--- title: 'Risk Odaklı Modelleme' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/guvenli-yasam-dongusu/risk-odakli-modelleme' course: 'Güvenli Geliştirme Yaşam Döngüsü' language: tr updated: '2026-08-17T18:06:43+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Risk Odaklı Modelleme Senaryo temelli modellemenin kapsama ölçümü: beş senaryonun 51 tehdit üretmesi, bunun 39'unun sistematik kümeyle kesişmesi ve 12'sinin hiçbir tek öğede tanımlı olmayan zincir tehdidi olması, senaryoların sistematik kümenin %63,9'unu kaçırması, kaçırılanın 24'ünün hizmet engelleme kategorisinde olması, senaryo yönteminin dakikada 0,234 tehditle sistematik üretimin 1,44 katı hızda çalışması ve iki yöntemin birleşiminin 120 tehdide çıkması. Sistematik üretim öğeden başlar: her kutuya, her oka ve her depoya aynı sorular sorulur. Yüz sekiz anlamlı tehdidin her biri **bir öğe ile bir kategorinin kesişimidir**; hiçbiri iki öğenin birlikte kullanılmasından doğmaz. Oysa gerçek zarar çoğunlukla tek bir öğede değil, birkaç öğenin arka arkaya kullanılmasında oluşur. Bu kalemleri bulmanın yolu öğeden değil **hedeften** başlamaktır: saldıran taraf ne elde etmek ister ve oraya hangi yoldan gider. Bu ders senaryo temelli modellemeyi aynı çizgede koşturur ve tek soruyu sorar — senaryolar kaç tehdit buluyor, sistematik yöntemin bulduğunun kaçını kaçırıyor, ikisinin kesişimi ne. ## Senaryo Bir Düğüm Dizisidir Senaryo, saldırgan bakışıyla kurulan bir yoldur; Güvenlik Gereksinimleri dersindeki **kötüye kullanım senaryosu** ile aynı köktendir, ama orada gereksinim yazmak için kullanılırdı, burada tehdit üretmek için kullanılıyor. Aşağıdaki senaryolar **modeldir** ve yalnızca **hangi öğelerin kullanıldığını** yazar; hiçbir adım nasıl yapıldığıyla anlatılmaz. Böyle bir senaryonun gerçek bir sistem üzerinde denenmesi, **yazılı yetki ve tanımlı kapsam olmadan hem yasadışı hem meslek dışıdır**. **TD13:** senaryo, bir saldırgan profilinden bir hedefe varan düğüm dizisidir. **TD14:** senaryonun dokunduğu öğeler, dizideki düğümler ve aralarındaki akışlardır. **TD15:** senaryo iki tür tehdit doğurur — dokunulan öğede senaryonun kategorisiyle örtüşen **öğe tehdidi**, ve ardışık iki düğümün birlikte kullanılmasından doğan **zincir tehdidi**; ikincisi tek öğe üzerinde tanımlı olmadığı için sistematik üretimde karşılığı yoktur. **TD16:** senaryo kurmanın bedeli senaryo başına sabit süre artı dokunulan öğe başına süredir. ```js // tehdit/senaryo.mjs — ayni cizge, bu kez hedeften geriye kurulan senaryolarla (model). // Senaryo yalnizca hangi ogelerin kullanildigini yazar; adimin nasil yapildigi yazilmaz. // Gercek bir sistem, gercek bir uc ya da isleyen bir adim yoktur. const BOLGE = { internet: 0, saha: 1, "dis-uc": 2, ic: 3, yonetim: 4, veri: 5 }; export const DUGUM = Object.fromEntries(` abone D internet | denetim-kurumu D internet | sayac-cihazi D saha | saha-ekibi D saha abone-portali S dis-uc | toplama-ucu S dis-uc | saha-uygulamasi S saha dogrulayici S ic | faturalama S ic | is-emri S ic | rapor-ureteci S ic | kimlik-servisi S ic yonetim-konsolu S yonetim | olcum-deposu P veri | fatura-deposu P veri