---
title: 'Bellek Sızıntısı Tanısı'
source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/eszamansiz-javascript/bellek-sizintisi-tanisi'
course: 'Eşzamansız JavaScript ve Çalışma Zamanı'
language: tr
updated: '2026-08-17T18:09:44+00:00'
license: 'CC BY-SA 4.0'
---

# Bellek Sızıntısı Tanısı

Sızıntının istenmeyen erişilebilirlik olarak tanımı, eşzamansız kodda dört yaygın kaynak, öbek anlık görüntüsünün içeriği ve iki görüntüyü karşılaştırarak birikimi sayma yöntemi.

Toplayıcı erişilemeyen her nesneyi toplar. O halde bellek neden dolar? Yanıt tanımın
kendisindedir: toplanmayan nesneler **erişilebilir** nesnelerdir. Sızıntı, toplayıcının
kaçırdığı bellek değil, programın farkında olmadan tuttuğu bellektir.

Bu ders sızıntıyı ölçülebilir hale getirir. Önce eşzamansız kodda en sık görülen dört
kaynak tanınır, sonra öbek anlık görüntüsüyle birikim sayılır. Ölçüm akışının sızdıran ve
sınırlı iki sürümü aynı ölçütle karşılaştırılacak.

## Sızıntının Tanımı

**Bellek sızıntısı**, artık kullanılmayacak bir nesnenin köklerden erişilebilir kalmasıdır.
Tanımda iki parça vardır ve ikisi de gereklidir: nesne gereksizdir *ve* erişilebilirdir.

Bu tanım, sızıntı avını somut bir soruya indirger: **bu nesneye hangi başvuru zinciri
üzerinden ulaşılıyor?** Zincir bulunduğunda düzeltme de bellidir; zinciri kıran satır
yazılır.

Bir uyarı gerekir: artan bellek her zaman sızıntı değildir. Önbellek dolarken bellek
artar ve bu tasarımın gereğidir. Ayırt edici ölçüt, **artışın durup durmadığıdır**. Sınırlı
bir yapı bir noktada dengelenir; sızıntı doğrusal artmayı sürdürür.

## Eşzamansız Kodda Dört Kaynak

**Sınırsız birikim.** Her sonucu bir diziye ya da haritaya ekleyen ve hiç çıkarmayan kod.
Ölçüm akışında en sık görülen biçimdir: "geçmişi tutalım" ile başlar, sınır konmadığı için
sürer.

**Kaldırılmayan dinleyici.** Bir olay kaynağına eklenen ve hiç kaldırılmayan dinleyici,
kapattığı her şeyi kaynak yaşadığı sürece tutar. Aynı bileşen defalarca kaydolursa
dinleyici sayısı da doğrusal artar; çalışma zamanları belirli bir sayıdan sonra uyarı
verir.

**İptal edilmeyen zamanlayıcı.** Bekleyen bir zamanlayıcı köktür; geri çağrısının kapattığı
her değer bellekte kalır. Kendi kendini zamanlayan bir akış, durdurulmadıkça bunu süresiz
sürdürür.

**Sonuçlanmayan söz.** Beklemede kalan bir söz, kendisine bağlanmış geri çağrıları ve
onların kapattığı değerleri tutar.

Son kaynak en az görünen olduğu için gösterilmeye değer.

```js
const kayitDefteri = new FinalizationRegistry((ad) => {
  console.log("toplandı:", ad);
});

function bekleyenIs() {
  const tampon = { ad: "ölçüm tamponu" };
  kayitDefteri.register(tampon, "sonuçlanmayan sözün tuttuğu tampon");
  const soz = new Promise(() => {
    // Bu söz hiçbir zaman sonuçlanmaz.
  });
  soz.then(() => console.log("işlendi:", tampon.ad));
  return soz;
}

let bekleyen = bekleyenIs();

global.gc();
await new Promise((karar) => setTimeout(karar, 10));
global.gc();
console.log("söze başvuru sürerken toplama turu bitti");

bekleyen = null;
global.gc();
await new Promise((karar) => setTimeout(karar, 10));
global.gc();
await new Promise((karar) => setTimeout(karar, 10));
console.log("başvuru bırakıldıktan sonraki tur bitti");
```

```
$ node --expose-gc bekleyen.mjs
söze başvuru sürerken toplama turu bitti
toplandı: sonuçlanmayan sözün tuttuğu tampon
başvuru bırakıldıktan sonraki tur bitti
```

