--- title: 'Çoklu Çalışma Ağacı' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/ileri-git/coklu-calisma-agaci' course: 'İleri Git' language: tr updated: '2026-08-17T18:10:42+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Çoklu Çalışma Ağacı Ek çalışma ağacı nesne deposunu paylaşır ve 0 nesne kopyalar: bin işlemelik tarihçede dört dal için klon düzeni 22560 nesne yazarken ağaç düzeni 5640'ta kalır, kazanılan 16920 nesnenin 11466'sı ikilidir. Önceki ders klon bedelini üçte bire indirdi ama bedeli ortadan kaldırmadı: tabloda hâlâ **klon** yazıyordu ve klon her yapıldığında yeniden ödeniyordu. Bu, bir varsayımı da beraberinde taşır — aynı depoda iki dal üzerinde birlikte çalışmak için ikinci bir kopya gerektiği varsayımını. Varsayım doğru değildir. Deponun iki bileşeni vardır ve ayrı ayrı çoğaltılabilirler: bir **nesne deposu** ve bir **çalışma ağacı**. Klon ikisini birden kopyalar. Bu dersin sorusu şudur: nesne deposu tek bırakılıp çalışma ağacı çoğaltılırsa, dal başına klonla karşılaştırıldığında kaç nesne kopyalanmamış olur? ## Bir Nesne Deposu, Birden Çok Ağaç **Çalışma ağacı (worktree)**, deponun bir işlemesinin dosya sistemine yazılmış hâlidir. **Çoklu çalışma ağacı**, aynı nesne deposuna bağlı birden çok çalışma ağacı kurmayı sağlayan düzendir. Ek ağaç bir dizin olarak açılır, içine deponun dizini değil ana depoyu gösteren küçük bir dosya konur ve ağaç o andan itibaren nesnelerini ana depodan okur. ```text # öğretilen komutlar — örnek döküm, çalıştırılmamıştır git worktree add ../agac-rapor rapor git worktree add --detach ../agac-inceleme git worktree list git worktree remove ../agac-rapor git worktree prune ``` `add` yeni dizini açar ve verilen dalı orada çıkarır. `--detach` bir dalı değil doğrudan bir işlemeyi çıkarır; ağaç ayrık HEAD durumunda durur ve bu, geçici bir inceleme için istenen durumdur. `list` bütün ağaçları ve her birinin hangi dalda olduğunu bildirir. `remove` ağacı kaldırır, `prune` ise dizini elle silinmiş ağaçların yönetim kaydını temizler. Bir kısıt baştan bilinmelidir: **bir dal aynı anda yalnız bir ağaçta çıkarılabilir.** Aynı dalı ikinci bir ağaçta çıkarmaya çalışmak reddedilir. Kısıt keyfî değildir — iki ağaç aynı dala işleme yazsaydı, dalın hangi ucu gösterdiği ağaca göre değişirdi ve başvuru tekliğini kaybederdi. ## Neyin Paylaşıldığı Ayrım tek cümleyle kurulur: **tarihçeye ait olan paylaşılır, çalışmaya ait olan ağaca özeldir.** Paylaşılan taraf nesne deposu ve başvurulardır. Bir ağaçta yazılan işleme nesne olarak deponun içine düşer ve o andan itibaren öbür ağaçlardan **erişilebilir** — hiçbir aktarım gerekmez. Dallar, etiketler ve referans günlüğü de ortaktır. Ağaca özel taraf çalışma durumudur: `HEAD` başvurusu, hazırlık alanı ve çalışma alanındaki dosyalar. Her ağaç kendi `HEAD`'ini tutar, dolayısıyla ayrı bir dalda durabilir; her ağaç kendi hazırlık alanını tutar, dolayısıyla birinde hazırlanmış bir değişiklik öbüründe görünmez. Kaydedilmemiş bir değişiklik ağacın içinde kalır ve paylaşılmaz. Yapılandırma ikisinin