--- title: 'Kaynak Boyutlandırma' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/bulut-yonetisimi/kaynak-boyutlandirma' course: 'Bulut Yönetişimi, Güvenlik ve Maliyet' language: tr updated: '2026-08-17T18:06:55+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Kaynak Boyutlandırma Aşırı sağlamanın fatura tarafı ölçülür: kurgu ağın on kaynağında p95 doluluk ortalaması %31,4'tür ve p95 üzerine %20 pay bırakan küçültme aylık 875 kurgu birimin 401'ini (%45,8) vaat eder. Tasarrufun 353 birimi (%88,0) kesinti gerektirir, yedi adayda geçmiş tepe yeni kademeyi aşar ve en kötü anda %168,4 eksik kalır; hem kesintisiz hem risksiz olan pay yalnızca 10 birimdir. Güvenlik payı %0'dan %100'e çıkarıldığında tasarruf 458'den 64 birime, yetmeyen saat 47'den 3'e iner. Hiçbir kullanım raporunda görünmeyen 147,2 birimlik boşta kaynak ise kesintisiz silinir ve tek başına küçültme tasarrufunun %37'sini verir. Önceki ders uyarıların beklenmedik artışları yakaladığını, beklenen harcamayı sorgulamadığını ölçtü: taban bütçeye yaklaşırken hiçbir uyarı tetiklenmez, çünkü ortada olay değil gereğinden büyük kurulmuş kaynaklar vardır. Örnek boyutlandırma M23/K02'de ölçüldü ve tekrarlanmaz. Bu dersin ekseni **fatura tarafıdır**: kullanım geçmişinden hangi kaynağın küçültülebileceği çıkarılır ve her adayın **tasarrufu ile riski aynı satırda** sayılır. ## Kullanım Geçmişi ve Boyut Merdiveni Örnek kurgu **bölgesel ölçüm ağı**dır: beş ekip, üç ortam, kiralanmış makine, ağ, depo, işlev ve kenar katmanı. Kaynaklar, kademeler ve tutarlar kurgudur; **para birimi de kurgudur** ve `br` diye anılır, gerçek bir fiyat listesine karşılık gelmez. **BM19:** on kaynak ve beş tür vardır; her türün bir **boyut merdiveni** vardır, her kademe bir kapasite birimi ile bir aylık bedelden oluşur. **BM20:** kullanım geçmişi 30 gün × 24 saattir; günlük desen, hafta sonu düşüşü, gürültü ve seyrek tepelerden oluşur. **BM21:** küçültme adayı, p95 talebine bir **güvenlik payı** eklendikten sonra yeten en küçük kademedir. **BM22:** risk iki sayıyla ölçülür — yeni kademe geçmişte kaç saat yetmezdi ve **en kötü anda ne kadar eksik** kalırdı. **BM23:** kademe indirmenin kesinti gerektirip gerektirmediği türe bağlıdır. **BM24:** boşta kaynağın kullanım oranı tanımsızdır; hiçbir doluluk raporunda görünmez. Merdiven, geçmiş ve adaylar süreç içi bir **modeldir**; gerçek bir ölçüm kaydı yoktur. ```js // maliyet/kapasite.mjs — boyut merdiveni ve kullanim gecmisi modeli: gercek bir kayit yok. // Kademeler [kapasite birimi, aylik br] ciftidir; 30 gun x 24 saatlik gecmis bir uretecten // turer, tohum gorunurdur, para birimi kurgudur ve `br` diye anilir. Ornek boyutlandirma // M23/K02'de olculdu; burada olculen sey kademeyi indirmenin tasarrufu ve riskidir. export const TOHUM = 8814; export const GUN = 30, SAAT = GUN * 24; export const MERDIVEN = { "kiralanmis