---
title: 'Dinamik İçe Aktarım'
source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/javascript-ekosistemi/dinamik-ice-aktarim'
course: 'Modüller, Araçlar ve Ekosistem'
language: tr
updated: '2026-08-17T18:09:45+00:00'
license: 'CC BY-SA 4.0'
---

# Dinamik İçe Aktarım

Söz döndüren içe aktarma ifadesi, hesaplanmış belirteçle koşullu yükleme, modül kaydının tek değerlendirme güvencesi ve kod bölmenin maliyet dengesi.

Önceki ders, eşzamanlı bir çağrının zamana yayılan bir yüklemeyi bekleyemeyeceğini gösterip
hata iletisinin işaret ettiği çözümü sonraya bırakmıştı. Bu ders o çözümü ele alır: söz
(promise) döndüren, ifade konumunda kullanılabilen ve belirteci çalışma anında hesaplanabilen
bir içe aktarma biçimi.

Biçimin sağladığı esneklik, iki modül sisteminin özelliklerini birleştirir: statik biçimin
belirlenimci çözümlemesi ile çağrı tabanlı biçimin koşulluluğu. Karşılığında yeni bir
sorumluluk getirir — yükleme artık zamana yayılmış bir iştir ve başarısız olabilir.

## İfade Olarak İçe Aktarma

Dinamik içe aktarım, sonucu bir söz olan bir ifadedir. Fonksiyon gövdesinde, koşul içinde,
döngüde — programın her yerinde kullanılabilir ve her iki modül sisteminden çağrılabilir.
Sözün çözüldüğü değer, önceki derste tanıtılan ad alanı nesnesidir.

```javascript
// dosya: bekleyen.mjs
const gecikme = await new Promise((coz) => setTimeout(() => coz('hazır'), 10));
export const durum = gecikme;
```

```javascript
// dosya: bekleyen-cagri2.cjs — bekleyen.mjs yukarıdaki dosyadır
import('./bekleyen.mjs').then((m) => {
  console.log('eşzamansız yükleme sonucu:', m.durum);
});
console.log('çağrı hemen döndü');
```

```
$ node bekleyen-cagri2.cjs
çağrı hemen döndü
eşzamansız yükleme sonucu: hazır
```

Önceki derste eşzamanlı çağrıyla yüklenemeyen modül, bu biçimle yüklendi. Çıktı sırası
mekanizmayı açıklar: çağrı hemen döndü, gövde çalışmaya devam etti, modül hazır olduğunda
geri çağrı yürütüldü. Eşzamansız JavaScript kursunda kurulan söz modeli burada modül
yüklemeye uygulanmıştır.

Sözdizim bir fonksiyon çağrısına benzer ama fonksiyon değildir: başka bir ada atanamaz,
argümansız çağrılamaz. Belirteci ise sabit olmak zorunda değildir.

## Hesaplanmış Belirteç

Ölçüm kütüphanesi sonucu farklı biçimlerde sunabilir. Her biçim ayrı bir modüldür ve hangisinin
kullanılacağı çalışma anında belirlenir:

```javascript
// dosya: bicimlendirici/duz.mjs
console.log('duz.mjs yüklendi');

export function bicimlendir(olcum) {
  return `sözcük: ${olcum.sozcukSayisi}, cümle: ${olcum.cumleSayisi}`;
}
```

```javascript
// dosya: bicimlendirici/tablo.mjs
console.log('tablo.mjs yüklendi');

export function bicimlendir(olcum) {
  return Object.entries(olcum)
    .map(([anahtar, deger]) => `${anahtar.padEnd(16)}${deger}`)
    .join('\n');
}
```

```javascript
// dosya: rapor.mjs — yukarıdaki iki biçimlendirici dosyasını kullanır
const olcum = { sozcukSayisi: 8, cumleSayisi: 2 };

async function rapor(bicim) {
  const modul = await import(`./bicimlendirici/${bicim}.mjs`);
  return modul.bicimlendir(olcum);
}

console.log(await rapor('duz'));
console.log('---');
console.log(await rapor('tablo'));
console.log('---');
console.log(await rapor('duz'));
```

```
$ node rapor.mjs
duz.mjs yüklendi
sözcük: 8, cümle: 2
---
tablo.mjs yüklendi
sozcukSayisi    8
cumleSayisi     2
---
sözcük: 8, cümle: 2
```

Üçüncü çağrıda `duz.mjs` yeniden yüklenmedi. Çalışma zamanı, çözülmüş her belirteci bir
**modül kaydında (module registry)** tutar; ikinci istek kayıttaki değerlendirilmiş modülü
döndürür. Önceki iki derste sayılan tek değerlendirme güvencesi, dinamik yüklemede de
geçerlidir. Kayıt anahtarı çözülmüş adrestir: aynı dosyaya iki farklı belirteçle ulaşılsa
bile tek kayıt oluşur.