arasında durur. Deponun yapılandırma dosyası ortaktır ve bir ağaçta yapılan değişiklik hepsini etkiler; bir ayarı yalnız bir ağaca özel kılmak ayrıca açılması gereken bir seçenektir. Depo öznitelikleri de ortaktır — sonraki dersin konusu olan o dosya işlenen bir dosyadır ve tarihçeye aittir, dolayısıyla bütün ağaçlarda aynı kuralı uygular. Bu ayrım ölçümün kurgusunu doğrudan verir: ek bir ağaç **nesne kopyalamaz**, yalnız yönetim kaydı yazar ve çalışma alanına dosyaları çıkarır. Klon ise nesne deposunun tamamını kopyalar. ## Ölçümün Varsayımları - **BD14** — Ölçüm ortak kurgunun dört ölçeğini kullanır. Aynı iş, aynı sayıda dal üzerinde, iki ayrı düzende yapılır; üretilen işleme ve nesne kümesi ikisinde de aynıdır. - **BD15** — Klon düzeninde her dal için ayrı bir klon açılır ve her klon nesne deposunun **tamamını** kopyalar; kısmi klon ve sığ klon bu ölçümde kullanılmaz. - **BD16** — Ağaç düzeninde nesne deposu tektir; ek ağaç **0 nesne** kopyalar. Yazdığı tek şey ağaç başına **3** yönetim kaydıdır ve bu kayıtlar nesne değildir, ayrı sayılır. - **BD17** — Çalışma alanına çıkarılan dosyalar iki düzende de aynıdır; dört dal her iki düzende de dört dosya kümesi materyalize eder. Bu yüzden ölçüm dışıdır. - **BD18** — "Kopyalanmayan ikili", kazanılan nesnenin ikili gövdelerden gelen payıdır; önceki dersin nesne türü ayrımıyla aynı sayımdır. - **BD19** — Birinci ve ikinci bölümün birimi **dokunulan nesnedir**. Üçüncü bölümün birimi **adımdır** ve bir adım, bir dalın ucunu bir kopyadan öbürüne taşıyan tek bir getirmedir. ## Ölçüm ```python """Coklu calisma agaci: nesne paylasiminin dal basina klona gore kazandirdigi. Bolum 1 - dort agac, dort olcekte: klon duzeni ve agac duzeni nesnesi. Bolum 2 - agac sayisi buyurken kazanc (1000 islemelik tarihce). Bolum 3 - bir agacta yazilan islemeye obur agactan erisim: birim adim. """ TOHUM = 20260814 DOSYALAR = ("olcum.py", "rapor.py", "kimlik.py", "ayar.py", "belge.md") OLCEKLER = (50, 200, 1000, 4000) AGACLAR = (1, 2, 4, 8) YONETIM_KAYDI = 3 # ek agac basina yazilan yonetim kaydi; nesne kopyalamaz def uretec(tohum): d = tohum % 2147483646 + 1 def r(n): nonlocal d d = (d * 48271) % 2147483647 return d % n return r def tarihce(n, tohum=TOHUM): """n islemelik dogrusal tarihce; her isleme bir dosyaya dokunuyor.""" r, liste = uretec(tohum), [] for i in range(n): dosya = DOSYALAR[r(5)] ikili = r(11) == 0 liste.append({"no": i + 1, "dosya": dosya, "ikili": ikili, "nesne": 2 + (40 if ikili else 0)}) return liste def klon_bedeli(t, ikili_dahil=True): return sum(x["nesne"] for x in t if ikili_dahil or not x["ikili"]) def klon_duzeni(t, agac): """Dal basina klon: her dal kendi nesne deposunu kopyalar.""" return agac * klon_bedeli(t) def agac_duzeni(t, agac): """Coklu calisma agaci: tek nesne deposu, ek agaclar nesne kopyalamaz.""" return klon_bedeli(t) def erisim_adimi(agac, duzen): """Bir agacta yazilan islemeye obur agaclardan erisim: getirme adimi.""" return 0 if duzen == "agac" else agac - 1 print("isleme klon nesnesi 4 klon nesnesi 