--- title: 'Kota ve Servis Sınırları' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/bulut-yonetisimi/kota-ve-servis-sinirlari' course: 'Bulut Yönetişimi, Güvenlik ve Maliyet' language: tr updated: '2026-08-17T18:06:55+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Kota ve Servis Sınırları Ölçek planı kurgu bir sınır tablosuna uygulanır: sekiz sınırın ortalama doluluğu %66,5, altısı beş ekip tarafından paylaşılır ve ikisi hiç artırılamaz. Büyüme planı işletildiğinde ilk dolan sınır en dolu olan değil, en hızlı sürücüye bağlı olandır — 3,1. ayda ad çözümleme, 4,3. ayda işlev eş zamanlılığı; on iki ayın sonunda sekiz sınırın yedisi aşılır. İstek büyümesi %2'den %25'e tarandığında önce dolan sınırın kimliği değişir. Sınıra çarpmanın bedeli davranışa ve artırma süresine bağlıdır: toplam 2.195 kurgu birim ve 116 sınır-gün, bunun %51,7'si tek bir sessiz kısma sınırından gelir. Önceki ders aşağı yönü ölçtü: neyin küçültülebileceği, neyin silinebileceği. Yukarı yönde de bir sayı vardır ve faturada hiç görünmez. Kiralanan katmanın her kalemi bir tavanla gelir; o tavan ödenen tutarla değil, sağlayıcının koyduğu **kotayla** belirlenir. Kota mekaniğinin kendisi M22/K03'te ölçüldü ve burada tekrarlanmaz. Bu dersin sorusu ölçek planına aittir: **hangi sınıra kaç birim kaldı**, büyüme sürdüğünde hangisi önce dolar ve dolduğunda ne olur. ## Sınır Tablosu ve Büyüme Planı Örnek kurgu **bölgesel ölçüm ağı**dır: beş ekip, üç ortam, kiralanmış makine, ağ, depo, işlev ve kenar katmanı. Sınırlar, büyüme oranları ve tutarlar kurgudur; **para birimi de kurgudur** ve `br` diye anılır, gerçek bir fiyat listesine karşılık gelmez. **BM25:** sekiz sınır vardır; her sınırın bir **kapsamı** (hesap, bölge, ağ, bölme) ve onu tüketen bir **sürücüsü** vardır. **BM26:** kapsam, sınırın kaç ekip tarafından paylaşıldığını belirler. **BM27:** büyüme planı sürücü bazındadır; her sürücünün aylık büyüme oranı ayrıdır. **BM28:** her sınırın artırılabilir bir tavanı ve artırma isteğinin bir süresi vardır; tavan sınıra eşitse sınır **artırılamaz**. **BM29:** sınıra çarpmanın davranışı dört türdür — oluşturma reddi, istek reddi, kuyruk, sessiz kısma — ve **fark etme günü davranışa bağlıdır**. **BM30:** sınır doluyken günlük bir kayıp oluşur; artırılamayan sınırda kayıp otuz gün, yani plan değişene kadar sürer. Sınır tablosu ve büyüme planı süreç içi bir **modeldir**; gerçek bir sınır listesi yoktur. ```js // maliyet/sinir.mjs — kota ve servis siniri tablosu modeli: gercek bir sinir listesi yok. Her // satir bir sinir, onu tuketen bir *surucu* ve sinira carpildiginda ne oldugu ile birlikte // tutulur. Kota mekanigi M22/K03'te olculdu; burada olculen sey buyume planinin bu tabloya // uygulanmasidir. Para birimi kurgudur ve `br` diye anilir. // ad, kapsam, surucu, mevcut kullanim, sinir, artirilabilir tavan, artirma gunu, davranis, // sinir doluyken gunluk kayip (br) export const SINIR = [ ["bolge basina makine cekirdegi", "bolge", "sayac", 412, 640, 2000, 6, "olusturma reddi", 34], ["saniyede nesne yazma istegi", "bolme", "istek", 1850, 3500, 12000, 4, "istek reddi", 61], ["islev es zamanli calisma", "hesap", "istek", 640, 1000, 4000, 3, "kuyruk", 18], ["saniyede ad cozumleme", "ag", "istek", 7200, 10000, 10000, 0, "sessiz kisma", 27], ["hesap basina sabit adres", "hesap", "kenar", 34, 50, 200, 