--- title: 'Tek Depo ve Çok Depo' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/ileri-git/tek-depo-ve-cok-depo' course: 'İleri Git' language: tr updated: '2026-08-17T18:10:42+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Tek Depo ve Çok Depo Aynı iş iki düzende: toplam nesne iki düzende de 22600'dür ama depo başına bedel 22600 ile 5650, ikili arama 11 ile 36 adım, ve bileşenler arası dört sorudan tek depo 4'ünü yanıtlarken çok depo 1'ini yanıtlar. Bu konunun dört dersi aynı depoya dört ayrı müdahale yaptı: bağımlı depoyu gömdü, ikili gövdeyi dışarı taşıdı, çalışma ağacını çoğalttı ve dönüşüm katmanını ayarladı. Dördü de bir şeyi sabit tuttu — deponun **sınırını**. Bu ders o sınırı değişken yapar. Aynı iş, aynı işlemeler ve aynı nesneler; tek fark, hepsinin bir deponun içinde mi yoksa dört ayrı deponun içinde mi durduğu. Ölçek ve sahiplik ödünleşimlerinin kurumsal tartışması Yazılım Mimarlığı kursundaki Kurumsal Bağlam ve Tümleştirme ile DevOps ve Platform Mühendisliği kurslarında kuruldu ve burada tekrarlanmıyor. Burada ölçülen tek şey şudur: **nesne, adım ve yanıtlanan soru.** ## İki Düzen, Aynı İş **Tek depo (monorepo)**, birden çok bileşenin tek bir depoda ve tek bir tarihçede durduğu düzendir. **Çok depo (polyrepo)**, her bileşenin kendi deposunda ve kendi tarihçesinde durduğu düzendir. Ayrımın ölçüme giren yanı tek cümleyle kurulur: **tek depoda bileşenler ortak bir sıra paylaşır, çok depoda paylaşmaz.** Tek depoda iki bileşene aynı işlemede dokunulabilir ve tarihçe bunu kaydeder; çok depoda her deponun kendi sırası vardır ve iki sıra arasında karşılaştırılabilir bir ortak nokta yoktur. Ölçüm bu yüzden bölmeyi bir yeniden yazma olarak değil, aynı işleme dizisinin ayrı tarihçelere dağıtılması olarak modelliyor. Nesneler aynı, işlemeler aynı; değişen tek şey sınır. ## Ölçümün Varsayımları - **BD27** — Aynı iş ortak kurgunun **4000** işlemelik ölçeğidir. Çok depo düzeni bu diziyi **4** eşit parçaya böler ve her parçayı kendi içinde yeniden numaralandırır; hiçbir işleme eklenmez, çıkarılmaz ve değiştirilmez. - **BD28** — Her parçadaki nesne sayısı bölünmeden etkilenmez; iki düzenin **toplam** nesnesi tanım gereği eşittir. Ölçülen şey toplam değil, **depo başına** ödenen bedeldir. - **BD29** — Kâhin her tarihçede kendi kuralıyla çalışır: kusuru getiren işleme, o tarihçenin dörtte üçüncü noktasındadır. Bölünen düzende dört ayrı kâhin vardır. - **BD30** — "Deposu bilinmiyor" satırı, kusurun hangi bileşende olduğunun önceden bilinmediği durumdur; arama her depoda ayrı ayrı yürütülür ve adımlar toplanır. - **BD31** — Bir soru, gerektirdiği bileşenlerin **tümü tek bir tarihçede** duruyorsa yanıtlanır. Tek depoda bir tarihçede dört bileşen vardır, çok depoda bir. - **BD32** — Birinci bölümün birimi **dokunulan nesne**, ikinci bölümün birimi **adımdır**. Üçüncü bölüm bedel ölçmez, yanıtlanabilirlik sayar. - **BD33** — Ölçüm ekip büyüklüğü, sahiplik, izin ve yayımlama düzeni gibi eksenleri içermez; bunlar başka