kimlik-deposu P veri | denetim-gunlugu P veri` .trim().split(/\s*[|\n]\s*/).map((r) => { const [ad, tur, bolge] = r.trim().split(/\s+/); return [ad, { ad, tur, bolge, duzey: BOLGE[bolge] }]; })); export const AKIS = ` abone abone-portali kimlik | abone-portali kimlik-servisi kimlik kimlik-servisi kimlik-deposu kimlik | abone-portali faturalama fatura faturalama fatura-deposu fatura | faturalama abone-portali fatura sayac-cihazi toplama-ucu olcum | toplama-ucu dogrulayici olcum dogrulayici olcum-deposu olcum | dogrulayici faturalama olcum saha-ekibi saha-uygulamasi kimlik | saha-uygulamasi is-emri emir is-emri saha-uygulamasi emir | is-emri olcum-deposu olcum saha-uygulamasi toplama-ucu olcum | yonetim-konsolu dogrulayici ayar yonetim-konsolu toplama-ucu ayar | yonetim-konsolu kimlik-servisi ayar rapor-ureteci olcum-deposu olcum | rapor-ureteci fatura-deposu fatura denetim-kurumu rapor-ureteci kimlik | rapor-ureteci denetim-kurumu fatura faturalama denetim-gunlugu kayit | kimlik-servisi denetim-gunlugu kayit is-emri denetim-gunlugu kayit | faturalama is-emri emir` .trim().split(/\s*[|\n]\s*/).map((r) => { const [kaynak, hedef, sinif] = r.trim().split(/\s+/); return { kaynak, hedef, sinif, ad: `${kaynak}->${hedef}` }; }); // Onceki dersin sistematik uretimi ayni kurallarla yeniden turetiliyor. const gelen = (d) => AKIS.filter((a) => a.hedef === d); const giden = (d) => AKIS.filter((a) => a.kaynak === d); const komsu = (d) => [...gelen(d), ...giden(d)]; const gizliSinif = (s) => s === "kimlik" || s === "fatura"; const isSinif = (s) => s === "olcum" || s === "fatura" || s === "emir"; export const OGE = Object.fromEntries([ ...Object.values(DUGUM).map((d) => [d.ad, { ad: d.ad, tur: d.tur, disaAcik: d.tur === "D" ? giden(d.ad).length > 0 : gelen(d.ad).some((a) => DUGUM[a.kaynak].duzey < d.duzey), gizli: komsu(d.ad).some((a) => gizliSinif(a.sinif)), kritik: komsu(d.ad).some((a) => isSinif(a.sinif)), cokRol: new Set(gelen(d.ad).map((a) => DUGUM[a.kaynak].bolge)).size >= 2, islem: d.tur === "P" || (d.tur === "D" ? giden(d.ad).length > 0 : giden(d.ad).some((a) => DUGUM[a.hedef].tur === "P")) }]), ...AKIS.map((a) => [a.ad, { ad: a.ad, tur: "A", disaAcik: DUGUM[a.kaynak].bolge !== DUGUM[a.hedef].bolge, gizli: gizliSinif(a.sinif), kritik: isSinif(a.sinif), cokRol: false, islem: false }]), ]); export const KATEGORI = ["kimlik-taklidi", "kurcalama", "inkar", "bilgi-ifsasi", "hizmet-engelleme", "yetki-yukseltme"]; const UYGULANIR = { D: ["kimlik-taklidi", "inkar"], S: KATEGORI, P: ["kurcalama", "inkar", "bilgi-ifsasi", "hizmet-engelleme"], A: ["kurcalama", "bilgi-ifsasi", "hizmet-engelleme"] }; const GECERLI = { "kimlik-taklidi": (o) => o.disaAcik, "kurcalama": (o) => o.tur !