--- title: Girdi/Çıktı source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/c-temelleri/girdi-cikti' course: 'C Temelleri' language: tr updated: '2026-10-21T05:02:45+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' objectives: - 'Bir biçim dizesinin hangi parçasının derlemede, hangisinin koşumda karara bağlandığını ölçer' - 'Yazma işlevlerinin dönüş değerini okuyup kesilen yazımı fark eder' - 'Metinden okumanın kaç alan atadığını sayarak başarısız okumayı ayırt eder' --- # Girdi/Çıktı Bir biçim dizesinin metni derlemede bellidir ama ne anlama geldiği ancak koşumda belli olur: dokuz gözlemin biri ön işlemcide, ikisi derleyicide, biri bağlayıcıda, beşi koşumda karara bağlanıyor. Sınırlayıcı ölçüm, biçim dizesi ile argümanların uyumunu dilin kendisinin garanti etmediğini gösteriyor. Kurs boyunca sorulan soru hep aynıydı: bu karar hangi aşamada veriliyor. Girdi ve çıktı, o soruyu tek bir satırda dört aşamaya birden dağıtabildiği için kursun kapanışına uygun düşüyor. Bir yazma çağrısında biçim dizesindeki bir makro **ön işlemcide** yerine konur, dizenin metni **derlemede** sabitlenir, çağrılan işlevin tanımı **bağlamada** bulunur ve dizenin ne anlama geldiği ancak **koşumda** belli olur. Bu ders o dağılımı ölçüyor. Ölçüm çekirdeğin `veriden hesaplanan deger` satırının bıraktığı yerden devam ediyor: orada bir toplam koşumda hesaplanmıştı, burada o toplamın **nasıl yazıldığı** soruluyor. ## Dokuz Gözlem ```c // girdicikti.c — bir bicim dizesinin hangi asamada karara baglandigi #include #include #define ETIKET "olcum" static void gozle(const char *ad, const char *asama, const char *kanit) { printf("%-34s%-12s%s\n", ad, asama, kanit); } int main(void) { char tampon[64]; char kucuk[8]; printf("%-34s%-12s%s\n", "gozlem", "asama", "kanit"); /* on islemci */ snprintf(tampon, sizeof tampon, "%s basligi metne kondu", ETIKET); gozle("bicim dizesindeki makro", "on islemci", tampon); /* derleyici */ snprintf(tampon, sizeof tampon, "eleman sayisi %d", (int)(sizeof tampon / sizeof tampon[0])); gozle("tampon uzunlugu", "derleyici", tampon); const char *sabit = "deger: %d"; snprintf(tampon, sizeof tampon, "metin %d karakter", (int)strlen(sabit)); gozle("bicim dizesinin metni", "derleyici", tampon); /* baglayici */ gozle("bicimleme islevinin tanimi", "baglayici", "kaynakta tanim yok, cagri yine de cozuldu"); /* kosum */ int deger = 42; const char *bicim = (deger < 100) ? "%d" : "[%d]"; snprintf(tampon, sizeof tampon, bicim, deger); gozle("bicim dizesinin secimi", "kosum", tampon); int genislik = (int)strlen("dort") + 1; snprintf(tampon, sizeof tampon, "%*d", genislik, deger); gozle("alan genisligi argumani", "kosum", tampon); int istenen = snprintf(kucuk, sizeof kucuk, "%s", "merhaba dunya"); snprintf(tampon, sizeof tampon, "istenen %d yazilan %d", istenen, (int)strlen(kucuk)); gozle("kesilen yazim", "kosum", tampon); int okunan = 0, sayi = 0; okunan = sscanf("sicaklik 21 derece", "sicaklik %d", &sayi); snprintf(tampon, sizeof tampon, "atanan alan %d deger %d", okunan, sayi); gozle("metinden okuma", "kosum", tampon); int eslesmeyen = sscanf("sicaklik yirmibir", "sicaklik %d", &sayi); snprintf(tampon, sizeof tampon, "atanan alan %d", eslesmeyen); gozle("eslesmeyen okuma", "kosum", tampon); printf("\n%-12s%d\n", "on islemci", 1); printf("%-12s%d\n", "derleyici", 2); printf("%-12s%d\n", "baglayici", 1); printf("%-12s%d\n", "kosum", 5); printf("toplam gozlem: %d\n", 9); return 0; } ``` ``` gozlem asama kanit bicim dizesindeki makro on islemci olcum basligi metne kondu tampon uzunlugu derleyici eleman sayisi 64 bicim dizesinin metni derleyici metin 9 karakter bicimleme islevinin tanimi baglayici kaynakta tanim yok, cagri yine de cozuldu bicim dizesinin secimi kosum 42 alan genisligi argumani kosum 42 kesilen yazim kosum istenen 13 yazilan 7 metinden okuma kosum atanan alan 1 deger 21 eslesmeyen okuma kosum atanan alan 0 on islemci 1 derleyici 2 baglayici 1 kosum 5 toplam gozlem: 9 ``` **TS14.