--- title: Sınırlama source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/guvenlik-operasyonlari/sinirlama' course: 'Güvenlik Operasyonları ve Olay Müdahalesi' language: tr updated: '2026-08-17T18:08:42+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Sınırlama Aynı olayda erken ve geç sınırlamanın kalem farkının hesaplanması: sekiz kısa ve dört uzun vadeli eylemin yedi düzende koşturulması, erken sınırlamanın 393. dakikada 10 kalemde durdurup 1.161 meşru iş kalemi kesmesine karşılık yalnız uzun vadeli sınırlamanın 765. dakikada 15 kalemde durup hiç kesmemesi, beş ek kalemin bedelinin ek kalem başına 232 meşru iş kalemi olması, uzun vadeli eylem yokken aynı kesmenin 11.687 kaleme çıkması ve yıllık dengede erken politikanın 9.171 meşru iş kalemine karşılık 30 ek kalem önlemesi. Önceki ders kapsamı ölçtü ve en iyi ölçüt 370. dakikada bir karar üretti. O derste sınırlama tek bir eylemdi: kapsamdaki her varlığa aynı biçimde uygulandı ve erişim durdu. Bu ders o basitleştirmeyi kaldırır. Sınırlama tek bir eylem değildir; farklı dakikalarda devreye giren, farklı varlıkları kapatan ve farklı bedeller üreten bir eylem kümesidir. Ayrım kısa vadeli ile uzun vadeli sınırlama arasındadır. Kısa vadeli eylem dakikalar içinde uygulanır ve uygulandığı andan itibaren o varlıklardaki meşru işi de durdurur. Uzun vadeli eylem saatler sonra devreye girer, meşru işi kesmez ve kısa vadeli kesmeyi kaldırır. Bu dersin ölçtüğü şey bu iki türün aynı olaydaki kalem farkıdır. ## Sınırlama Eylemleri **OM15:** Sınırlama kümesi sekiz kısa ve dört uzun vadeli eylemden oluşur; her eylem karar anından belirli bir dakika sonra devreye girer, belirli varlıkları kapatır ve belirli sayıda kalemin elle yeniden kurulmasını gerektirir. **OM16:** Erişim, o an etkilenmiş bütün varlıklar kapatıldığında durur; kapatılmamış tek bir etkilenmiş varlık kalırsa erişim sürer. **OM17:** Her varlık sınıfının saatlik meşru iş kalemi vardır — toplayıcı 12, doğrulayıcı 26, faturalama 18, portal 40, iş emri 9, saha ucu 4, yedek deposu ve konsol 2. **OM18:** Kısa vadeli sınırlama, aynı varlığı kapsayan ilk uzun vadeli eylem devreye girene kadar sürer; böyle bir eylem yoksa 2.880 dakikalık ölçüm penceresinin sonuna kadar sürer. **OM19:** Karar anı önceki dersten gelir: 370. dakika. **OM20:** Uzun vadeli eylem meşru işi kesmez, ama elle yeniden kurulacak kalem üretir. **OM21:** Yılda 24 doğrulanmış uyarının altısı gerçek olaydır; erken kesme politikasında kısa vadeli sınırlama doğrulamadan önce uygulanır ve gerçek olmayan uyarıda doğrulama süresi boyunca sürer. ```js // sinirlama/model.mjs — sinirlama modeli: gercek bir olay ya da ag yok. Erisim egrisi, // sinirlama eylemleri ve mesru is hizlari veri yapisidir; sureler kurgu verilerdir. export const KARAR = 370, PENCERE = 2880; // onceki dersin karar ani; olcum penceresi (dk) // erisim egrisi: [dakika, varlik, kalem adi] (onceki dersle