---
title: 'Erişilebilirlik Testi'
source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/frontend-kalitesi/erisilebilirlik-testi'
course: 'Frontend Kalitesi'
language: tr
updated: '2026-08-17T18:09:21+00:00'
license: 'CC BY-SA 4.0'
---

# Erişilebilirlik Testi

Otomatik denetleyicinin karar verebildiği kural sınıfları, ölçütlerin otomatikleştirilebilirlik dağılımı, gerçek bulgularda kaçan oranı ve elle doğrulamanın maliyete göre sıralanmış düzeni.

Önceki derslerin denetimlerinin çoğu bir betikle çalıştı: erişilebilir ad hesabı, sekme
sırası, düzlem kusurları ve kontrast oranları girdi verilip çıktı alınan hesaplardı. Bu,
kaçınılmaz bir soruyu getirir. Erişilebilirliğin ne kadarı bir programa yaptırılabilir ve
geriye ne kalır?

Sorunun yanıtı iki sayıdır ve ikisi de bu derste hesaplanacak: ölçütlerin ne kadarının
makinece karar verilebildiği, ve bir arayüzdeki gerçek kusurların ne kadarının otomatik
denetimle bulunduğu. İki sayı birbirinden farklıdır ve ikincisi daha önemlidir.

## Otomatik Denetleyici Ne Yapar

Bir **otomatik erişilebilirlik denetleyicisi**, çizilmiş belgeyi ve ondan türetilen
erişilebilirlik ağacını okur, hesaplanmış biçem değerlerine bakar ve bir kural kümesini
uygular. Uygulayabildiği kurallar dört sınıfa girer.

**Varlık kuralları.** Bir bildirimin bulunup bulunmadığına bakar: görselde alternatif metin
özniteliği var mı, etkileşimli ögenin erişilebilir adı boş mu, belgede dil bildirimi var mı.

**Biçim geçerliliği kuralları.** Yazılan bildirimin tanımlı olup olmadığına bakar: rol adı
tanımlı bir rol mü, kullanılan durum o rolde geçerli mi, `aria-labelledby` var olan bir
kimliğe mi başvuruyor, aynı kimlik belgede iki kez mi geçiyor.

**Hesaplanabilir değer kuralları.** Sayısal bir eşiği doğrudan hesaplar: düz renkli iki
katman arasındaki kontrast oranı, `tabindex` değerlerinden türeyen sekme sırası, dokunma
hedefinin boyutu.

**Teklik ve tutarlılık kuralları.** Belge ölçeğinde sayar: birden çok `main` yer imi var mı,
başlık düzeyleri atlanmış mı, aynı türden adsız yer imi birden fazla mı.

Bu dört sınıfın ortak özelliği, kararın **belgeden okunabilir** olmasıdır. Kararın niyete,
anlama ya da zaman içindeki bir etkileşim dizisine bağlı olduğu yerde kural yazılamaz.

