--- title: 'Bulut Bilişim Nedir' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/bulut-temelleri/bulut-bilisim-nedir' course: 'Bulut Temelleri' language: tr updated: '2026-08-17T18:06:54+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Bulut Bilişim Nedir İsteğe bağlı kaynağın ölçüsü: aynı 120 günlük talep eğrisinde kapasite isteğinden kullanıma kadar geçen sürenin 30 günden 1 güne inmesi, tepe yapan yükte karşılanamayan isteğin 84.689'dan 1.260'a ve kapasitenin açık kaldığı günün 15'ten 2'ye düşmesi, atıl kapasitenin 764'ten 254 birim-güne inmesi, buna karşılık sabit yükte kurtarılan isteğin sıfır kalması ve çıkışta elde kalan sekiz kalemin dörde inmesi. Önceki müfredat sekiz kurs boyunca aynı şeyi yaptı: makine, ağ, depo ve kümeyi tek tek ele aldı, her birinde bir karar verdi ve o kararın bedelini saydı. Bütün o katmanların ortak bir sessiz varsayımı vardı — donanım **satın alınmıştı**. Bu ders o varsayımı kaldırır ve tek soru sorar: aynı katmanlar satın alınmak yerine **kiralanırsa** hangi sayı değişir. **Bulut bilişim**, hesaplama kaynağının satın alınmak yerine **isteğe bağlı** olarak kiralanması ve kullanıldığı kadar ödenmesidir. Kiralamanın satmaya çalıştığı şeyin adı **esneklik**tir: kapasiteyi talep değiştikçe artırıp azaltabilmek. Esneklik, M19'un **ölçekleme**sinin bir üst katmanıdır — ölçekleme kaç düğüm koşacağını sorar, esneklik o düğümün **ne kadar sürede** elde edileceğini. "Bulut hızlıdır" bir karar taşımaz; hızın ölçüsü bir süredir ve o süre iki maliyet üretir. ## Esneklik Bir Sayıdır Örnek, kursun kurgu **bölgesel ölçüm ağı**dır: su sayacı okumalarını toplayan bir servis, okumaları doğrulayan bir servis, faturalama ve iş emri servisleri, gecelik bir toplu iş ve beş ekip. Ağ da servisler de kurgudur. **BK1:** model 120 günlük bir pencere koşar; ölçülen servis okuma toplayıcıdır. **BK2:** bir kapasite birimi günde 1.200 istek karşılar. **BK3:** kendi donanımında kapasite isteğinden kullanıma 30 gün geçer, en küçük alım 4 birimdir ve alınan kapasite geri verilmez. **BK4:** kiralamada aynı süre 1 gündür, en küçük alım 1 birimdir ve kapasite aynı sürede azaltılabilir. **BK5:** son üç günün en yüksek talebi kapasitenin %85'ini aşarsa kapasite isteği doğar; hedef, o tepenin %20 payla üstüdür. **BK6:** karşılanamayan istek, talebin kapasiteyi aştığı kısımdır; atıl kapasite, kapasitenin gereken birimi aştığı kısımdır ve birim-gün olarak toplanır. Talep eğrisi ve iki edinme biçimi bir **modeldir**; gerçek bir ölçüm ağı, gerçek bir talep kaydı ya da gerçek bir tedarik süresi yoktur. Günlük dalga için üreteç kendi yazılır ve tohumu görünür. ```js // bulut/talep.mjs — kurgu bolgesel olcum aginin talep egrisi ve kapasite edinme modeli (model): // gercek bir olcum agi, gercek bir talep kaydi ya da gercek bir tedarik suresi yok. export const GUN = 120; // model 120 gunluk bir pencere kosar export const BIRIM = 1200; // bir kapasite birimi gunde 1200 istek karsilar export const ESIK = 0.85, PAY = 1.2; // esik asilinca tepe + %20 pay hedeflenir // uretec kendi yazilir, tohum gorunur: dogrusal eslesmeli uretec, yalniz gunluk dalga icin export function uretec(tohum) { let s = tohum >>> 0; return () => ((s = (s * 1103515245 + 12345) >>> 0) % 1000) / 1000; } const TABAN = { duz: () => 5000, tepe: (g) => 5000 + (g >= 55 && g < 75 ? 