ayni veri) export const ERISIM = [ [0, "toplayici-03", "uzerinde calistirma"], [26, "toplayici-03", "yerel kimlik deposu"], [58, "dogrulayici-01", "hizmet hesabi"], [95, "toplayici-07", "toplayici devri"], [134, "toplayici-11", "toplayici devri"], [171, "dogrulayici-02", "ikinci dogrulayici"], [214, "faturalama-01", "okuma ucu"], [263, "portal-01", "abone kopyasi"], [318, "isemri-01", "is emri kuyrugu"], [372, "uc-01", "yonetim kanali"], [441, "depo-01", "yedek listeleme"], [505, "faturalama-01", "arsiv disari aktarma"], [588, "toplayici-09", "ikinci bolge kumesi"], [676, "konsol-01", "konsol okuma"], [762, "portal-02", "ikinci portal kopyasi"], [845, "depo-01", "yedek disari aktarma"], [951, "faturalama-02", "ikinci faturalama ucu"], [1088, "konsol-01", "konsol yazma yetkisi"]]; export const kalem = (dk) => ERISIM.filter(([t]) => t <= dk); export const etkilenen = (dk) => [...new Set(kalem(dk).map(([, v]) => v))]; const say = (on, n) => Array.from({ length: n }, (_, i) => `${on}-${String(i + 1).padStart(2, "0")}`); export const TOPLAYICI = say("toplayici", 12), DOGRULAYICI = say("dogrulayici", 3); export const HESAP = [...TOPLAYICI, ...DOGRULAYICI]; // ortak hizmet hesabini kullananlar export const UYGULAMA = [...say("faturalama", 2), ...say("portal", 2), "isemri-01"]; export const KAPSAM = ["toplayici-03", "toplayici-07", "toplayici-11", "dogrulayici-01", "dogrulayici-02", "faturalama-01"]; // onceki derste dogrulanan kapsam // varlik sinifi basina saatlik mesru is kalemi (veri) export const MESRU = { toplayici: 12, dogrulayici: 26, faturalama: 18, portal: 40, isemri: 9, uc: 4, depo: 2, konsol: 2 }; export const saatlik = (kume) => kume.reduce((s, a) => s + (MESRU[a.split("-")[0]] ?? 0), 0); // sinirlama eylemi: ad, tur, karardan sonra uygulanma dakikasi, kapattigi varlik, // elle yeniden kurulacak kalem export const SAHA = say("uc", 8), TUMU = [...HESAP, ...UYGULAMA, ...SAHA, "depo-01", "konsol-01"]; export const EYLEM = { hesapKilit: ["hizmet hesabini kilitleme", "kisa", 4, HESAP, 0], konsolKapat: ["yonetim kanalini kapatma", "kisa", 9, ["konsol-01"], 0], bolutKes: ["sube bolutunu kesme", "kisa", 11, TOPLAYICI, 0], depoKilit: ["yedek deposunu salt okunura alma", "kisa", 13, ["depo-01"], 0], uygulamaKilit: ["uygulama ucunu salt okunura alma", "kisa", 16, UYGULAMA, 0], kapsamKes: ["dogrulanan kapsami agdan alma", "kisa", 19, KAPSAM, 0], sahaAyir: ["saha uclarini agdan alma", "kisa", 23, SAHA, 0], disKes: ["merkezi hattin dis baglantisini kesme", "kisa", 31, TUMU, 0], hesapAnahtar: ["hizmet hesabini yeniden anahtarlama", "uzun", 214, HESAP, 15], bolutKural: ["bolutleme kuralini kalicilastirma", "uzun", 286, [...TOPLAYICI, "konsol-01"], 4], uygulamaYama: ["uygulama ucunu yamalama", "uzun", 341, [...UYGULAMA, "depo-01"], 5], ucKur: ["uc noktayi yeniden kurma", "uzun", 395, [...SAHA, ...KAPSAM], 6], }; export const e = (k) => { const [ad, tur, dk, kume, elle] = EYLEM[k]; return { anahtar: k, ad, tur, dk, kume, elle }; }; // erisim, o an etkilenmis butun varliklar kapatildiginda durur export function uygula(karar, anahtarlar) { const sirali = anahtarlar.map(e).sort((a, b) => a.dk - b.dk); const kapali = new Set(); for (const y of sirali) { const t = karar + y.dk; for (const a of y.kume) kapali.add(a); if (etkilenen(t).every((a) => kapali.has(a))) return { t, kapali, duran: y }; } return { t: null, kapali, duran: null }; } // kisa vadeli sinirlama, ayni varliklari kapsayan uzun vadeli eylem devreye girene kadar surer export function olc(karar, anahtarlar) { const y = anahtarlar.map(e), s = uygula(karar, anahtarlar); const kisa = y.filter((x) => x.tur === "kisa"), uzun = y.filter((x) => x.tur === "uzun"); // her varlikta kisa vadeli kesme, o varligi kapsayan ilk uzun vadeli eylem devreye // girene kadar surer; boyle bir eylem yoksa olcum penceresinin sonuna kadar surer const kaldirma = (a) => Math.min(PENCERE, ...uzun.filter((u) => u.kume.includes(a)).map((u) => u.dk)); let kesilen = 0; const kesik = new Map(); for (const k of kisa) for (const a of k.kume) kesik.set(a, Math.min(kesik.get(a) ?? Infinity, k.dk)); for (const [a, bas] of kesik) kesilen += (MESRU[a.split("-")[0]] ?? 0) * Math.max(0, kaldirma(a) - bas) / 60; const son = s.t ?? karar + PENCERE; return { sinirlama: s.t, kalem: kalem(son).length, acik: s.t ? etkilenen(s.t).filter((a) => !s.kapali.has(a)).length : etkilenen(son).length, kesilen: Math.round(kesilen), elle: y.reduce((a, x) => a + x.elle, 0), kesikVarlik: kesik.size, kisa: kisa.length, uzun: uzun.length }; } ``` Ölçüm dosyası sekiz sınırlama düzenini aynı olayda ve aynı karar anında koşturur, sonra karar anını tarayarak erken ile geç sınırlamanın kalem farkını çıkarır. ```js // sinirlama/olc.mjs — ayni olayda erken ve gec sinirlamanin kalem farki: kisa vadeli // sinirlama kac mesru is kalemi kesiyor, uzun vadeli kac dakika sonra devreye giriyor, // o dakikalarda kac ek kaleme erisiliyor. import { KARAR, PENCERE, ERISIM, kalem, EYLEM, e, saatlik, olc } from "./model.mjs"; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => (g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i]))).join("")); const t0 = process.hrtime.bigint(); console.log(`karar ani ${KARAR}. dakika (onceki dersin en iyi kapsam olcutu); ` + `olcum penceresi ${PENCERE} dk`); console.log("\n1. sinirlama eylemleri"); const A = [-38, 7, 8, 9, 12, 7]; yaz(A, "eylem", "tur", "+dakika", "varlik", "mesru is/sa", "elle"); for (const k of Object.keys(EYLEM)) { const y = e(k); yaz(A, y.ad, y.tur, y.dk, y.kume.length, y.tur === "kisa" ? saatlik(y.kume) : "-", y.elle || "-"); } const DUZEN = { "dar kisa": ["kapsamKes"], "hesap kilidi": ["hesapKilit"], "tam kisa": ["kapsamKes", "uygulamaKilit", "sahaAyir"], "genis kisa": ["hesapKilit", "konsolKapat", "bolutKes", "depoKilit", "uygulamaKilit", "sahaAyir"], "dis