5, "olusturma reddi", 9], ["hesap basina sanal ag", "hesap", "ortam", 9, 12, 40, 7, "olusturma reddi", 4], ["bolme basina saklama kurali", "bolme", "veri", 62, 100, 100, 0, "olusturma reddi", 6], ["kural kumesi basina kural", "ag", "hizmet", 148, 200, 400, 9, "olusturma reddi", 12], ]; // buyume plani: her surucunun aylik buyume orani (kurgu) export const BUYUME = { sayac: 0.06, istek: 0.11, veri: 0.09, kenar: 0.05, ortam: 0.02, hizmet: 0.04 }; // kapsam sinirin kac ekip tarafindan paylasildigini belirler: hesap, bolge ve ag kapsamli bir // sinirda bir ekibin buyumesi otekilerin basligini tuketir export const PAYLASAN = { hesap: 5, bolge: 5, ag: 5, bolme: 1 }; // sinira carpmanin davranisi: fark etme gunu ve neden o kadar surdugu export const DAVRANIS = { "olusturma reddi": [1, "istek aninda hata doner"], "istek reddi": [1, "cagiran hatayi gorur"], "kuyruk": [4, "gecikme olarak sizar"], "sessiz kisma": [12, "hicbir hata uretmez"], }; export const dolmaAyi = (kullanim, sinir, g) => g <= 0 ? Infinity : Math.log(sinir / kullanim) / Math.log(1 + g); export const topla = (v) => v.reduce((a, b) => a + b, 0); ``` ```js // maliyet/plan.mjs — buyume plani sinir tablosuna uygulanir: her sinira kac birim kaldigi, // hangi sinirin once doldugu, istek buyumesi tarandiginda sirdinin degisip degismedigi ve // sinira carpmanin gunluk bedeli. Sayilar yalniz modelden turer. import { SINIR, BUYUME, PAYLASAN, DAVRANIS, dolmaAyi, topla } from "./sinir.mjs"; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => (g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i]))).join("")); const t0 = process.hrtime.bigint(); console.log(`${SINIR.length} sinir, ${Object.keys(BUYUME).length} surucu ` + `(kurgu sinir tablosu ve kurgu buyume plani)`); console.log("\n1. hangi sinira kac birim kaldi"); const A = [-30, -7, 7, 10, 9, 9, 10, 9]; yaz(A, "sinir", "kapsam", "ekip", "kullanim", "sinir", "kalan", "doluluk", "surucu"); for (const [ad, kap, sur, kul, sin] of SINIR) yaz(A, ad, kap, PAYLASAN[kap], kul, sin, sin - kul, `%${(100 * kul / sin).toFixed(1)}`, sur); const dolulukOrt = topla(SINIR.map(([, , , k, s]) => k / s)) / SINIR.length; const paylasilan = SINIR.filter(([, kap]) => PAYLASAN[kap] > 1); console.log(` ortalama doluluk %${(100 * dolulukOrt).toFixed(1)}; en dolu ` + `%${(100 * Math.max(...SINIR.map(([, , , k, s]) => k / s))).toFixed(1)}`); console.log(` ${paylasilan.length}/${SINIR.length} sinir bes ekip tarafindan paylasilir: ` + `bir ekibin buyumesi otekinin basligini tuketir`); const sabit = SINIR.filter(([, , , , s, tavan]) => tavan <= s); console.log(` ${sabit.length} sinir artirilamaz (tavan = sinir): ` + sabit.map((x) => x[0]).join(", ")); console.log("\n2. buyume plani uygulaninca: hangi sinir once doluyor"); const B = [-30, 9, 10, 11, 11, 11]; yaz(B, "sinir", "buyume", "dolma ayi", "12. ay", "tavan kati", "artirma"); const sira = SINIR.map((x) => [x, dolmaAyi(x[3], x[4], BUYUME[x[2]])]) .sort((a, b) => a[1] - b[1]); for (const [[ad, kap, sur, kul, sin, tavan, gun], n] of sira) { const on = kul * Math.pow(1 + BUYUME[sur], 12); yaz(B, ad, `%${(100 * BUYUME[sur]).toFixed(0)}`, n === Infinity ? "-" : n.toFixed(1), `%${(100 * on / sin).toFixed(0)}`, (tavan / sin).toFixed(2) + "x", tavan <= sin ? "yok" : `${gun} gun`); } const on12 = SINIR.filter(([, , sur, kul, sin]) => kul * Math.pow(1 + BUYUME[sur], 12) > sin); console.log(` ilk dolan: ${sira[0][0][0]} (${sira[0][1].toFixed(1)}. ay); ` + `ikinci ${sira[1][0][0]} (${sira[1][1].toFixed(1)}. ay)`); console.log(` ilk dolan en dolu sinir degil: en dolu olan ` + `${SINIR.reduce((a, b) => (a[3] / a[4] >= b[3] / b[4] ? a : b))[0]}`); console.log(` 12 ay sonunda ${on12.length}/${SINIR.length} sinir asilir`); console.log("\n3. istek buyumesi taraniyor: ilk dolan sinir degisiyor mu"); const C = [7, 32, 7, 32, 7]; yaz(C, "istek", "ilk dolan", "ay", "ikinci dolan", "ay"); for (const g of [0.02, 0.05, 0.08, 0.11, 0.16, 0.25]) { const b = { ...BUYUME, istek: g }; const s = SINIR.map((x) => [x, dolmaAyi(x[3], x[4], b[x[2]])]).sort((a, b2) => a[1] - b2[1]); yaz(C, `%${(100 * g).toFixed(0)}`, s[0][0][0], s[0][1].toFixed(1), s[1][0][0], s[1][1].toFixed(1)); } console.log(` istek surucusu uc sinira baglidir; hizi degistiginde sadece tarih degil,`); console.log(` once dolan sinirin *kimligi* de degisir`); console.log("\n4. sinira carpinca ne oluyor ve artirilana kadar ne kaybediliyor"); const D = [-30, -17, 9, 10, 8, 11]; yaz(D, "sinir", "davranis", "fark etme", "artirma", "gun", "kayip br"); let tKayip = 0, tGun = 0; for (const [ad, , , , sin, tavan, gun, dav, gk] of SINIR) { const [fark] = DAVRANIS[dav]; const sure = tavan <= sin ? fark + 30 : fark + gun; // artirilamiyorsa kayip surer tKayip += gk * sure; tGun += sure; yaz(D, ad, dav, fark, tavan <= sin ? "yok" : gun, sure, (gk * sure).toFixed(0)); } console.log(` toplam ${tKayip.toFixed(0)} br kayip, ${tGun} sinir-gun; ` + `ortalama ${(tGun / SINIR.length).toFixed(1)} gun/sinir`); const sessiz = SINIR.filter((x) => x[7] === "sessiz kisma"); const hemen = SINIR.filter((x) => DAVRANIS[x[7]][0] === 1); console.log(` fark etme gunu davranisa bagli: ${hemen.length} sinir ayni gun gorulur, ` + `sessiz kisma ${DAVRANIS["sessiz kisma"][0]}. gunde`); const sk = topla(sessiz.map((x) => x[8] * (12 + 30))); console.log(` sessiz kismanin kaybi ${sk.toFixed(0)} br, toplamin ` + `%${(100 * sk / tKayip).toFixed(1)}'i; sinir artirilamaz, plan degistirilir`); const ms = Number(process.hrtime.bigint() - t0) / 1e6; // ham olcum basilmaz, bant denetlenir console.log(`\ndort tablo 2000 ms bandinda: ${ms < 2000 ? "evet" : "hayir"}`); ``` ``` 8 sinir, 6 surucu (kurgu sinir tablosu ve kurgu buyume plani) 1. hangi sinira kac birim kaldi sinir kapsam ekip kullanim sinir kalan doluluk surucu bolge basina makine cekirdegi bolge 5 412 640 228 %64.4 sayac saniyede nesne yazma istegi bolme 1 1850 3500 1650 %52.9 istek islev es zamanli calisma hesap 5 640 1000 360 %64.0 istek saniyede ad cozumleme ag 5 7200 10000 2800 %72.0 istek hesap basina sabit adres hesap 5 34 50 16 %68.0 kenar hesap basina sanal ag hesap 5 9 12 3 %75.0 ortam bolme basina saklama kurali bolme 1 62 100 38 %62.0 veri kural kumesi basina kural ag 5 148 200 52 %74.0 hizmet ortalama doluluk %66.5; en dolu %75.0 6/8 sinir bes ekip tarafindan paylasilir: bir ekibin buyumesi otekinin basligini tuketir 2 sinir artirilamaz (tavan = sinir): saniyede ad cozumleme, bolme basina saklama kurali 2. buyume plani uygulaninca: hangi sinir once doluyor sinir buyume dolma ayi 12. ay tavan kati artirma saniyede ad cozumleme %11 3.1 %252 1.00x yok islev es zamanli calisma %11 4.3 %224 4.00x 3 gun bolme basina saklama kurali %9 5.5 %174 