Başvuru zinciri şudur: modül değişkeni → beklemede söz → kayıtlı tepki → geri çağrının
kapanışı → tampon. Zincirin ilk halkası bırakıldığında tamamı toplandı.

Buradan çıkan pratik kural, iptal ve zaman aşımı dersini bellek tarafından tekrar
gerekçelendirir: her bekleyişin sonlanma güvencesi olmalıdır. Zaman aşımı yalnız bir
kullanıcı deneyimi kararı değil, bir bellek kararıdır.

## Öbek Anlık Görüntüsü

**Öbek anlık görüntüsü (heap snapshot)**, belirli bir andaki nesne çizgesinin kaydıdır:
düğümler nesnelerdir, kenarlar başvurulardır. Her düğüm için tip, ad ve boyut bilgisi
tutulur.

Görüntüde iki büyüklük ayrı ayrı okunur. **Sığ boyut**, nesnenin kendi kapladığı yerdir.
**Tutulan boyut**, nesne toplandığında geri kazanılacak toplam yerdir — yani yalnız o
nesne üzerinden erişilebilen her şeyin toplamı. Sızıntı avında anlamlı olan ikincisidir:
küçük bir nesne, büyük bir yapıyı tutuyor olabilir.

Görüntü, çalışma zamanının hata ayıklama arayüzünden alınır. Program içinden de
alınabilir; aşağıdaki işlev bunu yapar ve belirli bir sınıfın kaç örneğinin yaşadığını
sayar.

## İki Görüntüyü Karşılaştırmak

Tek bir görüntü "çok nesne var" der; sızıntıyı göstermez. Yöntem, aynı işi tekrarlayıp
görüntüleri karşılaştırmaktır:

1. İşlem başlamadan bir görüntü alınır — taban çizgisi.
2. İşlem birçok kez tekrarlanır.
3. İkinci görüntü alınır ve fark incelenir.

Beklenti, işlemin ürettiği geçici nesnelerin ikinci görüntüde bulunmamasıdır. Bulunuyorsa
ve sayıları tekrar sayısıyla orantılıysa, birikim vardır.

```js
import { Session } from "node:inspector/promises";

class Olcum {
  constructor(istasyon, deger) {
    this.istasyon = istasyon;
    this.deger = deger;
  }
}

async function ornekSayisi(sinifAdi) {
  const oturum = new Session();
  oturum.connect();
  const parcalar = [];
  oturum.on("HeapProfiler.addHeapSnapshotChunk", (ileti) => parcalar.push(ileti.params.chunk));
  await oturum.post("HeapProfiler.takeHeapSnapshot", { reportProgress: false });
  oturum.disconnect();

  const anlik = JSON.parse(parcalar.join(""));
  const alanlar = anlik.snapshot.meta.node_fields;
  const tipDizini = alanlar.indexOf("type");
  const adDizini = alanlar.indexOf("name");
  const nesneTipi = anlik.snapshot.meta.node_types[tipDizini].indexOf("object");

  let sayi = 0;
  for (let i = 0; i < anlik.nodes.length; i += alanlar.length) {
    const tip = anlik.nodes[i + tipDizini];
    const ad = anlik.strings[anlik.nodes[i + adDizini]];
    if (tip === nesneTipi && ad === sinifAdi) sayi += 1;
  }
  return sayi;
}

const gecmis = [];
function sizdiranIsle(olcum) {
  gecmis.push(olcum);
}

const pencere = [];
function sinirliIsle(olcum) {
  pencere.push(olcum);
  if (pencere.length > 10) pencere.shift();
}

console.log("1. anlık görüntü — Olcum örneği:", await ornekSayisi("Olcum"));

for (let i = 0; i < 500; i += 1) sizdiranIsle(new Olcum("A1", 21.4));
console.log("2. anlık görüntü — sızdıran işleyiciden sonra:", await ornekSayisi("Olcum"));

gecmis.length = 0;
for (let i = 0; i < 500; i += 1) sinirliIsle(new Olcum("A1", 21.4));
console.log("3. anlık görüntü — sınırlı işleyiciden sonra:", await ornekSayisi("Olcum"));
```

```
1. anlık görüntü — Olcum örneği: 0
2. anlık görüntü — sızdıran işleyiciden sonra: 500
3. anlık görüntü — sınırlı işleyiciden sonra: 10
```