baglantiyi kesme": ["disKes"], "yalniz uzun": ["hesapAnahtar", "bolutKural", "uygulamaYama", "ucKur"], "tam kisa + uzun": ["kapsamKes", "uygulamaKilit", "sahaAyir", "hesapAnahtar", "bolutKural", "uygulamaYama", "ucKur"], }; console.log(`\n2. ${Object.keys(DUZEN).length} sinirlama duzeni, ayni olay ve ayni karar ani`); const B = [-22, 12, 9, 8, 10, 13, 7]; yaz(B, "duzen", "sinirlama", "kalem", "acik", "kesik", "kesilen is", "elle"); const R = {}; for (const [ad, k] of Object.entries(DUZEN)) { const r = R[ad] = olc(KARAR, k); yaz(B, ad, r.sinirlama ?? "durmadi", `${r.kalem}/${ERISIM.length}`, r.acik, r.kesikVarlik, r.kesilen, r.elle || "-"); } console.log("\n3. ayni olayda erken ve gec sinirlama (karar ani taranir)"); const C = [-9, 11, 8, 11, 8, 10, 12, 12]; yaz(C, "karar", "erken dk", "kalem", "gec dk", "kalem", "ek kalem", "kesilen is", "is/ek kalem"); for (const karar of [311, 318, 370, 437, 656]) { const er = olc(karar, DUZEN["tam kisa + uzun"]), ge = olc(karar, DUZEN["yalniz uzun"]); const ek = ge.kalem - er.kalem; yaz(C, karar, er.sinirlama, er.kalem, ge.sinirlama, ge.kalem, ek, er.kesilen, ek ? (er.kesilen / ek).toFixed(0) : "-"); } // yillik uyari kumesi: 24 dogrulanmis uyarinin 6'si gercek olay (veri). Erken politikada // kisa vadeli sinirlama dogrulamadan once uygulanir ve yanlis uyaride DOGRULAMA kadar surer. const UYARI_YIL = 24, GERCEK = 6, DOGRULAMA = 30; const kesik = saatlik([...new Set(DUZEN["tam kisa + uzun"].flatMap((k) => e(k).tur === "kisa" ? e(k).kume : []))]); console.log(`\n4. yillik denge (${UYARI_YIL} dogrulanmis uyari, ${GERCEK} gercek olay; ` + `yanlis uyaride kesme ${DOGRULAMA} dk surer)`); const D = [-18, 15, 16, 13, 14]; yaz(D, "politika", "gercek olayda", "yanlis uyarida", "yil kesilen", "yil ek kalem"); const erY = olc(KARAR, DUZEN["tam kisa + uzun"]), geY = olc(KARAR, DUZEN["yalniz uzun"]); const yanlis = Math.round((UYARI_YIL - GERCEK) * kesik * DOGRULAMA / 60); yaz(D, "erken kesme", GERCEK * erY.kesilen, yanlis, GERCEK * erY.kesilen + yanlis, 0); yaz(D, "gec kesme", 0, 0, 0, GERCEK * (geY.kalem - erY.kalem)); console.log(` erken politikanin kalem basina bedeli: ` + `${((GERCEK * erY.kesilen + yanlis) / (GERCEK * (geY.kalem - erY.kalem))).toFixed(0)} mesru is kalemi`); console.log("\n5. gec sinirlamanin izin verdigi ek kalemler"); for (const [t, v, ad] of kalem(geY.sinirlama).filter(([t]) => t > erY.sinirlama)) yaz([-4, -12, -18, -28], "", `${t}. dakika`, v, ad); const ms = Number(process.hrtime.bigint() - t0) / 1e6; // ham olcum basilmaz, bant denetlenir console.log(`\nyedi duzen ve bes karar ani 500 ms bandinda: ${ms < 500 ? "evet" : "hayir"}`); ``` ``` karar ani 370. dakika (onceki dersin en iyi kapsam olcutu); olcum penceresi 2880 dk 1. sinirlama eylemleri eylem tur +dakika varlik mesru is/sa elle hizmet hesabini kilitleme kisa 4 15 222 - yonetim kanalini kapatma kisa 9 1 2 - sube bolutunu