---
title: 'Zayıf Koleksiyonlar'
source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/javascript-nesne-modeli/zayif-koleksiyonlar'
course: "JavaScript'te Nesneler ve Fonksiyonlar"
language: tr
updated: '2026-08-17T18:09:50+00:00'
license: 'CC BY-SA 4.0'
---

# Zayıf Koleksiyonlar

Anahtarlarının toplanmasını engellemeyen eşleme ve küme türleri, nesneye dışarıdan veri iliştirme kalıbı, gezinilemezliğin nedeni ve zayıf başvurular.

Önceki ders `Map` ile biterken bir sorun bıraktı: bir eşleme bir nesneyi anahtar olarak
sakladığı sürece o nesne erişilebilir kalır. Nesneye ek bilgi iliştirmek için kurulan
tablolar bu yüzden sızıntı kaynağıdır — tablodan silinmeyen her giriş, artık
kullanılmayan bir nesneyi yaşatır.

`WeakMap` ve `WeakSet` bu sorunu çözer. Tuttukları nesnelere yaptıkları başvuru
**zayıftır**: başka hiçbir yerden erişilemeyen bir nesne, yalnızca zayıf koleksiyonda
bulunduğu için yaşamaz. Karşılığında birkaç yetenek geri verilir; ders bu ödünleşimi
inceler.

## Zayıf Eşleme

`WeakMap`, `Map` yapısının kısıtlanmış bir biçimidir: anahtarları yalnızca nesne olabilir,
eleman sayısı okunamaz ve içeriği gezilemez.

```js
const kayit = { sensor: "S-01", deger: 21.4 };
const digerKayit = { sensor: "S-02", deger: 19.8 };

const zayifDefter = new WeakMap();
zayifDefter.set(kayit, { kaynakDosya: "olcum-2.csv", satir: 17 });
zayifDefter.set(digerKayit, { kaynakDosya: "olcum-3.csv", satir: 4 });

console.log(zayifDefter.has(kayit));
console.log(zayifDefter.get(kayit).satir);
console.log(zayifDefter.get({ sensor: "S-01", deger: 21.4 }));

try {
  zayifDefter.set("S-01", { satir: 1 });
} catch (hata) {
  console.log(`ilkel anahtar: ${hata.constructor.name}`);
}

console.log(zayifDefter.size);
console.log(typeof zayifDefter.keys);
console.log(typeof zayifDefter[Symbol.iterator]);

try {
  for (const _ of zayifDefter) console.log(_);
} catch (hata) {
  console.log(`gezinme: ${hata.constructor.name}`);
}

console.log(zayifDefter.delete(kayit));
console.log(zayifDefter.has(kayit));
console.log(JSON.stringify(zayifDefter));
```

```
true
17
undefined
ilkel anahtar: TypeError
undefined
undefined
undefined
gezinme: TypeError
true
false
{}
```

Anahtar kimliği kuralı `Map` ile aynıdır: aynı içerikli başka bir nesne farklı bir
anahtardır. İlkel bir değer anahtar olarak verildiğinde hata yükselir, çünkü ilkel
değerler için "toplanabilirlik" tanımlı değildir — dizgiler paylaşılan değerlerdir,
kimliği izlenen nesneler değil.

Eksik olan üç yetenek — `size`, `keys` ve gezinme — bir eksiklik değil, doğrudan
tasarımın sonucudur. İçeriğin listelenebilmesi, çöp toplayıcının ne zaman çalıştığını
programın gözlemleyebilmesi anlamına gelirdi; aynı program iki kez çalıştırıldığında farklı
sonuç verebilirdi. Gezinilemezlik, belirlenimciliği korumak için ödenen bedeldir.

## Nesneye Dışarıdan Veri İliştirmek

Zayıf eşlemenin en yaygın kullanımı, bir nesneye ait bilgiyi nesnenin **dışında**
tutmaktır. Sınıf sözdizimindeki özel alanlar bu ihtiyacın dil düzeyindeki karşılığıdır;
zayıf eşleme aynı sonucu kütüphane koduyla üretir.

```js
const ozelVeri = new WeakMap();

class OlcumKaydi {
  constructor(sensor, hamDeger, kayma) {
    this.sensor = sensor;
    ozelVeri.set(this, { hamDeger, kayma, okumaSayisi: 0 });
  }

  get okunanDeger() {
    const veri = ozelVeri.get(this);
    veri.okumaSayisi += 1;
    return veri.hamDeger + veri.kayma;
  }

  denetim() {
    return `okuma=${ozelVeri.get(this).okumaSayisi}`;
  }

  static veriTasiyorMu(nesne) {
    return ozelVeri.has(nesne);
  }
}

const kayit = new OlcumKaydi("S-01", 21.4, -0.4);

console.log(kayit.okunanDeger);
console.log(kayit.okunanDeger);
console.log(kayit.denetim());
console.log(Object.keys(kayit).join(","));
console.log(JSON.stringify(kayit));
console.log(OlcumKaydi.veriTasiyorMu(kayit));
console.log(OlcumKaydi.veriTasiyorMu({ sensor: "S-02" }));

const kopukDenetim = kayit.denetim;
try {
  kopukDenetim();
} catch (hata) {
  console.log(`kopuk cagri: ${hata.constructor.name}`);
}
```

```
21
21
okuma=2
sensor
{"sensor":"S-01"}
true
false
kopuk cagri: TypeError
```