kursların konusudur ve bu tablodan bir örgütlenme sonucu çıkarılamaz. ## Ölçüm ```python """Tek depo ve cok depo: ayni is iki duzende. Bolum 1 - klon bedeli, birim dokunulan nesne. Bolum 2 - arama ve suclama, birim adim. Bolum 3 - bilesenler arasi sorulardan kaci yanitlaniyor. """ TOHUM = 20260814 DOSYALAR = ("olcum.py", "rapor.py", "kimlik.py", "ayar.py", "belge.md") TOPLAM = 4000 BILESEN = 4 def uretec(tohum): d = tohum % 2147483646 + 1 def r(n): nonlocal d d = (d * 48271) % 2147483647 return d % n return r def tarihce(n, tohum=TOHUM): """n islemelik dogrusal tarihce; her isleme bir dosyaya dokunuyor.""" r, liste = uretec(tohum), [] for i in range(n): dosya = DOSYALAR[r(5)] ikili = r(11) == 0 liste.append({"no": i + 1, "dosya": dosya, "ikili": ikili, "nesne": 2 + (40 if ikili else 0)}) return liste def kusurlu_isleme(t): """Kahin: kusuru getiren isleme, kurguyu biz yazdigimiz icin bilinir.""" return len(t) * 3 // 4 def dogrusal_arama(t): hedef, adim = kusurlu_isleme(t), 0 for x in t: adim += 1 if x["no"] >= hedef: return adim return adim def ikili_arama(t): hedef, alt, ust, adim = kusurlu_isleme(t), 1, len(t), 0 while alt < ust: orta = (alt + ust) // 2 adim += 1 if orta >= hedef: ust = orta else: alt = orta + 1 return adim def suclama(t, dosya): return sum(1 for x in t if x["dosya"] == dosya) def klon_bedeli(t, ikili_dahil=True): return sum(x["nesne"] for x in t if ikili_dahil or not x["ikili"]) def parcala(t, adet): """Ayni is, adet ayri depoya bolunmus: nesneler ayni, tarihceler ayri.""" boy = len(t) // adet return [[{**x, "no": i + 1} for i, x in enumerate(t[p * boy:(p + 1) * boy])] for p in range(adet)] SORULAR = (("tek bilesende kusurun yalitimi", 1), ("iki bilesenin birlikte degismesi", 2), ("bir degisikligin uc bilesene yayilimi", 3), ("butun bilesenlerin ortak durumu", 4)) def yanitlanir(gereken, depodaki_bilesen): """Soru, gerektirdigi bilesenlerin tumu tek tarihcede duruyorsa yanitlanir.""" return gereken <= depodaki_bilesen tek = tarihce(TOPLAM) cok = parcala(tek, BILESEN) print("duzen depo depo basina nesne 1 bilesen 2 bilesen tum bilesenler") print(f" tek depo 1 {klon_bedeli(tek):18d} {klon_bedeli(tek):10d} " f"{klon_bedeli(tek):10d} {klon_bedeli(tek):15d}") bir = klon_bedeli(cok[0]) iki = sum(klon_bedeli(p) for p in cok[:2]) tum = sum(klon_bedeli(p) for p in cok) print(f" cok depo {BILESEN:3d} {tum // BILESEN:18d} {bir:10d} {iki:10d} {tum:15d}") print() print("duzen ikili arama dogrusal arama" " suclama (ayar.py)") ARAMA = (("tek depo, 4000 isleme", ikili_arama(tek), dogrusal_arama(tek), suclama(tek, "ayar.py")), ("cok depo, kusurun deposu belli", ikili_arama(cok[0]), dogrusal_arama(cok[0]), suclama(cok[0], "ayar.py")), ("cok depo, deposu bilinmiyor", sum(ikili_arama(p) for p in cok), sum(dogrusal_arama(p) for p in cok), sum(suclama(p, "ayar.py") for p in cok))) for ad, ia, da, su in ARAMA: print(f" {ad:31s} {ia:11d} {da:15d} {su:18d}") print() print("soru gereken bilesen tek depo cok depo") for ad, gereken in