fatura-arsiv-kovasi|nesne-okuma|6 fatura-toplu-is-rolu|anahtar-yonetimi|anahtar-cozme|4 anahtar-yonetimi|musteri-anahtari|anahtar-cozme|2 fatura-toplu-is-rolu|yedekleme-rolu|rol-ustlenme|3 yedekleme-rolu|yedek-kovasi|nesne-okuma|7 yedekleme-rolu|dagitim-rolu|rol-ustlenme|4 dagitim-rolu|sablon-deposu|nesne-okuma|5 dagitim-rolu|yapilandirma-kovasi|nesne-okuma|4 dagitim-rolu|is-yuku-ornegi|ornek-ici-calisma|9 okuma-rolu|rapor-kovasi|nesne-okuma|4 okuma-rolu|gunluk-kovasi|nesne-okuma|5 okuma-rolu|yapilandirma-kovasi|nesne-okuma|6`) .map(([k, h, t, d]) => ({ k, h, t, d: +d })); export const BASLANGIC = "portal-hizmet-hesabi"; // En erken varis yuruyusu: her adim, kaynagina ulasildiktan sonra kendi suresince surer. export function yuru(engel = () => false) { const varis = { [BASLANGIC]: 0 }, gelis = {}, adimlar = []; for (;;) { let en = null; for (const e of KENAR) { if (!(e.k in varis) || e.h in varis || engel(e, gelis)) continue; const t = varis[e.k] + e.d; if (en === null || t < en.t) en = { e, t }; } if (en === null) return { varis, adimlar }; varis[en.e.h] = en.t; gelis[en.e.h] = en.e.t; adimlar.push({ ...en.e, bitis: en.t }); } } // Bir adimin kaydi kiracinin eline geciyor mu, geciyorsa ne zaman. export function gorunur(a) { const [sinif, gecikme] = ADIM[a.t]; if (sinif === "kiraci-yonetim") return { sinif, an: a.bitis + gecikme }; if (sinif === "kiraci-uygulama") return KALEM[a.h] ? { sinif, an: a.bitis + gecikme } : { sinif: "ajansiz", an: null }; return { sinif, an: null }; } const gen = (B) => (h) => h.map((v, j) => j ? String(v).padStart(B[j]) : String(v).padEnd(B[0])) .join(""); if (import.meta.url === `file://${process.argv[1]}`) { const { varis, adimlar } = yuru(); const toplam = Object.keys(KALEM).length; console.log(`model: ${toplam} kalem, ${KENAR.length} kenar; sizan kalem ${BASLANGIC}`); console.log(`yuruyus ${adimlar.length} adim, ulasilan ${Object.keys(varis).length}/${toplam} ` + `kalem, ulasilamayan ${toplam - Object.keys(varis).length}; son adim ${adimlar.at(-1).bitis}. dk`); const say = {}; for (const a of adimlar) { const s = gorunur(a).sinif; say[s] = (say[s] || 0) + 1; } const yz = gen([18, 8, 12, 24]); console.log("\n" + yz(["kayit sinifi", "adim", "gecikme", "kayit nerede duruyor"])); for (const [s, ad, g] of [["kiraci-yonetim", "yonetim duzlemi kaydi", "5 dk"], ["kiraci-uygulama", "is yukunun kendi kaydi", "20 dk"], ["ajansiz", "ajan kurulu degil", "-"], ["saglayici-ici", "yalniz saglayicida", "-"], ["kayitsiz", "hicbir yerde yok", "-"]]) console.log(yz([s, say[s] || 0, g, ad])); const gor = adimlar.filter((a) => gorunur(a).an !== null); const ilk = gor.reduce((m, a) => Math.min(m, gorunur(a).an), Infinity); const ilkAdim = adimlar.findIndex((a) => gorunur(a).an === ilk) + 1; const oncekiKalem = adimlar.filter((a) => a.bitis <= ilk).length + 1; console.log(`\ngorunen adim ${gor.length}/${adimlar.length}, hic gorunmeyen ` + `${adimlar.length - gor.length}`); console.log(`ilk gorunur kayit ${ilk}. dakikada dusuyor (yuruyusun ${ilkAdim}. adimi); ` + `o ana kadar ${oncekiKalem} kaleme ulasilmis`); // Kayittan yeniden kurulan yaricap: yalniz gorunen adimlarin dokundugu kalemler. const kurulan = new Set([BASLANGIC]); for (const a of gor) { kurulan.add(a.k); kurulan.add(a.h); } console.log(`kayda bakan cozumleyicinin cikarsadigi kalem ${kurulan.size}, ` + `gercek yaricap ${Object.keys(varis).length}; gorulmeyen kalem ` + `${Object.keys(varis).length - kurulan.size}`); const zincir = adimlar.filter((a) => a.t === "rol-ustlenme").length; console.log(`rol zinciri adimi ${zincir} (hepsi kayitli); veri okuyan adim ` + `${adimlar.filter((a) => ADIM[a.t][0] === "saglayici-ici").length} (hicbiri kayitli degil)`); } ``` ``` model: 28 kalem, 23 kenar; sizan kalem portal-hizmet-hesabi yuruyus 22 adim, ulasilan 23/28 kalem, ulasilamayan 5; son adim 24. dk kayit sinifi adim gecikme kayit nerede duruyor kiraci-yonetim 10 5 dk yonetim duzlemi kaydi kiraci-uygulama 1 20 dk is yukunun kendi kaydi ajansiz 1 - ajan kurulu degil saglayici-ici 8 - yalniz saglayicida kayitsiz 2 - hicbir yerde yok gorunen adim 11/22, hic gorunmeyen 11 ilk gorunur kayit 9. dakikada dusuyor (yuruyusun 2. adimi); o ana kadar 8 kaleme ulasilmis kayda bakan cozumleyicinin cikarsadigi kalem 13, gercek yaricap 23; gorulmeyen kalem 10 rol zinciri adimi 5 (hepsi kayitli); veri okuyan adim 8 (hicbiri kayitli degil) ``` Yürüyüş 22 adımda 23 kaleme ulaşıyor ve 24 dakika sürüyor. Adımların yarısı kiracının eline geçen bir kayda düşüyor, yarısı hiç düşmüyor. Bölünme rastgele değildir: **kaydı düşen adımlar kimlik hareketleridir**, düşmeyenler veri hareketleridir. Beş rol üstlenme adımının beşi de kayıtlıdır. Sekiz veri okuma adımının hiçbiri değildir; onlar yalnız sağlayıcının kendi kaydında durur ve kiracıya verilmez. İki adım hiçbir yerde yoktur — örneğe bağlı kimliğin alınması ve ağ bağlantısı. Bir adım ara sınıftadır: dağıtım rolüyle başlatılan iş yükü örneğinde kayıt ajanı kurulu değildir, çünkü ajan görüntüye sonradan eklenmektedir. Kaydın kapsamı bir yapılandırma değil, bir kurulum sırasıdır. #### Kör Önek Sayıların en keskini son iki satırdadır. İlk kayıt 9. dakikada kiracının eline geçiyor; o ana kadar yürüyüş 8 kaleme ulaşmış oluyor. Yürüyüşün ilk adımı kayıtsız sınıftadır — ağ bağlantısı hiçbir yere yazılmaz — ve kayıt ancak ikinci adımda, sızan kimliğin okuma rolünü üstlenmesiyle başlar. O adım 4. dakikada biter, kaydı 5 dakikalık teslim gecikmesiyle gelir. Yayılmanın **kör öneki** budur: kaydın hiçbir şey söylemediği dokuz dakikada yarıçapın üçte biri kurulmuş olur. Kör önek yalnızca baştaki bir aralık da değildir: kayıtlı her adım kendi gecikmesiyle geldiği için, o gecikme boyunca adım yokmuş gibi görünür. İkincisi kaydın sonradan ne kadarını anlattığıdır. Yalnız görünen 11 adıma bakan bir çözümleyici 13 kalem çıkarsıyor; gerçek yarıçap 23'tür. On kalem, kayıtta hiçbir izi olmadığı için soruşturmanın dışında kalır: okunan altı kova ile bir şablon deposu, tüketilen kuyruk, sızan portalın kendi örneği ve dağıtılan iş yükü örneği. Kayıt yalnızca eksik değildir; **yanlış bir yarıçap raporlar** ve o rapor gerçek sayının yarısından biraz fazlasıdır. #### Görünürlük mü, Daraltma mı ```js // kesme.mjs — kaydin gorunurlugu ile yaricapin dusmesi ayri ayri olculur. MODELDIR. import { ADIM, KALEM, KENAR, BASLANGIC, gorunur } from "./yuruyus.mjs"; const VERI_GECIKME = 10; // veri okuma kaydi acilirsa kiraciya bu gecikmeyle gelir (kurgu) // Mesru is: ad|kullandigi kimlikler|zincirli rol ustlenme gerektiriyor mu (gunluk kosum, kurgu) const MESRU = ` gecelik-fatura-uretimi|portal-ornek-kimligi fatura-toplu-is-rolu yedekleme-rolu|1 arsiv-yedegi|yedekleme-rolu|1 sablon-dagitimi|dagitim-rolu|1 sayac-toplama|toplama-is-yuku-kimligi|0 abone-portali-oturumu|portal-hizmet-hesabi portal-ornek-kimligi|0 aylik-rapor|okuma-rolu|0 pano-yenileme|izleme-rolu|0 anahtar-dondurme|anahtar-yonetimi|0`.trim().split("\n") .map((l) => l.trim().split("|")).map(([ad, k, z]) => ({ ad, kimlik: k.split(" "), zincir: +z })); // Bir adimin kaydi kiracinin eline kacinci dakikada geciyor (veri kaydi acikken de bakilir). const an = (a, veriKaydi) => gorunur(a).an ?? (veriKaydi && ADIM[a.t][0] === "saglayici-ici" ? a.bitis + VERI_GECIKME : null); // Yuruyus: zincir kapaliysa zincirli rol ustlenme engellenir; kesme aninda iptal edilen // kimliklerden sonraki adimlar durur. function yuru({ zincir = false, kesme = Infinity, iptalli = new Set() } = {}) { const varis = { [BASLANGIC]: 0 }, gelis = {}, adimlar = []; for (;;) { let en = null; for (const e of KENAR) { if (!(e.k in varis) || e.h in varis) continue; if (zincir && e.t === "rol-ustlenme" && gelis[e.k] === "rol-ustlenme") continue; const t = varis[e.k] + e.d; if (t > kesme && iptalli.has(e.k)) continue; if (en === null || t < en.t) en = { e, t }; } if (en === null) return { varis, adimlar }; varis[en.e.h] = en.t; gelis[en.e.h] = en.e.t; adimlar.push({ ...en.e, bitis: en.t }); } } function senaryo({ veriKaydi = false, iptal = null, zincir = false, kayit = true }) { const serbest = yuru({ zincir }); const gor = serbest.adimlar.filter((a) => an(a, veriKaydi) !== null); const ilk = kayit && gor.length ? Math.min(...gor.map((a) => an(a, veriKaydi))) : null; if (iptal === null || ilk === null) return { ilk, kesme: null, gorunen: kayit ? gor.length : 0, adim: serbest.adimlar.length, yaricap: Object.keys(serbest.varis).length, durdurulan: zincirBedeli(zincir) }; // Iptal ancak kayitta gorulmus kimlikleri kapsar: cozumleyici gormedigini iptal edemez. const kesme = ilk + iptal, iptalli = new Set(); for (const a of gor) if (an(a, veriKaydi) <= kesme) { iptalli.add(a.k); iptalli.add(a.h); } const k = yuru({ zincir, kesme, iptalli }); const duran = MESRU.filter((m) => (zincir && m.zincir) || m.kimlik.some((x) => iptalli.has(x))); return { ilk, kesme, gorunen: gor.length, adim: k.adimlar.length, yaricap: Object.keys(k.varis).length, durdurulan: duran.length, iptalli: iptalli.size }; } const zincirBedeli = (z) => z ? MESRU.filter((m) => m.zincir).length : 0; const SENARYO = [ ["kayit yok", { kayit: false }], ["yonetim duzlemi kaydi", {}], ["+ veri okuma kaydi", { veriKaydi: true }], ["+ otomatik oturum iptali", { iptal: 4 }], ["rol zinciri kapali", { zincir: true }], ["zincir kapali + iptal", { zincir: true, iptal: 4 }], ]; const gen = (B) => (h) => h.map((v, j) => j ? String(v).padStart(B[j]) : String(v).padEnd(B[0])) .join(""); const yz = gen([26, 9, 11, 11, 10, 16]); const toplam = Object.keys(KALEM).length; console.log(yz(["denetim", "gorunen", "ilk kayit", "kesme ani", "yaricap", "duran mesru is"])); for (const [ad, s] of SENARYO) { const r = senaryo(s); console.log(yz([ad, `${r.gorunen}/${r.adim}`, r.ilk === null ? "-" : `${r.ilk}. dk`, r.kesme === null ? "-" : `${r.kesme}. dk`, `${r.yaricap}/${toplam}`, r.durdurulan])); } const taban = senaryo({ kayit: false }), veri = senaryo({ veriKaydi: true }); const ipt = senaryo({ iptal: 4 }), z = senaryo({ zincir: true }); const ikisi = senaryo({ zincir: true, iptal: 4 }); console.log(`\nkayit acmak gorunen adimi ${senaryo({}).gorunen}, veri kaydi da acmak ` + `${veri.gorunen} yapiyor; yaricap her ucunde de ${taban.yaricap}`); console.log(`otomatik iptal ${ipt.iptalli} kalemi kapsiyor (yalniz kayitta gorulenler) ve ` + `yaricapi ${taban.yaricap} -> ${ipt.yaricap} indiriyor; bedeli ${ipt.durdurulan}/${MESRU.length} ` + `mesru is`); console.log(`rol zincirini kapatmak kaydi hic beklemeden yaricapi ${z.yaricap} yapiyor; ` + `bedeli ${z.durdurulan}/${MESRU.length} mesru is`); console.log(`ikisi birden ${ikisi.yaricap}/${toplam}; kalan ${ikisi.yaricap - 1} kaleme ` + `${ikisi.kesme}. dakikadan once ulasilmis`); ``` ``` denetim gorunen ilk kayit kesme ani yaricap duran mesru is kayit yok 0/22 - - 23/28 0 yonetim duzlemi kaydi 11/22 9. dk - 23/28 0 + veri okuma kaydi 19/22 9. dk - 23/28 0 + otomatik oturum iptali 11/21 9. dk 13. dk 22/28 3 rol zinciri kapali 9/17 9. dk - 18/28 3 zincir kapali + iptal 9/16 9. dk 13. dk 17/28 5 kayit acmak gorunen adimi 11, veri kaydi da acmak 19 yapiyor; yaricap her ucunde de 23 otomatik iptal 4 kalemi kapsiyor (yalniz kayitta gorulenler) ve yaricapi 23 -> 22 indiriyor; bedeli 3/8 mesru is rol zincirini kapatmak kaydi hic beklemeden yaricapi 18 yapiyor; bedeli 3/8 mesru is ikisi birden 17/28; kalan 16 kaleme 13. dakikadan once ulasilmis ``` İlk üç satır aynı yarıçapı veriyor: 23. Yönetim düzlemi kaydını açmak görünen adımı sıfırdan 11'e, veri okuma kaydını da açmak 19'a çıkarıyor; ulaşılan kalem sayısı hiç değişmiyor. Bu, kursun kuralının en yalın biçimidir — kayıt bir kapı değildir, bir penceredir. Görünürlük sıfır adımdan on dokuz adıma çıkarken yarıçap sabit kalır, çünkü kayıt hiçbir adımı reddetmez. Dördüncü satır kaydı bir karara bağlıyor: ilk kayıt düştükten 4 dakika sonra, kayıtta görülmüş kimliklerin oturumları otomatik iptal ediliyor. Yarıçap 23'ten 22'ye iniyor. Tek kalem. Nedeni iki sınırın üst üste binmesidir. Kesme 13. dakikada gerçekleşiyor ve yürüyüşün 24 dakikasının 13'ü o ana kadar geçmiş oluyor; üstelik iptal yalnız **kayıtta görülmüş** dört kalemi kapsıyor, çünkü çözümleyici görmediği bir kimliği iptal edemez. Kaydın kör noktaları burada ikinci kez ödenir: görülmeyen kimlik iptal edilmez, iptal edilmeyen kimlik yürümeye devam eder. Bedel yine de sıfır değildir — sekiz meşru işin üçü duruyor. Beşinci satır kaydı hiç kullanmıyor. Zincirli rol üstlenme kapatıldığında — yani bir rol üstlenilerek gelinmişse oradan ikinci bir rol üstlenilemiyorsa — yarıçap 23'ten 18'e iniyor ve bunun için hiçbir uyarı beklenmiyor. Bedeli yine üç meşru iştir: gecelik fatura üretimi, arşiv yedeği ve şablon dağıtımı zinciri kullanır ve yeniden yazılmaları gerekir. İki satırın karşılaştırması dersin sonucudur: **aynı bedelle** — üç meşru iş — kayda bağlı iptal bir kalem, yapıya bağlı daraltma beş kalem indiriyor. Son