Esnekliğin bedeli, önceki derste çağrı tabanlı sistem için söylenenin aynısıdır. Belirteç
bir şablon dizgisiyle üretildiğinde hangi dosyanın yükleneceği kaynağa bakılarak
bilinemez. Statik çözümleme yapan bir araç için bu, çizgenin kopması demektir; araç ya
dizinin tamamını çıktıya katar ya da hiçbirini katamaz.

Bu nedenle, seçim sonlu bir kümedense belirteci sabit tutan biçim yeğlenir:

```javascript
// dosya: sabit.mjs — yukarıdaki iki biçimlendirici dosyasını kullanır
const kosul = process.argv[2] === 'tablo';
const modul = kosul ? await import('./bicimlendirici/tablo.mjs') : await import('./bicimlendirici/duz.mjs');
console.log(modul.bicimlendir({ sozcukSayisi: 8, cumleSayisi: 2 }));
```

```
$ node sabit.mjs
duz.mjs yüklendi
sözcük: 8, cümle: 2
```

Davranış aynıdır, ama iki belirteç de sabittir. Araç her iki dosyayı da görebilir ve
ayrı parçalar olarak işaretleyebilir.

## Yükleme Başarısız Olabilir

Deyim biçiminde eksik bir modül, program başlamadan hata verirdi. Dinamik biçimde yükleme
çalışma anında gerçekleşir; bu yüzden başarısızlık, yakalanabilir bir reddetmedir:

```javascript
// dosya: eksik.mjs
try {
  await import('./bicimlendirici/yok.mjs');
} catch (hata) {
  console.log('yakalandı:', hata.code);
}
console.log('program sürüyor');
```

```
$ node eksik.mjs
yakalandı: ERR_MODULE_NOT_FOUND
program sürüyor
```

Program çökmedi. Bu, isteğe bağlı yeteneklerin yüklenmesinde yararlı bir davranıştır: bir
eklenti bulunamadığında ana işlev çalışmaya devam edebilir. Aynı davranış, bir sorumluluk
da doğurur — zorunlu bir bağımlılık dinamik olarak yükleniyorsa, eksikliği çalışma anına
kadar fark edilmez. Bağlama zamanı ile hata görme zamanı arasındaki ilişki, Bilgisayarlar
Nasıl Çalışır kursundaki bağlama ve yükleme dersinde kurulan ilişkinin aynısıdır.

Ağ üzerinden yüklenen bir modülde reddetmenin nedeni yalnızca eksik dosya değildir:
kesilen bağlantı, zaman aşımı ve hatalı yanıt da aynı yola çıkar. Bu yüzden dinamik
yükleme çağrıları, Eşzamansız JavaScript kursunda tanıtılan yeniden deneme ve geri çekilme
kalıplarının uygulanabileceği noktalardır.

## Çözülen Değerin Yapısı

Sözün çözüldüğü ad alanı nesnesi, deyim biçimindekiyle aynı nesnedir; varsayılan dışa
aktarım orada `default` adıyla durur. Çağrı tabanlı bir modül dinamik olarak yüklendiğinde
bu nesnenin içeriği, önceki derste anlatılan ad çıkarımının sonucudur:

```javascript
// dosya: eski-bicim.cjs
function bicimle(sayi) { return sayi.toFixed(2); }

module.exports = { bicimle, surum: '1.0.0' };
```

```javascript
// dosya: dinamik-cjs.mjs — eski-bicim.cjs yukarıdaki dosyadır
const m = await import('./eski-bicim.cjs');

console.log('ad alanı anahtarları:', Object.keys(m));
console.log('varsayılan:', m.default.surum, '| adlandırılmış:', m.surum);
```

```
$ node dinamik-cjs.mjs
ad alanı anahtarları: [ 'bicimle', 'default', 'module.exports' ]
varsayılan: 1.0.0 | adlandırılmış: undefined
```

Çıkarım `bicimle` adını buldu, `surum` adını bulamadı: biri kısaltılmış özellik yazımıyla
bir bildirime bağlanmıştı, diğeri doğrudan bir dizgi değeriydi. Sonuç, çağrı tabanlı bir
modülden ad alırken güvenilir tek yolun `default` üzerinden geçmek olduğudur. Anahtar
listesindeki üçüncü ad çalışma zamanının eklediği bir kolaylıktır ve taşınabilir değildir.