1.00x yok saniyede nesne yazma istegi %11 6.1 %185 3.43x 4 gun bolge basina makine cekirdegi %6 7.6 %130 3.13x 6 gun kural kumesi basina kural %4 7.7 %118 2.00x 9 gun hesap basina sabit adres %5 7.9 %122 4.00x 5 gun hesap basina sanal ag %2 14.5 %95 3.33x 7 gun ilk dolan: saniyede ad cozumleme (3.1. ay); ikinci islev es zamanli calisma (4.3. ay) ilk dolan en dolu sinir degil: en dolu olan hesap basina sanal ag 12 ay sonunda 7/8 sinir asilir 3. istek buyumesi taraniyor: ilk dolan sinir degisiyor mu istek ilk dolan ay ikinci dolan ay %2 bolme basina saklama kurali 5.5 bolge basina makine cekirdegi 7.6 %5 bolme basina saklama kurali 5.5 saniyede ad cozumleme 6.7 %8 saniyede ad cozumleme 4.3 bolme basina saklama kurali 5.5 %11 saniyede ad cozumleme 3.1 islev es zamanli calisma 4.3 %16 saniyede ad cozumleme 2.2 islev es zamanli calisma 3.0 %25 saniyede ad cozumleme 1.5 islev es zamanli calisma 2.0 istek surucusu uc sinira baglidir; hizi degistiginde sadece tarih degil, once dolan sinirin *kimligi* de degisir 4. sinira carpinca ne oluyor ve artirilana kadar ne kaybediliyor sinir davranis fark etme artirma gun kayip br bolge basina makine cekirdegi olusturma reddi 1 6 7 238 saniyede nesne yazma istegi istek reddi 1 4 5 305 islev es zamanli calisma kuyruk 4 3 7 126 saniyede ad cozumleme sessiz kisma 12 yok 42 1134 hesap basina sabit adres olusturma reddi 1 5 6 54 hesap basina sanal ag olusturma reddi 1 7 8 32 bolme basina saklama kurali olusturma reddi 1 yok 31 186 kural kumesi basina kural olusturma reddi 1 9 10 120 toplam 2195 br kayip, 116 sinir-gun; ortalama 14.5 gun/sinir fark etme gunu davranisa bagli: 6 sinir ayni gun gorulur, sessiz kisma 12. gunde sessiz kismanin kaybi 1134 br, toplamin %51.7'i; sinir artirilamaz, plan degistirilir dort tablo 2000 ms bandinda: evet ``` Sayılar **ölçüm** sınıfındadır; girdileri yukarıdaki varsayımlardır. ## Kalan Başlık Kimin Birinci tablo sekiz sınırın kalanını sayar. Ortalama doluluk **%66,5**, en dolusu hesap başına sanal ağ (%75,0) ve orada kalan **üç birimdir** — üç ortam yerine dört ortam kurmak isteyen bir ekip bu üç birimi harcar. Kalanın kime ait olduğu kapsamda yazılıdır. **Sekiz sınırın altısı** hesap, bölge ya da ağ kapsamlıdır ve beş ekip tarafından paylaşılır. Bir ekip yeni bir sabit adres aldığında ötekilerin kalanı azalır; kimse kimsenin kotasını görmez. Yalnız iki sınır bölme kapsamlıdır ve tek ekibe aittir. Bu, önceki derslerin dağıtım sorusunun tersidir: orada maliyet ekiplere bölünemiyordu, burada **sınır zaten bölünmemiştir** ve ilk gelen tüketir. İki sınırın tavanı kendi değerine eşittir: saniyede ad çözümleme ve bölme başına saklama kuralı **artırılamaz**. Bunlar için "kaç birim kaldı" sorusunun tek anlamı vardır, çünkü sayının büyümesinin bir yolu yoktur. ## Önce Dolan Sınır En Dolu Sınır Değil İkinci tablo büyüme planını işletir. Sıra doluluğa göre değil, **doluluk ile büyüme hızının birleşimine** göre çıkar. İlk dolan saniyede ad çözümlemedir: %72,0 doluluk ama %11 aylık büyüme, **3,1. ay**. İkincisi işlev eş zamanlı çalışmadır (%64,0 doluluk, %11 büyüme, 4,3. ay). En dolu sınır olan hesap başına sanal ağ **14,5. aya** kadar dolmaz, çünkü onu tüketen ortam sayısı ayda %2 büyür. Doluluk yüzdesine göre sıralanmış bir kota raporu bu ağda tam ters bir öncelik listesi üretir. On iki ayın sonunda **sekiz sınırın