Ham değer, kayma ve okuma sayacı kaydın özelliği değildir: listelenmez, dizileştirilmez ve
`ozelVeri` başvurusuna erişemeyen kod tarafından okunamaz. Sonuç, Sınıf Sözdizimi
dersindeki özel alanlarla ve Kapanışlar dersindeki fabrika kuruluşuyla aynıdır.

Üç yolun farkı nerede saklandığındadır. Özel alan nesnenin içinde, kapanış kapsamda, zayıf
eşleme ise nesnenin dışında ama nesneye anahtarlanmış olarak tutar. Üçüncüsünün ayırt edici
yanı, **nesneyi değiştirmeden** veri iliştirebilmesidir: sınıfını yazmadığınız, hatta
dondurulmuş bir nesneye bile bu yolla bilgi bağlanabilir.

Son satır ortak sınırı yineler: veri `this` üzerinden bulunduğu için, yöntem nesnesinden
koparıldığında yine hata verir. Zayıf eşleme bağlanma kurallarını değiştirmez.

## Zayıf Küme

`WeakSet` aynı ilkeyi kümeye uygular: nesneleri işaretlemek için kullanılır, içeriği
gezilemez.

```js
const islenmisler = new WeakSet();

function isle(kayit) {
  if (islenmisler.has(kayit)) return "zaten islendi";
  islenmisler.add(kayit);
  return `islendi: ${kayit.sensor}`;
}

const birinci = { sensor: "S-01", deger: 21.4 };
const ikinci = { sensor: "S-02", deger: 19.8 };

console.log(isle(birinci));
console.log(isle(birinci));
console.log(isle(ikinci));
console.log(islenmisler.has(birinci));
console.log(islenmisler.has({ sensor: "S-01", deger: 21.4 }));

try {
  islenmisler.add("S-03");
} catch (hata) {
  console.log(`ilkel deger: ${hata.constructor.name}`);
}

console.log(islenmisler.size);
console.log(typeof islenmisler.values);
```

```
islendi: S-01
zaten islendi
islendi: S-02
true
false
ilkel deger: TypeError
undefined
undefined
```

Kullanım kalıbı tektir: "bu nesne daha önce işlendi mi?" Değişmezlik Teknikleri dersindeki
derin dondurma işlevinde ziyaret işaretlemesi için `WeakSet` seçilmesinin nedeni buydu —
işaretleme geçicidir ve gezilen nesnelerin ömrünü uzatmamalıdır.

Nesne kimliğine dayalı çevrim algılama, yinelenen işlemi engelleme ve bir nesnenin belirli
bir yapıcıyla üretilip üretilmediğini sınama, aynı kalıbın farklı adlarıdır.

## Güçlü Başvurunun Bedeli

İki koleksiyon türünün bellek üzerindeki farkı, çöp toplama gözlemlenmeden de görülebilir:
güçlü eşleme içeriğini sayar ve listeler, zayıf eşleme sayamaz.

```js
const gucluOnbellek = new Map();
const zayifOnbellek = new WeakMap();

function olcumIsle(kayit, onbellek) {
  if (onbellek.has(kayit)) return onbellek.get(kayit);
  const sonuc = `${kayit.sensor}:${kayit.deger.toFixed(1)}`;
  onbellek.set(kayit, sonuc);
  return sonuc;
}

for (let sira = 0; sira < 1000; sira += 1) {
  const gecici = { sensor: `S-${sira}`, deger: sira / 10 };
  olcumIsle(gecici, gucluOnbellek);
  olcumIsle(gecici, zayifOnbellek);
}

console.log(gucluOnbellek.size);
console.log([...gucluOnbellek.values()][0]);
console.log([...gucluOnbellek.keys()][999].sensor);
console.log(typeof zayifOnbellek.size);

const kalici = { sensor: "S-K", deger: 30 };
console.log(olcumIsle(kalici, zayifOnbellek));
console.log(zayifOnbellek.has(kalici));
```

```
1000
S-0:0.0
S-999
undefined
S-K:30.0
true
```

Döngüdeki bin geçici kayıt, döngü bittiğinde program açısından kullanılmaz durumdadır —
`gecici` değişkeni her yinelemede yeniden bağlanır ve son yinelemeden öncekilere hiçbir
yerden erişilemez. Buna karşın güçlü eşleme hepsini anahtar olarak tuttuğu için bin nesne
de, bin sonuç dizgisi de erişilebilir kalır; `keys` çağrısı bunu doğrudan gösterir.