satır ikisini birleştiriyor ve 17'ye iniyor: iptalin zincir kapalıyken kazandırdığı tek kalem, duran işi üçten beşe çıkarmakla ödeniyor. #### Özet - 28 kalemlik grafikte sızan tek kimlikten 22 adımda 23 kaleme ulaşılıyor; adımların 11'i kiracının okuyabildiği bir kayda düşüyor, 11'i hiç düşmüyor. - Bölünme kimlik ile veri arasındadır: beş rol üstlenme adımının beşi kayıtlı, sekiz veri okuma adımının hiçbiri değil; iki adım hiçbir yerde yok ve bir adım ajan kurulu olmayan bir örnekte geçiyor. - İlk kayıt 9. dakikada düşüyor ve o ana kadar 8 kaleme ulaşılmış oluyor; kaydın hiçbir şey söylemediği bu kör önek yarıçapın üçte birini kapsıyor. - Yalnız kayda bakan bir çözümleyici 13 kalem çıkarsıyor, gerçek yarıçap 23'tür; on kalem hiçbir izi olmadığı için soruşturmanın dışında kalır. - Kayıt açmak görünen adımı 11'e, veri okuma kaydı 19'a çıkarıyor; yarıçap üç durumda da 23'te kalıyor — kayıt hiçbir adımı reddetmez. - Aynı bedelle, üç meşru işle, otomatik oturum iptali yarıçapı 22'ye, rol zincirini kapatmak 18'e indiriyor; iptal yalnız kayıtta görülmüş dört kalemi kapsadığı için geride kalanı durduramıyor. #### Sonraki Adım Rol zincirini kapatmanın kayıttan bağımsız çalışması bir yön gösteriyor: yarıçapı düşüren şey, yürüyüş başladıktan sonra bakan bir düzenek değil, yürüyüş başlamadan önce kapatılmış bir kalemdir. Sonraki ders bu yönü ölçer — sürekli çalışan bir yapılandırma duruş yönetimi düzeneği, yürüyüşün kaç adımını dağıtımdan önce kapatıyor, kaçını ancak koştuktan sonra buluyor ve tespit ile düzeltme arasındaki gecikme yarıçapı kaç dakika açık bırakıyor. ### Yapılandırma Duruş Yönetimi Source: https://academia.sh/tr/kurslar/bulut-guvenligi/yapilandirma-durus-yonetimi Yanlış kalemin dağıtımdan önce mi sonra mı kapandığının ölçülmesi: 23 kenarın 13'ü bir yanlış kaleme bağlı, bunların 7'si şablonda, 2'si kabulde, 4'ü ancak koşarken görülüyor. Şablon kapısı yarıçapı 23'ten 8'e indiriyor, kabul kapısı iki kalem daha kapatıp yarıçapı hiç indirmiyor, koşan tarama tek başına 4'e indiriyor. Bir haftalık pencerede günlük tarama ile onaylı düzeltme yarıçapı 39 saat, saatlik tarama 25 saat, otomatik düzeltme 2 saat açık bırakıyor; sürekli taramaya geçmek 12 kat değerlendirme karşılığında 1 saat kazandırıyor. Önceki ders bir yön bıraktı: yarıçapı düşüren şey yürüyüş başladıktan sonra bakan bir düzenek değil, yürüyüş başlamadan önce kapatılmış bir kalemdi. Rol zincirini kapatmak kaydı hiç beklemeden yarıçapı 23'ten 18'e indirdi. Bu ders o yönü sonuna kadar ölçer ve tek soruya bağlar: **yanlış kalem, kullanılmadan önce mi kapanıyor, kullanıldıktan sonra mı.** **Yapılandırma duruş yönetimi** (posture management), kaynak kümesini sürekli okuyup istenen durumdan sapan kalemi işaretleyen düzenektir. Uyum kurallarının nasıl yazıldığı, kural başına kaç gerçek uyumsuzluğun yakalandığı ve kaçının yanlış işaret olduğu **Bulut Yönetişimi, Güvenlik ve Maliyet** kursunda ölçüldü; burada tekrarlanmaz. Burada ölçülen tek şey **zamandır**: kalemin görülebildiği evre, tespit ile düzeltme arasındaki gecikme ve bu gecikmenin yarıçapı kaç saat açık bıraktığı. Grafik önceki dersle aynıdır: **bölgesel ölçüm ağı**, **kurgudur**, `node` ile yazılmış bir **modeldir**. **BT7.** Grafiğin 23 kenarından 13'ü bir yanlış yapılandırma kalemine bağlıdır; kalem kapalıysa o kenar yürünemez. Kalan 10 kenar meşrudur ve kapatılamaz. **BT8.** Yanlış kalem üç evreden birinde görülür: **şablon** (dağıtımdan önce, kod olarak altyapı metninde), **kabul** (dağıtım anında, istenen durum değerlendirilirken), **koşan** (ancak koşan kaynağa bakan bir taramayla). **BT9.** Dört koşan kalem bir hafta içinde doğar; doğuş dakikaları modelde yazılıdır (kurgu). **BT10.** Tarama aralığı $S$ ve düzeltme gecikmesi $R$ verildiğinde kalem $\lceil d/S \rceil \cdot S + R$ dakikasında kapanır; $d$ doğuş anıdır. **BT11.** Ölçüm penceresi bir haftadır (10.080 dakika) ve yarıçap her dakika ayrı hesaplanır. **BT12.** Her tarama 13 kalemi değerlendirir; haftalık değerlendirme sayısı kurgu bir kaynak bedelidir. #### Yanlış Kalemin Görülebildiği Evre ```js // durus.mjs — yanlis kalemlerin gorulebilecegi evre ve her evrenin kapattigi adim. MODELDIR. // Grafik onceki dersinkiyle aynidir; burada her kenar bir yanlis yapilandirma kalemine baglidir. const bol = (s) => s.trim().split("\n").map((l) => l.trim().split("|")); // Kenar: kaynak|hedef|sure(dk)|kenari mumkun kilan yanlis kalem ("-" ise mesru kenar) export const KENAR = bol(` portal-hizmet-hesabi|portal-ornegi|3|- portal-hizmet-hesabi|okuma-rolu|4|- portal-ornegi|portal-ornek-kimligi|2|ornek-kimligi-oturumsuz portal-ornek-kimligi|abone-veritabani|6|- portal-ornek-kimligi|sir-deposu|4|portal-kimligine-sir-okuma sir-deposu|toplama-is-yuku-kimligi|3|sirda-uzun-omurlu-kimlik toplama-is-yuku-kimligi|sayac-ham-kova|5|- toplama-is-yuku-kimligi|olcum-kuyrugu|4|- toplama-is-yuku-kimligi|izleme-rolu|4|is-yukune-rol-ustlenme izleme-rolu|olcum-panosu|3|- portal-ornek-kimligi|fatura-toplu-is-rolu|3|portal-kimligine-toplu-is-rolu fatura-toplu-is-rolu|fatura-arsiv-kovasi|6|- fatura-toplu-is-rolu|anahtar-yonetimi|4|anahtar-kullanimi-kosulsuz anahtar-yonetimi|musteri-anahtari|2|anahtar-politikasinda-kosul-yok fatura-toplu-is-rolu|yedekleme-rolu|3|zincirli-rol-ustlenme yedekleme-rolu|yedek-kovasi|7|- yedekleme-rolu|dagitim-rolu|4|yedekleme-rolune-dagitim dagitim-rolu|sablon-deposu|5|sablon-deposu-yazmaya-acik dagitim-rolu|yapilandirma-kovasi|4|- dagitim-rolu|is-yuku-ornegi|9|dagitim-rolu-ornek-baslatabiliyor okuma-rolu|rapor-kovasi|4|- okuma-rolu|gunluk-kovasi|5|gunluk-kovasi-okumaya-acik okuma-rolu|yapilandirma-kovasi|6|yapilandirma-kovasi-genis-okuma`) .map(([k, h, d, y]) => ({ k, h, d: +d, y })); // Yanlis kalemin hangi evrede gorulebildigi. MODEL girdisi. // sablon: dagitimdan once, kod olarak altyapi metninde okunur // kabul: dagitim aninda, istenen durum degerlendirilirken okunur // kosan: ancak kosan kaynaga bakilarak, tarama ile bulunur export const EVRE = Object.fromEntries(bol(` portal-kimligine-sir-okuma|sablon is-yukune-rol-ustlenme|sablon portal-kimligine-toplu-is-rolu|sablon anahtar-politikasinda-kosul-yok|sablon zincirli-rol-ustlenme|sablon yedekleme-rolune-dagitim|sablon dagitim-rolu-ornek-baslatabiliyor|sablon anahtar-kullanimi-kosulsuz|kabul sablon-deposu-yazmaya-acik|kabul ornek-kimligi-oturumsuz|kosan sirda-uzun-omurlu-kimlik|kosan yapilandirma-kovasi-genis-okuma|kosan gunluk-kovasi-okumaya-acik|kosan` .replace(/\s{2,}/g, "\n"))); export const BASLANGIC = "portal-hizmet-hesabi"; export const TOPLAM = 28; // grafikte toplam kalem; besi hicbir yuruyusle ulasilamaz // Acik yanlis kalem kumesi verildiginde yaricap: yalnizca mesru ya da acik kenarlar yurunur. export function yaricap(acik) { const varis = { [BASLANGIC]: 0 }; for (;;) { let en = null; for (const e of KENAR) { if (!(e.k in varis) || e.h in varis) continue; if (e.y !== "-" && !acik.has(e.y)) continue; const t = varis[e.k] + e.d; if (en === null || t < en.t) en = { e, t }; } if (en === null) return { kalem: Object.keys(varis).length, varis }; varis[en.e.h] = en.t; } } const KALEMLER = [...new Set(KENAR.map((e) => e.y).filter((y) => y !== "-"))]; const evreli = (...e) => new Set(KALEMLER.filter((y) => e.includes(EVRE[y]))); const gen = (B) => (h) => h.map((v, j) => j ? String(v).padStart(B[j]) : String(v).padEnd(B[0])) .join(""); if (import.meta.url === `file://${process.argv[1]}`) { const say = (e) => KALEMLER.filter((y) => EVRE[y] === e).length; console.log(`${KENAR.length} kenarin ${KALEMLER.length} tanesi bir yanlis kaleme bagli, ` + `${KENAR.length - KALEMLER.length} tanesi mesru`); console.log(`evre dagilimi: sablon ${say("sablon")}, kabul ${say("kabul")}, ` + `kosan ${say("kosan")}`); const yz = gen([34, 14, 12, 10, 20]); console.log("\n" + yz(["kapi", "kapanan kalem", "acik kalem", "yaricap", "kapanma ani"])); const asama = [ ["kapi yok (hepsi acik)", evreli("sablon", "kabul", "kosan"), "-"], ["yalniz kosan taramasi", evreli("sablon", "kabul"), "dagitimdan sonra"], ["sablon kapisi", evreli("kabul", "kosan"), "dagitimdan once"], ["sablon + kabul kapisi", evreli("kosan"), "dagitimdan once"], ["ucu birden", new Set(), "once ve sonra"], ]; for (const [ad, acik, an] of asama) { const r = yaricap(acik); console.log(yz([ad, KALEMLER.length - acik.size, acik.size, `${r.kalem}/${TOPLAM}`, an])); } // Her yanlis kalem tek basina kapatilsaydi yaricap kaca inerdi. const tam = yaricap(new Set(KALEMLER)).kalem; const tekil = KALEMLER.map((y) => { const a = new Set(KALEMLER); a.delete(y); return { y, dus: tam - yaricap(a).kalem, evre: EVRE[y] }; }).sort((a, b) => b.dus - a.dus); const yt = gen([36, 10, 10]); console.log("\n" + yt(["tek basina kapatilan kalem", "evre", "yaricap"])); for (const t of tekil.slice(0, 5)) console.log(yt([t.y, t.evre, `${tam} -> ${tam - t.dus}`])); console.log(`kalan ${tekil.length - 5} kalemin her biri yaricapi bir kalem indiriyor ` + `ya da hic indirmiyor`); } ``` ``` 23 kenarin 13 tanesi bir yanlis kaleme bagli, 10 tanesi mesru evre dagilimi: sablon 7, kabul 2, kosan 4 kapi kapanan kalem acik kalem yaricap kapanma ani kapi yok (hepsi acik) 0 13 23/28 - yalniz kosan taramasi 4 9 4/28 dagitimdan sonra sablon kapisi 7 6 8/28 dagitimdan once sablon + kabul kapisi 9 4 8/28 dagitimdan once ucu birden 13 0 4/28 once ve sonra tek basina kapatilan kalem evre yaricap ornek-kimligi-oturumsuz kosan 23 -> 6 portal-kimligine-toplu-is-rolu sablon 23 -> 14 portal-kimligine-sir-okuma sablon 23 -> 17 sirda-uzun-omurlu-kimlik kosan 23 -> 18 zincirli-rol-ustlenme sablon 23 -> 18 kalan 8 kalemin her biri yaricapi bir kalem indiriyor ya da hic indirmiyor ``` Üst tablo iki sütunu ayrı okumayı zorunlu kılar: **kapanan kalem** ile **yarıçap** aynı yönde hareket etmiyor. Şablon kapısı on üç kalemin yedisini, yani yarısından fazlasını, dağıtımdan önce kapatıyor ve yarıçap 23'ten 8'e iniyor. Kabul kapısı iki kalem daha kapatıyor — dokuza çıkıyor — ve yarıçap **8'de kalıyor.** Kapatılan iki kalem, kapalıyken de başka bir kenardan ulaşılan kalemleri koruyordu; anahtar yönetimine giden yol zaten fatura rolü kapandığında kesilmişti. Bu, önceki dersteki kayıt satırının yapılandırma tarafındaki karşılığıdır: **kalem saymak yarıçap saymak değildir.** Ters yönde daha keskin bir sayı var. Yalnız koşan taraması dört kalem kapatıyor ve yarıçap 4'e iniyor — üç kapının hepsini birden açmakla aynı sonuç. Nedeni alt tablodadır: örneğe bağlı kimliğin oturum başına doğrulama istemeden verilmesi tek başına yarıçapı 23'ten 6'ya indiren kalemdir ve o kalem **koşan** sınıftadır. Şablon metni doğru yazılmıştır; eski bir görüntüden başlatılmış örnek eski davranışı taşır ve bunu ancak koşan örneğe bakan bir tarama görebilir. #### Kapının Kapattığı ve Kapatamadığı Alt tablo sıralamayı da veriyor. On üç kalemin dördü yarıçapı gerçekten hareket ettiriyor; kalan sekizi bir kalem indiriyor ya da hiç indirmiyor. Sıralamanın başındaki kalem koşan sınıfta, sonraki üçü şablon sınıfında. Dağıtımdan önce kapatmanın değeri buradadır ve zamanla ölçülür: şablonda kapatılan bir kalem **hiç var olmaz**, dolayısıyla açık kaldığı süre sıfırdır. Koşan sınıftaki kalem ise doğar, bir süre yaşar ve ancak sonra kapanır. Bir sonraki bölüm o süreyi sayar. #### Düzeltme Gecikmesinin Açtığı Pencere ```js // pencere.mjs — tespit ve duzeltme gecikmesinin yaricapi kac saat acik biraktigi. MODELDIR. import { EVRE, TOPLAM, yaricap } from "./durus.mjs"; const HAFTA = 7 * 24 * 60; // 10080 dakikalik pencere const KOSAN = Object.keys(EVRE).filter((y) => EVRE[y] === "kosan"); // Yanlis kalemin dogdugu dakika (kurgu): sapmanin ortaya ciktigi an. const DOGUS = { "yapilandirma-kovasi-genis-okuma": 900, "ornek-kimligi-oturumsuz": 2600, "sirda-uzun-omurlu-kimlik": 4300, "gunluk-kovasi-okumaya-acik": 7100 }; const SABIT = Object.keys(EVRE).filter((y) => EVRE[y] !== "kosan"); // Tarama araligi S ve duzeltme gecikmesi R ile bir kalem ne zaman kapanir. const kapanis = (dogus, S, R) => S === Infinity ? Infinity : Math.ceil(dogus / S) * S + R; function kos({ S, R, kapi }) { const kapanma = Object.fromEntries(KOSAN.map((y) => [y, kapanis(DOGUS[y], S, R)])); const bellek = new Map(); let toplam = 0, ust = 0, acikDk = 0, agirDk = 0; const taban = yaricap(kapi ? new Set() : new Set(SABIT)).kalem; for (let t = 0; t < HAFTA; t++) { const acik = new Set(kapi ? [] : SABIT); for (const y of KOSAN) if (t >= DOGUS[y] && t < kapanma[y]) acik.add(y); const anahtar = [...acik].sort().join(","); if (!bellek.has(anahtar)) bellek.set(anahtar, yaricap(acik).kalem); const r = bellek.get(anahtar); toplam += r; ust = Math.max(ust, r); if (r > taban) acikDk++; if (r >= 10) agirDk++; } return { ort: (toplam / HAFTA).toFixed(1), ust, taban, acik: (acikDk / 60).toFixed(0), agir: (agirDk / 60).toFixed(0), degerlendirme: S === Infinity ? 