yedisi** aşılır. Aşımın büyüklüğü de farklıdır: ad çözümleme sınırın **%252'sine**, işlev eş zamanlılığı %224'üne çıkar. Tavan katı sütunu bunun karşılığını verir — işlev eş zamanlılığı dört katına çıkarılabilir ve on iki ayı taşır, ad çözümleme çıkarılamaz. ## Büyüme Hızı Sınırın Kimliğini Değiştiriyor Üçüncü tablo tek bir sürücüyü tarar. İstek hızı üç sınıra birden bağlıdır, dolayısıyla planın en belirsiz değişkenidir. %2 ve %5'te ilk dolan sınır **bölme başına saklama kuralıdır** (5,5. ay) ve istekle hiç ilgisi yoktur; veri hacmi tüketir. %8'den itibaren ilk sıraya ad çözümleme geçer ve %25'te 1,5. aya iner. Değişen yalnız tarih değil, **sınırın kimliğidir**: yavaş büyümede hazırlanılacak sınır saklama kuralı, hızlı büyümede ad çözümlemedir ve ikisinin hazırlığı ortak değildir — biri saklama politikası, öteki mimari değişiklik ister. Büyüme hızı tahmini bir sayıdır. Bu tablonun söylediği şey, tahminin yanlış olmasının maliyetinin **yanlış tarihe hazırlanmak değil, yanlış sınıra hazırlanmak** olduğudur. ## Çarpmanın Davranışı ve Artırmanın Süresi Dördüncü tablo sınır dolduktan sonrasını sayar. Fark etme günü davranışa bağlıdır: oluşturma reddi ve istek reddi çağıranın gördüğü bir hata üretir ve **aynı gün** fark edilir; kuyruk gecikme olarak sızar (4 gün); sessiz kısma hiçbir hata üretmez ve **12 gün** sürer. Artırma isteğinin süresi bunun üstüne eklenir: 3 ile 9 gün arasında. Toplam **116 sınır-gün** ve **2.195 birim** kayıp çıkar; sınır başına ortalama 14,5 gün. Nesne yazma isteği en hızlı kapanan olaydır (5 gün, 305 birim) çünkü hem hemen görülür hem dört günde artırılır. Sayının **%51,7'si tek bir satırdan** gelir: saniyede ad çözümleme. Sessiz kısma 12 gün fark edilmez ve sınır artırılamadığı için kayıp bir istekle kesilmez; 42 gün sürer ve **1.134 birim** tutar. Artırılamayan bir sınırda "artırma süresi" diye bir sayı yoktur, yerine **plan değiştirme süresi** vardır ve o süre bu tabloda ölçülmez. ## Özet - Sekiz sınırın ortalama doluluğu **%66,5**; en dolusunda kalan üç birimdir. **Altısı beş ekip tarafından paylaşılır**: sınır bölünmemiştir ve kalanı ilk büyüyen tüketir. - İki sınır hiç artırılamaz (tavan = sınır); onlar için kalan sayısı tek anlamlıdır. - **Önce dolan sınır en dolu sınır değildir**: ilk dolan %72,0 dolulukta ama %11 büyüyen ad çözümlemedir (3,1. ay); %75,0 ile en dolu olan sınır %2 büyüdüğü için 14,5. aya kadar dolmaz. - On iki ayın sonunda sekiz sınırın **yedisi** aşılır; ad çözümleme sınırının %252'sine çıkar. - İstek büyümesi %2'den %25'e tarandığında önce dolan sınırın **kimliği değişir** — saklama kuralından ad çözümlemeye. Tahminin yanlışlığı yanlış tarihe değil, **yanlış sınıra** hazırlanmak demektir. - Çarpmanın bedeli davranış ile artırma süresinin toplamıdır: 116 sınır-gün, 2.195 birim. Bunun **%51,7'si** tek bir sessiz kısma sınırından gelir — 12 gün fark edilmez, artırılamaz, 42 gün sürer ve 1.134 birim tutar. ## Sonraki Adım Bu dersin her satırında aynı şey duruyor: sınırın değerini de, artırılıp artırılamayacağını da, artırmanın kaç gün süreceğini de kiralanan taraf belirliyor. Artırılamayan iki sınırda tek çıkış yolu planı değiştirmektir ve o değişiklik ağın kendi kararı olmaktan çıkmıştır. Sıradaki ders bu bağımlılığın toplamını okur: kaç kalem taşınabilir, taşınamayanın yerine ne konur ve taşımanın faturası ne tutar.