---
title: 'Aktarım ve Hedefleme'
source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/javascript-ekosistemi/aktarim-ve-hedefleme'
course: 'Modüller, Araçlar ve Ekosistem'
language: tr
updated: '2026-08-17T18:09:45+00:00'
license: 'CC BY-SA 4.0'
---

# Aktarım ve Hedefleme

Sözdizim indirgeme ile yetenek dolgusunun ayrımı, hedef kümesinin belirlenmesi, aktarımın çözemediği sorunlar ve kaynak dilin hedef dilden farklı olduğu durumlar.

Önceki ders modülleri tek çıktıda birleştirdi ve kaynağın yazıldığı sözdizimin hedef
ortamda tanınacağını varsaydı. Bu varsayım her zaman doğru değildir.

Kaynağı hedefin anlayacağı biçime çeviren dönüşüme **aktarım (transpilation)** denir.
Aktarım tek bir iş gibi görünür; aslında iki ayrı sorunu çözer ve ikisinin çözümü
birbirinden bağımsızdır.

## İki Ayrı Sorun

**Sözdizim sorunu** ayrıştırma düzeyindedir. Hedef, kaynağın kullandığı yazımı
tanımıyorsa dosyayı okuyamaz bile; hata, tek bir satır çalışmadan çıkar. Çözümü, aynı
anlamı hedefin tanıdığı yapılarla ifade etmektir.

**Yetenek sorunu** çalışma zamanı düzeyindedir. Hedef dosyayı ayrıştırabilir ama çağrılan
bir işlev veya erişilen bir nesne orada bulunmayabilir. Hata, ilgili satıra gelindiğinde
çıkar. Çözümü, eksik yeteneği çalışma anında tanımlamaktır.

Ayrımın pratik sonucu şudur: ilk sorun derleme anında, ikincisi çalışma anında çözülür.
Bir araç ikisini birlikte yapıyor olabilir, ama ürettikleri farklıdır — biri kaynağı
değiştirir, diğeri çıktıya kod ekler.

## Sözdizim İndirgeme

**Sözdizim indirgeme (downleveling)**, bir yapıyı daha eski bir yazımla aynı anlamda
yeniden ifade etmektir. Ölçüm kütüphanesinden bir sınıf, üç ayrı özellik kullanır: özel
alan, erişimci ve alan konumunda tanımlanmış ok fonksiyonu.

```javascript
// dosya: kaynak.mjs
export class Olcum {
  #sozcukler;
  constructor(sozcukler) { this.#sozcukler = sozcukler; }
  get sayi() { return this.#sozcukler.length; }
  enUzun = () => this.#sozcukler.reduce((en, s) => (s.length > en.length ? s : en), '');
}

const olcum = new Olcum(['bir', 'ikinci', 'ucuncu-sozcuk']);
console.log(olcum.sayi, olcum.enUzun());
```

Aynı anlamın, bu üç özelliğin hiçbirini kullanmayan karşılığı:

```javascript
// dosya: hedef.js
'use strict';

var _sozcukler = new WeakMap();

function Olcum(sozcukler) {
  var kendisi = this;
  _sozcukler.set(this, sozcukler);
  this.enUzun = function () {
    return _sozcukler.get(kendisi).reduce(function (en, s) {
      return s.length > en.length ? s : en;
    }, '');
  };
}

Object.defineProperty(Olcum.prototype, 'sayi', {
  get: function () { return _sozcukler.get(this).length; },
});

var olcum = new Olcum(['bir', 'ikinci', 'ucuncu-sozcuk']);
console.log(olcum.sayi, olcum.enUzun());
```

```
$ node kaynak.mjs
3 ucuncu-sozcuk
$ node hedef.js
3 ucuncu-sozcuk
$ wc -c kaynak.mjs hedef.js
     356 kaynak.mjs
     521 hedef.js
     877 total
```

Davranış aynı, boyut yarı yarıya büyük. İndirgeme bedava değildir ve bedeli üç kalemdir:

**Boyut.** Her indirgenen yapı daha uzun bir karşılıkla yazılır.

**Başarım.** Özel alanın zayıf eşleme (weak map) ile taklit edilmesi, doğrudan alan
erişiminden pahalıdır. Sınıf sözdizimindeki bazı yapıların indirgenmiş karşılıkları, motorun
eniyilediği yollardan çıkar.