** `ETIKET` makrosu biçim dizesine derleyici kaynağı görmeden önce kondu. Ön işlemci için bu bir metin birleştirmesidir; dizenin bir biçim dizesi olduğunu bilmez, `%s` ile `%d` arasındaki farkı da bilmez. Bu yüzden makroyla kurulan bir biçim dizesi, argüman listesiyle uyuşmasa bile ön işlemci aşamasını sorunsuz geçer. **TS15.** Tampon uzunluğu derlemede bellidir: `sizeof tampon / sizeof tampon[0]` bir sabit ifadedir ve `64` verir. Dizinin uzunluğunun derlemede bilindiği **Diziler ve Dizgiler** dersinde ölçülmüştü; burada aynı bilgi bir yazma çağrısının **sınırı** olarak kullanılıyor. Biçim dizesinin metni de aynı sınıfa düşer — `deger: %d` dokuz karakterdir ve bu sayı kaynaktan okunur, koşumdan değil. **TS16.** Biçimleme işlevinin tanımı kaynakta yok. Yalnız başlık dosyasından gelen bildirimi var ve çağrı buna rağmen çözüldü: tanımı **bağlayıcı** buldu. Bu, **Fonksiyonlar** dersindeki `baska birimdeki islev` satırının aynısıdır; tek fark, tanımın bu kez ayrı bir kaynak biriminde değil, dilin standart kitaplığında olmasıdır. **TS17.** Kalan beş gözlem koşuma düşüyor ve hepsinin ortak yanı şu: kaynak metni değişmeden sonucun değişebilmesi. Biçim dizesi bir koşula göre seçildi (`deger < 100` doğru olduğu için köşeli ayraçsız biçim kullanıldı), alan genişliği bir argümandan geldi (`dort` beş karakterlik bir alan açtı), yazma kesildi, bir metinden bir sayı okundu ve bir okuma **hiçbir alan atayamadı**. ## Dönüş Değeri Ne Söylüyor **TS18.** Kesilen yazım satırı, dönüş değerinin ne olduğunu gösteriyor: `istenen 13 yazilan 7`. Yazma işlevi, tampona sığdırabildiği karakter sayısını değil, **sığdırmak isteseydi kaç karakter yazacağını** döndürüyor. On üç karakterlik metin sekiz baytlık tampona konduğunda yedi karakter ve bir sonlandırıcı yazıldı, ama dönüş değeri on üç kaldı. Bu iki sayının ayrışması, kesilmenin olup olmadığını anlamanın tek belirlenimci yoludur: dönüş değeri tampon uzunluğundan küçükse yazım tamdır. **TS19.** Okuma tarafında dönüş değeri başka bir şey sayıyor: **kaç alanın atandığını**. Aynı biçim dizesi bir metinde bir alan atadı, ötekinde sıfır. İkinci metin de geçerli bir metindi ve program çökmedi — yalnız `sayi` değişkeni **dokunulmamış** kaldı. Okumanın başarısızlığı bir hata değeriyle değil, bir **sayımla** bildiriliyor ve o sayıyı okumayan bir kaynak, atanmamış bir değişkeni atanmış sanır. ## Sınırlayıcı Ölçüm **TS20.** Biçim dizesi ile argümanların uyumunu **dilin kendisi garanti etmez**. Yukarıdaki ölçümde biçim dizesi bir yerde bir değişkenden geldi — koşula göre seçilen `bicim` işaretçisi. O çağrıda derleyicinin elinde, dizenin içeriğine bakarak argümanları denetleyecek bir bilgi yoktu; dize koşumda seçiliyordu. Biçim dizesi **kaynakta yazılı bir sabit olduğunda** derleyicinin elinde uyumu denetleyecek bilgi vardır ve yaygın derleyiciler bunu isteğe bağlı bir uyarı olarak sunar. Denetimin kendisi dilin bir garantisi değildir: standart, argümanın biçim belirleyicisiyle uyuşmamasını doğrudan tanımsız davranış sayar ve hiçbir denetim öngörmez. Dize bir değişkenden geldiğinde o bilgi de kalmaz — denetim **düşer** ve sorumluluk tümüyle yazana geçer. Bu, kursun dört aşamalı sorusunun en keskin sonucudur: aynı çağrı, biçim dizesinin nereden geldiğine göre **derleyici** sınıfından **koşum** sınıfına kayar. Kaynak metni neredeyse aynıdır; değişen tek şey, bir bilginin hangi aşamada elde bulunduğudur. ## Kapanış Tablosu On üç ders boyunca ölçülen kararlar aşağıda toplanıyor. Aşama hücresi her dersin kendi metninde yazılı olandan alınmıştır; birden çok aşama ölçen dersler ikisini de taşır. | Ders | Ölçülen karar | Aşama | Sınırlayıcı ölçüm | |---|---|---|---| | C'nin Konumu | Çekirdeğin on dört gözleminin dağılımı | dördü birden | Dört aşama bir karmaşıklık değil, dört ayrı denetim noktasıdır | | Derleme Aşamaları | Her aşamadan birer satırın yan yana koşumu | dördü birden | Aşamalar sırayla çalışır ve geri dönmez; ön işlemcinin ürettiği metni derleyici düzeltmez | | Başlık Dosyaları | Bildirimin metin olarak kopyalanması | ön işlemci · bağlayıcı | Başlık dosyası bir sözleşme değildir; bildirimle tanımın uyumunu dil denetlemez | | Ön İşlemci | Makronun tip bilmeden metin koyması | ön işlemci | Makro bir işlev değildir; argümanı birden çok kez yerine konabilir | | Derleyici Uyarıları ve Standartlar | Uyarının hangi aşamada doğduğu | derleyici | Uyarı bir hata değildir ve uyarısız derlenen bir program doğru sayılmaz | | Veri Tipleri | Tip aralığı ve tam sayı yükseltmesi | derleyici | Taşma davranışı tipin işaretine bağlıdır: işaretsizde tanımlı, işaretlide tanımsız | | Değişkenler, Kapsam ve Ömür | Adın görünürlüğü ile değerin yaşadığı süre | derleyici · koşum · bağlayıcı | Aynı ad iki birimde iki ayrı nesne olabilir; bunu belirleyen bağlayıcıdır | | İşleçler | İşlecin tipe göre anlam değiştirmesi | derleyici | Öncelik gruplamayı belirler, değerlendirme sırasını her zaman belirlemez | | Denetim Akışı | Hangi dalın izlendiği | koşum · ön işlemci | Hangi dalların var olduğu koşumla değil, ön işlemciyle belirlenmiş olabilir | | Fonksiyonlar | Çağrının tanıma bağlanması | bağlayıcı | Bildirimle tanımın birimler arası uyuşmazlığını ne derleyici ne bağlayıcı denetler | | Diziler ve Dizgiler | Dizi uzunluğu ile dizgi uzunluğu | derleyici · koşum | Dizinin uzunluğu derlemede bellidir ama bu bilgi işleve geçmez | | Yapılar, Birlikler ve Numaralandırmalar | Alanların yerleşimi ve sabitlerin değeri | derleyici | Birlik, hangi alanın en son yazıldığını kendi başına izlemez | | Girdi/Çıktı | Biçim dizesinin yorumlanması | koşum | Biçim dizesi bir değişkenden geldiğinde derleyicinin uyum denetimi düşer | ## Özet - Bir yazma çağrısı dört aşamayı birden taşıyabiliyor: makro **ön işlemcide**, tampon uzunluğu ve dizenin metni **derleyicide**, işlevin tanımı **bağlayıcıda**, dizenin anlamı **koşumda** karara bağlandı. - Dokuz gözlemin biri ön işlemcide, ikisi derleyicide, biri bağlayıcıda, beşi koşumda ölçüldü; girdi çıktı, kursun dört sınıfının en yoğun karıştığı yerdir. - Yazma işlevinin dönüş değeri yazılan karakter sayısı değil, **yazılmak istenen** sayıdır: on üç istendi, yedi yazıldı, dönüş on üç kaldı. - Okuma işlevinin dönüş değeri **atanan alan sayısıdır**; sıfır dönen bir okumada hedef değişken dokunulmamış kalır ve bunu fark etmenin tek yolu o sayıyı okumaktır. - Biçim dizesi kaynakta sabitken derleyici argüman uyumunu denetleyebiliyor; dize bir değişkenden geldiğinde aynı çağrı **koşum** sınıfına kayıyor ve denetim düşüyor. ## Kurs Kapanışı On üç ders boyunca tek bir soru soruldu: bu karar hangi aşamada veriliyor. Ortak tanımın on dört gözlemi **4 ön işlemci, 4 derleyici, 3 bağlayıcı, 3 koşum** olarak dağılmıştı ve bu dağılım kurs boyunca değişmedi — değişen, hangi düzeneğin hangi sınıfa düştüğüydü. Dil ve Derleme konusu soruyu kaynağın programa dönüşme yoluna sordu: dört aşamanın varlığına, bildirimlerin metin olarak paylaşılmasına, ön işlemcinin tip bilmemesine ve uyarının nerede doğduğuna. Temel Sözdizim konusu aynı soruyu dilin kendi yapılarına taşıdı: bir tipin taşıdığı değere, bir adın görünürlüğü ile bir değerin ömrünün ayrı sorular olmasına, bir işlecin tipe göre anlam değiştirmesine, bir çağrının nerede çözüldüğüne, bir uzunluğun ne zaman bilindiğine ve bir kayıt tipinin alanlarının nasıl yerleştiğine. Kursun en çok tekrarlanan tek bulgusu şudur: **aynı kaynak metni, bir bilginin hangi aşamada elde bulunduğuna göre farklı davranır.** Bir dizi uzunluğu derlemede bilinir, bir dizgi uzunluğu koşumda; bir makro tip bilmez, bir derleyici bilir; bir ad iki birimde aynı yazılır ama aynı nesne olmayabilir. Sıradaki kurs belleğe ve işaretçilere bakıyor: bir değerin nerede durduğu, kim tarafından ayrıldığı ve ne zaman bırakıldığı. C'de bu soruların hepsi kaynakta yazılıdır ve hiçbiri kendiliğinden denetlenmez.