13000 * Math.sin(((g - 55) / 20) * Math.PI) : 0), buyuyen: (g) => 4000 + 90 * g, }; export function egri(ad) { const r = uretec(20260401); return Array.from({ length: GUN }, (_, g) => Math.round(TABAN[ad](g) * (0.94 + 0.12 * r()))); } // kip: gecikme = kapasite isteginden kullanima gun, blok = en kucuk alim, azalt = geri verilir mi export const KIP = { kendi: { gecikme: 30, blok: 4, azalt: false }, kira: { gecikme: 1, blok: 1, azalt: true }, }; export function kos(egriAd, kipAd, ust = {}) { const T = egri(egriAd), { gecikme, blok, azalt } = { ...KIP[kipAd], ...ust }; const yukari = (b) => Math.ceil(b / blok) * blok; let kap = yukari(Math.ceil((Math.max(T[0], T[1], T[2]) * PAY) / BIRIM)); const sira = []; // bekleyen kapasite istekleri const s = { istek: 0, bekleme: 0, acik: 0, kayip: 0, atil: 0, kiralanan: 0, tepeKap: kap }; for (let g = 0; g < GUN; g++) { for (const i of sira.filter((x) => x.gelis === g)) kap = i.hedef; const pencere = Math.max(...T.slice(Math.max(0, g - 2), g + 1)); const hedef = yukari(Math.ceil((pencere * PAY) / BIRIM)); const bekleyen = sira.filter((x) => x.gelis > g); const sonHedef = bekleyen.length ? bekleyen[bekleyen.length - 1].hedef : kap; const buyut = pencere > ESIK * kap * BIRIM && hedef > sonHedef; const kucult = azalt && hedef < sonHedef && bekleyen.length === 0; if (buyut || kucult) { sira.push({ gelis: g + gecikme, hedef }); if (buyut) { s.istek++; s.bekleme += gecikme; } } const karsilanan = Math.min(T[g], kap * BIRIM); if (T[g] > karsilanan) { s.acik++; s.kayip += T[g] - karsilanan; } s.atil += Math.max(0, kap - T[g] / BIRIM); s.kiralanan += kap; s.tepeKap = Math.max(s.tepeKap, kap); } return { ...s, bekleme: s.istek ? (s.bekleme / s.istek).toFixed(1) : "-" }; } // Cikista ne elde kalir: "+" tasinir, "-" hizmete gomulu, "yok" o bicimde kalem hic yoktur. export const CIKIS = ` toplanan olcum verisi + + servis yapilandirmasi + + kurulum yordami + + isletim bilgisi + + donanimin kendisi + yok yerlesim sozlesmesi + yok olcekleme karari + - olculen basarim gecmisi + -` .trim().split("\n").map((r) => { const p = r.trim().split(/\s{2,}/); const [a, b] = p[1].split(/\s+/); return { kalem: p[0], kendi: a, kira: b }; }); ``` ```js // bulut/olc.mjs — esneklik bir sayidir: bekleme, karsilanamayan istek, atil kapasite, cikis. import { kos, egri, CIKIS, GUN, BIRIM } from "./talep.mjs"; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => (g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i]))).join("")); const EGRI = ["duz", "tepe", "buyuyen"]; const R = {}; for (const e of EGRI) for (const k of ["kendi", "kira"]) R[`${e}-${k}`] = kos(e, k); const t = egri("tepe"); console.log(`${GUN} gunluk pencere, birim basina ${BIRIM} istek/gun; tepe egrisinin ` + `en dusuk gunu ${Math.min(...t)}, en yuksek gunu ${Math.max(...t)} istek`); const A = [-32, 