== "A" || o.disaAcik, "inkar": (o) => o.islem, "bilgi-ifsasi": (o) => o.gizli, "hizmet-engelleme": (o) => o.kritik, "yetki-yukseltme": (o) => o.cokRol }; export const anlamli = (o, k) => UYGULANIR[o.tur].includes(k) && GECERLI[k](o); export const SISTEMATIK = new Set(Object.values(OGE).flatMap((o) => KATEGORI.filter((k) => anlamli(o, k)).map((k) => `${o.ad}|${k}`))); // TD13: senaryo, bir saldirgan profilinden bir hedefe varan dugum dizisidir. Dizi yalnizca // hangi ogenin kullanildigini soyler; adimin nasil yapildigi yazilmaz. export const SENARYO = [ { ad: "abone-hesabi-devralma", profil: "dis", hedef: "kimlik-deposu", dizi: ["abone", "abone-portali", "kimlik-servisi", "kimlik-deposu"], kategori: ["kimlik-taklidi", "bilgi-ifsasi"] }, { ad: "fatura-tutarini-degistirme", profil: "abone", hedef: "fatura-deposu", dizi: ["abone", "abone-portali", "faturalama", "fatura-deposu"], kategori: ["kurcalama", "yetki-yukseltme"] }, { ad: "sahte-olcum-kaydi", profil: "saha", hedef: "olcum-deposu", dizi: ["sayac-cihazi", "toplama-ucu", "dogrulayici", "olcum-deposu"], kategori: ["kimlik-taklidi", "kurcalama"] }, { ad: "denetim-izini-bozma", profil: "ic-yetkili", hedef: "denetim-gunlugu", dizi: ["yonetim-konsolu", "kimlik-servisi", "denetim-gunlugu"], kategori: ["kurcalama", "inkar"] }, { ad: "toplu-fatura-verisi-cikarma", profil: "dis-kurum", hedef: "fatura-deposu", dizi: ["denetim-kurumu", "rapor-ureteci", "fatura-deposu"], kategori: ["kimlik-taklidi", "bilgi-ifsasi"] }, ]; // TD14: senaryonun dokundugu ogeler, dizideki dugumler ve aralarindaki akislardir. export function dokunulan(s) { const ler = [...s.dizi]; for (let i = 0; i + 1 < s.dizi.length; i++) ler.push(`${s.dizi[i]}->${s.dizi[i + 1]}`); return ler; } // TD15: senaryo iki tur tehdit dogurur. Oge tehdidi, dokunulan ogede senaryonun kategorisiyle // ortusen ve orada anlamli olan tehdittir. Zincir tehdidi ardisik iki dugumun birlikte // kullanilmasindan dogar; tek oge uzerinde tanimli olmadigi icin sistematik karsiligi yoktur. export const ogeTehditleri = (s) => dokunulan(s) .flatMap((a) => s.kategori.filter((k) => anlamli(OGE[a], k)).map((k) => `${a}|${k}`)); export const zincirTehditleri = (s) => s.dizi.slice(0, -1) .map((d, i) => `${d}=>${s.dizi[i + 1]}|zincir`); // TD16: senaryo kurmanin bedeli senaryo basina sabit sure arti dokunulan oge basina suredir. export const SENARYO_DK = 25, OGE_DK = 3; // Sistematik uretimin suresi de ayni girdilerden turetiliyor. export const HAM_SAYI = Object.values(OGE).reduce((a, o) => a + UYGULANIR[o.tur].length, 0); export const ELEME_DK = 1.5, YAZIM_DK = 4; ``` ```js // tehdit/kapsama.mjs — senaryo temelli uretim kac tehdit buluyor, sistematik uretimin // bulduklarinin kacini kaciriyor, ikisinin kesisimi ne. import { OGE, KATEGORI, SENARYO, SISTEMATIK, dokunulan, ogeTehditleri, zincirTehditleri, SENARYO_DK, OGE_DK, HAM_SAYI, ELEME_DK, YAZIM_DK } from "./senaryo.mjs"; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => (g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i]))).join("")); const OGE_T = new Set(SENARYO.flatMap(ogeTehditleri)); const ZINCIR = new Set(SENARYO.flatMap(zincirTehditleri)); const SENARYO_KUME = new Set([...OGE_T, ...ZINCIR]); const KESISIM = [...OGE_T].filter((t) => SISTEMATIK.has(t)); const YALNIZ_S = [...SISTEMATIK].filter((t) => !OGE_T.has(t)); const SENARYO_DAKIKA = SENARYO.length * SENARYO_DK + SENARYO.reduce((a, s) => a + dokunulan(s).length, 0) * OGE_DK; console.log(`${SENARYO.length} senaryo; senaryo kumesi ${SENARYO_KUME.size} tehdit ` + `(${OGE_T.size} oge tehdidi + ${ZINCIR.size} zincir tehdidi), sistematik kume ` + `${SISTEMATIK.size}; kesisim ${KESISIM.length}`); const A = [-28, -12, -17, 6, 11, 8, 10, 8]; console.log("\n1. senaryolar ve urettikleri"); yaz(A, "senaryo", "profil", "hedef", "adim", "dokunulan", "oge t.", "zincir t.", "dakika"); for (const s of SENARYO) { const d = dokunulan(s); yaz(A, s.ad, s.profil, s.hedef, s.dizi.length, d.length, ogeTehditleri(s).length, zincirTehditleri(s).length, SENARYO_DK + d.length * OGE_DK); } const B = [-22, 10, 16, 18]; console.log("\n2. iki yontemin kapsamasi"); yaz(B, "kume", "tehdit", "sistematigin %", "sistematige oran"); for (const [ad, n, p] of [ ["sistematik kume", SISTEMATIK.size, "-"], ["senaryo kumesi", SENARYO_KUME.size, "-"], ["kesisim", KESISIM.length, (KESISIM.length / SISTEMATIK.size * 100).toFixed(1)], ["yalniz senaryoda", SENARYO_KUME.size - KESISIM.length, "-"], ["yalniz sistematikte", YALNIZ_S.length, (YALNIZ_S.length / SISTEMATIK.size * 100).toFixed(1)], ["birlesim", SISTEMATIK.size + SENARYO_KUME.size - KESISIM.length, "-"], ]) yaz(B, ad, n, p === "-" ? "-" : p + " %", (n / SISTEMATIK.size).toFixed(2) + " x"); const C = [-20, 9, 10, 12, 12]; console.log("\n3. dakika basina bulunan tehdit"); yaz(C, "yontem", "tehdit", "dakika", "tehdit/dk", "kacirdigi"); const SISTEMATIK_DK = HAM_SAYI * ELEME_DK + SISTEMATIK.size * YAZIM_DK; for (const [ad, n, dk, kacan] of [ ["sistematik uretim", SISTEMATIK.size, SISTEMATIK_DK, ZINCIR.size], ["senaryo temelli", SENARYO_KUME.size, SENARYO_DAKIKA, YALNIZ_S.length], ["ikisi birlikte", SISTEMATIK.size + SENARYO_KUME.size - KESISIM.length, SISTEMATIK_DK + SENARYO_DAKIKA, 0], ]) yaz(C, ad, n, dk.toFixed(1), (n / dk).toFixed(3), kacan); const D = [-13, 12, 10, 11, 13]; console.log("\n4. senaryolarin kacirdigi tehditler nerede duruyor"); yaz(D, "oge turu", "sistematik", "kesisim", "kacirilan", "kacirilan %"); const TUR = { D: "dis varlik", S: "surec", P: "veri deposu", A: "veri akisi" }; for (const t of ["D", "S", "P", "A"]) { const s = [...SISTEMATIK].filter((x) => OGE[x.split("|")[0]].tur === t); const k = s.filter((x) => !OGE_T.has(x)); yaz(D, TUR[t], s.length, s.length - k.length, k.length, ((k.length / s.length) * 100).toFixed(1)); } const kat = KATEGORI.map((k) => ({ k, n: YALNIZ_S.filter((x) => x.endsWith("|" + k)).length })) .sort((a, b) => b.n - a.n); console.log(`kacirilan ${YALNIZ_S.length} tehdidin kategori dagilimi: ` + kat.map((x) => `${x.k} ${x.n}`).join(", ")); console.log(`${ZINCIR.size} zincir tehdidinin hicbiri sistematik uretimde yoktur; ` + `bunlar tek oge uzerinde tanimli degildir`); ``` ``` 5 senaryo; senaryo kumesi 51 tehdit (39 oge tehdidi + 12 zincir tehdidi), sistematik kume 108; kesisim 39 1. senaryolar ve urettikleri senaryo profil hedef adim dokunulan oge t. zincir t. dakika abone-hesabi-devralma dis kimlik-deposu 4 7 9 3 46 fatura-tutarini-degistirme abone fatura-deposu 4 7 8 3 46 sahte-olcum-kaydi saha olcum-deposu 4 7 9 3 46 denetim-izini-bozma ic-yetkili denetim-gunlugu 3 5 7 2 40 toplu-fatura-verisi-cikarma dis-kurum fatura-deposu 3 5 6 2 40 2. iki yontemin kapsamasi