SORULAR: t = "evet" if yanitlanir(gereken, BILESEN) else "hayir" c = "evet" if yanitlanir(gereken, 1) else "hayir" print(f" {ad:38s} {gereken:14d} {t:>9s} {c:>9s}") print() print(f"tek depo yanitlanan {sum(yanitlanir(g, BILESEN) for _, g in SORULAR)}/" f"{len(SORULAR)}, cok depo yanitlanan " f"{sum(yanitlanir(g, 1) for _, g in SORULAR)}/{len(SORULAR)}") print(f"toplam nesne iki duzende de {tum}; degisen sey depo basina bedel: " f"{klon_bedeli(tek)} ve {tum // BILESEN}") ``` ``` duzen depo depo basina nesne 1 bilesen 2 bilesen tum bilesenler tek depo 1 22600 22600 22600 22600 cok depo 4 5650 5640 11280 22600 duzen ikili arama dogrusal arama suclama (ayar.py) tek depo, 4000 isleme 11 3000 787 cok depo, kusurun deposu belli 9 750 209 cok depo, deposu bilinmiyor 36 3000 787 soru gereken bilesen tek depo cok depo tek bilesende kusurun yalitimi 1 evet evet iki bilesenin birlikte degismesi 2 evet hayir bir degisikligin uc bilesene yayilimi 3 evet hayir butun bilesenlerin ortak durumu 4 evet hayir tek depo yanitlanan 4/4, cok depo yanitlanan 1/4 toplam nesne iki duzende de 22600; degisen sey depo basina bedel: 22600 ve 5650 ``` ## Toplam Aynı, Depo Başına Farklı Birinci tablonun birimi **dokunulan nesnedir** ve sağ sütun iki düzende de **22600** veriyor. Bu bir tesadüf değil, kurgunun kuralıdır: bölmek nesne üretmez ve nesne yok etmez. Fark soldaki sütunlardadır. Tek depoda tek bir bileşende çalışan biri de **22600** nesne klonlar, çünkü klonun daha küçük bir birimi yoktur. Çok depoda aynı kişi **5640** nesne klonlar — dörtte biri. İki bileşen gerekiyorsa **11280**, dördü birden gerekiyorsa yine **22600**. Kesişme noktası tablodan doğrudan okunur: **çok depo, ancak çalışanların çoğu tek bileşene dokunuyorsa ucuzdur.** Dördüne birden dokunan biri için iki düzen aynı bedeli öder, üstelik çok depoda bu bedel dört ayrı işlemle ödenir. Kısmi ve seyrek klon seçenekleri tek depoda aynı daralmayı depoyu bölmeden sağlar; bu ölçüm onları kullanmıyor. ## Bölünme Aramayı Bozar İkinci tablonun birimi **adımdır** ve satırlar arasındaki fark dersin en keskin sonucudur. Kusurun hangi bileşende olduğu **biliniyorsa** çok depo kazanır: ikili arama **11** adımdan **9**'a, doğrusal arama **3000**'den **750**'ye, suçlama **787**'den **209**'a iner. Arama küçük bir tarihçede yürüyor ve bedel küçülüyor. Bilinmiyorsa tablo tersine dönüyor. İkili arama **36** adıma çıkıyor — tek depodakinin üç katından fazlası. Neden açıktır: ikili arama tek bir sıralı küme üzerinde çalışır, dört ayrı tarihçe ise dört ayrı kümedir ve her biri **9** adımlık dört arama yapılır. Bölünme, ikili aramanın tek gücünü — büyüyen kümede yavaş büyümesini — parçalayarak yok eder. Aynı satırın öbür iki sütunu **3000** ve **787** veriyor; tek depodaki değerlerin aynısı. Doğrusal tarama ve suçlama bölünmeden etkilenmez, çünkü ikisi de zaten her işlemeye dokunuyordu ve toplam işleme sayısı değişmedi. **Bölünmenin zarar verdiği tek arama biçimi, kümeyi ikiye bölerek çalışandır.