0 : Math.round((HAFTA / S) * Object.keys(EVRE).length) }; } const AYAR = [ ["tarama yok, kapi yok", { S: Infinity, R: 0, kapi: false }], ["gunluk tarama + onayli duzeltme", { S: 1440, R: 480, kapi: false }], ["saatlik tarama + onayli duzeltme", { S: 60, R: 480, kapi: false }], ["saatlik tarama + otomatik duzeltme", { S: 60, R: 10, kapi: false }], ["+ sablon ve kabul kapisi", { S: 60, R: 10, kapi: true }], ["surekli tarama + otomatik duzeltme", { S: 5, R: 10, kapi: true }], ]; const gen = (B) => (h) => h.map((v, j) => j ? String(v).padStart(B[j]) : String(v).padEnd(B[0])) .join(""); const yz = gen([36, 9, 9, 9, 12, 13, 15]); console.log(yz(["ayar", "taban", "ortalama", "en ust", "acik saat", "yaricap>=10", "degerlendirme"])); for (const [ad, a] of AYAR) { const r = kos(a); console.log(yz([ad, `${r.taban}/${TOPLAM}`, r.ort, `${r.ust}/${TOPLAM}`, `${r.acik} sa`, `${r.agir} sa`, r.degerlendirme])); } const onayli = kos({ S: 60, R: 480, kapi: false }), oto = kos({ S: 60, R: 10, kapi: false }); const gunluk = kos({ S: 1440, R: 480, kapi: false }); console.log(`\ntarama araligini 1440 -> 60 dk yapmak acik sureyi ${gunluk.acik} -> ` + `${onayli.acik} saate indiriyor; duzeltme gecikmesini 480 -> 10 dk yapmak ` + `${onayli.acik} -> ${oto.acik} saate indiriyor`); const kapili = kos({ S: 60, R: 10, kapi: true }); console.log(`kapi eklendiginde taban ${oto.taban} -> ${kapili.taban} ve en ust ` + `${oto.ust} -> ${kapili.ust} oluyor; acik saat ${oto.acik} -> ${kapili.acik}`); const surekli = kos({ S: 5, R: 10, kapi: true }); console.log(`tarama araligini 60 -> 5 dk yapmak acik saati ${kapili.acik} -> ${surekli.acik} ` + `indiriyor ve haftalik degerlendirmeyi ${kapili.degerlendirme} -> ` + `${surekli.degerlendirme} yapiyor: ${(surekli.degerlendirme / kapili.degerlendirme).toFixed(0)} ` + `kat is, ${kapili.acik - surekli.acik} saat kazanc`); console.log(`dort kosan kalemin dogus dakikalari ${Object.values(DOGUS).join(", ")}; ` + `ornek kimligi kalemi 2600. dakikada dogar ve acikken yaricap kapili duzende ${kapili.ust}, ` + `kapisiz duzende ${oto.ust} olur`); ``` ``` ayar taban ortalama en ust acik saat yaricap>=10 degerlendirme tarama yok, kapi yok 4/28 17.0 23/28 153 sa 125 sa 0 gunluk tarama + onayli duzeltme 4/28 5.1 17/28 39 sa 13 sa 91 saatlik tarama + onayli duzeltme 4/28 4.8 17/28 25 sa 9 sa 2184 saatlik tarama + otomatik duzeltme 4/28 4.1 17/28 2 sa 1 sa 2184 + sablon ve kabul kapisi 4/28 4.0 6/28 2 sa 0 sa 2184 surekli tarama + otomatik duzeltme 4/28 4.0 6/28 1 sa 0 sa 26208 tarama araligini 1440 -> 60 dk yapmak acik sureyi 39 -> 25 saate indiriyor; duzeltme gecikmesini 480 -> 10 dk yapmak 25 -> 2 saate indiriyor kapi eklendiginde taban 4 -> 4 ve en ust 17 -> 6 oluyor; acik saat 2 -> 2 tarama araligini 60 -> 5 dk yapmak acik saati 2 -> 1 indiriyor ve haftalik degerlendirmeyi 2184 -> 26208 yapiyor: 12 kat is, 1 saat kazanc dort kosan kalemin dogus dakikalari 900, 2600, 4300, 7100; ornek kimligi kalemi 2600. dakikada dogar ve acikken yaricap kapili duzende 6, kapisiz duzende 17 olur ``` Hiçbir düzenek yokken yarıçap haftanın 153 saatinde tabanın üstünde duruyor ve ortalaması 17'dir. Sapma doğduğu anda açılıyor ve kapanmıyor; ölçüm penceresinin tamamı bir açık penceredir. #### Sıklık mı, Gecikme mi İki sayı sıralamayı belirliyor ve ikisi aynı düğmeye bağlı değil. Tarama aralığını günden saate indirmek açık süreyi 39 saatten 25 saate çekiyor: on dört saatlik kazanç, yirmi dört kat tarama. Düzeltme gecikmesini sekiz saatten on dakikaya indirmek ise 25 saati **2 saate** çekiyor: yirmi üç saatlik kazanç, hiç ek tarama yok. Açık pencereyi belirleyen şey taramanın sıklığı değil, **işaretlenen kalemin ne zaman kapandığıdır.** Sekiz saatlik onay penceresi, saatlik taramanın kazandırdığının çoğunu geri veriyor. Bu, otomatik düzeltmeyi bedava yapmaz. Otomatik düzeltmenin kiralanan katmanda geniş bir yazma yetkisi istediği ve meşru yapılandırmaları bozabildiği daha önceki kursta sayıldı; buradaki katkı, o bedelin karşılığının **yirmi üç saatlik bir pencere** olduğunu yazmaktır. Onay penceresini kısa tutmak ile düzeltmeyi otomatikleştirmek aynı sütuna yazılır. Son iki satır kapıyı ekliyor. Şablon ve kabul kapısı açık süreyi hiç değiştirmiyor — 2 saat, aynı — çünkü açık süreyi koşan kalemler belirliyor. Değiştirdiği şey **en üst yarıçaptır**: 17'den 6'ya iniyor. Kapı, pencerenin uzunluğunu değil derinliğini kısar. İki denetim aynı tabloda iki ayrı işi yapıyor ve biri diğerinin yerine geçmiyor. En alttaki satır sınırı gösteriyor: tarama aralığını saatten beş dakikaya indirmek haftalık değerlendirmeyi 2.184'ten 26.208'e, on iki katına çıkarıyor ve karşılığında bir saat kazandırıyor. #### Özet - 23 kenarın 13'ü bir yanlış yapılandırma kalemine bağlıdır; kalemlerin 7'si şablonda, 2'si kabulde, 4'ü ancak koşan kaynağa bakılarak görülür. - Şablon kapısı yedi kalemi dağıtımdan önce kapatıp yarıçapı 23'ten 8'e indiriyor; kabul kapısı iki kalem daha kapatıyor ve yarıçapı hiç indirmiyor — kalem saymak yarıçap saymak değildir. - Yarıçapı en çok indiren tek kalem, örneğe bağlı kimliğin oturum başına doğrulama istemeden verilmesidir (23'ten 6'ya) ve bu kalem şablonda değil, ancak koşarken görülür. - Hiçbir düzenek yokken yarıçap haftanın 153 saatinde tabanın üstündedir; günlük tarama ile onaylı düzeltme bunu 39 saate, saatlik tarama 25 saate indirir. - Açık pencereyi belirleyen tarama sıklığı değil düzeltme gecikmesidir: sekiz saatlik onay penceresini on dakikaya indirmek 25 saati 2 saate çekiyor, hiç ek tarama istemeden. - Şablon ve kabul kapısı açık süreyi değiştirmez ama en üst yarıçapı 17'den 6'ya indirir; tarama aralığını saatten beş dakikaya çekmek on iki kat değerlendirme karşılığında bir saat kazandırır. #### Sonraki Adım Buraya kadar her yanlış kalem kiracının kendi hesabının içindeydi ve kapatılabilir bir yapılandırmaydı. Bir kalem bu tanıma uymuyor: iş yükünün üzerinde koştuğu bölme ya da konuk sistemin sınırı. O sınır kiracının yazdığı bir yapılandırma değildir ve düştüğünde ulaşılan kalem kümesi kiracının hesabıyla da sınırlı kalmaz. Sonraki ders bu sınırı çok kiracılı ortamda ölçer: bölme kaçışının yarıçapı tek kiracıda kaç, aynı donanımı paylaşan kiracılar hesaba katıldığında kaç. ### Konteyner ve Hipervizör Güvenliği Source: https://academia.sh/tr/kurslar/bulut-guvenligi/konteyner-ve-hipervizor-guvenligi Kaçış yarıçapının çok kiracılı ortamda ölçülmesi: 18 iş yükü, üç kiracı ve altı konak üzerinde paylaşık yerleşimde bir konteyner kaçışı en kötü durumda 18 kaleme ulaşıyor ve sekiz iş yükünün yedisinde başka bir kiracıya taşıyor. Kiracıya göre ayırma çapraz kaçışı sıfırlarken kendi en kötü yarıçapını 21'e çıkarıyor, kimliğe göre ayırma en kötüyü 18'de bırakıp ortalamayı 12,5'ten 8,5'e indiriyor ve konak sayısını 6'dan 13'e çıkarıyor. Yalıtımı güçlendirmek geçmek için gereken kalemi 1'den 3'e çıkarıyor ama yarıçapı hiç indirmiyor. Buraya kadar her yanlış kalem kiracının kendi hesabının içindeydi. Bir kalem bu tanıma uymuyor: iş yükünün üzerinde koştuğu bölmenin ya da konuk sistemin sınırı. O sınırı kiracı yazmaz, sağlayıcı kurar; ve düştüğünde ulaşılan kalem kümesi kiracının hesabıyla sınırlı kalmaz, çünkü aynı fiziksel konakta başka kiracıların iş yükleri de koşuyor olabilir. Konuk ile konak arasındaki paylaşılan kalemler, sınırı geçmek için aynı anda yanlış olması gereken kalem sayısı ve konteyner ile konuk sistemin bu ölçüde ayrışması **Bilgi Teknolojileri ve Sistem Temelleri** kursunda ölçüldü. Burada tekrarlanmaz; **girdi olarak alınır**. Bu dersin sorusu tektir: sınır düştüğünde **kaç kaleme** ulaşılıyor ve bu sayı tek kiracılı bir konakta ile paylaşılan bir konakta nasıl değişiyor. Kaçış bir **modeldir**: hiçbir istismar adımı, çağrı dizisi ya da kod yazılmaz, yalnızca sınırın düştüğü varsayılır ve sonrası sayılır. Bir bölme ya da konuk sınırını gerçek bir sistemde sınamak, yazılı yetki ve tanımlı kapsam olmadan yapıldığında hem yasadışı hem de meslek dışıdır. **BT13.** Model üç kiracı, 18 iş yükü ve sekiz çekirdeklik konaklardan oluşur; her iş yükü bir kiracıya, bir kimliğe ve bir çekirdek talebine bağlıdır (kurgu). **BT14.** Yerleştirme ilk uygun konaktır; ayırma ölçütü yok, kiracıya göre ya da kimliğe göre olur. **BT15.** Kaçış modeli şudur: bir iş yükünde sınır düşer ve **aynı konaktaki tüm iş yüklerine** ulaşılır. Konaklar arası yayılma modele dahil değildir. **BT16.** Ulaşılan kendi iş yüklerinin kimlikleri erişim grafiğine girdi olur; yarıçap o kimliklerden erişilen kalem sayısıdır. **BT17.** Başka kiracıların grafiği kiracıya kapalıdır; o taraf yalnız **ulaşılan iş yükü ve kiracı sayısı** olarak sayılır. **BT18.** Yalıtım türünün paylaşılan kalem ve gereken kalem sayıları önceki kurstan alınmıştır; konuk sistemin iş yükü başına bir çekirdeklik ek yükü modelde yazılıdır. #### Kaçışın Ulaştığı Komşu ```js // yerlesim.mjs — konteyner kacisinin yaricapi: ayni konaktaki is yukleri ve onlarin kimlikleri. // MODELDIR. Kacis bir MODEL adimidir; hicbir istismar adimi, cagri dizisi ya da kod yazilmaz. const bol = (s) => s.trim().split("\n").map((l) => l.trim().split("|")); // Is yuku: ad|kiraci|kimlik|cekirdek talebi. Uc kiraci, 18 is yuku (kurgu). export const IS = bol(` portal-1|olcum|portal-ornek-kimligi|2 b-portal|kiraci-b|b-kimlik-1|3 c-kapi|kiraci-c|c-kimlik-1|3 toplama-1|olcum|toplama-is-yuku-kimligi|3 b-akis|kiraci-b|b-kimlik-2|3 c-hesap|kiraci-c|c-kimlik-2|3 portal-2|olcum|portal-ornek-kimligi|2 b-toplu|kiraci-b|b-kimlik-3|4 toplama-2|olcum|toplama-is-yuku-kimligi|3 c-rapor|kiraci-c|c-kimlik-3|2 fatura-toplu|olcum|fatura-toplu-is-rolu|4 b-arsiv|kiraci-b|b-kimlik-3|2 yedekleme|olcum|yedekleme-rolu|2 b-pano|kiraci-b|b-kimlik-4|1 c-yedek|kiraci-c|c-kimlik-3|1 rapor|olcum|okuma-rolu|1 b-sinama|kiraci-b|b-kimlik-4|1 pano|olcum|izleme-rolu|1` .replace(/\s{2,}/g, "\n")).map(([ad, kiraci, kimlik, c]) => ({ ad, kiraci, kimlik, c: +c })); // Erisim grafigi (onceki derslerdeki grafik, sure sutunu olmadan): kaynak|hedef const KENAR = bol(` portal-hizmet-hesabi|portal-ornegi portal-hizmet-hesabi|okuma-rolu portal-ornegi|portal-ornek-kimligi portal-ornek-kimligi|abone-veritabani portal-ornek-kimligi|sir-deposu sir-deposu|toplama-is-yuku-kimligi toplama-is-yuku-kimligi|sayac-ham-kova toplama-is-yuku-kimligi|olcum-kuyrugu toplama-is-yuku-kimligi|izleme-rolu izleme-rolu|olcum-panosu portal-ornek-kimligi|fatura-toplu-is-rolu fatura-toplu-is-rolu|fatura-arsiv-kovasi fatura-toplu-is-rolu|anahtar-yonetimi anahtar-yonetimi|musteri-anahtari fatura-toplu-is-rolu|yedekleme-rolu yedekleme-rolu|yedek-kovasi yedekleme-rolu|dagitim-rolu dagitim-rolu|sablon-deposu dagitim-rolu|yapilandirma-kovasi dagitim-rolu|is-yuku-ornegi okuma-rolu|rapor-kovasi okuma-rolu|gunluk-kovasi okuma-rolu|yapilandirma-kovasi`.replace(/\s{2,}/g, "\n")); // Bir kimlikten erisilen kalem kumesi (enine arama). export function erisim(baslangic) { const g = new Set(baslangic), kuyruk = [...baslangic]; while (kuyruk.length) { const n = kuyruk.shift(); for (const [k, h] of KENAR) if (k === n && !g.has(h)) { g.add(h); kuyruk.push(h); } } return g; } // Yerlestirme: ilk uygun konak. Ayirma olcutu "yok", "kiraci" ya da "kimlik" olabilir. export function yerlestir(ayirma, ek = 0, KAP = 8) { const konak = []; for (const is of IS.map((i) => ({ ...i, c: i.c + ek }))) { const etiket = ayirma === "yok" ? null : ayirma === "kiraci" ? is.kiraci : is.kimlik; let k = konak.find((x) => x.kalan >= is.c && (etiket === null || x.etiket === etiket)); if (!k) { k = { ad: `konak-${konak.length + 1}`, etiket, kalan: KAP, is: [] }; konak.push(k); } k.kalan -= is.c; k.is.push(is); } return konak; } // Kacis modeli: bir is yukunde sinir dusuyor, ayni konaktaki tum is yuklerine ulasiliyor. export function kacis(konak, baslangicIs) { const k = konak.find((x) => x.is.some((i) => i.ad === baslangicIs)); const ulasilan = k.is; const kendi = ulasilan.filter((i) => i.kiraci === "olcum"); const baska = ulasilan.filter((i) => i.kiraci !