kume tehdit sistematigin % sistematige oran sistematik kume 108 - 1.00 x senaryo kumesi 51 - 0.47 x kesisim 39 36.1 % 0.36 x yalniz senaryoda 12 - 0.11 x yalniz sistematikte 69 63.9 % 0.64 x birlesim 120 - 1.11 x 3. dakika basina bulunan tehdit yontem tehdit dakika tehdit/dk kacirdigi sistematik uretim 108 666.0 0.162 12 senaryo temelli 51 218.0 0.234 69 ikisi birlikte 120 884.0 0.136 0 4. senaryolarin kacirdigi tehditler nerede duruyor oge turu sistematik kesisim kacirilan kacirilan % dis varlik 8 3 5 62.5 surec 40 17 23 57.5 veri deposu 12 6 6 50.0 veri akisi 48 13 35 72.9 kacirilan 69 tehdidin kategori dagilimi: hizmet-engelleme 24, kurcalama 19, inkar 11, bilgi-ifsasi 7, yetki-yukseltme 5, kimlik-taklidi 3 12 zincir tehdidinin hicbiri sistematik uretimde yoktur; bunlar tek oge uzerinde tanimli degildir ``` Sayılar **ölçüm** sınıfındadır; girdileri TD13–TD16'dır. ## Beş Senaryo, Elli Bir Tehdit Birinci tablo senaryoların kendi ölçüsünü verir. Beş senaryonun üçü dört adımlık, ikisi üç adımlıktır; dokunulan öğe sayısı yedi ile beş arasında değişir. Toplam **51 tehdit** çıkar ve bu sayının bileşimi asıl bulgudur: **39 öğe tehdidi ve 12 zincir tehdidi**. Kırk altı ile kırk dakika arasında değişen senaryo süreleri toplam 218 dakika eder. Sistematik üretimin 666 dakikasıyla karşılaştırıldığında bu, yaklaşık üçte birdir. Senaryolar daha az öğeye dokunur çünkü hedefe giden yol çizgenin tamamını dolaşmaz: beş senaryo birlikte 43 öğenin ancak bir bölümünü kullanır. ## Kesişim, Fark ve Birleşim İkinci tablo bu dersin ana ölçümüdür. Sistematik küme 108, senaryo kümesi 51 tehdittir. Kesişim **39'dur** — yani senaryoların bulduğu öğe tehditlerinin tamamı zaten sistematik kümededir. Bu beklenen bir sonuçtur: senaryo bir öğeye dokunduğunda o öğede anlamlı olan kategoriyi üretir, sistematik yöntem ise zaten bütün öğelerde bütün anlamlı kategorileri üretmiştir. **Yalnız senaryoda olan 12 tehdidin hepsi zincir tehdididir.** Bunlar iki düğümün birlikte kullanılmasından doğar ve tek öğe üzerinde tanımlı olmadıkları için sistematik üretimde hiçbir satıra düşmezler. Yöntemin yapısı gereği düşemezler de: soru "bu öğede ne olabilir" olduğu sürece "bu öğede elde edilenin şu öğede geçerli olması" hiç sorulmaz. **Yalnız sistematikte olan 69 tehdit** ise senaryoların gördüğü kümenin dışındadır ve sistematik kümenin **%63,9'unu** oluşturur. Beş senaryo çizgenin üçte birinden azına dokunur; geri kalanı hiç bakılmamış olarak kalır. Birleşim 120 tehdittir — sistematik kümenin 1,11 katı. İki yöntem birbirinin yerine geçmez; birleşimin sistematik kümeden büyük olmasının tek sebebi 12 zincir tehdididir. ## Neyi Kaçırıyor Dördüncü tablo kaçırılanın nerede durduğunu ayırır. Kaçırma oranı veri akışı öğelerinde en yüksektir: 48 tehdidin **35'i** kaçar (%72,9). Veri depolarında en düşüktür (%50,0), çünkü beş senaryonun beşi de bir depoda biter ve depolar senaryoların hedefidir. Kategori dağılımı daha keskindir. Kaçırılan 69 tehdidin **24'ü hizmet engelleme**, 19'u kurcalama, 11'i inkârdır; kimlik taklidi yalnız üç tehditle en az kaçırılan kategoridir. Sebep senaryo kurmanın kendi doğasındadır: senaryo bir hedefe **ulaşmayı** anlatır, hizmet engelleme ise hedefe ulaşmayı değil hizmeti durdurmayı amaçlar. Saldırgan bakışıyla kurulan senaryolar erişim peşindedir; erişim istemeyen tehdit sınıfı senaryo listesinde kendiliğinden yer almaz. Bu, senaryo yönteminin ölçülebilir kör noktasıdır. "Saldırganın gözünden bakalım" cümlesi kulağa kapsayıcı gelir, ama ölçüldüğünde bir kategoriyi neredeyse tamamen dışarıda bırakır. ## Dakika Başına Bulunan Tehdit Üçüncü tablo iki yöntemi aynı birimde karşılaştırır. Sistematik üretim 666 dakikada 108 tehdit bulur: dakikada **0,162**. Senaryo temelli üretim 218 dakikada 51 tehdit bulur: dakikada **0,234**, yani 1,44 kat daha hızlı. Bu oran tek başına okunduğunda yanıltıcıdır. Senaryo yönteminin verimli görünmesinin sebebi eleme yükünün olmamasıdır: senaryo hedeften geriye kurulduğu için ürettiği her tehdit zaten bir yolun üstündedir ve atılacak satır çıkmaz. Sistematik üretim ise 48 geçersiz tehdit için 72 dakika harcar. Verimliliği yaratan şey yöntemin zekâsı değil, **arama alanının küçüklüğüdür**. Son sütun bunun bedelini yazar. Sistematik üretim tek başına kullanıldığında 12 zincir tehdidini kaçırır; senaryo temelli üretim tek başına kullanıldığında **69** tehdit kaçırır. İkisi birlikte 884 dakikada 120 tehdit verir — dakikada 0,136, yani her iki yöntemden de yavaş. Kapsamanın tamamlanması dakika verimliliğini düşürür ve bu, ölçümün kendisinin verdiği karardır: **hızlı olan yöntem eksik olandır.** ## Özet - Senaryo, saldırgan profilinden hedefe uzanan bir düğüm dizisidir; beş senaryo 43 öğenin bir bölümüne dokunur ve 218 dakikada **51 tehdit** üretir. - Elli bir tehdidin 39'u öğe tehdidi, **12'si zincir tehdididir**; zincir tehditleri iki düğümün birlikte kullanılmasından doğar ve sistematik üretimde hiçbir karşılığı yoktur. - Kesişim 39'dur; senaryoların bulduğu öğe tehditlerinin tamamı sistematik kümenin içindedir. Senaryolar sistematik kümenin **%63,9'unu** (69 tehdit) kaçırır. - Kaçırılanın kategori dağılımı düzgün değildir: 24'ü hizmet engellemedir, yalnız 3'ü kimlik taklididir. Senaryo erişim peşinde olduğu için erişim istemeyen tehdit sınıfını dışarıda bırakır. - Senaryo yöntemi dakikada 0,234 tehditle sistematik üretimin 1,44 katı hızdadır, ama bu hız arama alanının küçüklüğünden gelir; ikisi birlikte 884 dakikada 120 tehdit verir. ## Sonraki Adım Zincir tehditleri bu dersin en dikkat çekici bulgusuydu: on iki kalem, hiçbir tek öğede tanımlı değil ve yalnız yol üzerinde görünüyor. Ama bu ders yolları yalnız **saydı**, aralarında bir sıralama yapmadı. Beş senaryonun beşi de listede eşit ağırlıkta durur. Gerçekte yollar eşit değildir. Bir hedefe birden çok yoldan gidilebilir ve bu yolların bazıları diğerlerinden ucuzdur; savunmanın ilgilendiği şey en pahalı yol değil, **en ucuz yoldur**. Bunu sayabilmek için senaryoyu düz bir dizi olarak değil, hedeften geriye dallanan bir yapı olarak yazmak gerekir: kök hedef, alt hedefler ve önkoşullarıyla maliyetleri yazılmış yaprak adımlar. Sonraki ders bu yapıyı kurar, en ucuz yolun maliyetini hesaplar ve tek soruyu sorar: bir düğümü kapatmak ağacın maliyetini kaç kat artırır.