14, 12]; console.log("\n1. tepe yapan egride ayni is yuku, iki edinme bicimi"); yaz(A, "olcu", "kendi donanimi", "kiralama"); for (const [ad, f] of [["kapasite istegi (adet)", (r) => r.istek], ["istekten kullanima (gun)", (r) => r.bekleme], ["kapasitenin acik kaldigi gun", (r) => r.acik], ["karsilanamayan istek", (r) => r.kayip], ["atil kapasite (birim-gun)", (r) => r.atil.toFixed(0)], ["en yuksek kapasite (birim)", (r) => r.tepeKap]]) yaz(A, ad, f(R["tepe-kendi"]), f(R["tepe-kira"])); const B = [-10, 14, 13, 13, 12]; console.log("\n2. ayni olcu uc talep egrisinde (kayip = karsilanamayan istek)"); yaz(B, "egri", "kendi kayip", "kendi atil", "kira kayip", "kira atil"); for (const e of EGRI) yaz(B, e, R[`${e}-kendi`].kayip, R[`${e}-kendi`].atil.toFixed(0), R[`${e}-kira`].kayip, R[`${e}-kira`].atil.toFixed(0)); const C = [-10, 18, 21, 19]; console.log("\n3. esneklikten ne alindi, karsiliginda ne kiralandi"); yaz(C, "egri", "kurtarilan istek", "kiralanan birim-gun", "istek / birim-gun"); for (const e of EGRI) { const k = R[`${e}-kendi`].kayip - R[`${e}-kira`].kayip, bg = R[`${e}-kira`].kiralanan; yaz(C, e, k, bg, (k / bg).toFixed(1)); } const E = [-24, 10, 12, 16, 16]; console.log("\n4. tedarik suresi kisaldikca (tepe egrisi, 4 birimlik blok, geri verme yok)"); yaz(E, "istekten kullanima (gun)", "istek", "acik gun", "karsilanamayan", "atil birim-gun"); for (const g of [30, 14, 7, 3, 1]) { const r = kos("tepe", "kendi", { gecikme: g }); yaz(E, g, r.istek, r.acik, r.kayip, r.atil.toFixed(0)); } const D = [-27, 16, 12]; console.log("\n5. cikista ne elde kalir (8 kalem; yok = o bicimde kalem hic yoktur)"); yaz(D, "kalem", "kendi donanimi", "kiralama"); for (const c of CIKIS) yaz(D, c.kalem, c.kendi, c.kira); const say = (a, d) => CIKIS.filter((c) => c[a] === d).length; yaz(D, "TASINIR / GOMULU / YOK", `${say("kendi", "+")} / ${say("kendi", "-")} / ` + `${say("kendi", "yok")}`, `${say("kira", "+")} / ${say("kira", "-")} / ${say("kira", "yok")}`); ``` ``` 120 gunluk pencere, birim basina 1200 istek/gun; tepe egrisinin en dusuk gunu 4714, en yuksek gunu 18619 istek 1. tepe yapan egride ayni is yuku, iki edinme bicimi olcu kendi donanimi kiralama kapasite istegi (adet) 3 10 istekten kullanima (gun) 30.0 1.0 kapasitenin acik kaldigi gun 15 2 karsilanamayan istek 84689 1260 atil kapasite (birim-gun) 764 254 en yuksek kapasite (birim) 20 19 2. ayni olcu uc talep egrisinde (kayip = karsilanamayan istek) egri kendi kayip kendi atil kira kayip kira atil duz 0 459 0 204 tepe 84689 764 1260 254 buyuyen 32784 123 0 239 3. esneklikten ne alindi, karsiliginda ne kiralandi egri kurtarilan istek kiralanan birim-gun istek / birim-gun duz 0 705 0.0 tepe 83429 892 93.5 buyuyen 32784 1175 27.9 4. tedarik suresi kisaldikca (tepe egrisi, 4 birimlik blok, geri verme yok) istekten kullanima (gun) istek acik gun karsilanamayan atil birim-gun 30 3 15 84689 764 14 3 13 81223 953 7 3 8 38341 1001 3 3 4 7647 1024 1 3 0 0 1037 5. cikista ne elde kalir (8 kalem; yok = o bicimde kalem hic yoktur) kalem kendi donanimi kiralama toplanan olcum verisi + + servis yapilandirmasi + + kurulum yordami + + isletim bilgisi + + donanimin kendisi + yok yerlesim sozlesmesi + yok olcekleme karari + - olculen basarim gecmisi + - TASINIR / GOMULU / YOK 8 / 0 / 0 4 / 2 / 2 ``` Sayılar **ölçüm** sınıfındadır; girdileri BK1–BK6'dır. Birinci tablo esnekliği tek satıra indirir: **istekten kullanıma 30,0 güne karşı 1,0 gün.