== "olcum"); const kalem = erisim(kendi.map((i) => i.kimlik)); return { konak: k.ad, is: ulasilan.length, kendiIs: kendi.length, baskaIs: baska.length, baskaKiraci: new Set(baska.map((i) => i.kiraci)).size, kimlik: new Set(ulasilan.map((i) => i.kimlik)).size, kalem: kalem.size }; } const gen = (B) => (h) => h.map((v, j) => j ? String(v).padStart(B[j]) : String(v).padEnd(B[0])) .join(""); if (import.meta.url === `file://${process.argv[1]}`) { const yz = gen([22, 8, 10, 14, 16, 14, 10]); console.log(`${IS.length} is yuku, ${new Set(IS.map((i) => i.kiraci)).size} kiraci, ` + `konak kapasitesi 8 cekirdek; toplam talep ${IS.reduce((t, i) => t + i.c, 0)} cekirdek`); console.log("\n" + yz(["ayirma olcutu", "konak", "doluluk", "kacis konagi", "ulasilan is", "baska kiraci", "yaricap"])); for (const [ad, ayirma] of [["yok (paylasik)", "yok"], ["kiraciya gore", "kiraci"], ["kimlige gore", "kimlik"]]) { const k = yerlestir(ayirma); const r = kacis(k, "portal-1"); const doluluk = Math.round(100 * IS.reduce((t, i) => t + i.c, 0) / (k.length * 8)); console.log(yz([ad, k.length, `%${doluluk}`, r.konak, `${r.is} (${r.kendiIs} kendi)`, r.baskaKiraci, `${r.kalem}/28`])); } // Her is yukunden kacis: en kotu ve ortalama yaricap, paylasik ve kiraciya gore ayrilmis duzende. console.log(); const yo = gen([22, 12, 12, 16, 18]); console.log(yo(["ayirma olcutu", "en kotu", "ortalama", "baska kiraciya", "kendi kalemine"])); for (const [ad, ayirma] of [["yok (paylasik)", "yok"], ["kiraciya gore", "kiraci"], ["kimlige gore", "kimlik"]]) { const k = yerlestir(ayirma); const r = IS.filter((i) => i.kiraci === "olcum").map((i) => kacis(k, i.ad)); const ort = (r.reduce((t, x) => t + x.kalem, 0) / r.length).toFixed(1); console.log(yo([ad, `${Math.max(...r.map((x) => x.kalem))}/28`, ort, `${r.filter((x) => x.baskaIs > 0).length}/${r.length} kacis`, `${(r.reduce((t, x) => t + x.baskaIs, 0) / r.length).toFixed(1)} is yuku`])); } } ``` ``` 18 is yuku, 3 kiraci, konak kapasitesi 8 cekirdek; toplam talep 41 cekirdek ayirma olcutu konak doluluk kacis konagi ulasilan is baska kiraci yaricap yok (paylasik) 6 %85 konak-1 3 (1 kendi) 2 18/28 kiraciya gore 7 %73 konak-1 4 (4 kendi) 0 21/28 kimlige gore 13 %39 konak-1 2 (2 kendi) 0 18/28 ayirma olcutu en kotu ortalama baska kiraciya kendi kalemine yok (paylasik) 18/28 12.5 7/8 kacis 1.3 is yuku kiraciya gore 21/28 16.9 0/8 kacis 0.0 is yuku kimlige gore 18/28 8.5 0/8 kacis 0.0 is yuku ``` Üst tablo tek bir kaçışa bakıyor. Paylaşık yerleşimde portal iş yükünün konağında üç iş yükü var ve bunların yalnız biri kendi kiracımızın; kaçış iki başka kiracıya taşıyor. Kendi kalemlerimizden 18'ine ulaşılıyor. Kiracıya göre ayrılmış yerleşimde aynı konakta dört iş yükünün dördü de bizim ve yarıçap 21'e çıkıyor. Çapraz kaçış sıfır, kendi yarıçapımız daha büyük. #### Kendi Kalemi ve Başka Kiracı Alt tablo sekiz iş yükünün her birinden kaçışı ayrı ayrı koşturuyor ve iki sütunun **ters yönde** hareket ettiğini gösteriyor. Paylaşık yerleşimde kendi en kötü yarıçapımız 18, ortalama 12,5; ama sekiz kaçışın yedisi başka bir kiracıya taşıyor ve kaçış başına ortalama 1,3 yabancı iş yüküne ulaşılıyor. Kiracıya göre ayırma o yedi kaçışı sıfıra indiriyor — hiçbir kaçış kiracı sınırını geçmiyor — ama kendi en kötü yarıçapımızı 18'den 21'e, ortalamayı 12,5'ten 16,9'a çıkarıyor. Neden yükseldiği açıktır ve söylenmelidir: kiracıya göre ayırma, kendi iş yüklerimizi aynı konaklarda **yoğunlaştırır**. Yabancı komşu kaldırıldığında yerine kendi komşumuz gelir ve kendi komşumuzun kimliği erişim grafiğinde bir düğümdür. Kiracı ayrımı, ölçüyü düşürdüğü için değil, **başka birinin ölçüsünü** düşürdüğü için yapılır. Kimliğe göre ayırma da en kötü durumu kurtarmıyor: orada da 18 yazıyor. Nedeni tek bir kimliğin grafikte bir kavşak olmasıdır — portalın örneğe bağlı kimliği tek başına 18 kaleme ulaşır, yanında komşu olsun ya da olmasın. Kimliğe göre ayırmanın indirdiği sayı **ortalamadır**: 12,5'ten 8,5'e. Yerleşimle oynamak, kavşak kimliğin kendi yarıçapını hiçbir zaman kısaltmaz. #### Komşunun Görünmezliği Tablodaki üç sütunun hepsi ölçülebilir görünüyor, ama kiracı tarafından ölçülebilen yalnız biri var. Kiracı hangi konakta durduğunu ve o konakta başka kimin bulunduğunu **sayamaz**: yerleşim ölçütü sağlayıcıya verilen bir istektir, karşılığı ise ne bir kayıtta ne bir envanterde görünür. "Başka kiracıya" sütunu bu modelde hesaplanabiliyor çünkü yerleşimi biz kurduk; gerçek bir kiracı o sayıyı hiçbir zaman doğrudan göremez. Bunun tespit tarafındaki karşılığı birinci dersin kayıtsız adım sınıfının bir başka biçimidir. Kaçış gerçekleştiğinde kiracının kaydında görünebilecek tek şey **kendi kimliklerinin kullanımıdır**: komşu iş yüküne geçiş, konak üzerindeki hareket ve yabancı kiracıya taşma kiracının hiçbir kaydına düşmez. Bu yüzden çapraz kaçışın ölçüsü kiracı için bir tespit sayısı değil, bir **sözleşme sorusudur**: hangi ayırma ölçütünün uygulandığı, bunun nasıl doğrulandığı ve komşu kümesinde bir olay olduğunda kiracının bilgilendirilip bilgilendirilmeyeceği önceden yazılmalıdır. Yazılmamışsa tablodaki son sütun kiracı için boştur. #### Yalıtım Gücü mü, Yerleşim mi ```js // yalitim.mjs — yalitim gucu ile yerlesim ayrimi ayri ayri olculur. MODELDIR. import { IS, yerlestir, kacis } from "./yerlesim.mjs"; // Yalitim turu: paylasilan kalem sayisi ve siniri gecmek icin AYNI ANDA yanlis olmasi gereken // kalem sayisi, Bilgi Teknolojileri ve Sistem Temelleri kursunda olculmustur; burada GIRDIDIR. // ek: is yuku basina ek cekirdek talebi (konuk sistemin kendi yuku). const YALITIM = { "konteyner (ayni cekirdek)": { paylasilan: 12, gereken: 1, ek: 0 }, "konuk (hipervizor)": { paylasilan: 5, gereken: 3, ek: 1 }, }; const AYIRMA = [["yok", "yok"], ["kiraci", "kiraci"], ["kimlik", "kimlik"]]; const KENDI = IS.filter((i) => i.kiraci === "olcum"); const gen = (B) => (h) => h.map((v, j) => j ? String(v).padStart(B[j]) : String(v).padEnd(B[0])) .join(""); const yz = gen([25, 10, 10, 8, 10, 12, 16]); console.log(yz(["yalitim", "ayirma", "gereken", "konak", "doluluk", "en kotu", "baska kiraciya"])); const sonuc = {}; for (const [ad, y] of Object.entries(YALITIM)) for (const [etiket, ayirma] of AYIRMA) { const konak = yerlestir(ayirma, y.ek); const talep = IS.reduce((t, i) => t + i.c + y.ek, 0); const r = KENDI.map((i) => kacis(konak, i.ad)); const capraz = r.filter((x) => x.baskaIs > 0).length; sonuc[`${ad}|${ayirma}`] = { ust: Math.max(...r.map((x) => x.kalem)), capraz, konak: konak.length, ort: (r.reduce((s, x) => s + x.kalem, 0) / r.length).toFixed(1) }; console.log(yz([ad, etiket, y.gereken, konak.length, `%${Math.round(100 * talep / (konak.length * 8))}`, `${Math.max(...r.map((x) => x.kalem))}/28`, `${capraz}/${KENDI.length} kacis`])); } const b = sonuc["konteyner (ayni cekirdek)|yok"], k = sonuc["konuk (hipervizor)|yok"]; const ba = sonuc["konteyner (ayni cekirdek)|kiraci"], ka = sonuc["konuk (hipervizor)|kimlik"]; console.log(`\nyalitimi guclendirmek gereken kalemi 1 -> 3 yapiyor; ayni yerlesim uzerinde iki ` + `yalitim turu ayni yaricapi verir (${b.ust}/28). Yalitim turu gecilme kosulunu degistirir, ` + `gecildiginde ulasilan kalemi degil`); console.log(`konuk sisteminin is yuku basina 1 cekirdeklik ek yuku konak sayisini ` + `${b.konak} -> ${k.konak} cikariyor; en kotu yaricap ${k.ust}/28 ile ayni kaliyor`); console.log(`ayirmayi kiraciya gore yapmak capraz kacisi ${b.capraz}/${KENDI.length} -> ` + `${ba.capraz}/${KENDI.length} indiriyor ama kendi yaricapini buyutuyor: en kotu ` + `${b.ust} -> ${ba.ust}, ortalama ${b.ort} -> ${ba.ort}`); console.log(`kimlige gore ayirma en kotu yaricapi indirmiyor (${ka.ust}/28) cunku en genis ` + `kimlik tek basina o kadar kaleme ulasiyor; indirdigi sey ortalamadir: ${b.ort} -> ${ka.ort}. ` + `Bedeli ${b.konak} -> ${ka.konak} konaktir`); ``` ``` yalitim ayirma gereken konak doluluk en kotu baska kiraciya konteyner (ayni cekirdek) yok 1 6 %85 18/28 7/8 kacis konteyner (ayni cekirdek) kiraci 1 7 %73 21/28 0/8 kacis konteyner (ayni cekirdek) kimlik 1 13 %39 18/28 0/8 kacis konuk (hipervizor) yok 3 8 %92 18/28 8/8 kacis konuk (hipervizor) kiraci 3 9 %82 18/28 0/8 kacis konuk (hipervizor) kimlik 3 13 %57 18/28 0/8 kacis yalitimi guclendirmek gereken kalemi 1 -> 3 yapiyor; ayni yerlesim uzerinde iki yalitim turu ayni yaricapi verir (18/28). Yalitim turu gecilme kosulunu degistirir, gecildiginde ulasilan kalemi degil konuk sisteminin is yuku basina 1 cekirdeklik ek yuku konak sayisini 6 -> 8 cikariyor; en kotu yaricap 18/28 ile ayni kaliyor ayirmayi kiraciya gore yapmak capraz kacisi 7/8 -> 0/8 indiriyor ama kendi yaricapini buyutuyor: en kotu 18 -> 21, ortalama 12.5 -> 16.9 kimlige gore ayirma en kotu yaricapi indirmiyor (18/28) cunku en genis kimlik tek basina o kadar kaleme ulasiyor; indirdigi sey ortalamadir: 12.5 -> 8.5. Bedeli 6 -> 13 konaktir ``` #### İki Kaldıraç Tablo iki kaldıracı yan yana koyuyor ve bunların aynı sütuna yazılmadığını gösteriyor. **Yalıtım gücü** "gereken" sütununu değiştirir: aynı çekirdeği paylaşan bir bölmede sınırı geçmek için tek bir kalemin yanlış olması yetiyor, konuk sistem sınırında üç kalemin aynı anda yanlış olması gerekiyor. Bu, sınırın geçilme koşuludur. **Yerleşim ayrımı** ise "en kötü" ve "başka kiracıya" sütunlarını değiştirir; sınır geçildikten sonra ne bulunacağını belirler. İkisinin karıştırılmaması gerektiği tablonun iki ayırma satırında görülüyor: yerleşim ayrımı yokken de kimliğe göre yapılırken de "en kötü" sütununda konteyner ve konuk yalıtımı **aynı sayıyı** veriyor. Konuk sistemine geçmek konak sayısını 6'dan 8'e çıkarıyor, doluluğu %85'ten %92'ye taşıyor ve yarıçapı 18'de bırakıyor. Bu, kursun ikinci "yarıçapı düşürmeyen denetim" örneğidir; ilkinden — kayıttan — farkı, bu kez denetimin gerçekten bir şey yapmasıdır: sınırın geçilme koşulunu bir kalemden üç kaleme çıkarır, ama geçildiğinde ulaşılan kalem sayısına dokunmaz. Bedel sütunu da okunmalıdır. Kimliğe göre ayırma çapraz kaçışı sıfırlar ve ortalamayı 12,5'ten 8,5'e indirir, ama en kötü durumu 18'de bırakır; karşılığında konak sayısı 6'dan 13'e çıkar ve doluluk %85'ten %39'a düşer. Ortadaki seçenek — kiracıya göre ayırma — çapraz kaçışı yedi kaçıştan sıfıra indirir, bir konak ekler ve kendi en kötü yarıçapımızı üç kalem büyütür. Üç satırın hiçbiri en kötü durumu 18'in altına indirmiyor; onu indirmenin tek yolu bu dersin dışındadır ve kavşak kimliğin kendi yetkisini daraltmaktan geçer. #### Özet - Paylaşık yerleşimde bir konteyner kaçışı kendi kalemlerimizden en kötü durumda 18'ine ulaşıyor; sekiz kaçışın yedisi başka bir kiracıya taşıyor ve kaçış başına ortalama 1,3 yabancı iş yükü ulaşılabilir oluyor. - Kiracıya göre ayırma çapraz kaçışı yediden sıfıra indirir ama kendi en kötü yarıçapını 18'den 21'e, ortalamayı 12,5'ten 16,9'a çıkarır: yabancı komşu kaldırıldığında yerine kendi komşumuz gelir. - Kimliğe göre ayırma en kötü durumu 18'de bırakır ve yalnız ortalamayı 12,5'ten 8,5'e indirir; bedeli konak sayısının 6'dan 13'e çıkması ve dolulukta %85'ten %39'a düşüştür. - Yalıtım gücü sınırın **geçilme koşulunu** değiştirir: aynı çekirdeği paylaşan bölmede bir kalem yeterken konuk sistem sınırında üç kalemin aynı anda yanlış olması gerekir. - Yarıçap altı satırın hepsinde 18 ya da 21'dir; ne yalıtım türü ne de konuk sisteminin ek çekirdek yükü onu indirir, çünkü kavşak kimlik tek başına o kadar kaleme ulaşır. - Kiracı komşu kümesini sayamaz: yerleşim ölçütü sağlayıcıya verilen bir istektir ve kaçışın komşuya taşan kısmı kiracının hiçbir kaydına düşmez, bu yüzden sözleşmede yazılmalıdır. #### Sonraki Adım Bu dersin bütün ölçümü, iş yükünün kaçış anında **ayakta** olduğunu varsaydı: konakta duruyor, kimliği kullanılabiliyor, komşusu görülebiliyor. Bazı iş yükleri bu varsayımı sağlamaz. Bir işlev çalıştırma ortamında iş yükü saniyeler sürer, işi biter ve ortadan kalkar; geride ne bir konak kaydı ne de incelenecek bir süreç bırakır. Sonraki ders bu iş yüklerinde kaydın toplanabildiği pencereyi ölçer: iş yükü kaç saniye yaşıyor, kaç kalem yaşarken toplanmazsa kayboluyor. ### Sunucusuz Güvenlik Source: https://academia.sh/tr/kurslar/bulut-guvenligi/sunucusuz-guvenlik Kısa ömürlü iş yüklerinde kanıtın toplanabildiği pencerenin ölçülmesi: 400 çağrının ortanca ömrü 447 ms, uyarıya bağlı elle toplama 400 çağrının hiçbirine, otomatik toplama 15'ine yetişiyor. Ortam içinden sürekli akıtma 3.600 kanıt kaleminin 3.541'ini alıyor; 60 saniyelik tutma aynı sonucu çalışma süresinin 34 katı ortam-saniyeyle veriyor. Kimliğin geçerlilik süresi ise ömrün 8.054 katıdır ve açık kalem-saniyenin yüzde yüzü iş yükü sonlandıktan sonra geçiyor. Önceki dersin bütün ölçümü iş yükünün **ayakta** olduğunu varsaydı: konakta duruyordu, kimliği kullanılabiliyordu, komşusu sayılabiliyordu. Bir iş yükü sınıfı bu varsayımı sağlamaz. Bir işlev çalıştırma ortamında iş yükü yüz milisaniye ile birkaç saniye arasında yaşar, işi biter ve ortam geri alınır. Uyarı geldiğinde bakılacak bir süreç, açılacak bir kabuk ve imajı alınacak bir disk yoktur. Bu dersin ölçtüğü şey o yüzden **penceredir**: iş yükü kaç saniye yaşıyor ve kanıt kalemlerinin kaçı, o pencere kapanmadan toplanmazsa geri gelmiyor. Kısa ömürlü iş yüklerinin çalışma zamanı kısıtları, soğuk başlangıç ve ölçekleme davranışı **Sunucusuz ve Kenar Bilişim** kursunda ölçüldü; burada tekrarlanmaz. Ölçüm **bölgesel ölçüm ağı** üzerindedir, **kurgudur** ve `node` ile yazılmış bir **modeldir**; üreteç kendi yazılmıştır, tohum çıktıda görünür. **BT19.** Model 400 çağrıdan oluşur; ömürler üç banttan üretilir ve milisaniye cinsindendir (kurgu). **BT20.** Dokuz kanıt kalemi üç sınıfa ayrılır: beşi yalnız iş yükü **yaşarken** alınabilir, üçü **sonradan** da alınabilir, biri iş yükünün kendi kaydıdır ve ancak sonlanmadan önce **boşaltılmışsa** teslim edilir. **BT21.** Toplama gecikmesi $T$, uyarıdan toplamanın başlamasına kadar geçen süredir; tutma $H$, çağrı bittikten sonra ortamın canlı bırakıldığı süredir. **BT22.