## Ölçütler ve Bulgular

Aşağıdaki betik iki hesabı birlikte yapıyor: ölçütlerin otomatikleştirilebilirlik dağılımı
ve önceki derslerde Kuzey Yamaç arayüzünde bulunan gerçek kusurlarda otomatik denetimin
bulma oranı.

```js
// kapsam.mjs — olcutlerin otomatiklestirilebilirlik siniflari ve gercek bulgularda kapsam

// sinif: "otomatik" (makinece kararlanabilir) | "kismi" (bir bolumu) | "elle"
const OLCUT = [
  ["1.1.1", "Metin Olmayan İçerik", "kismi"],
  ["1.3.1", "Bilgi ve İlişkiler", "kismi"],
  ["1.3.5", "Girdi Amacının Belirlenmesi", "kismi"],
  ["1.4.1", "Renk Kullanımı", "elle"],
  ["1.4.3", "Kontrast (En Az)", "kismi"],
  ["1.4.4", "Metnin Yeniden Boyutlandırılması", "elle"],
  ["1.4.11", "Metin Dışı Kontrast", "kismi"],
  ["1.4.12", "Metin Aralığı", "kismi"],
  ["2.1.1", "Klavye", "elle"],
  ["2.1.2", "Klavye Tuzağı Yok", "elle"],
  ["2.4.1", "Blokları Atlama", "kismi"],
  ["2.4.2", "Sayfa Başlığı", "otomatik"],
  ["2.4.3", "Odak Sırası", "elle"],
  ["2.4.4", "Bağlantı Amacı", "kismi"],
  ["2.4.6", "Başlıklar ve Etiketler", "elle"],
  ["2.4.7", "Odak Görünür", "kismi"],
  ["2.5.3", "Addaki Etiket", "kismi"],
  ["3.1.1", "Sayfanın Dili", "otomatik"],
  ["3.2.2", "Girdide Değişim", "elle"],
  ["3.3.1", "Hata Tanımlama", "kismi"],
  ["3.3.2", "Etiketler veya Yönergeler", "kismi"],
  ["4.1.2", "Ad, Rol, Değer", "kismi"],
  ["4.1.3", "Durum İletileri", "elle"],
];

const sayim = {};
for (const [, , s] of OLCUT) sayim[s] = (sayim[s] ?? 0) + 1;
console.log("olcut sinifi  sayi  oran");
for (const s of ["otomatik", "kismi", "elle"]) {
  console.log(`${s.padEnd(13)} ${String(sayim[s]).padStart(4)}  ${((100 * sayim[s]) / OLCUT.length).toFixed(1)}%`);
}
console.log(`toplam        ${String(OLCUT.length).padStart(4)}`);

// Kuzey Yamac arayuzunde onceki derslerde bulunan gercek kusurlar
// [bulgu, olcut, otomatik denetleyici yakalar mi]
const BULGU = [
  ["simge dugmesinde bos alternatif metin", "4.1.2", true],
  ["aria-labelledby gecersiz kimlige basvuruyor", "4.1.2", true],
  ["aria-label gorunen etiketi bastiriyor", "2.5.3", true],
  ["role=button odak almiyor", "2.1.1", true],
  ["odaklanabilir oge aria-hidden tasiyor", "4.1.2", true],
  ["veri tablosunda role=presentation", "1.3.1", false],
  ["arti tabindex degeri", "2.4.3", true],
  ["odak sirasi gorsel sirayla uyusmuyor", "2.4.3", false],
  ["pencereden klavyeyle cikilamiyor", "2.1.2", false],
  ["pencere kapaninca odak donmuyor", "2.4.3", false],
  ["adsiz ikinci gezinme yer imi", "1.3.1", true],
  ["baslik duzeyi atlanmis", "1.3.1", true],
  ["baglamdan kopuk baglanti metni", "2.4.4", true],
  ["ayni metin iki farkli hedefe gidiyor", "2.4.4", false],
  ["atilgan duyuru bekleyeni atiyor", "4.1.3", false],
  ["alan kenarligi 3:1 esiginin altinda", "1.4.11", false],
  ["metin kontrasti 4.5:1 esiginin altinda", "1.4.3", true],
  ["nitelik yalniz renkle bildiriliyor", "1.4.1", false],
];

const yakalanan = BULGU.filter(([, , y]) => y).length;
console.log(`\ntoplam bulgu: ${BULGU.length}, otomatik yakalanan: ${yakalanan}, kacan: ${BULGU.length - yakalanan}`);
console.log(`otomatik denetimin bulma orani: ${((100 * yakalanan) / BULGU.length).toFixed(1)}%`);

console.log("\notomatik denetimin kacirdiklari:");
for (const [b, o, y] of BULGU) {
  if (!y) console.log(`  ${o.padEnd(7)} ${b}`);
}

// Kacanlarin hangi elle sinamayla bulundugu
const SINAMA = {
  "veri tablosunda role=presentation": "isaretleme okumasi",
  "odak sirasi gorsel sirayla uyusmuyor": "klavye turu",
  "pencereden klavyeyle cikilamiyor": "klavye turu",
  "pencere kapaninca odak donmuyor": "klavye turu",
  "ayni metin iki farkli hedefe gidiyor": "duzlem incelemesi",
  "atilgan duyuru bekleyeni atiyor": "gorev denemesi",
  "alan kenarligi 3:1 esiginin altinda": "durum dizgesi denetimi",
  "nitelik yalniz renkle bildiriliyor": "renksiz goruntu sinamasi",
};
const sinamaSayim = {};
for (const [b, , y] of BULGU) {
  if (y) continue;
  const s = SINAMA[b];
  sinamaSayim[s] = (sinamaSayim[s] ?? 0) + 1;
}
console.log("\nkacanlari bulan elle sinamalar:");
for (const [s, n] of Object.entries(sinamaSayim).sort((a, b) => b[1] - a[1])) {
  console.log(`  ${s.padEnd(26)} ${n} bulgu`);
}
```

```
olcut sinifi  sayi  oran
otomatik         2  8.7%
kismi           13  56.5%
elle             8  34.8%
toplam          23

toplam bulgu: 18, otomatik yakalanan: 10, kacan: 8
otomatik denetimin bulma orani: 55.6%

otomatik denetimin kacirdiklari:
  1.3.1   veri tablosunda role=presentation
  2.4.3   odak sirasi gorsel sirayla uyusmuyor
  2.1.2   pencereden klavyeyle cikilamiyor
  2.4.3   pencere kapaninca odak donmuyor
  2.4.4   ayni metin iki farkli hedefe gidiyor
  4.1.3   atilgan duyuru bekleyeni atiyor
  1.4.11  alan kenarligi 3:1 esiginin altinda
  1.4.1   nitelik yalniz renkle bildiriliyor

kacanlari bulan elle sinamalar:
  klavye turu                3 bulgu
  isaretleme okumasi         1 bulgu
  duzlem incelemesi          1 bulgu
  gorev denemesi             1 bulgu
  durum dizgesi denetimi     1 bulgu
  renksiz goruntu sinamasi   1 bulgu
```