makine": [[1, 14], [2, 27], [4, 52], [8, 101], [16, 198]], "blok depo": [[100, 7], [250, 17], [500, 33], [1000, 64], [2000, 126]], "islev bellek": [[1, 3], [2, 6], [4, 11], [8, 21]], "ag gecidi": [[1, 22], [2, 41], [4, 79]], "kenar dugumu": [[1, 9], [2, 17], [4, 32]], }; // kademeyi indirmek kesinti gerektiriyor mu, gerekiyorsa neden export const KESINTI = { "kiralanmis makine": ["evet", "yeniden baslat"], "blok depo": ["evet", "veri tasima"], "islev bellek": ["hayir", "sonraki cagri"], "ag gecidi": ["hayir", "kademe gecisi"], "kenar dugumu": ["evet", "dugum degisimi"], }; // ad, tur, mevcut kademe indisi, ekip, taban talep, tepe carpani, tepe olasiligi export const KAYNAK = [ ["olcum-alici-1", "kiralanmis makine", 3, "sayac-okuma", 2.10, 2.1, 0.012], ["olcum-alici-2", "kiralanmis makine", 3, "sayac-okuma", 3.40, 1.6, 0.020], ["dogrulayici", "kiralanmis makine", 2, "dogrulama", 1.15, 2.4, 0.008], ["fatura-hazirla", "kiralanmis makine", 4, "faturalama", 4.20, 2.8, 0.006], ["rapor-motoru", "kiralanmis makine", 3, "raporlama", 1.05, 5.2, 0.004], ["ham-olcum-diski","blok depo", 3, "sayac-okuma", 340, 1.1, 0.010], ["arsiv-diski", "blok depo", 4, "raporlama", 610, 1.0, 0.000], ["olay-islevi", "islev bellek", 3, "dogrulama", 1.80, 2.0, 0.015], ["kuzey-gecidi", "ag gecidi", 2, "sayac-okuma", 1.30, 2.2, 0.011], ["saha-dugumu", "kenar dugumu", 2, "saha", 0.75, 2.6, 0.007], ]; // hicbir kullanim olcusunde gorunmeyen kalemler: kullanim orani tanimsizdir // ad, adet, birim aylik br, neden bosta, silmek kesinti gerektiriyor mu export const BOSTA = [ ["bagli olmayan blok depo", 4, 17, "makine silindi, depo kaldi", "hayir"], ["kullanilmayan sabit adres", 6, 4, "gecis bitti, adres birakilmadi", "hayir"], ["eski anlik goruntu", 23, 2.4, "saklama kurali yok", "hayir"], ]; const DESEN = [0.42, 0.38, 0.36, 0.35, 0.38, 0.48, 0.66, 0.84, 0.98, 1.06, 1.10, 1.12, 1.08, 1.09, 1.11, 1.07, 1.00, 0.92, 0.84, 0.76, 0.68, 0.60, 0.52, 0.46]; export const gecmis = (k) => { const [, , , , taban, tepe, p] = k; let s = (TOHUM + k[0].length * 7919) >>> 0; const r = () => { s = (Math.imul(s, 1664525) + 1013904223) >>> 0; return s / 4294967296; }; const v = []; for (let t = 0; t < SAAT; t++) { const hafta = (Math.floor(t / 24) % 7) >= 5 ? 0.74 : 1.0; let x = taban * DESEN[t % 24] * hafta * (0.92 + r() * 0.16); if (r() < p) x *= tepe; v.push(x); } return v; }; export const yuzdelik = (v, q) => { const s = [...v].sort((a, b) => a - b); return s[Math.min(s.length - 1, Math.floor(q * s.length))]; }; export const topla = (v) => v.reduce((a, b) => a + b, 0); ``` ```js // maliyet/olcek.mjs — kullanim gecmisinden kucultme adaylari cikarilir ve her adayin *tasarrufu // ile riski birlikte* sayilir: onerilen kademe gecmiste kac saat yetmezdi, en kotu anda ne // kadar eksik kalirdi. Kesinti gerektirenler ayrilir, bosta kaynak