4 agac nesnesi kazanilan nesne" " kopyalanmayan ikili") for n in OLCEKLER: t = tarihce(n) k, a = klon_duzeni(t, 4), agac_duzeni(t, 4) ikili = 3 * (klon_bedeli(t) - klon_bedeli(t, False)) print(f"{n:6d} {klon_bedeli(t):13d} {k:15d} {a:15d} {k - a:16d} {ikili:20d}") print() t = tarihce(1000) print("agac klon duzeni nesne agac duzeni nesne kazanilan nesne ek agac basina nesne" " yonetim kaydi") for agac in AGACLAR: k, a = klon_duzeni(t, agac), agac_duzeni(t, agac) ek = (k - klon_bedeli(t)) // (agac - 1) if agac > 1 else 0 print(f"{agac:4d} {k:18d} {a:18d} {k - a:16d} {ek:21d} " f"{(agac - 1) * YONETIM_KAYDI:14d}") print() print("agac klon duzeninde getirme adimi agac duzeninde getirme adimi") for agac in AGACLAR: print(f"{agac:4d} {erisim_adimi(agac, 'klon'):29d} " f"{erisim_adimi(agac, 'agac'):29d}") print() print(f"tek nesne deposu {klon_bedeli(t)} nesne; dort agac ayni depoyu paylasiyor, " f"ek agaclarin kopyaladigi nesne {agac_duzeni(t, 4) - klon_bedeli(t)}") print(f"ayni is dort klonla yapilsaydi kopyalanan nesne " f"{klon_duzeni(t, 4) - klon_bedeli(t)}") ``` ``` isleme klon nesnesi 4 klon nesnesi 4 agac nesnesi kazanilan nesne kopyalanmayan ikili 50 380 1520 380 1140 882 200 920 3680 920 2760 1638 1000 5640 22560 5640 16920 11466 4000 22600 90400 22600 67800 45990 agac klon duzeni nesne agac duzeni nesne kazanilan nesne ek agac basina nesne yonetim kaydi 1 5640 5640 0 0 0 2 11280 5640 5640 5640 3 4 22560 5640 16920 5640 9 8 45120 5640 39480 5640 21 agac klon duzeninde getirme adimi agac duzeninde getirme adimi 1 0 0 2 1 0 4 3 0 8 7 0 tek nesne deposu 5640 nesne; dort agac ayni depoyu paylasiyor, ek agaclarin kopyaladigi nesne 0 ayni is dort klonla yapilsaydi kopyalanan nesne 16920 ``` ## Paylaşımın Kazandırdığı Birinci tablonun birimi **dokunulan nesnedir**. Bin işlemelik tarihçede dört dal üzerinde çalışmak, klon düzeninde **22560** nesne yazdırıyor; ağaç düzeninde toplam **5640**'ta kalıyor. Kazanılan nesne **16920** — üç klonun tamamı. Dört bin işlemede aynı hesap **67800** nesne veriyor. Kazancın nereden geldiği son sütunda yazılı. Bin işlemede kazanılan **16920** nesnenin **11466**'sı ikili gövdelerden geliyor; önceki dersin **0,6777**'lik payı buraya da aynen düşüyor. Bir depoda ikili varlık ne kadar çoksa, ikinci bir klon açmanın bedeli o kadar büyüktür — ve o bedelin tamamı, paylaşılan bir nesne deposuyla **hiç ödenmez**. Küçük ölçeklerde de örüntü aynı ama büyüklükler yanıltıcı olabilir. Elli işlemelik tarihçede kazanç **1140** nesnedir; bu, dört bin işlemedeki **67800**'ün yanında küçük görünür ama iki düzen arasındaki oran her satırda birebir aynıdır. Kazanç doğrudan `(ağaç − 1) × klon` çarpımıdır; ölçek yalnız çarpanı büyütür, ilişkiyi değiştirmez. Bu ölçekte ölçülebilen en küçük fark **1/50**'dir ve tablodaki hiçbir sayı o çözünürlüğün altında bir iddiaya dayanmıyor. İkinci tablo aynı şeyi ağaç sayısıyla veriyor ve orta sütun sabit kalıyor: iki ağaç, dört ağaç, sekiz ağaç — hepsinde **5640**. Ek ağaç başına kopyalanan nesne her satırda **0**'dır; sağdaki **5640**, klon düzeninin ek kopya başına ödediğidir. Ağaç düzeninde ödenen tek şey sağ sondaki yönetim kaydıdır: sekiz ağaç için **21** kayıt. Bunlar nesne değildir ve tarihçeye girmezler. Buradan çıkan ölçüt tek cümledir: **çalışma ağacı sayısı nesne deposunu büyütmez.