Sayılar tanıyı doğrudan verir. Beş yüz ölçüm işlendi; sızdıran işleyiciden sonra beş
yüzünün beş yüzü de bellekte. Sınırlı işleyicide ise pencere boyu kadar — on — nesne
kaldı, geri kalanı toplandı.

Ölçütün gücü, oranın kendisindedir: örnek sayısı işlem sayısıyla orantılı artıyorsa
sızıntı kesindir. Sabit bir üst sınırda duruyorsa yapı sınırlıdır.

Anlık görüntü almanın kendisi de bir çöp toplama turu tetikler; bu nedenle sayımda
yalnız gerçekten erişilebilir olan nesneler görünür. Sayının kararlı çıkmasının nedeni
budur.

## Tanıdan Düzeltmeye

Sayım, hangi sınıfın biriktiğini söyler; başvuru zincirini söylemez. Arayüz tabanlı
araçlarda zincir, "tutan yol" görünümüyle doğrudan okunur. Program içinden yapılan bir
sayımda ise zincir, kodun kendisinden çıkarılır: nesneyi hangi yapı tutuyor, o yapı
neden büyüyor.

Düzeltme üç kalıptan birine indirgenir. Sınır koymak — pencere, kapasiteli önbellek,
en eski girdiyi düşüren politika. Bağı kaldırmak — dinleyiciyi kaldırmak, zamanlayıcıyı
iptal etmek, isteği durdurmak. Zayıf başvuruya geçmek — eşlemenin ömrü anahtar nesnenin
ömrüne bağlıysa.

## Özet

- Sızıntı, gereksiz bir nesnenin köklerden erişilebilir kalmasıdır; toplayıcı kusuru değil
  program kusurudur.
- Eşzamansız kodda dört yaygın kaynak vardır: sınırsız birikim, kaldırılmayan dinleyici,
  iptal edilmeyen zamanlayıcı ve sonuçlanmayan söz.
- Öbek anlık görüntüsü nesne çizgesinin kaydıdır; sızıntı avında tutulan boyut sığ boyuttan
  daha bilgilendiricidir.
- Tanı tek görüntüyle değil, aynı işlemin tekrarından önce ve sonra alınan iki görüntünün
  karşılaştırılmasıyla konur.
- Örnek sayısı tekrar sayısıyla orantılı artıyorsa sızıntı vardır; sabit bir sınırda
  duruyorsa yapı sınırlıdır.

## Sonraki Adım

Bellek tarafı tamamlandı. Geriye zaman tarafı kalıyor: bir program bellek sızdırmadan da
yavaş olabilir. Sonraki ders ana iş parçacığının zaman çizelgesini okur — uzun görevin
tanımı, olay döngüsü gecikmesinin ne anlama geldiği, örnekleyici profilcinin ne kaydettiği
ve uzun bir işi bölerek araya sıra vermenin gözlenebilir etkisi.