ayrica sayilir. import { KAYNAK, MERDIVEN, KESINTI, BOSTA, SAAT, TOHUM, gecmis, yuzdelik, topla } from "./kapasite.mjs"; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => (g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i]))).join("")); const t0 = process.hrtime.bigint(); const G = KAYNAK.map(gecmis); const kap = (t, i) => MERDIVEN[t][i][0], brOf = (t, i) => MERDIVEN[t][i][1]; const T = topla(KAYNAK.map((k) => brOf(k[1], k[2]))); const BOS = topla(BOSTA.map(([, n, b]) => n * b)); console.log(`tohum ${TOHUM}: ${KAYNAK.length} kaynak, ${SAAT} saat gecmis, ` + `aylik ${T} br + bosta ${BOS.toFixed(1)} br (kurgu para birimi)`); console.log("\n1. kullanim gecmisi: mevcut kademe ne kadar dolu"); const A = [-17, -19, 10, 10, 9, 9, 10]; yaz(A, "kaynak", "tur", "kapasite", "aylik br", "p95", "tepe", "p95 dolu"); for (let i = 0; i < KAYNAK.length; i++) { const k = KAYNAK[i], c = kap(k[1], k[2]), v = G[i]; yaz(A, k[0], k[1], c, brOf(k[1], k[2]), yuzdelik(v, 0.95).toFixed(2), Math.max(...v).toFixed(2), `%${(100 * yuzdelik(v, 0.95) / c).toFixed(0)}`); } const dolu = KAYNAK.map((k, i) => yuzdelik(G[i], 0.95) / kap(k[1], k[2])); console.log(` p95 doluluk ortalamasi %${(100 * topla(dolu) / dolu.length).toFixed(1)}; ` + `%50'nin altinda ${dolu.filter((x) => x < 0.5).length} kaynak`); // pay: p95 uzerine eklenen guvenlik payi. Onerilen kademe = yeten en kucuk kademe. const aday = (pay) => KAYNAK.map((k, i) => { const [ad, tur, mev] = k, v = G[i], hedef = yuzdelik(v, 0.95) * (1 + pay); let yeni = mev; for (let j = 0; j < MERDIVEN[tur].length; j++) if (MERDIVEN[tur][j][0] >= hedef) { yeni = Math.min(mev, j); break; } const c = kap(tur, yeni); const yetmez = v.filter((x) => x > c).length; const eksik = Math.max(0, (Math.max(...v) - c) / c); return { ad, tur, mev, yeni, tasarruf: brOf(tur, mev) - brOf(tur, yeni), yetmez, eksik, inis: mev - yeni, kalan: yeni }; }); console.log("\n2. kucultme adaylari (p95 + %20 guvenlik payi): tasarruf ve risk birlikte"); const B = [-16, 9, 8, 7, 9, 11, 10, 22]; yaz(B, "kaynak", "kademe", "yeni", "inis", "tasarruf", "yetmez sa.", "en kotu", "kesinti"); const AD = aday(0.20); let tKes = 0, tKessiz = 0; for (const a of AD) { if (a.inis === 0) continue; const [kes, neden] = KESINTI[a.tur]; if (kes === "evet") tKes += a.tasarruf; else tKessiz += a.tasarruf; yaz(B, a.ad, kap(a.tur, a.mev), kap(a.tur, a.yeni), a.inis, a.tasarruf, a.yetmez, `%${(100 * a.eksik).toFixed(1)}`, `${kes} (${neden})`); } const inen = AD.filter((a) => a.inis > 0); const tt = topla(AD.map((a) => a.tasarruf)); console.log(` ${inen.length}/${KAYNAK.length} kaynak aday, tasarruf ${tt} br/ay ` + `(%${(100 * tt / T).toFixed(1)})`); console.log(` kesinti gerektiren ${tKes} br (%${(100 * tKes / tt).toFixed(1)}), ` + `kesintisiz ${tKessiz} br`); const riskli = AD.filter((a) => a.inis > 0 && a.yetmez > 