** Klon düzeninde bedel ağaç sayısıyla doğrusal büyür, ağaç düzeninde sabittir. Bu, kursta ölçülen bedeller arasında ölçekten **tamamen** bağımsız olan tek örüntüdür: ikili arama ölçekle yavaş büyüyordu, yeniden yazma oranı sabitti ama toplamı büyüyordu; burada ek kopyanın nesne bedeli her ölçekte ve her ağaç sayısında **sıfırdır**. ## Görünürlük ve Getirme Adımı Üçüncü tablonun birimi **adımdır** ve ölçtüğü şey nesne değil, erişimdir. Klon düzeninde bir dala yazılan işleme, o klonun nesne deposunda durur. Öbür kopyaların ona erişmesi için bir getirme gerekir; dört kopyalı bir düzende bir işlemenin hepsine ulaşması **3** adımdır, sekiz kopyalıda **7**. Ağaç düzeninde bu sayı her satırda **0**'dır — işleme zaten ortak nesne deposundadır ve öbür ağaç onu yazıldığı anda görür. Bu, düzenin nesne sayısından bağımsız ikinci kazancıdır ve pratikte daha çok fark eder. Bir ağaçta bir düzeltme yazılıp öbür ağaçta hemen sınanabilir; kiraz toplama, karşılaştırma ve birleştirme işlemleri ağaçlar arasında **ağa çıkmadan** yapılır. Klon düzeninde aynı işler bir uzak depo turu ister. Sınır da aynı yerden gelir. Ortak nesne deposu, ortak bir hata yüzeyi demektir: bir ağaçta yapılan çöp toplama bütün ağaçları ilgilendirir ve bir ağaçta bozulan depo hepsini birden etkiler. Klon düzeninde kopyalar birbirinden yalıtılmıştır ve bu yalıtım, ödenen **16920** nesnenin karşılığında alınan tek şeydir. ## Üçüncü Düzen: Tek Ağaçta Geçiş Ölçüm iki düzeni karşılaştırdı ama pratikte en yaygın olanı üçüncüsüdür: tek çalışma ağacı ve dallar arasında geçiş. Bu düzen **0** ek nesne kopyalar — ağaç düzeniyle aynı — ve **0** getirme adımı ister. Nesne birimiyle bakıldığında en ucuz düzendir. Ödediği bedel başka bir yerdedir. Her geçiş çalışma alanındaki dosyaları yeniden yazar; kaydedilmemiş bir değişiklik varsa geçiş ya engellenir ya da değişiklik taşınır. Dallanma ve İşbirliği kursunda bu durum tek tek sayılmıştı: hangi değişikliğin taşındığı, hangisinin engellendiği ve hangisinin geride kaldığı orada ölçüldü, burada tekrarlanmıyor. Zula, bu engeli aşmanın standart yoludur — kaydedilmemiş değişikliği bir kenara alır ve geçişten sonra geri açar. Çoklu çalışma ağacının çözdüğü şey tam olarak budur: **geçiş yoktur.** İki dal aynı anda, iki ayrı dizinde açıktır; birinde bir sınama sürerken öbüründe düzenleme yapılabilir. Zula gerekmez, çünkü kaydedilmemiş değişikliğin yerini bırakması gerekmez. Buna karşılık her ağaç kendi çalışma durumunu materyalize eder ve bu yalnız dosyalarla sınırlı değildir. Bağımlılık dizinleri, derleme çıktıları ve önbellekler ağaç başına yeniden oluşur; bunlar tarihçeye ait olmadıkları için ölçümün dışındadır ama diskte gerçekten yer kaplarlar ve dört ağaçlı bir düzende dört kez üretilirler. Nesne