İlk tablo ölçüt tarafını veriyor: yirmi üç ölçütün yalnızca ikisi baştan sona makinece
karar verilebiliyor. Çoğunluk **kısmi** sınıftadır ve bu sınıfın anlamı yanlış okunmaya
açıktır. Kısmi olan bir ölçütte otomatik denetim yalnızca **başarısızlık** bildirebilir;
başarı bildiremez. Alternatif metin özniteliğinin bulunması 1.1.1 ölçütünün karşılandığını
göstermez, yalnızca özniteliğin var olduğunu gösterir.

İkinci tablo daha somut olanıdır: bu kurstaki altı derste bulunan on sekiz gerçek kusurdan
onu otomatik denetimle yakalanıyor, sekizi kaçıyor. Oran arayüze göre değişir; sabit olan,
kaçanların **hangi türden** olduğudur.

## Kaçanların Ortak Özelliği

Kaçan sekiz bulgu üç kümeye ayrılıyor ve üçü de yapısal olarak otomatikleştirilemez.

**Anlam kararı gerektirenler.** Bir tablonun veri mi taşıdığı yoksa düzen amaçlı mı olduğu
belgeden okunamaz; sunumsal rol yazılmış bir tabloda denetleyici yazarın niyetini
bilemez. Aynı metnin iki farklı hedefe gitmesi de böyledir: iki bağlantı ayrı şeylere
gidiyorsa kusur, aynı şeyin iki kopyasına gidiyorsa değil.

**Zaman içinde bir dizi gerektirenler.** Klavye tuzağı, pencere kapandığında odağın
dönmemesi ve atılgan duyurunun bekleyeni atması tek bir belge durumuna bakılarak
görülemez; bir etkileşim dizisi çalıştırılmadan ortaya çıkmaz. Bunlar denetlenebilir —
Klavye Erişimi dersindeki durum makinesi tam olarak bunu yaptı— ama denetlenmeleri için
bileşenin davranışının modellenmesi ya da gerçek bir akışın yürütülmesi gerekir.

**Çizim sonucuna bağlı olanlar.** Kenarlığın karşıtlığı, gölge ve saydamlık katmanları
altında ölçüldüğünde iki düz rengin oranı olmaktan çıkar; geçiş dolgusu ya da görsel
üzerindeki metinde tek bir kontrast değeri yoktur. Rengin tek kanal olup olmadığı ise
bilginin hangi kanallarla verildiği sorusudur ve belgede bir bildirim olarak durmaz.

## Elle Doğrulamanın Sırası

Elle doğrulama, sınırsız bir gözden geçirme değildir; maliyete göre sıralanmış beş
adımdır. Sıralama, önce ucuz olanın çok bulgu üretmesine dayanır.

**Klavye turu.** Sekme tuşuyla sayfanın başından sonuna gidilir. Dört şeye bakılır: her
durakta odak görünüyor mu, sıra ekrandaki sırayla uyuşuyor mu, açılan her bileşenden
klavyeyle çıkılabiliyor mu, kapanışta odak nereye dönüyor. Kaçan sekiz bulgunun üçünü tek
başına bu adım buluyor ve hiçbir araç gerektirmiyor.

**Ölçekleme sınaması.** Metin iki katına büyütülür ve arayüz aynı görevle kullanılmaya
çalışılır. Kırpılan metin, üst üste binen kutu ve kaybolan denetim bu adımda görünür.

**İşaretleme okuması.** Bileşenin ürettiği işaretleme okunur: rol doğru mu, durum
güncelleniyor mu, ad hangi kaynaktan geliyor. Bu adım anlam kararı gerektiren kusurları
bulur.

**Düzlem incelemesi.** Yer imi listesi, başlık ana hattı ve bağlantı listesi ayrı ayrı
çıkarılıp okunur. Liste bağlamından koparılmış hâliyle anlaşılıyor mu?

**Görev denemesi.** Arayüz görmeden ve fare kullanmadan bir görev uçtan uca tamamlanır —
ölçüm listesini süzmek, bir düzeltme bildirmek, sonucu doğrulamak. Bu en pahalı adımdır ve
diğer dördünün bulamadığını bulur: bilginin **yeterli** olup olmadığını.