0); console.log(` ${riskli.length} adayda gecmis tepe yeni kademeyi asiyor: toplam ` + `${topla(riskli.map((a) => a.yetmez))} saat, en kotu eksik ` + `%${(100 * Math.max(...AD.map((a) => a.eksik))).toFixed(1)}`); console.log(` merdivende kalan inis: ${topla(inen.map((a) => a.kalan))} kademe, ` + `${inen.filter((a) => a.kalan === 0).length} kaynak en alt kademede`); console.log("\n3. guvenlik payi taramasi: tasarruf ile yetmeyen saat birlikte hareket ediyor"); const C = [8, 8, 11, 9, 12, 12, 11]; yaz(C, "pay", "aday", "tasarruf", "pay %", "yetmez sa.", "saat payi", "en kotu"); for (const p of [0, 0.20, 0.35, 0.60, 1.00]) { const a = aday(p), i2 = a.filter((x) => x.inis > 0), s = topla(a.map((x) => x.tasarruf)); const y = topla(a.map((x) => x.yetmez)), e = Math.max(...a.map((x) => x.eksik)); yaz(C, `%${(100 * p).toFixed(0)}`, i2.length, s, `%${(100 * s / T).toFixed(1)}`, y, `%${(100 * y / (SAAT * KAYNAK.length)).toFixed(2)}`, `%${(100 * e).toFixed(1)}`); } console.log(` yetmeyen saat butun taramada ${SAAT} x ${KAYNAK.length} saatin %1'inin`); console.log(` altinda kalir: belirleyici olan sayi degil, en kotu andaki eksiktir`); console.log("\n4. bosta kaynak: hicbir kullanim orani raporunda gorunmez"); const D = [-26, 6, 10, 11, 32, 8]; yaz(D, "kalem", "adet", "birim br", "aylik br", "neden bosta", "kesinti"); for (const [ad, n, b, neden, kes] of BOSTA) yaz(D, ad, n, b, (n * b).toFixed(1), neden, kes); yaz(D, "toplam", topla(BOSTA.map((x) => x[1])), "-", BOS.toFixed(1), "-", "hayir"); console.log(` bosta ${BOS.toFixed(1)} br/ay, kullanilan faturanin ` + `%${(100 * BOS / T).toFixed(1)}'i; tamami kesintisiz silinir`); console.log(` ve ${tt} br'lik kucultme tasarrufunun ` + `%${(100 * BOS / tt).toFixed(0)}'ini tek basina verir`); const ms = Number(process.hrtime.bigint() - t0) / 1e6; // ham olcum basilmaz, bant denetlenir console.log(`\ndort tablo 2000 ms bandinda: ${ms < 2000 ? "evet" : "hayir"}`); ``` ``` tohum 8814: 10 kaynak, 720 saat gecmis, aylik 875 br + bosta 147.2 br (kurgu para birimi) 1. kullanim gecmisi: mevcut kademe ne kadar dolu kaynak tur kapasite aylik br p95 tepe p95 dolu olcum-alici-1 kiralanmis makine 8 101 2.42 5.13 %30 olcum-alici-2 kiralanmis makine 8 101 3.92 6.33 %49 dogrulayici kiralanmis makine 4 52 1.31 3.15 %33 fatura-hazirla kiralanmis makine 16 198 4.78 13.85 %30 rapor-motoru kiralanmis makine 8 101 1.19 5.37 %15 ham-olcum-diski blok depo 1000 64 387.62 438.71 %39 arsiv-diski blok depo 2000 126 694.29 737.55 %35 olay-islevi islev bellek 8 21 2.06 4.11 %26 kuzey-gecidi ag gecidi 4 79 1.48 2.81 %37 saha-dugumu kenar dugumu 4 32 0.86 2.23 %21 p95 doluluk ortalamasi %31.4; %50'nin altinda 10 kaynak 2. kucultme adaylari (p95 + %20 guvenlik payi): tasarruf ve risk birlikte kaynak kademe yeni inis tasarruf yetmez sa. en kotu kesinti olcum-alici-1 8 4 1 49 6 %28.3 evet (yeniden