kesme kisa 11 12 144 - yedek deposunu salt okunura alma kisa 13 1 2 - uygulama ucunu salt okunura alma kisa 16 5 125 - dogrulanan kapsami agdan alma kisa 19 6 106 - saha uclarini agdan alma kisa 23 8 32 - merkezi hattin dis baglantisini kesme kisa 31 30 383 - hizmet hesabini yeniden anahtarlama uzun 214 15 - 15 bolutleme kuralini kalicilastirma uzun 286 13 - 4 uygulama ucunu yamalama uzun 341 6 - 5 uc noktayi yeniden kurma uzun 395 14 - 6 2. 7 sinirlama duzeni, ayni olay ve ayni karar ani duzen sinirlama kalem acik kesik kesilen is elle dar kisa durmadi 18/18 14 6 5054 - hesap kilidi durmadi 18/18 14 15 10641 - tam kisa 393 10/18 0 18 11687 - genis kisa 393 10/18 0 30 18323 - dis baglantiyi kesme 401 10/18 0 30 18186 - yalniz uzun 765 15/18 0 0 0 30 tam kisa + uzun 393 10/18 0 18 1161 30 3. ayni olayda erken ve gec sinirlama (karar ani taranir) karar erken dk kalem gec dk kalem ek kalem kesilen is is/ek kalem 311 330 9 706 14 5 1161 232 318 337 9 713 14 5 1161 232 370 393 10 765 15 5 1161 232 437 778 15 832 15 0 1161 - 656 997 17 1051 17 0 1161 - 4. yillik denge (24 dogrulanmis uyari, 6 gercek olay; yanlis uyaride kesme 30 dk surer) politika gercek olayda yanlis uyarida yil kesilen yil ek kalem erken kesme 6966 2205 9171 0 gec kesme 0 0 0 30 erken politikanin kalem basina bedeli: 306 mesru is kalemi 5. gec sinirlamanin izin verdigi ek kalemler 441. dakika depo-01 yedek listeleme 505. dakika faturalama-01 arsiv disari aktarma 588. dakika toplayici-09 ikinci bolge kumesi 676. dakika konsol-01 konsol okuma 762. dakika portal-02 ikinci portal kopyasi yedi duzen ve bes karar ani 500 ms bandinda: evet ``` Sayılar **ölçüm** sınıfındadır; girdileri yukarıdaki varsayımlardır. ## Sekiz Düzen, Aynı Olay İkinci tablo yedi düzeni aynı olayda ve aynı karar anında koşturur. İlk iki satır erişimi hiç durdurmaz. Dar kısa düzen altı varlığı keser, 5.054 meşru iş kalemi harcar ve on dört varlık açık kaldığı için on sekiz kalemin hepsine erişilir; hesap kilidi on beş varlığı keser ve 10.641 kalem harcar. Bu iki düzen kararın her iki yönünden de kaybeder: hem meşru iş kesilir hem erişim sürer. Tam kısa düzen üç eylemle 393. dakikada durdurur; erişilen kalem **on**dur ve açık varlık kalmaz. Geniş kısa düzen aynı dakikada durdurur ama otuz varlığı keser ve 18.323 kalem harcar; dış bağlantıyı kesmek 401. dakikada durdurur ve 18.186 kalem harcar. **Aynı sonucu veren üç düzenin bedeli 11.687 ile 18.323 arasında değişir.** Uzun vadeli eylemler kısa vadeli kesmenin süresini belirler. Tam kısa düzende uzun vadeli eylem yokken kesme ölçüm penceresinin sonuna kadar sürer ve 11.687 kalem harcar; dört uzun vadeli eylem eklendiğinde **1.161 kaleme** iner. Uzun vadeli eylem burada kısa vadeli sınırlamanın **bitiş tarihidir**. ## Erken ile Geç Arasındaki Fark Üçüncü tablo bu dersin ana ölçümüdür. Aynı olayda iki düzen karşılaştırılır: erken (tam kısa artı uzun) ve geç (yalnız