** Bu tek sayı geri kalan her şeyi belirler. ## Beklemenin ve Atıl Kapasitenin Maliyeti Otuz günlük bekleme kendini iki yerde gösterir. Tepe yapan eğride kendi donanımı üç kapasite isteği açar, ama kapasite geldiğinde tepe çoktan geçmiştir: kapasite **15 gün açık kalır** ve **84.689 istek karşılanamaz**. Kiralamada aynı eğri on kapasite isteği doğurur, her biri ertesi gün kullanıma girer, açık gün 15'ten 2'ye ve karşılanamayan istek 1.260'a iner. Kalan 1.260 isteğin nedeni tedarik değil, karar kuralıdır: eşik aşıldıktan sonra bir gün beklenir. İkinci maliyet ters yöndedir. Kendi donanımı geri verilemediği için tepe geçtikten sonra da elde kalır ve **764 birim-gün** atıl kapasite üretir; kiralamada aynı sayı **254 birim-gün**dür, çünkü kapasite iner. Tepe kapasiteleri neredeyse aynıdır (20'ye karşı 19); fark kapasitenin büyüklüğünde değil, **ne kadar süre elde tutulduğundadır**. Büyüyen eğri bu iki maliyetin nasıl yer değiştirdiğini gösterir. Orada kendi donanımının atıl kapasitesi en düşüktür (123 birim-gün) — çünkü sürekli geride kalır. Aynı geride kalış 32.784 karşılanamayan istek yazar. **Atıl kapasitenin düşük olması iyi haber değildir; yetersiz kapasitenin başka adıdır.** İki maliyet tek tek okunduğunda ikisi de yanıltır, ancak birlikte okunduğunda karar taşır. ## Kiralamanın Kaybettirdiği Durum Üçüncü tablo esnekliğin getirisini tek orana bağlar: kurtarılan istek başına kiralanan birim-gün. Tepe yapan eğride kiralama 83.429 istek kurtarır ve bunu 892 birim-günlük kiralamayla yapar — birim-gün başına 93,5 istek. Büyüyen eğride oran 27,9'a iner. **Düz eğride oran 0,0'dır.** Sabit ve öngörülebilir yükte kiralamanın esneklikten kazandığı hiçbir şey yoktur: iki biçim de sıfır istek kaybeder. Tablodaki tek fark atıl kapasitededir (459'a karşı 204 birim-gün) ve o fark esneklikten değil, **en küçük alım parçasından** doğar — dört birimlik blok, 4,2 birimlik ihtiyacın üstüne sekiz birim koyar. Parça küçüldüğünde fark kapanır; talep düz kaldığı sürece kiralamanın ölçülen getirisi sıfırdır ve elde yalnız devredilmiş kararlar kalır. Bu, bulutun "pahalı" olduğu anlamına gelmez; **ölçülen getirisi sıfır olan bir şeyin bedelinin sıfır olmadığı** anlamına gelir. ## Süreyi Kısaltmak Yetiyor mu Dördüncü tablo yalnız tedarik süresini kısaltır ve geri kalan her şeyi kendi donanımının kuralında bırakır: dört birimlik blok, geri verme yok. Karşılanamayan istek 30 günde 84.689, 14 günde 81.223, 7 günde 38.341, 3 günde 7.647 ve 1 günde sıfırdır. Süreyi yarıya indirmek kaybı yarıya indirmez — 30'dan 14 güne inen ilk adım kaybın yalnız %4'ünü siler, çünkü tepe yirmi gün sürer ve on dört günlük gecikme hâlâ tepenin içine düşer. **Bekleme, tepenin genişliğiyle karşılaştırıldığında anlam kazanır.