Yükleme sözü bir değere de bağlanabilir; bu, bir modülü ilk gerektiğinde yükleyip sonraki
çağrılarda aynı sözü paylaşan tembel başlatma kalıbını verir:

```javascript
// dosya: tembel.mjs — bicimlendirici/tablo.mjs yukarıda tanımlanan modüldür
let bekleyen;

function bicimlendiriciAl() {
  bekleyen ??= import('./bicimlendirici/tablo.mjs');
  return bekleyen;
}

const [a, b] = await Promise.all([bicimlendiriciAl(), bicimlendiriciAl()]);
console.log('aynı söz mü:', bicimlendiriciAl() === bekleyen);
console.log('aynı ad alanı mı:', a === b);
console.log(a.bicimlendir({ sozcukSayisi: 8 }));
```

```
$ node tembel.mjs
tablo.mjs yüklendi
aynı söz mü: true
aynı ad alanı mı: true
sozcukSayisi    8
```

## Kod Bölme

Dinamik içe aktarımın araç düzeyindeki karşılığı **kod bölmedir (code splitting)**. Bir
paketleyici, dinamik içe aktarım gördüğü yerde çizgeyi keser ve o dalı ayrı bir çıktı
dosyasına — bir **parçaya (chunk)** — koyar. Ana çıktı yalnızca parçanın adresini taşır;
dosya ilk gerektiğinde istenir.

Kazanç, ilk yükleme maliyetinin küçülmesidir. Bir uygulamanın nadiren açılan bölümü, hiç
açılmadığında hiç indirilmez. Ölçüm kütüphanesinde tablo biçimlendiricisi buna örnektir:
çoğu çağrı düz biçimi kullanır.

Maliyet üç kalemdir:

**Ek gidiş dönüş.** Parça, gerektiği anda ayrıca istenir. Kullanıcının beklediği an,
ölçümün en pahalı olduğu andır.

**Yinelenen kod.** İki parça aynı yardımcı modülü kullanıyorsa, araç ya kodu iki parçaya
da kopyalar ya da üçüncü bir ortak parça üretir. İkisi de karmaşıklık ekler.

**Hata yolu.** Her parça bir başarısızlık noktasıdır; her dinamik yükleme çağrısı bir hata
işleyicisi gerektirir.

Bu nedenle bölme, her dinamik içe aktarımın otomatik sonucu değil, ölçüme dayalı bir
karardır. Bölmenin kazandırdığı süre, ek isteğin maliyetinden büyük olmalıdır. Sık
kullanılan bir kod yolunu bölmek başarımı düşürür.

## Ne Zaman Kullanılmamalı

Dinamik biçim, deyim biçiminin yerini almaz. Modülün her çalıştırmada ve hemen gerektiği
durumlarda deyim biçimi doğru seçimdir: bağımlılık kaynağa yazılmış olur, eksikliği
program başlamadan yakalanır ve araçlar çizgeyi görebilir.

Dinamik biçim üç durumda yerindedir: modül yalnızca belirli bir koşulda gerekiyorsa,
hangi modülün gerekeceği çalışma anında belirleniyorsa, ya da modülün yüklenmesi ilk
açılışın dışına ertelenebiliyorsa. Bunların dışında kullanıldığında, kazanç sağlamadan
çizgeyi araçlardan gizler.

## Özet

- Dinamik içe aktarım söz döndüren bir ifadedir; her konumda ve her iki modül sisteminden
  çağrılabilir, sözün çözüldüğü değer ad alanı nesnesidir.
- Belirteç çalışma anında hesaplanabilir; hesaplanmış belirteç statik çözümlemeyi
  imkânsızlaştırdığı için sonlu seçimlerde sabit belirteçli biçim yeğlenir.
- Modül kaydı, çözülmüş adres başına tek değerlendirme güvencesini dinamik yüklemede de
  korur.
- Yükleme başarısızlığı yakalanabilir bir reddetmedir; bu, isteğe bağlı yetenekler için
  kazanç, zorunlu bağımlılıklar için gecikmiş hata anlamına gelir.
- Kod bölme ilk yükleme maliyetini düşürür; karşılığında ek istek, yinelenen kod ve yeni
  hata yolları getirir, bu yüzden ölçüme dayalı bir karardır.

## Sonraki Adım

Buraya kadar tüm belirteçler göreli dosya yollarıydı. Oysa gerçek projelerde içe aktarımların
çoğu `metin-olcer` gibi çıplak adlardır ve bu adların hangi dosyaya karşılık geldiği dosya
sisteminde yazılı değildir. Sonraki konu bu çözümlemeyi ele alır: bir paketin bildirim
dosyası, çıplak adın aranma kuralı ve kurulu ağacın kilit dosyasıyla sabitlenmesi.