--- title: 'Suçlama ve Satır Tarihçesi' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/ileri-git/suclama-ve-satir-tarihcesi' course: 'İleri Git' language: tr updated: '2026-08-17T18:10:42+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Suçlama ve Satır Tarihçesi Suçlamanın bedeli o dosyaya dokunan işleme sayısıdır ve aynı tarihçede 8, 36, 209 ve 787 adıma çıkar; ikili aramanın 11 adımının yanında bu ikinci bir büyüme biçimidir, ve tarama ne kadar uzarsa uzasın yanıt dosyanın satır sayısıyla sınırlı kalır. Önceki ders tarihçeye tek bir soru sordu ve yanıtı bir işleme olarak aldı: kusur şurada girdi. Aramanın bedeli **adım** birimiyle sayıldı ve tarihçe seksen kat büyürken altıdan on bire çıktı. Bu dersin sorusu başka bir yerden geliyor. Elde bir kusur belirtisi yok; elde okunan bir dosya ve içinde anlaşılmayan bir **satır** var. Sorulan şey o satırın oraya neden yazıldığı. **Suçlama (blame)** bu soruya doğrudan yanıt vermez ama en yakın vekili verir: o satırı **en son hangi işleme yazdı**. Aynı tarihçe, aynı depo — ama bedel bu kez bambaşka bir biçimde büyüyor. ## Suçlamanın Yanıtladığı Soru Suçlama, bir dosyanın her satırı için tek bir işleme adı üretir. Ürettiği ad, o satırın şimdiki hâlini yazan **son** işlemedir. Bu ayrım dersin tamamını taşır: yanıt "bu satırı kim yazdı" değil, "bu satıra en son kim dokundu" sorusunun yanıtıdır. İkisi çoğu zaman aynıdır, ama ayrıldıklarında suçlama ayrıldığını haber vermez. Yanıtı üretmek için araç dosyanın tarihçesini sondan başa yürür. Her adımda o işlemenin dosyada neyi değiştirdiğine bakar; hâlâ sahipsiz kalan satırlardan hangilerini o işleme yazmışsa onları işaretler ve kalanlarla bir önceki işlemeye geçer. Bütün satırlar sahiplenince tarama biter — ya da dosyaya dokunan işlemeler tükenince. İlk kurulan satırlar tarihçenin başında sahiplenilir, en son değişenler ise daha ilk adımlarda; tarama sırası bu yüzden dosyanın değil, tarihçenin sırasıdır. Buradan bedelin birimi çıkıyor. Bir adım, **o dosyaya dokunan bir işlemedir**. Dosyaya dokunmayan işlemeler taramaya girmez; tarihçenin geri kalanı suçlama açısından yok hükmündedir. Bu yüzden suçlamanın bedeli tarihçenin uzunluğuna değil, **dosyanın tarihçedeki payına** bağlıdır. ## Neden Yarılanamıyor Önceki dersin aramasında bedeli düşüren şey tekdüzelikti: tek bir yüklem tarihçe boyunca bir kez değişiyordu ve her yanıt adayların yarısını eliyordu. Suçlamada böyle bir yüklem yok. Sorulan şey bir eşiğin nerede aşıldığı değil, kırk ayrı satırın her birinin en son nerede yazıldığı. Kırk ayrı sorunun kırk ayrı yanıtı var ve hiçbiri diğerinin aday kümesini daraltmıyor. Yarılama bir ikinci nedenle de kapalı: yanıtın **eksiksiz** olması isteniyor. Arama tek bir işlemeyi bulup durabilirdi, çünkü aradığı tek bir noktaydı. Suçlama duramaz; sahipsiz tek bir satır kaldığı sürece taramaya devam etmek zorunda. Bu yüzden suçlama, tarihçeye sorulan sorular arasında **tam tarama** gerektiren sınıfa girer. ```text # öğretilen komutlar ve örnek döküm — çalıştırılmamıştır git