** ## Yanıtsız Kalan Soru Üçüncü tablo bedel değil, **yanıtlanabilirlik** sayıyor. Tek depo dört sorunun **4**'ünü yanıtlıyor, çok depo **1**'ini. Yanıtlanan tek soru, tek bir bileşenin içinde kalanıdır. Kalan üçü iki, üç ve dört bileşene birden bakıyor ve çok depoda bunu yapacak bir tarihçe yoktur. Bu bir araç eksikliği değil, sınırın tanımıdır: iki bileşenin birlikte değiştiğini kaydeden bir işleme yoksa, o soruyu sonradan soracak hiçbir sorgu yoktur. Boşluğu kapatmanın bir yolu vardır ve bedeli bu konunun ilk dersinde ölçüldü: dört bileşeni birlikte sabitleyen bir kayıt deposu kurmak. Bu, dört bileşeni alt modül olarak bağlar ve "bütün bileşenlerin ortak durumu" sorusunu yeniden yanıtlanabilir yapar. Karşılığında bir işlemenin ağacını kurmak için gereken kimlik **1**'den **5**'e çıkar ve özyinelemeli klon yine **22600** nesneye döner. Çok depo düzeni, kaybettiği soruyu geri almak istediğinde tek deponun bedelini geri ödemeye başlar. ## Özet - Bölmek nesne üretmez: toplam nesne iki düzende de **22600**'dür. Değişen tek şey **depo başına** ödenen bedeldir — **22600** ve **5650**. - Tek bileşene dokunan biri çok depoda **5640** nesne klonlar, dördüne dokunan **22600**; çok depo ancak çalışanların çoğu tek bileşende kalıyorsa ucuzdur. - Kusurun deposu biliniyorsa ikili arama **11**'den **9** adıma iner; bilinmiyorsa **36** adıma çıkar. Bölünme, kümeyi ikiye bölerek çalışan aramayı bozar. - Doğrusal tarama **3000** ve suçlama **787** adımda kalır: bölünme bu iki biçimi etkilemez, çünkü ikisi de zaten her işlemeye dokunuyordu. - Bileşenler arası dört sorudan tek depo **4**'ünü, çok depo **1**'ini yanıtlar; kayıp bir araç eksikliği değil, sınırın tanımıdır ve geri alınması alt modülün bedelini geri getirir. ## Kurs Kapanışı Kurs tek bir ölçüyle yürüdü: bir işlemin bedeli **tarihçenin uzunluğu değil, dokunduğu nesne sayısıdır** — ve bedel iki birimle sayılır, **adım** ya da **dokunulan nesne**. On iki ders bu ölçüyü ayrı yerlere uyguladı. | ders | ölçülen işlem | bedelin büyüme biçimi | |---|---|---| | Etkileşimli Yeniden Temellendirme | ortadan yeniden yazmanın dokunduğu nesne | 252 / 362 / 3002 / 11322 nesne; oran 0,520'den 0,500'e — ölçek seksen kat büyürken oran sabit kalır | | Toplu Tarihçe Dönüşümü | ilk işlemeden dönüşümün dokunduğu nesne | 380 / 920 / 5640 / 22600 nesne, oran her ölçekte 1,000; paylaşılan önek 0'a iner ve bedel tarihçenin tamamıdır | | Zorlayıcı İtme Disiplini | yeniden yazmanın kopyalara ödettiği | yazan 2 ile 5640 nesne arasında öder, kopyalar 14 ile 39480 arasında — her zaman yedi katı; kopya sayısıyla ölçeklenir | | Referans Günlüğü | yeniden yazmadan sonra erişilebilir kalan | erişilebilir 1000 sabit, erişilemez 3 / 500 / 701 / 1000; kurtarma ufka bağlı ve 3 / 50 / 500 / 1000'de kapanır | | İkili Arama ile Hata Avı | kusuru bulmanın adımı | doğrusal 37 / 150 / 750 / 3000 adım, ikili 6 / 7 / 9 / 11; seksen kat tarihçede ikili arama iki kat bile artmaz | | Suçlama ve Satır Tarihçesi | bir dosyanın satır geçmişinin