baslat) dogrulayici 4 2 1 25 3 %57.5 evet (yeniden baslat) fatura-hazirla 16 8 1 97 5 %73.1 evet (yeniden baslat) rapor-motoru 8 2 2 74 2 %168.4 evet (yeniden baslat) ham-olcum-diski 1000 500 1 31 0 %0.0 evet (veri tasima) arsiv-diski 2000 1000 1 62 0 %0.0 evet (veri tasima) olay-islevi 8 4 1 10 1 %2.7 hayir (sonraki cagri) kuzey-gecidi 4 2 1 38 1 %40.6 hayir (kademe gecisi) saha-dugumu 4 2 1 15 2 %11.3 evet (dugum degisimi) 9/10 kaynak aday, tasarruf 401 br/ay (%45.8) kesinti gerektiren 353 br (%88.0), kesintisiz 48 br 7 adayda gecmis tepe yeni kademeyi asiyor: toplam 20 saat, en kotu eksik %168.4 merdivende kalan inis: 16 kademe, 0 kaynak en alt kademede 3. guvenlik payi taramasi: tasarruf ile yetmeyen saat birlikte hareket ediyor pay aday tasarruf pay % yetmez sa. saat payi en kotu %0 10 458 %52.3 47 %0.65 %168.4 %20 9 401 %45.8 20 %0.28 %168.4 %35 8 370 %42.3 20 %0.28 %168.4 %60 5 245 %28.0 16 %0.22 %168.4 %100 2 64 %7.3 3 %0.04 %34.2 yetmeyen saat butun taramada 720 x 10 saatin %1'inin altinda kalir: belirleyici olan sayi degil, en kotu andaki eksiktir 4. bosta kaynak: hicbir kullanim orani raporunda gorunmez kalem adet birim br aylik br neden bosta kesinti bagli olmayan blok depo 4 17 68.0 makine silindi, depo kaldi hayir kullanilmayan sabit adres 6 4 24.0 gecis bitti, adres birakilmadi hayir eski anlik goruntu 23 2.4 55.2 saklama kurali yok hayir toplam 33 - 147.2 - hayir bosta 147.2 br/ay, kullanilan faturanin %16.8'i; tamami kesintisiz silinir ve 401 br'lik kucultme tasarrufunun %37'ini tek basina verir dort tablo 2000 ms bandinda: evet ``` Sayılar **ölçüm** sınıfındadır; girdileri yukarıdaki varsayımlardır. ## Doluluk Düşük, Tasarruf Büyük Görünüyor Birinci tablo on kaynağın p95 talebini mevcut kapasiteye böler. Ortalama doluluk **%31,4** ve **on kaynağın onu da** yarının altındadır. En uçtaki rapor motoru sekiz birimlik kademede oturur, p95 talebi 1,19'dur — kapasitenin %15'i. İkinci tablo bunu paraya çevirir. p95 üzerine %20 güvenlik payı bırakıldığında **dokuz kaynak aday** olur ve aylık 875 birimlik faturadan **401 birim** düşer: **%45,8**. Tek istisna ölçüm alıcı 2'dir: p95'i kapasitesinin yarısını doldurur ve bir alt kademe yetmez. Aynı satırın sağındaki iki sütun bu sayıyı değiştirir. ## Tasarrufun Yanında Duran İki Sayı Birinci sütun **riski** sayar: yeni kademe geçmişte kaç saat yetmezdi. Yedi adayda bu sayı sıfırdan büyüktür, toplamı 20 saattir — 7.200 saatlik geçmişin binde üçü. İkinci sayı bunu önemsiz olmaktan çıkarır. **En kötü anda eksik kalan kapasite** rapor motorunda **%168,4'tür**: iki birimlik yeni kademe, 5,37 birimlik tepenin karşısında yarıdan fazla açık verir. Fatura hazırlama %73,1, doğrulayıcı %57,5 eksik kalır. Tepe anında hizmet kuyruğa girer ya da reddedilir; ölçünün "iki saat" demesi bunu hafifletmez. İkinci sütun **kesintiyi** kalem kalem