blame ayar.py git blame -L 12,18 ayar.py # yalnız belirli satır aralığı git blame -w ayar.py # boşluk değişikliklerini yok say git blame --ignore-rev a1b2c3d ayar.py # çıktının biçimi: işleme kimliği, rol, tarih alanı, satır no, satırın kendisi a1b2c3d (yazan 12) esik = ayar.oku("esik") 7d4e5f6 (inceleyen 13) if esik is None: a1b2c3d (yazan 14) esik = VARSAYILAN ``` Satır aralığı seçeneği bedeli düşürmez, yalnız çıktıyı kısaltır: araç yine dosyanın tarihçesini yürümek zorundadır. Bedeli gerçekten düşüren tek şey dosyanın tarihçedeki payının küçük olmasıdır. Çıktının her satırı üç şey taşır: satırı en son yazan işlemenin kimliği, o işlemenin üstverisinden gelen rol ve zaman alanı, ve satırın kendisi. Yanıtın adres gösterdiği yer bir kişi değil bir **işlemedir**; kişi bilgisi işlemenin üstverisinden okunur ve suçlamanın ürettiği bir bulgu değildir. Bu ayrımın ekip içindeki karşılığı — bulgunun kime ve nasıl iletildiği — Kod İnceleme ve Ekip Süreci kursunun konusudur; burada suçlama bir ölçüm aracıdır, bir sorumluluk aracı değil. Ölçümün varsayımları: - **TA17** — Tarihçe ortak kurgudan üretilir; her işleme beş dosyadan birine dokunur ve dosya seçimi kurgunun kendisidir. Kurgu ve kâhin bu derste de değiştirilmez. - **TA18** — İzlenen dosya `ayar.py`; ölçüm dört ölçekte aynı dosyayı izler. - **TA19** — Bir adım, izlenen dosyaya dokunan bir işlemedir. Dosyaya dokunmayan işlemeler sayılmaz. - **TA20** — Dosya **40** satırdır ve satır sayısı ölçek boyunca sabittir; taşınma, bölünme ve dosya adı değişikliği ölçümün dışındadır. - **TA21** — İçerik değiştiren her dokunuş kırk satırdan **birini** yeniden yazar. Bir dokunuşun birden çok satıra dokunması ölçümde sayılmaz; bu, gizlenen işleme sayısını **eksik** tahmin eden bir varsayımdır. - **TA22** — İkinci bölümde tek değişen şey bir **biçim geçişinin** eklenmesidir: tarihçenin tam ortasındaki işleme dosyanın kırk satırının kırkını da yeniden yazar, içeriğini değiştirmeden. - **TA23** — Suçlamanın yanıtı satır başına tek bir işlemedir. Aracın satırı önceki hâlinden izleyip izlemediği ölçüme girmez; ölçülen şey yanıtın kendisidir. ## Ölçüm ```python """Suclamanin bedeli: bir adim, dosyaya dokunan bir islemedir. Bolum 1 - ayni tarihcede iki aramanin adim sayisi. Bolum 2 - bir bicim gecisinin satir tarihcesine etkisi. """ TOHUM = 20260814 DOSYALAR = ("olcum.py", "rapor.py", "kimlik.py", "ayar.py", "belge.md") IZLENEN, SATIR, TOHUM_SATIR = "ayar.py", 40, 20260815 def uretec(tohum): d = tohum % 2147483646 + 1 def r(n): nonlocal d d = (d * 48271) % 2147483647 return d % n return r def tarihce(n, tohum=TOHUM): """n islemelik dogrusal tarihce; her isleme bir dosyaya dokunuyor.""" r, liste = uretec(tohum), [] for i in range(n): dosya = DOSYALAR[r(5)] ikili = r(11) == 0 liste.append({"no": i + 1, "dosya": dosya, "ikili": ikili, "nesne": 2 + (40 if ikili else 0)}) return liste def kusurlu_isleme(t): """Kahin: kusuru getiren isleme, kurguyu biz yazdigimiz icin bilinir.""" return len(t) * 3 // 4 def ikili_arama(t): hedef, alt, ust, adim = kusurlu_isleme(t), 1, len(t), 0 while alt < ust: orta = (alt + ust) // 2 adim += 1 if orta >= hedef: ust = orta else: alt = orta + 1 return adim def suclama(t, dosya): """Bir dosyanin satir tarihcesi: o dosyaya dokunan islemeler taranir.""" return sum(1 for x in t if x["dosya"] == dosya) def son_yazarlar(t, dosya, bicim_konumu=None): """Her satirin son yazari; bicim gecisi butun satirlari yeniden yazar.""" r, yazar = uretec(TOHUM_SATIR), [0] * SATIR for x in t: if x["no"] == bicim_konumu: yazar = [x["no"]] * SATIR if x["dosya"] == dosya: yazar[r(SATIR)] = x["no"] return yazar OLCEKLER = (50, 200, 1000, 4000) print(f"{'işleme':>7s} {'ikili adım':>11s} {'dokunan işleme':>15s} " f"{'gösterilen':>11s} {'gizlenen':>9s}") for n in OLCEKLER: t = tarihce(n) tarama = suclama(t, IZLENEN) ayri = len(set(son_yazarlar(t, IZLENEN)) - {0}) print(f"{n:7d} {ikili_arama(t):11d} {tarama:15d} {ayri:11d} " f"{tarama - ayri:9d}") print() print(f"{'işleme':>7s} {'geçişten sonraki dokunuş':>25s} " f"{'biçimi gösteren satır':>22s} {'ayrı işleme':>12s}") for n in OLCEKLER: t = tarihce(n) y = son_yazarlar(t, IZLENEN, bicim_konumu=n // 2) sonraki = sum(1 for x in t if x["dosya"] == IZLENEN and x["no"] > n // 2) print(f"{n:7d} {sonraki:25d} {sum(v == n // 2 for v in y):22d} " f"{len(set(y) - {0}):12d}") ``` ``` işleme ikili adım dokunan işleme gösterilen gizlenen 50 6 8 8 0 200 7 36 25 11 1000 9 209 40 169 4000 11 787 40 747 işleme geçişten sonraki dokunuş biçimi gösteren satır ayrı işleme 50 3 37 4 200 16 25 16 1000 120 3 38 4000 375 0 40 ``` ## Aynı Depo, İki Ayrı Büyüme İlk iki sütun aynı tarihçenin iki sorusunu yan yana koyuyor. Tarihçe **50**'den **4000**'e çıkarken ikili aramanın adımı **6**'dan **11**'e çıkıyor; aynı tarihçede tek bir dosyanın suçlaması **8** adımdan **787** adıma. Seksen kat büyüyen tarihçede birinci soru iki kat bile pahalılaşmıyor, ikincisi doksan sekiz kat pahalılaşıyor. Fark araçların hızından gelmiyor; sorulan sorunun biçiminden geliyor. İkili arama tek bir eşiği arıyor ve her yanıt adayların yarısını eliyor. Suçlama kırk ayrı satırın sahibini arıyor ve hiçbir yanıt diğerinin aday kümesini daraltmıyor, üstelik yanıtın eksiksiz olması gerekiyor. Aynı depo, aynı tarihçe, iki ayrı büyüme biçimi — ve ikisini ayıran şey aracın gerçekleştirimi değil, sorunun kendisidir. Bu, kursun ölçü ekseninin ikinci kez ödendiği yerdir: **bedel tarihçenin uzunluğundan değil, işlemin dokunduğu kümeden çıkar.** İkili arama tarihçenin yarısını bir adımda eliyor; suçlama dosyanın tarihçedeki payının tamamına dokunmak zorunda. Suçlamanın payı kurguda beşte birdir, ve **787 ÷ 4000** oranı tam olarak bunu gösteriyor. Ölçümün çözünürlüğünü de aynı yer belirliyor. Dört ölçekte ayırt edilebilen en küçük fark bir işlemedir, yani sırasıyla **1/50**, **1/200**, **1/1000** ve **1/4000**. Suçlamanın sekiz adımdan yedi yüz seksen yediye çıkması bu bandın çok üstünde bir farktır ve ölçüm onu rahatça taşır; buna karşılık iki dosyanın payları arasındaki birkaç adımlık ayrım — kurguda beş dosyanın payları birbirine yakındır — bu kümeyle savunulamaz. Ölçümün söylediği şey hangi dosyanın daha pahalı olduğu değil, **payın büyümesiyle bedelin aynı oranda büyüdüğüdür**. Bunun pratikteki karşılığı şudur: suçlamayı hızlandırmanın yolu aracı değiştirmek değil, dosyayı küçültmektir. Beş yüz kez dokunulan bir dosya ikiye bölünürse iki dosyanın suçlaması ayrı ayrı yaklaşık iki yüz elli adımda biter. Dosyanın büyüklüğü bir okunabilirlik sorunu olduğu kadar bir tanı bedeli sorunudur. ## Gösterilen ve Gizlenen Son iki sütun daha rahatsız edici bir şey söylüyor. Dört bin işlemelik tarihçede suçlama **787** işleme tarıyor ama yanıtında yalnız **40** ayrı işleme görünüyor; **747** işleme dosyaya dokunmuş ve yanıtta hiç görünmüyor. Bin işlemelik tarihçede gizlenen sayı **169**, iki yüz işlemede **11**, elli işlemede **0**. Gösterilen sütununun **40**'ta durması bir tavandır ve nereden geldiği açık: dosya kırk satır, suçlama satır başına bir ad veriyor, dolayısıyla en çok kırk ayrı ad üretebiliyor. Tarama uzadıkça bedel büyüyor ama **yanıtın büyüklüğü büyümüyor.** Elli işlemede tarama sekiz, yanıt sekiz — biri birine. Dört binde tarama yedi yüz seksen yedi, yanıt kırk — yirmi adıma bir ad. Bunun anlamı, suçlamanın bir **özet** olmasıdır. Dosyanın satır tarihçesinin tamamı değil, o tarihçenin son katmanıdır. Bir satırın kaç kez değiştiği, kaç ayrı işlemenin ona dokunduğu, önceki hâllerinin ne olduğu suçlamanın yanıtında yoktur — ve olmadığı da yazmaz. Yanıtı okuyan, gizlenen yedi yüz kırk yedi işlemenin farkında olmaz. Tam satır tarihçesi ayrı bir sorudur ve ayrı bir alt komutla sorulur: bir satır aralığının bütün geçmişini isteyen sorgu, o aralığa dokunan her işlemeyi sırasıyla verir. Bedeli suçlamayla aynı taramadır, ama yanıtın büyüklüğü artık tavana takılmaz. Doğru araç seçiminin ölçütü budur: **son katman mı isteniyor, bütün katmanlar mı?** ## Taşınan Satır Ölçüm dosyanın kırk satırının yerinde kaldığını varsayıyor (TA20). Gerçek bir tarihçede satırlar taşınır: bir işlev başka bir dosyaya alınır, bir blok aynı dosyanın başka yerine kaydırılır. Suçlama açısından bu, satırın yeniden **yazılması** demektir. Taşıyan işleme taşınan bütün satırların son yazarı olur ve satırın gerçek geçmişi bir dosya sınırının ötesinde kalır. Araç bunu bir ölçüde geri alabilir. Aynı işlemenin içinde yeri değişmiş satırları izleyen bir ayar vardır, dosyalar arasında taşınmayı izleyen bir başkası. İkisi de taramayı genişletir, çünkü artık yalnız izlenen dosyanın tarihçesi değil, satırın gelmiş olabileceği dosyaların tarihçesi de yürünmek zorundadır. Bedel bu yüzden ölçümde saydığımızın üstüne çıkar: tarama tek bir dosyanın payıyla sınırlı kalmaz. Buradan pratik bir kural çıkıyor. **Taşıma ile değişiklik aynı işlemede birleştirilirse satırın geçmişi orada kesilir** — araç, taşınan satırın yeni yerinde ne kadarının korunduğunu ancak ikisi ayrıldığında güvenle çıkarabilir. Taşımayı ayrı bir işlemede kaydetmek, ileride sorulacak soruya yanıt bırakmanın en ucuz yoludur: saf taşıma işlemesi atlama listesine yazılabilir, taşımayla değişikliği birleştiren işleme yazılamaz. ## Biçim Geçişinin Ödettiği Alt tablo tarihçenin ortasına tek bir biçim geçişi koyuyor: içeriği değiştirmeyen, ama dosyanın kırk satırının kırkını da yeniden yazan bir işleme. Sonuç ölçeğe göre sert biçimde değişiyor. Elli işlemelik tarihçede geçişten sonra dosyaya yalnız **3** kez dokunulmuş; suçlamanın yanıtında **37** satır biçim geçişini gösteriyor ve geriye **4** ayrı işleme kalıyor. Dosyanın görünür yazarlığı tek bir işlemeye toplanmış durumda. Dört bin işlemede ise geçişten sonra **375** dokunuş olmuş ve biçim geçişini gösteren satır **0**; yanıtta yine **40** ayrı işleme var. Örüntü şudur: **biçim geçişinin zararı ölçekle değil, geçişten sonraki dokunuş sayısıyla belirlenir.** Geçiş, üstünden yeterince iş geçmemiş bir dosyada suçlamanın yanıtını tümüyle kendi üstüne toplar. Ve zararın en ağır olduğu yer, dosyanın en az dokunulan yeridir — yani suçlamaya en çok başvurulacak, en az anlaşılan satırlar. Bunun iki karşılığı vardır ve ikisi de suçlamanın kendisinde durur. Birincisi boşluk değişikliklerini yok saymaktır; yalnız girinti ve hizalama değişmişse satır sahipsiz sayılır ve tarama bir önceki işlemeye geçer. İkincisi belirli işlemelerin taramada atlanmak üzere işaretlenmesidir; toplu biçim geçişleri bir listeye yazılır ve suçlama o işlemeleri hiç görmemiş gibi davranır. İkisi de aracın ayarıdır ve tarihçeyi değiştirmez — bu kursta tarihçeyi değiştirmeden çözülen ilk sorundur. ## Özet - Suçlama satır başına tek bir ad üretir ve o ad satırı **en son yazan** işlemedir; "kim yazdı" ile "en son kim dokundu" ayrıldığında araç bunu haber vermez. - Bedelin birimi adımdır ve bir adım, izlenen dosyaya dokunan bir işlemedir; tarihçe **50**'den **4000**'e çıkarken bedel **8**'den **787**'ye yükselir. - Aynı tarihçede ikili arama **6** adımdan **11**'e çıkar; sorulan sorunun biçimi tek başına iki ayrı büyüme üretir. - Tarama uzarken yanıt büyümez: dört bin işlemede **787** işleme taranır, yanıtta **40** ayrı işleme görünür, **747** işleme gizlenir. Suçlama bir özet, tam satır tarihçesi ise ayrı bir sorgudur. - Taşınan satır suçlama açısından yeniden yazılmış sayılır; taşımayı ayrı bir işlemede kaydetmek satırın geçmişini korumanın en ucuz yoludur. - Tarihçenin ortasındaki tek bir biçim geçişi, üstünden az iş geçmiş bir dosyada **37** satırın yanıtını kendi üstüne toplar; boşluk yok sayma ve işleme atlama listesi bunu tarihçeye dokunmadan geri alır. ## Sonraki Adım Bu iki ders de tarihçeye **sonradan** soru sordu. Kusur çoktan girmişti, satır çoktan yazılmıştı; araçlar yalnızca olmuş bitmiş bir kaydı okudu ve bedeli okuma tarafında ödedi. Oysa her işleme, tarihçeye girmeden önce birkaç ayrı andan geçer: hazırlık alanından işlemeye, işlemeden itmeye, itmeden karşı tarafın kabulüne. Sonraki ders bu anlara bakar — bir denetimin hangi anda araya girebildiği, o anda hangi işlemin hâlâ engellenebilir olduğu, ve engel geç konduğunda bedelin kimin üstünde kaldığı.