Zayıf eşlemede aynı girişler yalnızca anahtar nesne başka bir yerden erişilebilir olduğu
sürece anlamlıdır. Son iki satır bunu gösterir: `kalici` nesnesi bir değişkende tutulduğu
için giriş bulunur. Erişilemez hâle gelen anahtarların girişlerinin ne zaman temizleneceği
ise belirtimde zamanlanmış değildir ve program tarafından gözlemlenemez; bu dersteki
hiçbir çıktı toplama anına bağlı değildir.

Erişilebilirlik temelli çöp toplamanın nasıl çalıştığı, Eşzamansız JavaScript ve Çalışma
Zamanı kursunun konusudur.

## Zayıf Başvurular

Zayıf koleksiyonların yanında iki yapı daha aynı ilkeyi tek bir nesne için sunar.
`WeakRef` bir nesneye zayıf başvuru tutar; `deref` çağrısı nesne hâlâ erişilebilirse onu,
değilse `undefined` verir. `FinalizationRegistry` ise bir nesne toplandıktan sonra
çalıştırılacak bir geri çağrı kaydeder.

```js
const kayit = { sensor: "S-01", deger: 21.4 };
const zayifBasvuru = new WeakRef(kayit);

console.log(zayifBasvuru.deref() === kayit);
console.log(zayifBasvuru.deref().sensor);

const kutuk = [];
const kayitDefteri = new FinalizationRegistry((etiket) => {
  kutuk.push(etiket);
});
kayitDefteri.register(kayit, "S-01 toplandi");

console.log(typeof kayitDefteri.register);
console.log(typeof kayitDefteri.unregister);
console.log(kutuk.length);
console.log(zayifBasvuru.deref() !== undefined);
```

```
true
S-01
function
function
0
true
```

Çıktının son iki satırı, `kayit` değişkeni yaşadığı sürece geçerlidir: kütük boştur ve
başvuru çözülebilir. Geri çağrının **ne zaman** çalışacağı — hatta program sonlanmadan
önce çalışıp çalışmayacağı — belirtimde güvence altına alınmamıştır. Bu yüzden bu iki
yapı program mantığının dayanağı yapılmaz; kullanım alanları tanı, ölçüm ve isteğe bağlı
önbelleklerdir.

Aynı nedenle, bu dersin hiçbir bloğunda toplama anına bağlı bir çıktı gösterilmemiştir:
böyle bir çıktı çalışma zamanına ve o anki bellek durumuna göre değişir.

## Özet

- Zayıf koleksiyonlar tuttukları nesnelere zayıf başvuru yapar; yalnızca orada bulunmak bir
  nesneyi yaşatmaz.
- `WeakMap` ve `WeakSet` yalnızca nesne kabul eder; `size`, gezinme ve dizileştirme
  desteklemez — bu kısıt belirlenimciliği korur.
- Zayıf eşleme, nesneyi hiç değiştirmeden ona veri iliştirir; özel alan ve kapanışla
  kurulan gizlemenin üçüncü seçeneğidir.
- Zayıf küme, nesneleri işaretlemek için kullanılır: çevrim algılama, yinelenen işlemi
  engelleme, üyelik sınama.
- Güçlü bir eşleme anahtarlarını erişilebilir tutar; nesneye anahtarlanmış önbelleklerde
  bu, sınırsız büyümenin kaynağıdır.
- `WeakRef` ve `FinalizationRegistry` zamanlaması belirtimde güvence altına alınmadığı için
  program mantığının dayanağı yapılmaz.

## Sonraki Adım

Bu derste `WeakMap` üzerinde `for...of` denemesi hata verdi, oysa aynı döngü `Map`, `Set`,
dizi ve dizgi üzerinde çalışıyor. Aradaki fark bir tür listesi değil, tek bir sözleşmedir:
bir nesnenin gezilebilir olması, belirli bir yöntemi sunmasına bağlıdır. Sonraki ders bu
sözleşmeyi — yineleme protokolünü — açacak ve ölçüm serisine kendi gezinme davranışını
kazandıracak.