uzun). Erken düzen 393. dakikada durdurur ve on kaleme erişilir; geç düzen 765. dakikada durdurur ve **on beş** kaleme erişilir. Fark beş kalem, bedeli 1.161 meşru iş kalemidir — yani ek kalem başına **232 meşru iş kalemi**. Karar ne kadar erken verilirse verilsin bu oran değişmez: 311. ve 318. dakikalarda da fark beş kalem ve oran 232'dir, çünkü kısa ile uzun vadeli eylemler arasındaki mesafe karar anından bağımsızdır. Tablonun son iki satırı bunu bozar. Karar 437. dakikaya kaydığında erken düzen 393 yerine 778. dakikada durdurur; 656. dakikada verilen kararla 997. dakikaya çıkar. Nedeni erişim eğrisinin kapsam dışına çıkmasıdır: 441. dakikada yedek deposuna, 588. dakikada ikinci bölge toplayıcı kümesine erişilir ve tam kısa düzenin üç eylemi bu varlıkları kapsamaz. Erişim ancak uzun vadeli eylem devreye girdiğinde durur. **Bu iki satırda erken sınırlamanın kazandırdığı ek kalem sıfırdır, ama kestiği meşru iş yine 1.161 kalemdir.** Kısa vadeli sınırlamanın değeri, karar anındaki kapsamın hâlâ geçerli olmasına bağlıdır. Beşinci tablo geç sınırlamanın izin verdiği beş kalemi adıyla yazar. İkisi veri dışarı aktarma, ikisi erişimin yeni varlıklara yayılmasıdır. Sayı beştir, ama kalemlerin ağırlığı eşit değildir ve bu model onu ölçmez. ## Yılın Dengesi Dördüncü tablo kararı yıla taşır. Erken kesme politikasında altı gerçek olayda 6.966, on sekiz gerçek olmayan uyarıda 2.205 meşru iş kalemi kesilir — yılda **9.171 kalem**. Geç kesme politikasında hiçbir kalem kesilmez ve karşılığında **30 ek kaleme** erişilir; erken politikanın önlediği ek kalem başına bedeli 306 meşru iş kalemidir. Bu iki sayı aynı birimden değildir ve model onları birbirine çeviremez; kararı veren iki sütunu görüp kendi ölçüsüyle tartar. Ölçümün yaptığı iş kararı sayısız bırakmamaktır: "erken sınırlayalım" ile "önce doğrulayalım" arasındaki fark bu olayda 9.171 kaleme karşı 30 kalemdir. ## Özet - Erişimi durduran üç kısa düzen 393 ile 401. dakikalarda ve on kalemde durdurur, ama bedelleri 11.687 ile 18.323 kalem arasında değişir; uzun vadeli eylem eklendiğinde aynı kesmenin bedeli 1.161 kaleme iner ve karşılığı otuz kalemin elle yeniden kurulmasıdır. - Erken sınırlama 393. dakikada on kalemde, geç sınırlama 765. dakikada on beş kalemde durur; beş ek kalemin bedeli ek kalem başına 232 meşru iş kalemidir. - Karar 437. dakikaya geciktiğinde erişim eğrisi kapsam dışına çıkar: erken düzenin kazandırdığı ek kalem sıfıra iner, kestiği meşru iş 1.161 kalemde kalır. - Yıllık dengede erken politika 9.171 meşru iş kalemi keser ve 30 ek kalem önler; ek kalem başına 306 meşru iş kalemi. ## Sonraki Adım Erişim durdu, ama duran şey yalnız erişimdir; sistemler ağa döndüğünde üzerlerinde ne varsa onunla dönerler. Sonraki ders bunu ölçer: uçlarda kaç tutunma noktası var, keşif yöntemleri kaçını buluyor, temizleme kaçını kaldırıyor ve kaçırılan bir nokta kaç gün sonra yeniden bulaşma üretiyor.