** Yaşarken alınabilen kalemler ancak $T < \text{ömür} + H$ ise toplanır. **BT23.** Her çağrı kendi kısa ömürlü kimliğini alır; belirtecin geçerlilik süresi $V$ saniyedir (kurgu). **BT24.** Açık kalem-saniye, kimliğin eriştiği kalem sayısı ile belirtecin geçerli kaldığı sürenin çarpımıdır. Erişilen kalem sayısı birinci dersteki yürüyüşten alınmıştır. #### Kanıtın Toplanabildiği Pencere ```js // omur.mjs — kisa omurlu is yuklerinde kanitin toplanabildigi pencere. MODELDIR. // Bolgesel olcum agi KURGUDUR. Uretec kendi yazilmistir; tohum asagida gorunur. export const TOHUM = 20260805; const uretec = (t) => { let s = t >>> 0; return () => (s = (s * 1664525 + 1013904223) >>> 0) / 4294967296; }; // Kanit kalemi: ad|sinif. yasarken: is yuku ayaktayken alinabilir; sonradan: sonra da alinabilir; // bosaltma: is yukunun kendi kaydi, ancak sonlanmadan once bosaltilmissa teslim edilir. export const KANIT = ` bellek-icerigi|yasarken surec-listesi|yasarken acik-baglanti|yasarken ortam-degiskeni-degeri|yasarken gecici-dosya|yasarken cagri-ust-verisi|sonradan yonetim-duzlemi-kaydi|sonradan islev-surumu|sonradan islev-kendi-kaydi|bosaltma`.trim().split(/\s{2,}|\n/).map((x) => x.trim().split("|")) .map(([ad, sinif]) => ({ ad, sinif })); const r = uretec(TOHUM); // 400 cagri: omur milisaniye cinsinden, uc bant. Bosaltma bayragi kaydin teslim edilip // edilmedigini soyler (kurgu oran). export const CAGRI = Array.from({ length: 400 }, () => { const u = r(); const omur = u < 0.72 ? 80 + Math.floor(r() * 520) : u < 0.94 ? 600 + Math.floor(r() * 3400) : 4000 + Math.floor(r() * 41000); return { omur, bosaltildi: r() > 0.14 }; }); export const YASARKEN = KANIT.filter((k) => k.sinif === "yasarken").length; export const SONRADAN = KANIT.filter((k) => k.sinif === "sonradan").length; // Bir ayarda kac kanit kalemi toplaniyor. T: toplama gecikmesi (ms), H: cagri sonrasi tutma (ms). export function topla(T, H) { let canli = 0, kalem = 0; for (const c of CAGRI) { const pencere = c.omur + H; if (T < pencere) { canli++; kalem += YASARKEN; } kalem += SONRADAN + (c.bosaltildi ? 1 : 0); } return { canli, kalem, tam: CAGRI.length * KANIT.length, ortamSaniye: Math.round((CAGRI.length * H) / 1000) }; } const gen = (B) => (h) => h.map((v, j) => j ? String(v).padStart(B[j]) : String(v).padEnd(B[0])) .join(""); if (import.meta.url === `file://${process.argv[1]}`) { const sirali = [...CAGRI].map((c) => c.omur).sort((a, b) => a - b); const yuzde = (p) => sirali[Math.floor(p * sirali.length)]; console.log(`model (tohum ${TOHUM}): ${CAGRI.length} cagri, ${KANIT.length} kanit kalemi ` + `(${YASARKEN} yasarken, ${SONRADAN} sonradan, 1 bosaltmaya bagli)`); console.log(`omur (ms): ortanca ${yuzde(0.5)}, %90 ${yuzde(0.9)}, %99 ${yuzde(0.99)}, ` + `en uzun ${sirali.at(-1)}; toplam yasam ${Math.round(sirali.reduce((a, b) => a + b) / 1000)} sn`); const yz = gen([30, 10, 10, 18, 16, 18]); console.log("\n" + yz(["ayar", "gecikme", "tutma", "kanit alinabilen", "toplanan kalem", "bedel"])); const AYAR = [ ["uyari + elle toplama", 300000, 0, "-"], ["otomatik toplama", 10000, 0, "-"], ["otomatik toplama + tutma", 10000, 60000, "ortam-saniye"], ["otomatik toplama + uzun tutma", 2000, 300000, "ortam-saniye"], ["ortam icinden surekli akitma", 0, 0, "cagri basina 8 ms"], ]; for (const [ad, T, H, bedel] of AYAR) { const s = topla(T, H); console.log(yz([ad, `${T / 1000} sn`, `${H / 1000} sn`, `${s.canli}/${CAGRI.length} cagri`, `${s.kalem}/${s.tam}`, H ? `${s.ortamSaniye} ortam-sn` : bedel])); } const elle = topla(300000, 0), oto = topla(10000, 0), akit = topla(0, 0); console.log(`\nelle toplama ${elle.canli}/${CAGRI.length} cagride yetisiyor, otomatik toplama ` + `${oto.canli}/${CAGRI.length}; ikisi arasindaki fark ${oto.kalem - elle.kalem} kalem`); console.log(`ortam icinden akitma ${akit.canli}/${CAGRI.length} cagriya yetisir ve ` + `${akit.kalem}/${akit.tam} kalem toplar: eksik kalan ${akit.tam - akit.kalem} kalem, ` + `sonlanmadan once bosaltilmamis kendi kaydidir`); const tut = topla(10000, 60000); console.log(`60 sn tutma kanit alinabilen cagriyi ${oto.canli} -> ${tut.canli} cikariyor; ` + `bedeli ${tut.ortamSaniye} ortam-saniyedir, yani calisma suresinin ` + `${Math.round(tut.ortamSaniye / (sirali.reduce((a, b) => a + b) / 1000))} kati`); } ``` ``` model (tohum 20260805): 400 cagri, 9 kanit kalemi (5 yasarken, 3 sonradan, 1 bosaltmaya bagli) omur (ms): ortanca 447, %90 3249, %99 29130, en uzun 40604; toplam yasam 703 sn ayar gecikme tutma kanit alinabilen toplanan kalem bedel uyari + elle toplama 300 sn 0 sn 0/400 cagri 1541/3600 - otomatik toplama 10 sn 0 sn 15/400 cagri 1616/3600 - otomatik toplama + tutma 10 sn 60 sn 400/400 cagri 3541/3600 24000 ortam-sn otomatik toplama + uzun tutma 2 sn 300 sn 400/400 cagri 3541/3600 120000 ortam-sn ortam icinden surekli akitma 0 sn 0 sn 400/400 cagri 3541/3600 cagri basina 8 ms elle toplama 0/400 cagride yetisiyor, otomatik toplama 15/400; ikisi arasindaki fark 75 kalem ortam icinden akitma 400/400 cagriya yetisir ve 3541/3600 kalem toplar: eksik kalan 59 kalem, sonlanmadan once bosaltilmamis kendi kaydidir 60 sn tutma kanit alinabilen cagriyi 15 -> 400 cikariyor; bedeli 24000 ortam-saniyedir, yani calisma suresinin 34 kati ``` Ortanca çağrı 447 milisaniye yaşıyor; çağrıların onda dokuzu 3,2 saniyenin altında bitiyor. Bu dağılımda uyarıya bağlı elle toplama — beş dakikalık bir gecikmeyle — 400 çağrının **hiçbirine** yetişmiyor. Sıfır. Otomatik toplama gecikmeyi on saniyeye indirdiğinde 15 çağrıya yetişiyor, yani %3,75'ine; kazandırdığı 75 kanıt kalemi, toplam 3.600 kalemin %2,1'idir. #### Yetişilemeyen Kalem Sayının bu kadar sert olması, gecikmenin kısaltılmasıyla düzelen bir sorun olmadığını gösteriyor. On saniyelik gecikme zaten hızlı bir tepkidir ve yine de çağrıların %96'sını kaçırıyor; iki saniyeye inmek de yetmez, çünkü ortanca ömür yarım saniyedir. **Toplama gecikmesini kısaltmak bu iş yükü sınıfında çalışmayan bir kaldıraçtır.** Birinci dersteki kör önek burada başka bir biçime giriyor. Orada kaydın gecikmesi yürüyüşün ilk adımlarını görünmez kılıyordu ama adımlar sonradan kayıtta duruyordu; burada gecikme, kanıtın **hiç var olmamasına** yol açıyor. Uyarının 5 dakika sonra gelmesi kaydı geciktirmiyor, toplanacak şeyi ortadan kaldırıyor. Toplanan 1.541 kalem yalnızca sonradan da alınabilen üç sınıftan ve boşaltılmış kendi kayıtlarından geliyor; yaşarken alınabilen 2.000 kalemin tamamı kayıp. Çalışan iki kaldıraç var ve ikisi de pencereyi uzatmıyor, pencereyi **kaldırıyor.** Birincisi tutmadır: çağrı bittikten sonra ortam altmış saniye canlı bırakılırsa kanıt alınabilen çağrı 15'ten 400'e çıkıyor ve toplanan kalem 1.616'dan 3.541'e. Bedeli 24.000 ortam-saniyedir — 400 çağrının toplam çalışma süresi 703 saniyeyken, tutma **34 katı** kadar ortam-saniye tüketiyor. Üstelik tutmayı 300 saniyeye çıkarmak hiçbir ek kalem getirmiyor ve bedeli 120.000 ortam-saniyeye çıkarıyor: aynı sonucun beş katı fiyatı. İkincisi ortam içinden sürekli akıtmadır: yaşarken alınabilen kalemler, iş yükü koşarken dışarı yazılır. Aynı 3.541 kalemi çağrı başına 8 milisaniyelik ek gecikmeyle veriyor. Eksik kalan 59 kalem her üç ayarda da aynıdır ve tek bir sınıftan gelir — sonlanmadan önce boşaltılmamış kendi kaydı. Onu ne tutma ne akıtma kurtarır; kaydın sonlanmadan önce boşaltılmasını **iş yükünün kendisi** yapmak zorundadır. #### Yarıçap Penceresi Kanıt Penceresinden Uzun ```js // belirtec.mjs — is yukunun omru ile aldigi kimligin gecerlilik suresi karsilastirilir. MODELDIR. import { CAGRI } from "./omur.mjs"; // Kimligin eristigi kalem sayisi, birinci derste kosturulan yuruyusten alinmistir: MODEL girdisi. const ERISIM = { toplama: 5, daraltilmis: 2 }; const TOPLAM_OMUR = CAGRI.reduce((t, c) => t + c.omur, 0) / 1000; // saniye // Bir ayarda acik kalem-saniye: her cagri icin kalem sayisi x belirtecin gecerli kaldigi sure. // Iptal secenegi belirteci is yuku sonlanir sonlanmaz gecersiz kilar. function olc({ V, iptal = false, dar = false }) { const kalem = ERISIM[dar ? "daraltilmis" : "toplama"]; let acik = 0, oluAcik = 0; for (const c of CAGRI) { const sure = iptal ? c.omur / 1000 : V; acik += kalem * sure; oluAcik += kalem * Math.max(0, sure - c.omur / 1000); } return { acik: Math.round(acik), oluAcik: Math.round(oluAcik), kalem, pay: `%${Math.round(100 * oluAcik / acik)}` }; } const gen = (B) => (h) => h.map((v, j) => j ? String(v).padStart(B[j]) : String(v).padEnd(B[0])) .join(""); const yz = gen([32, 12, 8, 18, 10, 28]); console.log(`${CAGRI.length} cagri, toplam calisma ${TOPLAM_OMUR.toFixed(0)} sn; her cagri ` + `kendi kisa omurlu kimligini aliyor`); console.log("\n" + yz(["ayar", "gecerlilik", "kalem", "acik kalem-saniye", "olu pay", "bedel"])); const AYAR = [ ["varsayilan belirtec", { V: 3600 }, "yok"], ["gecerlilik 900 sn", { V: 900 }, "yenileme 4 kat"], ["gecerlilik 300 sn", { V: 300 }, "yenileme 12 kat"], ["is yuku bitince iptal", { V: 3600, iptal: true }, `${CAGRI.length} iptal cagrisi`], ["iptal + daraltilmis kimlik", { V: 3600, iptal: true, dar: true }, "1 mesru is yeniden yazilir"], ]; for (const [ad, a, bedel] of AYAR) { const s = olc(a); console.log(yz([ad, a.iptal ? "omur kadar" : `${a.V} sn`, s.kalem, s.acik, s.pay, bedel])); } const varsayilan = olc({ V: 3600 }), iptalli = olc({ V: 3600, iptal: true }); const dar = olc({ V: 3600, iptal: true, dar: true }); const ortanca = [...CAGRI].map((c) => c.omur).sort((a, b) => a - b)[CAGRI.length >> 1]; console.log(`\nkanit penceresi ile yaricap penceresi ayni olcekte degil: ortanca cagri ` + `${ortanca} ms yasiyor, aldigi belirtec 3600 sn gecerli — ` + `${Math.round(3600000 / ortanca)} kat`); console.log(`varsayilan ayarda acik kalem-saniyenin ${varsayilan.pay}'i is yuku sonlandiktan ` + `SONRA gecen suredir; gecerliligi 300 sn yapmak bu payi ${olc({ V: 300 }).pay} yapiyor`); console.log(`is yuku bitince iptal acik kalem-saniyeyi ${varsayilan.acik} -> ${iptalli.acik} ` + `indiriyor, yani ${Math.round(varsayilan.acik / iptalli.acik)} kat; bedeli cagri basina bir ` + `iptal cagrisidir`); console.log(`kimligi daraltmak (5 -> 2 kalem) ayni pencereyi ${iptalli.acik} -> ${dar.acik} ` + `indiriyor; iki denetim carpim halinde calisir, toplam ` + `${Math.round(varsayilan.acik / dar.acik)} kat`); ``` ``` 400 cagri, toplam calisma 703 sn; her cagri kendi kisa omurlu kimligini aliyor ayar gecerlilik kalem acik kalem-saniye olu pay bedel varsayilan belirtec 3600 sn 5 7200000 %100 yok gecerlilik 900 sn 900 sn 5 1800000 %100 yenileme 4 kat gecerlilik 300 sn 300 sn 5 600000 %99 yenileme 12 kat is yuku bitince iptal omur kadar 5 3514 %0 400 iptal cagrisi iptal + daraltilmis kimlik omur kadar 2 1405 %0 1 mesru is yeniden yazilir kanit penceresi ile yaricap penceresi ayni olcekte degil: ortanca cagri 447 ms yasiyor, aldigi belirtec 3600 sn gecerli — 8054 kat varsayilan ayarda acik kalem-saniyenin %100'i is yuku sonlandiktan SONRA gecen suredir; gecerliligi 300 sn yapmak bu payi %99 yapiyor is yuku bitince iptal acik kalem-saniyeyi 7200000 -> 3514 indiriyor, yani 2049 kat; bedeli cagri basina bir iptal cagrisidir kimligi daraltmak (5 -> 2 kalem) ayni pencereyi 3514 -> 1405 indiriyor; iki denetim carpim halinde calisir, toplam 5125 kat ``` Tablo dersin asıl sayısını veriyor. İş yükü 447 milisaniye yaşıyor, aldığı belirteç 3.600 saniye geçerli: **8.054 kat**. Kanıt penceresi milisaniyeyle ölçülürken yarıçap penceresi saatle ölçülüyor ve ikisi aynı olayın iki yüzü. Varsayılan ayarda açık kalem-saniyenin tamamına yakını — yuvarlanmış haliyle yüzde yüzü — iş yükü **sonlandıktan sonra** geçen süredir. Ortada koşan bir şey yokken geçerli bir kimlik bilgisi duruyor. #### İki Pencerenin Ayrılması Geçerlilik süresini kısaltmak doğru yönde ama yavaş bir kaldıraçtır: 3.600 saniyeden 300 saniyeye inmek açık kalem-saniyeyi on iki kat düşürüyor, ölü payı ise %100'den ancak %99'a iniyor ve karşılığında belirteç yenileme sayısı on iki katına çıkıyor. Oran değişmiyor çünkü sorun sürenin uzunluğu değil, sürenin iş yükünün ömrüne bağlı olmamasıdır. Bağlamak işe yarıyor. İş yükü sonlanır sonlanmaz belirtecin iptal edilmesi açık kalem-saniyeyi 7.200.000'den 3.514'e indiriyor — **2.049 kat** — ve ölü payı sıfırlıyor. Bedeli çağrı başına bir iptal çağrısıdır, yani 400 çağrı için 400 ek yönetim düzlemi çağrısı. Son satır ikinci kaldıracı ekliyor: kimliğin eriştiği kalem sayısını 5'ten 2'ye indirmek pencereyi 1.405'e çekiyor. İki denetim **çarpım halinde** çalışıyor; birlikte 5.125 kat. Bedeli bir meşru işin yeniden yazılmasıdır. Dersin iki tablosu böylece aynı cümleye çıkıyor: kısa ömürlü iş yükünde kanıt penceresi kendiliğinden kapanır, yarıçap penceresi kendiliğinden kapanmaz. Birincisini açık tutmak için ödeme yapılır, ikincisini kapatmak için karar verilir. #### Özet - 400 çağrının ortanca ömrü 447 ms, %90'ı 