yazar. Makine kademesi yeniden başlatma, blok depo veri taşıma, kenar düğümü düğüm değişimi ister; kesintisiz inen yalnız işlev belleği ve ağ geçididir. Tasarrufun **353 birimi (%88,0)** kesinti gerektirir, kesintisiz olan **48 birimdir**. İki sütun birlikte okunduğunda tablo daralır. Kesintisiz 48 birimin 38'i ağ geçididir ve o adayın en kötü eksiği **%40,6'dır**. Geriye hem kesintisiz hem kayda değer açık vermeyen tek kalem kalır: olay işlevi, **10 birim** — 401 birimlik vaadin bedelsiz kısmı **%2,5**. Diskler tersini gösterir: iki disk adayının riski tam olarak sıfırdır, ama 93 birimlik tasarrufu veri taşıma kesintisi ister. ## Güvenlik Payı Neyi Satın Alıyor Üçüncü tablo payı tarar. Pay sıfırken tasarruf 458 birim (%52,3), yetmeyen saat 47'dir. Pay %20'de yetmeyen saat 20'ye iner ve tasarruf yalnız 57 birim kaybeder: eğrinin en verimli yeri burasıdır. Pay %60'ta tasarruf 245 birime düşer, yetmeyen saat ancak 16'ya iner — 156 birim ödenip 4 saat kazanılır. En kötü eksik ise **%100 paya kadar hiç değişmez** (%168,4), çünkü pay p95'e eklenir, tepeye değil. Seyrek ve büyük tepesi olan kaynağın riski güvenlik payıyla satın alınamaz. ## Hiç Dokunulmayan Kalem Dördüncü tablo doluluk raporunun hiç göstermediği kalemi sayar. Bağlı olmayan dört blok depo, kullanılmayan altı sabit adres ve saklama kuralı olmayan yirmi üç eski anlık görüntü aylık **147,2 birim** tutar — kullanılan faturanın **%16,8'i**. Aday listesine hiç girmezler: kullanım oranları tanımsızdır, bölünecek bir talep yoktur. Karşılaştırma dersin sonucudur: 147,2 birimin tamamı **kesintisiz** silinir ve tepe riski taşımaz, küçültmenin bedelsiz payı ise 10 birimdir. Boşta kaynak, küçültme tasarrufunun **%37'sini** tek başına verir. ## Özet - On kaynağın **onu da** p95'te yarının altında doludur (ortalama %31,4, en düşüğü %15); p95 + %20 payla dokuz kaynak aday olur ve aylık 875 birimin **401'i (%45,8)** tasarruf görünür. - Tasarrufun **353 birimi (%88,0) kesinti gerektirir**; kesintisiz 48 birimin 38'i en kötü anda %40,6 açık veren bir adaydır. Hem kesintisiz hem risksiz pay **10 birim, tasarrufun %2,5'idir**. Risk ve kesinti bağımsızdır: iki disk adayı hiç yetmezlik üretmez ama veri taşıma ister. - Güvenlik payı yetmeyen saati satın alır, **en kötü eksiği satın alamaz**: pay %0'dan %100'e çıkarken tasarruf 458'den 64 birime iner ama en kötü eksik %168,4'te kalır — pay p95'e eklenir, tepeye değil. - Boşta kaynak **147,2 birim (%16,8)** tutar ve hiçbir doluluk raporunda görünmez; kesintisiz silinir, küçültme tasarrufunun %37'sini tek başına verir. ## Sonraki Adım Bu dersin bütün sayıları aşağı yönlüdür: neyin küçültülebileceği, neyin silinebileceği. Büyüme yönünde de bir sayı vardır ve faturada hiç görünmez. Sıradaki ders ölçek planını bir sınır tablosuna uygular: hangi sınıra kaç birim kaldığı ve hangi sınırın önce dolduğu çıkarılır.