**Anlam yaklaşıklığı.** Taklit tam değildir. Yukarıdaki karşılıkta `#sozcukler` alanı
gerçekten erişilemez değildir; `_sozcukler` adlı eşlemeye ulaşan kod onu okuyabilir.
JavaScript'te Nesneler ve Fonksiyonlar kursunda tanıtılan özel alan güvencesi indirgemede
korunamaz.

## Yetenek Dolgusu

İkinci sorunun çözümü, eksik yeteneği çalışma anında tanımlamaktır; buna **yetenek dolgusu
(polyfill)** denir. Doğru kalıp, yeteneği önce sınamak ve yalnızca eksikse tanımlamaktır.

Kalıbı gerçekten sınamak için eksik bir ortam gerekir. Çalışma zamanının yalıtılmış
bağlam düzeneği, bir yeteneği kaldırarak böyle bir ortamı üretmeye yarar:

```javascript
// dosya: dolgu.mjs
import vm from 'node:vm';

const eskiOrtam = vm.createContext({ console });

// Yeteneği ortamdan kaldırarak eski bir çalışma zamanını taklit ediyoruz.
vm.runInContext('delete Array.prototype.at;', eskiOrtam);
vm.runInContext('console.log("dolgu öncesi:", typeof [].at);', eskiOrtam);

const dolgu = `
if (typeof Array.prototype.at !== 'function') {
  Object.defineProperty(Array.prototype, 'at', {
    value: function (dizin) {
      const n = Math.trunc(dizin) || 0;
      return this[n < 0 ? this.length + n : n];
    },
    writable: true, configurable: true, enumerable: false,
  });
}
`;
vm.runInContext(dolgu, eskiOrtam);
vm.runInContext('console.log("dolgu sonrası:", typeof [].at, [10, 20, 30].at(-1));', eskiOrtam);

// Ana ortam etkilenmedi.
console.log('ana ortam:', typeof [].at, [10, 20, 30].at(-1));
```

```
$ node dolgu.mjs
dolgu öncesi: undefined
dolgu sonrası: function 30
ana ortam: function 30
```

Üç ayrıntı kalıbın parçasıdır. Sınama, sürüm sorgusuyla değil **yeteneğin kendisiyle**
yapılır: ortamın kimliği değil, aranan işlevin varlığı sorulur. Tanım, sıradan atama yerine
özellik tanımlayıcısıyla yapılır; böylece sayılabilirlik kapatılır ve yerleşik yöntemlerin
davranışı taklit edilir. Son olarak yetenek dolgusu, yerleşik bir nesneyi değiştirdiği için tüm
programı etkiler — bu yüzden dolgular giriş noktasında bir kez yüklenir, kütüphane
modüllerinin içine serpiştirilmez.

Bir kütüphane, tükettiği ortamın yerleşiklerini değiştirmemelidir. Kütüphanenin doğru
davranışı, eksik yeteneği kendi içinde bir yardımcı işlevle karşılamaktır; yerleşiği
değiştirme kararı uygulamanındır.

## Hedef Kümesi

Hangi yapıların indirgeneceğine ve hangi yetenek dolgularının ekleneceğine karar veren şey **hedef
kümesidir**: çıktının çalışması istenen ortamların listesi. Küme genişledikçe daha fazla
indirgeme yapılır, çıktı büyür ve başarım düşer.

Kümeyi belirlerken iki hata sıktır. Birincisi, kümeyi gereğinden geniş tutmaktır: hiç
kullanılmayan ortamlar için ödenen boyut ve başarım, gerçek kullanıcıların maliyetidir.
İkincisi, kümeyi yazmamaktır — varsayılan bir liste, projenin gerçek kullanıcılarına
uymayabilir.