birimiyle kazanılan **16920**, bu maliyeti kapsamaz. İki düzen arasındaki seçim bu yüzden tek sayıdan çıkmaz: ölçülen nesne kazancı gerçek ve büyüktür, ölçülmeyen çalışma durumu ise ağaç sayısıyla büyür. ## Ağacın Kaldırılması ve Kurtarma Bir çalışma ağacı silindiğinde nesneler silinmez — nesneler ağaca ait değildi. Kaybolabilecek tek şey **o ağaçta kaydedilmemiş** olandır: çalışma alanındaki değişiklikler ve hazırlık alanının içeriği. `remove` komutu ağaçta kaydedilmemiş değişiklik varsa reddeder; dizinin elle silinmesi hiçbir şey sormaz. Bu iki yol arasındaki fark, uyarının olup olmamasıdır. İkinci kayıp yolu daha sessizdir. Ayrık HEAD durumundaki bir ağaçta yazılan işleme hiçbir dala bağlı değildir; ağaç kaldırıldığında o işleme erişilemez hâle gelir ve çöp toplama penceresi kapandığında düşer. **Kurtarma yolu:** referans günlüğü ortaktır, dolayısıyla işlemenin ucu pencere kapanmadan başka bir ağaçtan okunabilir ve bir dala bağlanabilir. Daha ucuz yolu, o ağacı `--detach` ile değil bir dal adıyla açmaktır — dal bir başvurudur ve başvuru, ağacın ömründen bağımsızdır. Çıkarılabilir bir ortamda ya da geçici olarak bağlanan bir dizinde duran ağaç için ayrı bir önlem vardır: ağaç **kilitlenir**. Kilitli bir ağacın yönetim kaydı, dizin erişilemez olduğunda bile temizlenmez; aksi hâlde temizleme işlemi ağacı yok sayar ve o ağaçtaki dal başka bir yerde çıkarılabilir hâle gelir. Kilit, kaybı değil **yanlış tanıyı** önler. Üçüncüsü yönetim kaydının kendisidir: dizini elle silinmiş bir ağacın kaydı depoda kalır ve o dalı başka bir ağaçta çıkarmayı engellemeye devam eder. `prune` bu kayıtları temizler ve hiçbir nesneye dokunmaz. ## Özet - Depo iki bileşendir: **nesne deposu** ve **çalışma ağacı**. Klon ikisini birden kopyalar; çoklu çalışma ağacı yalnız ikincisini çoğaltır. - Nesne deposu, dallar, etiketler ve referans günlüğü paylaşılır; `HEAD`, hazırlık alanı ve çalışma alanı ağaca özeldir. Bir dal aynı anda yalnız bir ağaçta çıkarılabilir. - Bin işlemelik tarihçede dört dal için klon düzeni **22560** nesne yazar, ağaç düzeni **5640**'ta kalır; kazanılan **16920** nesnenin **11466**'sı ikili gövdelerden gelir. - Ek ağaç başına kopyalanan nesne her ölçekte **0**'dır; ağaç düzeninde ödenen tek şey ağaç başına **3** yönetim kaydıdır ve nesne deposu ağaç sayısıyla büyümez. - Adım biriminde: bir işlemenin bütün kopyalara ulaşması klon düzeninde **3** ve **7** getirme ister, ağaç düzeninde **0**; karşılığında kaybedilen şey kopyalar arasındaki yalıtımdır. ## Sonraki Adım Ölçüm bir varsayımı ölçüm dışı bıraktı: çalışma alanına çıkarılan dosyaların iki düzende de aynı olduğu varsayımını. Bu, dosyaların **nasıl** yazıldığının bir tercih olmadığını söylüyordu — oysa çıkarma sırasında dosyaya uygulanan bir dönüşüm katmanı vardır ve nesne deposundaki damla ile çalışma alanındaki dosya birbirinin aynısı olmak zorunda değildir. Sonraki ders bu katmanı ölçer: satır sonu dönüşümü ayarlanmadığında hangi işleme, hangi dosyada, gerçekten hiçbir şey değiştirmediği hâlde yeni bir nesne yazar?