3,2 saniyenin altında; dokuz kanıt kaleminin beşi yalnız iş yükü yaşarken alınabiliyor. - Beş dakikalık gecikmeyle elle toplama 400 çağrının hiçbirine yetişmiyor; on saniyelik otomatik toplama 15'ine yetişiyor ve toplam 3.600 kalemin yalnız %2,1'ini kazandırıyor. - Ortamı 60 saniye tutmak kanıt alınabilen çağrıyı 400'e çıkarır ve 3.541 kalem toplar; bedeli 24.000 ortam-saniye, yani toplam çalışma süresinin 34 katıdır ve 300 saniyeye çıkarmak hiçbir ek kalem getirmez. - Ortam içinden sürekli akıtma aynı 3.541 kalemi çağrı başına 8 ms ek gecikmeyle verir; her üç ayarda da eksik kalan 59 kalem, sonlanmadan önce boşaltılmamış kendi kaydıdır. - Belirtecin geçerlilik süresi ortanca ömrün 8.054 katıdır ve varsayılan ayarda açık kalem-saniyenin tamamına yakını iş yükü sonlandıktan sonra geçer. - Süreyi kısaltmak oranı değiştirmez (300 saniyede ölü pay hâlâ %99); iş yükü bitince iptal pencereyi 2.049 kat, kimliği daraltmak birlikte 5.125 kat indirir. #### Sonraki Adım Buraya kadar her ders tek bir yanlış kalemi seçip yarıçapını ölçtü: aşırı yetkili bir rol, açık bir kova, tutulmayan bir ortam, uzun ömürlü bir belirteç. Bunlar tek tek ölçüldü ama birbirine nasıl bağlandıkları yazılmadı. Sonraki ders bu bağları kalıp düzeyinde toplar: hangi kalem yanlışsa hangi yol açılıyor, o yol boyunca hangi kayıt düşüyor ve hangi denetim yolu kapatıyor. ### Bulut Saldırı Kalıpları Source: https://academia.sh/tr/kurslar/bulut-guvenligi/bulut-saldiri-kaliplari On üç kalıbın aynı grafik üzerinde kalem-yol-kayıt-denetim dörtlüsüyle sayılması: kalıpların sekizi yönetim düzlemi kaydına düşen bir adımla açılıyor, üçü yalnız sağlayıcıda duran bir adımla, biri hiçbir kayda düşmeyen bir adımla. En büyük katkıyı veren kalıp — örneğe bağlı kimliğin oturum doğrulaması olmadan verilmesi — tek başına yarıçapı 6'dan 23'e çıkarıyor ve kayıtsız sınıftadır. Denetim sırası bedeli belirliyor: birim faydaya göre bir denetim ve iki bedel, en ucuzdan başlayarak sekiz denetim ve sekiz bedel aynı yarıçapı veriyor. Buraya kadarki dört ders tek tek kalemleri ölçtü: bir kaydın görmediği adım, dağıtımdan sonra doğan bir sapma, bir konağı paylaşan komşu, ömrünü aşan bir belirteç. Her biri kendi bağlamında sayıldı ama aralarındaki bağ yazılmadı. Bu ders o bağı **kalıp düzeyinde** toplar ve her kalıbı dört alanla yazar: hangi kalem yanlış, hangi adım açılıyor, o adım hangi kayda düşüyor, hangi denetim kapatıyor. Kalıplar **model** olarak anlatılır. Hiçbir sızma adımı, çağrı dizisi, uç nokta yolu, istek biçimi ya da kimlik bilgisi toplama yöntemi yazılmaz; koşan kod yalnızca grafik yürüyüşü ve denetim değerlendirmesidir. Bir bulut ortamında bu kalıplardan herhangi birini sınamak, yazılı yetki ve tanımlı kapsam olmadan yapıldığında hem yasadışı hem de meslek dışıdır. Ölçüm **bölgesel ölçüm ağı** üzerindedir ve **kurgudur**. **BT25.** Her kalıp bir yanlış kaleme, o kalem bir kenara karşılık gelir; kalem kapalıysa kenar yürünemez. **BT26.** Kalıbın "açtığı adım", kenarın adım türüdür; kayıt sınıfı birinci dersin sınıflamasından gelir. **BT27.** Kalıbın katkısı, o kalem tek başına kapatıldığında yarıçapın düştüğü kalem sayısıdır. **BT28.** Her kalıbın bir kapatan denetimi vardır; denetim, kalıbın işleyebilmesi için sağlanması gereken ön koşul sayısını değiştirir (model girdisi). **BT29.** Denetimin bedeli, durdurduğu meşru iş sayısıdır (kurgu birim). **BT30.** Sıralama iki ölçütle yapılır: birim bedel başına en çok kalem indiren denetim, ya da yalnızca en ucuz denetim. #### Kalıp Düzeyinde Katalog ```js // kalip.mjs — bulut saldiri kaliplari KALIP DUZEYINDE: hangi kalem yanlissa hangi kenar aciliyor, // o kenar hangi kayit sinifina dusuyor, kapatildiginda yaricap kaca iniyor. MODELDIR. // Hicbir sizma adimi, cagri dizisi, uc nokta yolu ya da istek bicimi yazilmaz. const bol = (s) => s.trim().split("\n").map((l) => l.trim().split("|")); // Kenar: kaynak|hedef|adim turu|sure(dk)|kenari mumkun kilan yanlis kalem ("-" ise mesru) export const KENAR = bol(` portal-hizmet-hesabi|portal-ornegi|ag-baglantisi|3|- portal-hizmet-hesabi|okuma-rolu|rol-ustlenme|4|- portal-ornegi|portal-ornek-kimligi|ornek-kimligi-alma|2|ornek-kimligi-oturumsuz portal-ornek-kimligi|abone-veritabani|veritabani-sorgusu|6|- portal-ornek-kimligi|sir-deposu|sir-okuma|4|portal-kimligine-sir-okuma sir-deposu|toplama-is-yuku-kimligi|sir-okuma|3|sirda-uzun-omurlu-kimlik toplama-is-yuku-kimligi|sayac-ham-kova|nesne-okuma|5|- toplama-is-yuku-kimligi|olcum-kuyrugu|kuyruk-tuketimi|4|- toplama-is-yuku-kimligi|izleme-rolu|rol-ustlenme|4|is-yukune-rol-ustlenme izleme-rolu|olcum-panosu|kaynak-listeleme|3|- portal-ornek-kimligi|fatura-toplu-is-rolu|rol-ustlenme|3|portal-kimligine-toplu-is-rolu fatura-toplu-is-rolu|fatura-arsiv-kovasi|nesne-okuma|6|- fatura-toplu-is-rolu|anahtar-yonetimi|anahtar-cozme|4|anahtar-kullanimi-kosulsuz anahtar-yonetimi|musteri-anahtari|anahtar-cozme|2|anahtar-politikasinda-kosul-yok fatura-toplu-is-rolu|yedekleme-rolu|rol-ustlenme|3|zincirli-rol-ustlenme yedekleme-rolu|yedek-kovasi|nesne-okuma|7|- yedekleme-rolu|dagitim-rolu|rol-ustlenme|4|yedekleme-rolune-dagitim dagitim-rolu|sablon-deposu|nesne-okuma|5|sablon-deposu-yazmaya-acik dagitim-rolu|yapilandirma-kovasi|nesne-okuma|4|- dagitim-rolu|is-yuku-ornegi|ornek-ici-calisma|9|dagitim-rolu-ornek-baslatabiliyor okuma-rolu|rapor-kovasi|nesne-okuma|4|- okuma-rolu|gunluk-kovasi|nesne-okuma|5|gunluk-kovasi-okumaya-acik okuma-rolu|yapilandirma-kovasi|nesne-okuma|6|yapilandirma-kovasi-genis-okuma`) .map(([k, h, t, d, y]) => ({ k, h, t, d: +d, y })); // Adim turunun kaydi kiracinin eline geciyor mu (birinci dersin siniflamasi). const KAYIT = { "rol-ustlenme": "yonetim", "kaynak-listeleme": "yonetim", "sir-okuma": "yonetim", "anahtar-cozme": "yonetim", "veritabani-sorgusu": "uygulama", "ornek-ici-calisma": "ajansiz", "nesne-okuma": "saglayicida", "kuyruk-tuketimi": "saglayicida", "ornek-kimligi-alma": "kayitsiz", "ag-baglantisi": "kayitsiz" }; // Kalip: ad|tetikleyen yanlis kalem|kapatan denetim|denetim oncesi adim|denetim sonrasi adim // Adim sayilari, kalibin isleyebilmesi icin saglanmasi gereken on kosul sayisidir. MODEL girdisi. export const KALIP = bol(` meta-veri-servisinden-kimlik|ornek-kimligi-oturumsuz|oturum-basina-dogrulama|1|3 sir-deposuna-genis-erisim|portal-kimligine-sir-okuma|sir-erisimini-kapsamla-sinirla|1|2 sirdan-uzun-omurlu-kimlik|sirda-uzun-omurlu-kimlik|sirda-yalniz-kisa-omurlu-kimlik|1|3 is-yukunden-rol-ustlenme|is-yukune-rol-ustlenme|is-yuku-kimligini-roldan-ayir|1|2 yatay-rol-gecisi|portal-kimligine-toplu-is-rolu|kimlige-gore-rol-daraltma|1|2 kosulsuz-anahtar-kullanimi|anahtar-kullanimi-kosulsuz|anahtar-kullanimina-kosul|1|2 kosulsuz-anahtar-cozme|anahtar-politikasinda-kosul-yok|anahtar-politikasina-kosul|1|2 rol-zinciri|zincirli-rol-ustlenme|zincir-derinligi-siniri|1|3 yedeklemeden-dagitima|yedekleme-rolune-dagitim|yedekleme-rolunden-dagitimi-al|1|2 sablon-deposuna-yazma|sablon-deposu-yazmaya-acik|sablon-deposunu-salt-okur-yap|1|2 dagitimdan-yeni-ornek|dagitim-rolu-ornek-baslatabiliyor|dagitim-rolunden-ornek-yetkisi|1|2 yapilandirma-okuma|yapilandirma-kovasi-genis-okuma|kova-politikasini-daraltma|1|2 gunluk-okuma|gunluk-kovasi-okumaya-acik|gunluk-kovasini-kapatma|1|2`) .map(([ad, kalem, denetim, once, sonra]) => ({ ad, kalem, denetim, once: +once, sonra: +sonra })); export const KALEMLER = KALIP.map((k) => k.kalem); export const BASLANGIC = "portal-hizmet-hesabi"; // Acik kalem kumesiyle yuruyus: ulasilan kalem ve yurunen kenarlar. export function yuru(acik) { const varis = { [BASLANGIC]: 0 }, adim = []; for (;;) { let en = null; for (const e of KENAR) { if (!(e.k in varis) || e.h in varis) continue; if (e.y !== "-" && !acik.has(e.y)) continue; const t = varis[e.k] + e.d; if (en === null || t < en.t) en = { e, t }; } if (en === null) return { kalem: Object.keys(varis).length, adim }; varis[en.e.h] = en.t; adim.push(en.e); } } const gen = (B) => (h) => h.map((v, j) => j ? String(v).padStart(B[j]) : String(v).padEnd(B[0])) .join(""); if (import.meta.url === `file://${process.argv[1]}`) { const tum = new Set(KALEMLER), tam = yuru(tum); console.log(`${KALIP.length} kalip, ${KENAR.length} kenar; hepsi acikken yaricap ` + `${tam.kalem}/28, yurunen adim ${tam.adim.length}`); const yz = gen([30, 21, 14, 12, 8]); console.log("\n" + yz(["kalip", "acilan adim", "kayit", "yaricap", "katki"])); const sirali = KALIP.map((p) => { const a = new Set(KALEMLER); a.delete(p.kalem); const kenar = KENAR.find((e) => e.y === p.kalem); return { ...p, tur: kenar.t, kayit: KAYIT[kenar.t], yaricap: yuru(a).kalem }; }).sort((a, b) => a.yaricap - b.yaricap); for (const p of sirali) console.log(yz([p.ad, p.tur, p.kayit, `${tam.kalem} -> ${p.yaricap}`, tam.kalem - p.yaricap])); const gorunen = sirali.filter((p) => p.kayit === "yonetim").length; console.log(`\n${KALIP.length} kalibin ${gorunen} tanesi yonetim duzlemi kaydina dusen bir ` + `adimla acilir, ${sirali.filter((p) => p.kayit === "saglayicida").length} tanesi yalniz ` + `saglayicida duran bir adimla, ${sirali.filter((p) => p.kayit === "kayitsiz").length} tanesi ` + `hicbir kayda dusmeyen bir adimla`); const en = sirali[0]; console.log(`en buyuk katkiyi ${en.ad} kalibi veriyor: tek basina ${en.yaricap} -> ` + `${tam.kalem}, yani ${tam.kalem - en.yaricap} kalem, ve acilan adim ${en.kayit} sinifinda`); console.log(`o kalibi kapatan denetim (${en.denetim}) gereken on kosulu ${en.once} -> ` + `${en.sonra} yapiyor: kimligi isteyen yazilimin ayrica oturum duzeyinde dogrulanmis olmasi ` + `gerekir`); } ``` ``` 13 kalip, 23 kenar; hepsi acikken yaricap 23/28, yurunen adim 22 kalip acilan adim kayit yaricap katki meta-veri-servisinden-kimlik ornek-kimligi-alma kayitsiz 23 -> 6 17 yatay-rol-gecisi rol-ustlenme yonetim 23 -> 14 9 sir-deposuna-genis-erisim sir-okuma yonetim 23 -> 17 6 sirdan-uzun-omurlu-kimlik sir-okuma yonetim 23 -> 18 5 rol-zinciri rol-ustlenme yonetim 23 -> 18 5 yedeklemeden-dagitima rol-ustlenme yonetim 23 -> 20 3 is-yukunden-rol-ustlenme rol-ustlenme yonetim 23 -> 21 2 kosulsuz-anahtar-kullanimi anahtar-cozme yonetim 23 -> 21 2 kosulsuz-anahtar-cozme anahtar-cozme yonetim 23 -> 22 1 sablon-deposuna-yazma nesne-okuma saglayicida 23 -> 22 1 dagitimdan-yeni-ornek ornek-ici-calisma ajansiz 23 -> 22 1 gunluk-okuma nesne-okuma saglayicida 23 -> 22 1 yapilandirma-okuma nesne-okuma saglayicida 23 -> 23 0 13 kalibin 8 tanesi yonetim duzlemi kaydina dusen bir adimla acilir, 3 tanesi yalniz saglayicida duran bir adimla, 1 tanesi hicbir kayda dusmeyen bir adimla en buyuk katkiyi meta-veri-servisinden-kimlik kalibi veriyor: tek basina 6 -> 23, yani 17 kalem, ve acilan adim kayitsiz sinifinda o kalibi kapatan denetim (oturum-basina-dogrulama) gereken on kosulu 1 -> 3 yapiyor: kimligi isteyen yazilimin ayrica oturum duzeyinde dogrulanmis olmasi gerekir ``` Tablo tek bir sıralamayla okunmalı: **katkı sütunu**. On üç kalıbın biri yarıçapı on yedi kalem büyütüyor, biri dokuz, biri altı; kalan onunun toplamı bunların hiçbirine yaklaşmıyor. En alttaki kalıp — yapılandırma kovasının geniş okumaya açık olması — yarıçapı hiç değiştirmiyor, çünkü o kova zaten dağıtım rolünden meşru bir kenarla ulaşılabilir durumda. Kalıbın var olması onu bir risk kalemi yapmıyor; onu ölçen şey, **kapatıldığında kaç kalem eksiliyor** sorusudur. Aynı ölçüt listenin ortasını da ayırıyor: iki kalıp beşer kalem getiriyor ama farklı adım türlerinden açıldıkları için tek bir denetimle birlikte kapanmıyorlar. Kayıt sütunu ikinci bir sıralama veriyor ve birinciyle ters düşüyor. On üç kalıbın sekizi yönetim düzlemi kaydına düşen bir adımla açılıyor: rol üstlenme, sır okuma, anahtar çözme. Üçü yalnız sağlayıcıda duran bir adımla, biri hiç kayıt bırakmayan bir adımla, biri de kayıt ajanı bulunmayan bir örnekte. Kayda düşen sekiz kalıbın toplam katkısı otuz üç kalemdir; kayda düşmeyen tek kalıbın katkısı on yedidir. #### Kaydın Görmediği Kalıp O tek kalıp adıyla anlatılmalıdır, çünkü hem en büyük katkıyı veriyor hem de hiçbir kayda düşmüyor: **örneğe bağlı kimliğin örnek meta veri servisinden alınması.