adımı | 8 / 36 / 209 / 787 adım; dosyaya dokunan işleme sayısıyla büyür ve yanıt 40 işlemede sabitlenir | | Kancalar | engelin konduğu andaki bedel | işlemeden önce 0 nesne, itmeden önce 140, kabulden altı yüz işleme sonra 3522 nesne ve yedi kopya; geç kapı bedeli dağıtır | | Alt Modüller | sabitlenmiş sürümün bağladığı tarihçe | 76 nesne 378 işleme bağlar; klon 920'den 4540'a (4,93 kat) çıkar ve alt modül sayısıyla toplanır | | Büyük Dosya Depolama | nesne türünün toplam içindeki payı | 91 işleme (0,0910) nesnenin 0,6777'sini üretir; klon 5640'tan 2131'e iner — bedel işleme sayısını izlemez | | Çoklu Çalışma Ağacı | ek çalışma alanının kopyaladığı nesne | ek ağaç her ölçekte 0 nesne; dört dal için 22560 yerine 5640 — bedel ağaç sayısıyla hiç büyümez | | Depo Öznitelikleri | ayarsızlığın yazdırdığı gereksiz nesne | satır sonu 162, birleştirme sürücüsü 86, toplam 248 nesne ve oran 0,0421; ölçek büyüdükçe azalmaz | | Tek Depo ve Çok Depo | aynı işin iki düzendeki bedeli | toplam 22600 nesne değişmez, depo başına 22600 ve 5650; ikili arama 11 ve 36 adım, yanıtlanan soru 4/4 ve 1/4 | Tablodan üç okuma çıkar. **Birincisi: aynı tarihçede bedeller ayrışır.** Ölçek seksen kat büyürken doğrusal arama seksen kat, suçlama yüz kat, klon altmış kat büyür; ikili arama iki kat bile artmaz ve ek çalışma ağacı hiç artmaz. Bir deponun "büyük" olması tek başına bir şey söylemez — hangi işlemin hangi kümeye dokunduğu söyler. **İkincisi: bedeli belirleyen sayı çoğu zaman işleme sayısı değildir.** Nesne türü onda birinden az işlemeyle nesnelerin üçte ikisini üretir; kopya sayısı, değişikliğin büyüklüğünden bağımsız olarak yeniden eşitlemeyi zorunlu kılar; sınırın nerede çizildiği aramanın adımını üç katına çıkarır. Üç durumda da yanlış değişkene bakmak yanlış sonuç verir. **Üçüncüsü: bu kursun araçlarının çoğu geri alınamaz ve bedeli yazan ödemez.** Toplu dönüşüm paylaşılan öneki sıfırlar, zorlayıcı itme kimsenin haberi olmadan siler, geriye dönük temizlik her kopyayı yeniden klonlatır. Her birinin yanında bir kurtarma yolu sayıldı — yedek dal, referans günlüğü, ayrı klon, kuru çalışma — ve hepsinin ortak yanı **işlemden önce** kurulmaları gerektiğidir. Buradan sonraki kurs — Kod İnceleme ve Ekip Süreci — aynı araçları başka bir soruyla ele alır. Bu kurs boyunca ölçülen her şey aracın yaptığı işti: kaç nesneye dokunduğu, kaç adım harcadığı, hangi soruyu yanıtsız bıraktığı. Hiçbir ölçüm, işlemin **yapılması gerekip gerekmediğini** söylemedi. Tarihçeyi yeniden yazmanın 5640 nesneye dokunduğunu bilmek, o tarihçenin yeniden yazılıp yazılmayacağına karar vermez; kancanın hangi anda engel koyduğunu bilmek, hangi değişikliğin engellenmesi gerektiğini söylemez. Ayrım baştan konmalıdır: **araç tarihçeyi değiştirir, kararı insan verir.** Sonraki kursun konusu o kararın nasıl verildiğidir — kimin baktığı, neye baktığı ve kararın nerede kaydedildiği. Bu kursun bıraktığı sayılar, orada verilecek kararların maliyetini hesaplamakta kullanılacak birimdir.