Doğru yaklaşım kümeyi yazılı ve gerekçeli tutmaktır. Küme, çıktının hangi ortamlarda
çalışacağını bildiren bir sözleşmedir; sözleşmenin dışındaki ortamlarda çıktının çalışması
beklenmez. Kütüphane paketlerinde bu bilgi belgelenmelidir, çünkü tüketicinin hedef kümesi
kütüphanenin kümesini kapsamak zorundadır.

## Aktarımın Yapamadıkları

Aktarımın sınırları, hedeflemenin sınırlarıdır.

**Motor ilkelleri taklit edilemez.** Yeni bir ilkel tip, çöp toplayıcıya bağlı bir yapı ya
da bellek düzeni gerektiren bir yetenek, kütüphane koduyla yazılamaz. Böyle bir yeteneğin
dolgusu ya yaklaşık olur ya da hiç olmaz.

**Anlam farkları kalır.** Özel alan örneğinde görüldüğü gibi, indirgenmiş karşılık aynı
gözlemlenebilir davranışı vermeyebilir. Farklar genellikle uç durumlarda görünür ve
sınamalarda yakalanmayabilir.

**Başarım geri gelmez.** İndirgenmiş kod, hedefin yerel desteğinden yararlanamaz.

Bu üç sınır, hedeflemenin bir ödünleşim olduğunu gösterir: geniş bir küme daha çok kullanıcı,
daha büyük ve daha yavaş bir çıktı demektir. Karar ölçülerek verilmelidir.

## Kaynak Dilin Farklı Olması

Aktarımın kapsamı yalnızca sürüm farkı değildir. Kaynak, hedef dilden başka bir dil de
olabilir; araç o dili okur ve hedefin çalıştırabileceği bir çıktı üretir. Bu durumda
dönüşüm iki iş yapar: kaynak dile özgü yapıları karşılamak ve kaynak dilin taşıdığı ek
bilgiyi çıktıdan çıkarmak.

En yaygın örnek tip bilgisidir: kaynakta yazılı tipler derleme anında denetlenir, çıktıya
yazılmaz. Bu, dönüşümün en ucuz biçimidir — çıktı, kaynağın tip açıklamaları silinmiş
hâlinden ibarettir. Kursun son dersinde bağlanacağı yer burasıdır.

Kaynak ile çıktının ayrışması, bu dersin bıraktığı asıl sorundur. Hata bir yığıt izi
verdiğinde, izdeki satır numaraları çıktıya aittir; kaynağa değil. Aktarım ne kadar
kapsamlıysa bu iki dosya birbirinden o kadar uzaktır.

## Özet

- Aktarım iki ayrı sorunu çözer: hedefin tanımadığı sözdizim ve hedefte bulunmayan yetenek;
  ilki derleme anında, ikincisi çalışma anında çözülür.
- Sözdizim indirgeme çıktıyı büyütür, başarımı düşürür ve bazı anlam güvencelerini
  yaklaşık hâle getirir.
- Yetenek dolgusu, sürüm sorgusuyla değil yeteneğin varlığıyla koşullanır; yerleşikleri
  değiştirdiği için uygulamanın giriş noktasına aittir, kütüphanelere değil.
- Hedef kümesi, çıktının hangi ortamlarda çalışacağını bildiren yazılı bir sözleşmedir;
  gereğinden geniş tutulması gerçek kullanıcılara maliyet çıkarır.
- Motor ilkelleri taklit edilemez, anlam farkları kalır ve indirgenmiş kod yerel desteğin
  başarımına ulaşamaz.

## Sonraki Adım

Çıktı artık kaynaktan farklı bir dosyadır: satırları kaymış, yapıları değişmiş, adları
yeniden yazılmış olabilir. Bir hata oluştuğunda geliştiricinin gördüğü satır numarası
üretilmiş dosyaya aittir. Sonraki ders, üretilmiş konumdan kaynak konuma geri dönmeyi
sağlayan eşleme dosyasını ve bu dosyanın nasıl üretildiğini ele alır.