** Aynı sütunun yanındaki atıl kapasite ters yöne gider: 764'ten 1.037 birim-güne çıkar. Kapasite daha erken geldiği için elde daha uzun durur ve geri verilemediği için orada kalır. Tedarik süresini bire indirmek karşılanamayan isteği sıfırlar, ama atıl kapasiteyi kiralamanın 254 birim-günü yerine 1.037 birim-güne çıkarır. **Esneklik iki ayrı karardır: ne kadar çabuk alınabildiği ve geri verilebilip verilemediği.** İkincisi olmadan birincisi maliyeti yalnız yer değiştirir. ## Çıkışta Ne Elde Kalır Beşinci tablo kiralamanın sessiz kalemini sayar. Sekiz kalemin kendi donanımında sekizi de elde kalır. Kiralamada dördü taşınır (veri, yapılandırma, kurulum yordamı, işletim bilgisi), ikisi hizmete gömülüdür (ölçekleme kararı ve ölçülen başarım geçmişi hizmetin içinde durur), iki kalem ise **hiç yoktur**: donanım ve yerleşim sözleşmesi. Son iki satır kiralamanın hem kazancı hem bedelidir. Donanımın olmaması, otuz günlük beklemenin ortadan kalkmasının nedenidir; aynı yokluk, çıkarken taşınacak bir varlığın da olmaması demektir. Devredilen karar sayısı burada üçtür — ne zaman kapasite alınacağı, ne kadar alınacağı ve donanımın nerede duracağı — ve bunların karşılığında alınan şey tek sayıdır: 30 günün 1 güne inmesi. Bu üçlü, kursun geri kalanında tekrarlanacak hesabın en küçük biçimidir: bir kalem kiralanır, birkaç karar elden çıkar, karşılığında bir sayı düzelir ve çıkışta taşınacak kalem azalır. Sayılan şey hiçbir yerde "bulut" değildir; sayılan şey **hangi kararın kimde durduğudur**. ## Özet - Esneklik bir süredir: kapasite isteğinden kullanıma 30,0 güne karşı 1,0 gün. Aynı tepe yapan eğride bu fark açık günü 15'ten 2'ye, karşılanamayan isteği 84.689'dan 1.260'a indirir. - İki maliyet birlikte sayılır: kendi donanımı 764, kiralama 254 birim-gün atıl kapasite üretir; tepe kapasiteleri ise neredeyse aynıdır (20'ye karşı 19). - Büyüyen eğride kendi donanımının atıl kapasitesi en düşüktür (123 birim-gün) ve tam bu yüzden 32.784 istek karşılanamaz; düşük atıl kapasite yetersiz kapasitenin başka adıdır. - Esnekliğin getirisi orandır: birim-gün başına 93,5 (tepe), 27,9 (büyüyen), **0,0 (düz)**. Sabit yükte kalan tek fark en küçük alım parçasından gelir, esneklikten değil. - Yalnız tedarik süresi kısaltılınca kayıp 84.689'dan sıfıra iner ama atıl kapasite 764'ten 1.037 birim-güne çıkar; geri verilebilirlik olmadan hız maliyeti yalnız yer değiştirir. - Çıkışta sekiz kalemin kendi donanımında sekizi, kiralamada dördü elde kalır; ikisi hizmete gömülüdür, ikisi hiç yoktur — ve o yokluk beklemenin de kalkmasının nedenidir. ## Sonraki Adım Bu ders tek bir şeyi kiraladı: kapasite. Üç karar devredildi, karşılığında yirmi dokuz gün alındı. Oysa kiralanan şeyin ne kadarının devredildiği sabit değildir; yalnız makineyi kiralamakla makineyi de üstündeki çalışma zamanını da kiralamak arasında büyük bir fark vardır. Sonraki ders aynı karar kümesini kalem kalem açar ve üç hizmet modelinde **kaç kararın devredildiğini, kaçının elde kaldığını** ve devredilen kararların hangisinin **geri alınabildiğini** sayar.