** Kalıbın açtığı yol tek bir tasarım kararından doğar. Bir örneğe kimlik verildiğinde, o kimliği isteyen yazılımın **kim olduğu** değil, **nerede koştuğu** sorulur. Kimlik, örnek üzerinde çalışıyor olmanın karşılığıdır. Bunun sonucu şudur: örneğin üzerine ilgisiz bir kusurla ulaşmış herhangi bir yazılım da, o örnekte meşru olarak koşan uygulama kadar kimlik sahibidir. Bir web katmanındaki hata, bir bağımlılıktan gelen kod ya da bir hata ayıklama aracı — hepsi aynı kimliği ister ve alır. Grafikte bu, yürüyüşün üçüncü adımıdır ve tek başına on yedi kalem kazandırır. İkinci sonuç tespit tarafındadır. Kimliğin verilmesi kiracının hesabında bir yönetim düzlemi çağrısı değildir; örneğin kendi içinde geçer. Kiracının okuyabildiği hiçbir kayda düşmez. Yarıçabı en çok büyüten adım, aynı zamanda kayıtta hiç görünmeyen adımdır — birinci dersteki kör önek tam olarak bu adımdan doğuyordu. Kapatan denetim, kimliği veren tarafın soruyu değiştirmesidir: kimlik, oturum düzeyinde doğrulanmış bir isteyene verilir. Modelde bu, kalıbın ön koşulunu birden üçe çıkarır — örnek üzerinde kod çalıştırmak artık yetmez, isteyen yazılımın başlatılırken kendisine verilmiş bir oturum kanıtını da taşıması gerekir. Sonradan örneğe ulaşan yazılımda bu kanıt yoktur. #### Denetim Sırası Katkı sütunu tek başına bir sıra vermez, çünkü denetimlerin bedeli eşit değildir. Aşağıdaki dosya aynı on üç denetimi iki ayrı ölçütle sıraya koyar ve her adımda yarıçapı yeniden koşturur: birincisi her adımda birim bedel başına en çok kalem indireni seçer, ikincisi yalnızca en ucuz olanı. İkinci ölçüt uydurma bir karşılaştırma değildir; kısıtlı bir bütçeyle çalışan bir ekibin doğal sırasıdır — önce kimseyi durdurmayan kalemler kapatılır. ```js // oncelik.mjs — denetimlerin hangi sirayla kapatildigi yaricapin ne kadar hizli dustugunu // belirler. MODELDIR. import { KALIP, KALEMLER, yuru } from "./kalip.mjs"; // Denetimin durdurdugu mesru is sayisi (kurgu birim, MODEL girdisi). const BEDEL = Object.fromEntries(` oturum-basina-dogrulama|2 sir-erisimini-kapsamla-sinirla|1 sirda-yalniz-kisa-omurlu-kimlik|2 is-yuku-kimligini-roldan-ayir|1 kimlige-gore-rol-daraltma|2 anahtar-kullanimina-kosul|1 anahtar-politikasina-kosul|1 zincir-derinligi-siniri|3 yedekleme-rolunden-dagitimi-al|1 sablon-deposunu-salt-okur-yap|2 dagitim-rolunden-ornek-yetkisi|1 kova-politikasini-daraltma|1 gunluk-kovasini-kapatma|1`.trim().replace(/\s{2,}/g, "\n").split("\n") .map((l) => { const [a, b] = l.trim().split("|"); return [a, +b]; })); const yaricap = (kapali) => yuru(new Set(KALEMLER.filter((y) => !KALIP.some((p) => p.kalem === y && kapali.has(p.denetim))))).kalem; // Iki siralama: "birim" her adimda bedel basina en cok kalem indireni secer, // "ucuz" ise yalnizca en ucuz denetimi secer. function sirala(olcut) { const kapali = new Set(), sira = []; let simdi = yaricap(kapali), bedel = 0; while (kapali.size < KALIP.length) { let en = null; for (const p of KALIP) { if (kapali.has(p.denetim)) continue; const dus = simdi - yaricap(new Set([...kapali, p.denetim])); const puan = olcut === "birim" ? dus / BEDEL[p.denetim] : -BEDEL[p.denetim]; if (en === null || puan > en.puan) en = { p, dus, puan }; } kapali.add(en.p.denetim); bedel += BEDEL[en.p.denetim]; simdi -= en.dus; sira.push({ denetim: en.p.denetim, dus: en.dus, bedel, yaricap: simdi }); } return sira; } const gen = (B) => (h) => h.map((v, j) => j ? String(v).padStart(B[j]) : String(v).padEnd(B[0])) .join(""); const yz = gen([6, 32, 9, 8, 32, 9, 8]); const A = sirala("birim"), B = sirala("ucuz"); console.log(yz(["adim", "birim faydaya gore", "yaricap", "bedel", "en ucuzdan baslayarak", "yaricap", "bedel"])); for (const i of [0, 1, 2, 3, 6, 9, 12]) console.log(yz([i + 1, A[i].denetim, `${A[i].yaricap}/28`, A[i].bedel, B[i].denetim, `${B[i].yaricap}/28`, B[i].bedel])); const ilk = (s, y) => s.findIndex((x) => x.yaricap <= y); console.log(`\nyaricapi 10'un altina indirmek: birim faydaya gore ${ilk(A, 10) + 1} denetim ve ` + `${A[ilk(A, 10)].bedel} bedel; en ucuzdan baslayarak ${ilk(B, 10) + 1} denetim ve ` + `${B[ilk(B, 10)].bedel} bedel`); console.log(`ilk denetim tek basina yaricapi 23 -> ${A[0].yaricap} indiriyor ve ` + `${A[0].bedel} bedel istiyor; kalan ${KALIP.length - 1} denetim ` + `${A.at(-1).bedel - A[0].bedel} bedelle ${A[0].yaricap - A.at(-1).yaricap} kalem indiriyor`); const sifir = A.filter((s) => s.dus === 0); console.log(`${sifir.length} denetim hicbir kalem indirmiyor ve toplam ` + `${sifir.reduce((t, s) => t + BEDEL[s.denetim], 0)} bedel istiyor; on ucunun tamami ` + `kapatildiginda yaricap ${A.at(-1).yaricap}/28 ve toplam bedel ${A.at(-1).bedel}`); ``` ``` adim birim faydaya gore yaricap bedel en ucuzdan baslayarak yaricap bedel 1 oturum-basina-dogrulama 6/28 2 sir-erisimini-kapsamla-sinirla 17/28 1 2 kova-politikasini-daraltma 5/28 3 is-yuku-kimligini-roldan-ayir 17/28 2 3 gunluk-kovasini-kapatma 4/28 4 anahtar-kullanimina-kosul 15/28 3 4 sir-erisimini-kapsamla-sinirla 4/28 5 anahtar-politikasina-kosul 15/28 4 7 kimlige-gore-rol-daraltma 4/28 10 kova-politikasini-daraltma 11/28 7 10 zincir-derinligi-siniri 4/28 15 sirda-yalniz-kisa-omurlu-kimlik 4/28 12 13 dagitim-rolunden-ornek-yetkisi 4/28 19 zincir-derinligi-siniri 4/28 19 yaricapi 10'un altina indirmek: birim faydaya gore 1 denetim ve 2 bedel; en ucuzdan baslayarak 8 denetim ve 8 bedel ilk denetim tek basina yaricapi 23 -> 6 indiriyor ve 2 bedel istiyor; kalan 12 denetim 17 bedelle 2 kalem indiriyor 10 denetim hicbir kalem indirmiyor ve toplam 15 bedel istiyor; on ucunun tamami kapatildiginda yaricap 4/28 ve toplam bedel 19 ``` #### Sıralamanın Bedeli İki sütun aynı on üç denetimi aynı grafiğe uyguluyor ve aynı yere varıyor: on üçünün tamamı kapatıldığında yarıçap 4, toplam bedel 19. Fark yolda. Birim faydaya göre sıralamada **ilk denetim** yarıçapı 23'ten 6'ya indiriyor ve iki bedel istiyor; kalan on iki denetim on yedi bedel harcayıp yalnızca iki kalem daha indiriyor. En ucuzdan başlayan sıralamada aynı yarıçap sekiz denetim ve sekiz bedel sonra geliyor. Buradan iki cümle çıkıyor. Birincisi: **denetim sayısı bir ölçü değildir.** İkinci sütunun dördüncü adımında dört denetim kapatılmış ve yarıçap hâlâ 15'tir; birinci sütunun birinci adımında bir denetim kapatılmış ve yarıçap 6'dır. "Kaç denetim uygulandı" sorusu, "yarıçap kaça indi" sorusunun yerine geçemez. İkincisi: on üç denetimin onu bu grafikte hiçbir kalem indirmiyor ve toplam on beş bedel istiyor. Bunların hepsi tek tek savunulabilir kalemlerdir — anahtar politikasına koşul eklemek, şablon deposunu salt okunur yapmak, zincir derinliğini sınırlamak — ama **bu grafikte** katkıları sıfırdır, çünkü kapattıkları kenarların hedefine başka bir kenardan da ulaşılıyor. Bu, o denetimlerin gereksiz olduğu anlamına gelmez; ölçünün grafiğe bağlı olduğu anlamına gelir. Grafik değiştiğinde — bir kenar meşrulaştığında, bir kalem eklendiğinde — sıfır katkılı denetim birdenbire en yüksek katkılı olabilir. Bu yüzden sıralama bir kez yapılıp bırakılmaz; her yapılandırma değişikliğinde yeniden koşturulur. #### Özet - On üç kalıp aynı grafikte kalem, açılan adım, kayıt sınıfı ve kapatan denetim dörtlüsüyle yazıldı; katkılar 17, 9, 6, 5, 5 ile başlayıp sıfıra iniyor. - Kalıpların sekizi yönetim düzlemi kaydına düşen bir adımla açılıyor, üçü yalnız sağlayıcıda duran bir adımla, biri hiçbir kayda düşmeyen bir adımla, biri ajansız bir örnekte. - En büyük katkıyı veren kalıp — örneğe bağlı kimliğin nerede koşulduğuna bakılarak verilmesi — tek başına on yedi kalem getiriyor ve kayıtsız sınıfta; kayıtta hiç görünmüyor. - O kalıbı kapatan denetim soruyu değiştirir: kimlik, oturum düzeyinde doğrulanmış bir isteyene verilir ve kalıbın ön koşulu birden üçe çıkar. - Bir kalıp yarıçapı hiç değiştirmiyor, çünkü hedefine meşru bir kenardan da ulaşılıyor; on üç denetimin onu bu grafikte sıfır kalem indiriyor ve on beş bedel istiyor. - Sıralama bedeli belirliyor: birim faydaya göre bir denetim ve iki bedel, en ucuzdan başlayarak sekiz denetim ve sekiz bedel aynı yarıçapı veriyor. #### Sonraki Adım Kalıplar sayıldı, kayıtları sınıflandı ve kapatan denetimler sıraya kondu. Geriye bir soru kalıyor: bu kalıplardan biri **gerçekten işlediğinde** ne toplanabiliyor. Önceki derslerde kanıtın bir bölümünün toplanamadığı görüldü; sonraki ders bunu konak imajıyla karşılaştırarak sayar — konakta toplanabilen kaç kalem bulutta toplanamıyor, yalıtım hangi düzlemden yapılıyor ve anlık görüntünün kanıt değeri nedir. ### Olay Müdahalesinde Bulut Farkları Source: https://academia.sh/tr/kurslar/bulut-guvenligi/olay-mudahalesinde-bulut-farklari Bulutta kanıt toplamanın konak imajından farkının sayılması: 20 kanıt kaleminin 16'sı kendi yönettiğin konakta toplanabiliyor, bunların 4'ü yönetilen örnekte, 11'i konteyner servisinde, 14'ü işlev ortamında toplanamıyor. Yalıtım dört düzlemden yapılabiliyor: kimlik düzlemi 11. dakikada kesip yarıçapı 13'te durduruyor ve uçucu kanıtın beşini de koruyor, örneği sonlandırmak aynı yarıçapı beş uçucu kalemin tamamını silerek veriyor. Anlık görüntü 16 kalemin 10'unu taşıyor ve hepsinin doğrulaması sağlayıcı beyanına dayanıyor. Önceki ders kalıpları sayıp kapatan denetimleri sıraya koydu. Geriye tek soru kaldı: bu kalıplardan biri gerçekten işlediğinde ne toplanabiliyor. Olay müdahalesinin yaşam döngüsü, delil bütünlüğü, gözetim zinciri ve yazma korumalı kopyalama **Güvenlik Operasyonları ve Olay Müdahalesi** kursunda ölçüldü; müdahale adımları burada tekrarlanmaz. Bu dersin ölçtüğü tek şey **farktır**: kendi yönettiğin bir konakta toplanabilen kaç kalem kiralanmış altyapıda toplanamıyor, yalıtım hangi düzlemden yapılıyor ve anlık görüntünün kanıt değeri nedir. Ölçüm **bölgesel ölçüm ağı** üzerindedir, **kurgudur** ve `node` ile yazılmış bir **modeldir**. **BT31.** Yirmi kanıt kalemi dört sütunda işaretlenir: kendi yönettiğin konak, yönetilen örnek, yönetilen konteyner servisi, işlev çalıştırma ortamı. **BT32.** İşaret üç değerlidir: kiracı doğrudan toplar, ancak sağlayıcı isteğiyle gelir, toplanamaz. **BT33.** Her kalem için doğrulamayı kimin yapabildiği yazılıdır: kiracı, sağlayıcı beyanı ya da hiçbiri. **BT34.** Beş kalem **uçucudur**: iş yükü sonlandığında kaybolur. Anlık görüntü uçucu sınıfı ve silinmiş dosya artıklarını taşımaz. **BT35.** Yalıtım dört düzlemden yapılabilir; her düzlemin uygulama süresi, kestiği kenar sınıfı ve durdurduğu meşru iş sayısı modelde yazılıdır (kurgu). Uyarının düştüğü an birinci dersten alınan 9. dakikadır. #### Konakta Toplanan, Bulutta Toplanamayan ```js // kanit.mjs — konakta toplanabilen kanit kalemlerinin bulutta toplanabilirligi. MODELDIR. // Kanit kalemlerinin kendisi ve gozetim zinciri Guvenlik Operasyonlari ve Olay Mudahalesi // kursunda olculdu; burada yalnizca KONAK ile BULUT arasindaki fark sayilir. const bol = (s) => s.trim().split("\n").map((l) => l.trim().split("|")); // Kalem: ad|konak|yonetilen ornek|konteyner servisi|islev ortami|dogrulamayi kim yapabilir // 1 = kiraci dogrudan toplar, 2 = ancak saglayici istegiyle gelir, 0 = toplanamaz export const KALEM = bol(` tam-disk-imaji|1|2|0|0|saglayici bellek-dokumu|1|0|0|0|- silinmis-dosya-artiklari|1|0|0|0|- donanim-katmani-kaydi|1|0|0|0|- hipervizor-kaydi|1|0|0|0|- dosya-sistemi-zaman-damgalari|1|2|0|0|saglayici surec-listesi|1|1|1|0|kiraci acik-ag-baglantilari|1|1|1|0|kiraci yuklu-cekirdek-modulleri|1|1|0|0|kiraci kabuk-gecmisi|1|1|0|0|kiraci zamanlanmis-gorevler|1|1|0|0|kiraci yerel-kullanici-hesaplari|1|1|0|0|kiraci onbellek-ve-gecici-dosyalar|1|1|0|0|kiraci sistem-gunlukleri|1|1|1|0|kiraci uygulama-gunlukleri|1|1|1|1|kiraci ag-akis-kaydi|1|1|1|1|saglayici yonetim-duzlemi-kaydi|0|1|1|1|saglayici cagri-ust-verisi|0|1|1|1|saglayici anlik-goruntu-ust-verisi|0|1|1|0|saglayici goruntu-kimlik-dogrulamasi|0|1|1|1|saglayici`) .map(([ad, k, o, c, i, d]) => ({ ad, konak: +k, ornek: +o, kap: +c, islev: +i, dogrulama: d })); const BICIM = [["yonetilen ornek", "ornek"], ["konteyner servisi", "kap"], ["islev ortami", "islev"]]; const gen = (B) => (h) => h.map((v, j) => j ? String(v).padStart(B[j]) : String(v).padEnd(B[0])) .join(""); // Ucucu kalemler: is yuku sonlandiginda kaybolur. Anlik goruntu disk sinifini tasir. export const UCUCU = ["bellek-dokumu", "surec-listesi", "acik-ag-baglantilari", "yuklu-cekirdek-modulleri", "onbellek-ve-gecici-dosyalar"]; export const ANLIK_DISI = [...UCUCU, "silinmis-dosya-artiklari"]; const konakta = KALEM.filter((k) => k.konak === 1); if (import.meta.url === `file://${process.argv[1]}`) { const yz = gen([24, 11, 14, 15, 17, 16]); console.log(`${KALEM.length} kanit kalemi; kendi yonettigin konakta toplanabilen ` + `${konakta.length}, konakta hic olmayan ${KALEM.length - konakta.length}`); console.log("\n" + yz(["dagitim bicimi", "dogrudan", "saglayicidan", "toplanamayan", "konaktan eksik", "buluttan gelen"])); for (const [ad, alan] of BICIM) { const dogrudan = KALEM.filter((k) => k[alan] === 1).length; const saglayici = KALEM.filter((k) => k[alan] === 2).length; const eksik = konakta.filter((k) => k[alan] === 0).length; const yeni = KALEM.filter((k) => k.konak === 0 && k[alan] >= 1).length; console.log(yz([ad, dogrudan, saglayici, KALEM.length - dogrudan - saglayici, eksik, yeni])); } const D = ["kiraci", "saglayici", "-"]; console.log("\n" + yz(["dogrulamayi yapan", "kalem", "konakta", "ornekte", "kapta", "islevde"])); for (const d of D) { const g = KALEM.filter((k) => k.dogrulama === d); console.log(yz([d === "-" ? "hicbiri" : d, g.length, g.filter((k) => k.konak === 1).length, g.filter((k) => k.ornek >= 1).length, g.filter((k) => k.kap >= 1).length, g.filter((k) => k.islev >= 1).length])); } const kiraciDog = KALEM.filter((k) => k.dogrulama === "kiraci"); console.log(`\nkonakta toplanabilen ${konakta.length} kalemin ` + `${konakta.filter((k) => k.ornek === 0).length} tanesi yonetilen ornekte, ` + `${konakta.filter((k) => k.kap === 0).length} tanesi konteyner servisinde, ` + `${konakta.filter((k) => k.islev === 0).length} tanesi islev ortaminda toplanamiyor`); console.log(`bulut karsiliginda ${KALEM.filter((k) => k.konak === 0).length} kalem veriyor: ` + `bunlarin hepsinin dogrulamasi saglayici beyanina dayaniyor`); console.log(`kiracinin kendi dogrulayabildigi ${kiraciDog.length} kalemin ` + `${kiraciDog.filter((k) => k.islev >= 1).length} tanesi islev ortaminda kaliyor; ` + `geri kalan her sey icin dogrulama saglayici beyanidir`); } ``` ``` 20 kanit kalemi; kendi yonettigin konakta toplanabilen 16, konakta hic olmayan 4 dagitim bicimi dogrudan saglayicidan toplanamayan konaktan eksik buluttan gelen yonetilen ornek 14 2 4 4 4 konteyner servisi 9 0 11 11 4 islev ortami 5 0 15 14 3 dogrulamayi yapan kalem konakta ornekte kapta islevde kiraci 9 9 9 4 1 saglayici 7 3 7 5 4 hicbiri 4 4 0 0 0 konakta toplanabilen 16 kalemin 4 tanesi yonetilen ornekte, 11 tanesi konteyner servisinde, 14 tanesi islev ortaminda toplanamiyor bulut karsiliginda 4 kalem veriyor: bunlarin hepsinin dogrulamasi saglayici beyanina dayaniyor kiracinin kendi dogrulayabildigi 9 kalemin 1 tanesi islev ortaminda kaliyor; geri kalan her sey icin dogrulama saglayici beyanidir ``` Yirmi kalemin on altısı kendi yönettiğin bir konakta toplanabiliyor. Yönetilen bir örnekte bu sayının dördü düşüyor ve düşenler rastgele değil: bellek dökümü, silinmiş dosya artıkları, donanım katmanı kaydı, hipervizör kaydı. Dördü de **konağın altındaki katmandan** gelir ve o katman kiracıya ait değildir. Konteyner servisinde on bir kalem, işlev çalıştırma ortamında on dört kalem toplanamaz hale gelir; işlev ortamında geriye kalan beş kalemin dördü sağlayıcının kendi kayıtlarıdır. Fatura tek yönlü değil. Bulut, konakta hiç bulunmayan dört kalem veriyor: yönetim düzlemi kaydı, çağrı üst verisi, anlık görüntü üst verisi ve görüntünün kimlik doğrulaması. Bunlar gerçek kanıt kalemleridir ve kendi yönettiğin bir konakta karşılıkları yoktur. Ama dördünün de doğrulaması **sağlayıcı beyanına** dayanır: kiracı bu kayıtların üretildiği düzleme erişemez, dolayısıyla içeriklerini bağımsız olarak yeniden hesaplayamaz. Alt tablo bu ayrımı sayıya çeviriyor. Kiracının kendi doğrulayabildiği dokuz kalem vardır ve dokuzu da konakta bulunur; yönetilen örnekte dokuzu da kalır, konteyner servisinde dörde, işlev ortamında **bire** iner. Kanıtın azalması ile doğrulanabilirliğin azalması aynı yönde ilerliyor ve işlev ortamında ikisi birden dibe vuruyor. #### Yalıtım Hangi Düzlemden ```js // mudahale.mjs — yalitim hangi duzlemden yapilirsa yaricap nerede duruyor ve kac ucucu kanit // kalemi kayboluyor. MODELDIR. Mudahale yasam dongusu onceki kursta olculdu; burada yalnizca // duzlem secimi sayilir. import { KALEM, UCUCU, ANLIK_DISI } from "./kanit.mjs"; const bol = (s) => s.trim().split("\n").map((l) => l.trim().split("|")); const KENAR = bol(` portal-hizmet-hesabi|portal-ornegi|ag|3 portal-hizmet-hesabi|okuma-rolu|yonetim|4 portal-ornegi|portal-ornek-kimligi|ornek-ici|2 portal-ornek-kimligi|abone-veritabani|ag|6 portal-ornek-kimligi|sir-deposu|yonetim|4 sir-deposu|toplama-is-yuku-kimligi|yonetim|3 toplama-is-yuku-kimligi|sayac-ham-kova|ag|5 toplama-is-yuku-kimligi|olcum-kuyrugu|ag|4 toplama-is-yuku-kimligi|izleme-rolu|yonetim|4 izleme-rolu|olcum-panosu|yonetim|3 portal-ornek-kimligi|fatura-toplu-is-rolu|yonetim|3 fatura-toplu-is-rolu|fatura-arsiv-kovasi|ag|6 fatura-toplu-is-rolu|anahtar-yonetimi|yonetim|4 anahtar-yonetimi|musteri-anahtari|yonetim|2 fatura-toplu-is-rolu|yedekleme-rolu|yonetim|3 yedekleme-rolu|yedek-kovasi|ag|7 yedekleme-rolu|dagitim-rolu|yonetim|4 dagitim-rolu|sablon-deposu|ag|5 dagitim-rolu|yapilandirma-kovasi|ag|4 dagitim-rolu|is-yuku-ornegi|ornek-ici|9 okuma-rolu|rapor-kovasi|ag|4 okuma-rolu|gunluk-kovasi|ag|5 okuma-rolu|yapilandirma-kovasi|ag|6`).map(([k, h, d, s]) => ({ k, h, d, s: +s })); const UYARI = 9; // birinci derste olculen ilk gorunur kayit ani (dk) // Yalitim duzlemi: ad|uygulama suresi (dk)|kestigi kenar duzlemleri|ucucu kanit korunuyor mu| // durdurulan mesru is (kurgu birim) const DUZLEM = bol(` yalitim yok|0|-|1|0 ag duzlemi|6|ag|1|4 kimlik duzlemi|2|yonetim ornek-ici|1|3 ornek duzlemi|3|ag yonetim ornek-ici|0|2 hesap duzlemi|45|ag yonetim ornek-ici|1|8`) .map(([ad, u, kes, ucucu, is]) => ({ ad, u: +u, kes: kes.split(" "), ucucu: +ucucu, is: +is })); // Kesme aninda, kesilen duzlemlerdeki kenarlar artik yurunemez. function yuru(d) { const kesme = d.u === 0 ? Infinity : UYARI + d.u; const varis = { "portal-hizmet-hesabi": 0 }; for (;;) { let en = null; for (const e of KENAR) { if (!(e.k in varis) || e.h in varis) continue; const t = varis[e.k] + e.s; if (t > kesme && d.kes.includes(e.d)) continue; if (en === null || t < en.t) en = { e, t }; } if (en === null) return { kalem: Object.keys(varis).length, kesme }; varis[en.e.h] = en.t; } } const gen = (B) => (h) => h.map((v, j) => j ? String(v).padStart(B[j]) : String(v).padEnd(B[0])) .join(""); const yz = gen([18, 12, 12, 10, 17, 16]); console.log(yz(["duzlem", "uygulama", "kesme ani", "yaricap", "kaybolan ucucu", "duran mesru is"])); for (const d of DUZLEM) { const r = yuru(d); console.log(yz([d.ad, d.u ? `${d.u} dk` : "-", r.kesme === Infinity ? "-" : `${r.kesme}. dk`, `${r.kalem}/28`, d.ucucu ? `0/${UCUCU.length}` : `${UCUCU.length}/${UCUCU.length}`, d.is])); } const kimlik = yuru(DUZLEM[2]), ornek = yuru(DUZLEM[3]), hesap = yuru(DUZLEM[4]); console.log(`\nen hizli duzlem kimliktir: ${kimlik.kesme}. dakikada kesiyor ve yaricapi ` + `${kimlik.kalem}/28 ile durduruyor; ucucu kanitin ${UCUCU.length}'i de yerinde kalir`); console.log(`ornegi sonlandirmak yaricapi ${ornek.kalem}/28 yapiyor ama ${UCUCU.length} ucucu ` + `kalemin hepsini siliyor; hesap dondurma ${hesap.kesme}. dakikada geliyor ve yaricap ` + `${hesap.kalem}/28 oluyor`); // Anlik goruntunun kanit degeri: hangi kalemleri tasiyor, kacini kiraci dogrulayabiliyor. const tasinan = KALEM.filter((k) => k.konak === 1 && !ANLIK_DISI.includes(k.ad)); console.log(`anlik goruntu konakta toplanabilen ${KALEM.filter((k) => k.konak === 1).length} ` + `kalemin ${tasinan.length} tanesini tasiyor, ${ANLIK_DISI.length} tanesini tasimiyor; ` + `tasidiklarinin ${tasinan.filter((k) => k.dogrulama === "kiraci").length} tanesinin icerigi ` + `kiraci tarafindan okunur`); console.log(`kaynagin karmasi yeniden hesaplanamaz: ham cihaza cevrimdisi erisim yoktur, bu ` + `yuzden goruntunun kaynakla ayni oldugu ${tasinan.length} kalemin hepsinde saglayici beyanina ` + `dayanir`); ``` ``` duzlem uygulama kesme ani yaricap kaybolan ucucu duran mesru is yalitim yok - - 23/28 0/5 0 ag duzlemi 6 dk 15. dk 19/28 0/5 4 kimlik duzlemi 2 dk 11. dk 13/28 0/5 3 ornek duzlemi 3 dk 12. dk 13/28 5/5 2 hesap duzlemi 45 dk 54. dk 23/28 0/5 8 en hizli duzlem kimliktir: 11. dakikada kesiyor ve yaricapi 13/28 ile durduruyor; ucucu kanitin 5'i de yerinde kalir ornegi sonlandirmak yaricapi 13/28 yapiyor ama 5 ucucu kalemin hepsini siliyor; hesap dondurma 54. dakikada geliyor ve yaricap 23/28 oluyor anlik goruntu konakta toplanabilen 16 kalemin 10 tanesini tasiyor, 6 tanesini tasimiyor; tasidiklarinin 5 tanesinin icerigi kiraci tarafindan okunur kaynagin karmasi yeniden hesaplanamaz: ham cihaza cevrimdisi erisim yoktur, bu yuzden goruntunun kaynakla ayni oldugu 10 kalemin hepsinde saglayici beyanina dayanir ``` Tablo dört düzlemi aynı zaman çizelgesinde koşturuyor. Uyarı 9. dakikada düşüyor ve yürüyüş 24. dakikada bitiyor; aradaki on beş dakika kararın verilebileceği tüm süredir. Ağ düzlemi altı dakikada uygulanıyor, 15. dakikada kesiyor ve yarıçapı 19'da durduruyor — çünkü yönetim düzlemi çağrıları ağdan geçmez, kimlik hâlâ geçerlidir. Kimlik düzlemi iki dakikada uygulanıyor, 11. dakikada kesiyor ve yarıçapı **13**'te durduruyor: en iyi sonuç, en düşük ikinci bedel. Örnek düzlemi de aynı yarıçapı veriyor, 13. Aradaki fark kanıt sütunundadır: örneği sonlandırmak beş uçucu kalemin **beşini birden** siler. Aynı yarıçap, beş kalem daha az kanıt. Bu, dersin merkezindeki değiş tokuştur ve kararı basitleştiren şeydir — iki seçenek aynı şeyi durduruyorsa kanıtı koruyan seçilir. Hesap düzlemi son satırdadır ve kırk beş dakikalık onay süresi yüzünden 54. dakikada geliyor. Yürüyüş 24. dakikada bittiği için hiçbir şeyi kesmiyor: yarıçap 23'te kalıyor ve sekiz meşru işin tamamı duruyor. En geniş yetki, en yüksek bedel, sıfır etki. #### Anlık Görüntünün Kanıt Değeri Anlık görüntü, konakta toplanabilen on altı kalemin onunu taşıyor ve altısını taşımıyor: beş uçucu kalem ile silinmiş dosya artıkları. Taşıdığı onun beşinin içeriği kiracı tarafından okunabilir. Asıl sınır doğrulama tarafındadır. Bir kopyanın kanıt değeri, kaynağın karmasının yeniden hesaplanabilmesine dayanır. Kiralanan altyapıda kiracı ham cihaza çevrimdışı erişemez; dolayısıyla görüntünün kaynakla aynı olduğu, on kalemin hepsinde **sağlayıcı beyanıdır.** Anlık görüntü kanıt üretmez, kanıt taşır; ürettiği güven sağlayıcının imzasından gelir. Bu, görüntüyü değersiz yapmaz — konakta toplanabilen kalemlerin çoğunu koruyan tek düzenektir ve örnek sonlandırılmadan alınırsa uçucu sınıfı da yerinde bırakır. Yapması gereken tek şey sınırını söylemektir: kaydın hangi düzlemde tutulduğu ve doğrulamanın kime dayandığı soruşturma raporunda yazılır, çünkü karşı taraf bunu soracaktır. #### Özet - Yirmi kanıt kaleminin on altısı kendi yönettiğin konakta toplanabiliyor; yönetilen örnekte dördü, konteyner servisinde on biri, işlev ortamında on dördü toplanamıyor. - Yönetilen örnekte düşen dört kalem konağın altındaki katmandandır: bellek dökümü, silinmiş dosya artıkları, donanım katmanı kaydı, hipervizör kaydı. - Bulut konakta bulunmayan dört kalem verir, ama dördünün de doğrulaması sağlayıcı beyanına dayanır; kiracının kendi doğrulayabildiği dokuz kalem işlev ortamında bire iner. - Kimlik düzleminden yalıtım 11. dakikada kesip yarıçapı 13'te durdurur ve beş uçucu kalemin beşini de korur; örneği sonlandırmak aynı yarıçapı verir ve beşini birden siler. - Hesap düzlemi kırk beş dakikalık onayla 54. dakikada gelir; yürüyüş 24. dakikada bittiği için yarıçap 23'te kalır ve sekiz meşru işin tamamı durur. - Anlık görüntü on altı kalemin onunu taşır, altısını taşımaz; kaynağın karması yeniden hesaplanamadığı için taşıdıklarının hepsinde doğrulama sağlayıcı beyanıdır. #### Kurs Kapanışı | Ders | Tek yanlış kalem | Yayılma yarıçapı | Denetimin indirdiği | |---|---|---|---| | Hizmet modelleri | sahipsiz kalem | 14 kalem liste dışı | 0 kalem, 28 birim kör | | Kimlik ve erişim | sızan hizmet hesabı | 9/18 kalem | 4'e, günde 4 iş | | Ağ yalıtımı | dış erişime açık uç | dışarıdan 6/9 | 4'e, günde 0 iş | | Depolama maruziyeti | açık yapılandırma kalemi | 10 kalem | 5'e, günde 9 erişim | | Anahtar ve sır yönetimi | zincirdeki anahtar izni | 16 kalem | 6'ya, günde 1 işlem | | Kod olarak altyapı | şablondaki yanlış alan | 34 birim yarıçap payı | 11 birime, 3 dağıtım durur | | Denetim günlükleri | sızan hizmet hesabı | 23/28 kalem | 18'e, 3 meşru iş | | Duruş yönetimi | koşarken doğan sapma | 23/28, 153 saat açık | 6'ya, 2 saate | | Konteyner ve hipervizör | bölme sınırının düşmesi | en kötü 18/28 | 0 çapraz, ortalama 8,5 | | Sunucusuz güvenlik | uzun ömürlü belirteç | 7.200.000 kalem-saniye | 3.514'e, 2.049 kat | | Bulut saldırı kalıpları | oturumsuz örnek kimliği | 23/28 kalem | 6'ya, 2 bedel | | Bulutta müdahale | yalıtım düzlemi seçilmemiş | 23/28 kalem | 13'e, 3 meşru iş | Tablo kursun kuralını tek satırda okunur kılıyor: **bulutta güvenliğin ölçüsü kaç denetim açık olduğu değil, tek bir yanlış kalemden kaç kaleme ulaşıldığıdır.** O sayı düşmüyorsa eklenen denetim yalnızca görünürlük sağlamıştır. Kurs boyunca bunun üç örneği çıktı: kayıt açmak görünen adımı on birden on dokuza çıkardı ve yarıçapı 23'te bıraktı; kabul kapısı iki kalem daha kapattı ve yarıçapı sekizde bıraktı; konuk sistem yalıtımı sınırı geçmek için gereken kalemi birden üçe çıkardı ve yarıçapı on sekizde bıraktı. Üçü de yararlıdır, üçü de bedellidir, üçü de bu ölçüde sıfırdır. Dokuz kurs boyunca her savunmanın kapattığı yol ve o kapatmanın meşru işe bedeli sayıldı. Bir soru hiç sorulmadı: bunların hangisi **önce** yapılacak. Bu kursun son iki dersi soruya ilk kez dokundu — on üç denetimden biri iki bedelle on yedi kalem indiriyor, on tanesi on beş bedelle sıfır — ama sıralamayı yapan ölçüt tek bir grafikten geliyordu. Gerçek bir kurumda kıt olan yalnız bütçe değildir: dikkat, onay penceresi ve değişiklik kapasitesi de kıttır. **M24/K10 Yönetişim, Risk ve Uyumluluk** bu üç soruyu ele alır: hangi savunma önce yapılacak, kıt bütçe nasıl dağıtılacak ve yapıldığı kime nasıl kanıtlanacak.