## Testi Sürece Bağlamak

Tek seferlik bir denetim, bir sonraki değişiklikte geçersizleşir. Denetimin sürece bağlanma
yolu üç katmanlıdır.

Bileşen ölçeğinde, bir bileşenin ürettiği rol ve erişilebilir ad bir sınamayla sabitlenir:
bileşen çizildiğinde ağaçta düğme rolü ve beklenen ad bulunmalıdır. Bu sınamalar
işaretleme yapısına değil, ağaçtaki karşılığa bakar; bileşenin içi yeniden yazıldığında da
geçerli kalır. Aynı yaklaşım Test ve İzleme konusundaki kullanıcı merkezli sorguların
temelidir.

Sayfa ölçeğinde, otomatik denetleyici yayın öncesi çalıştırılır ve bulduğu her başarısızlık
yayını durdurur. Erişilebilirlik Standartları dersindeki bütçe biçimi burada işler:
karşılanmamış A ve AA ölçüt sayısı sıfır olmalıdır, bilinen istisnalar ölçüt numarası ve
tarihle açık bir listede durur.

Sürüm ölçeğinde, elle doğrulamanın beş adımı her yayında değil, arayüzün değişen
bölümlerinde uygulanır. Yeni bir bileşen eklendiğinde klavye turu ve işaretleme okuması
zorunludur; görev denemesi daha seyrek yapılır.

## Sıfır Hatanın Anlamı

Otomatik denetimin hiçbir bulgu üretmemesi, arayüzün erişilebilir olduğunu göstermez. Bu
cümle bu dersin sonucudur ve iki yönü vardır.

Birincisi, hesaplanan oran: bu arayüzde bulguların yüzde 55.6'sı yakalandı, kalanı
yakalanmadı. İkincisi, denetleyicinin **yanlış alarm** de üretebilmesidir. Bir geçiş
dolgusu üzerindeki metin, tek bir zemin rengi varsayılarak eşiğin altında bildirilebilir;
doğru kurulmuş bir bileşen, tanımadığı bir örüntü nedeniyle işaretlenebilir. Her bulgunun
insan tarafından doğrulanması gerekir.

Otomatik denetimin değeri, gerileme yakalamasındadır. Bir kez düzeltilmiş bir kusurun geri
gelmesini ucuza engeller ve elle doğrulamanın zamanını, yalnızca elle bulunabilecek
kusurlara ayırır.

## Özet

- Otomatik denetleyici dört sınıf kural uygular: varlık, biçim geçerliliği, hesaplanabilir
  değer ve teklik–tutarlılık; hepsinde karar belgeden okunabilir olmalıdır.
- Ölçütlerin çoğunluğu kısmi sınıftadır ve kısmi ölçütlerde otomatik denetim yalnızca
  başarısızlık bildirebilir, başarı bildiremez.
- Bu kursta bulunan on sekiz gerçek kusurun onu otomatik yakalanıyor, sekizi kaçıyor;
  kaçanlar anlam kararı, zaman içinde bir dizi ya da çizim sonucu gerektirenlerdir.
- Elle doğrulama maliyete göre sıralanır: klavye turu, ölçekleme sınaması, işaretleme
  okuması, düzlem incelemesi ve görev denemesi.
- Denetim üç ölçekte sürece bağlanır: bileşende rol ve ad sınaması, sayfada yayını durduran
  otomatik denetim, sürümde elle doğrulamanın değişen bölümlere uygulanması.
- Otomatik denetimin sıfır bulgu üretmesi uygunluk kanıtı değildir; denetleyici yanlış
  bildirim de üretir ve asıl değeri gerileme yakalamaktır.

## Sonraki Adım

Kalitenin iki ekseni bu noktada ölçülebilir hâle geldi. Başarım bir bütçeye, erişilebilirlik
bir ölçüt kümesine bağlandı; ikisi de sayılıyor ve ikisi de gerileme tanımı taşıyor. Üçüncü
bir eksen kaldı ve öncekilerden farklı bir soru soruyor.

Erişilebilirlik, arayüzün taşıdığı bilginin kullanıcıya ulaşmasını sağlar. Sonraki konu ters
yöndeki akışı ele alır: kullanıcıdan gelen metnin arayüze girmesini. Ölçüm giriş formundaki
açıklama alanına yazılan metin, ölçüm listesinde başkalarına gösterilir. O metin sayfaya
yazıldığında **veri olarak mı** yoksa **kod olarak mı** işlenir? Ayrımın kaybolduğu yerde
kullanıcıyı arayüzün kendisinden korumak gerekir. İstemci Tarafı Güvenlik konusunun ilk
dersi, Siteler Arası Betik Çalıştırma, bu ayrımın nasıl kaybolduğunu ve çıktı kaçırmanın
onu nasıl geri kurduğunu ele alır.