--- title: 'Doğruluk Değerleri' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/javascript-temelleri/dogruluk-degerleri' course: 'JavaScript Temelleri' language: tr updated: '2026-08-17T18:09:49+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Doğruluk Değerleri Mantıksal değere çevirme yordamı, yanlış sayılan sekiz değer, mantıksal işleçlerin değer döndürmesi, boşluk birleştirme ve isteğe bağlı zincirleme. Önceki iki ders iki zorlama yordamını tanımladı: sayıya ve metne çevirme. Üçüncüsü, mantıksal değere çevirme, koşullu yapıların temelidir ve iki derstir ertelenen bir soruyu yanıtlar: `0` değeri neden eksik veri sanıldı? Yordamın kendisi kısadır — sayfa dolusu kural yoktur, sekiz değerden oluşan bir liste vardır. Asıl incelik listede değil, mantıksal işleçlerin bu listeyi nasıl kullandığındadır. ## Yanlış Sayılan Sekiz Değer Mantıksal değere çevirme yordamı bir liste ile tanımlıdır: aşağıdaki sekiz değer **yanlış sayılır (falsy)**, diğer her değer doğru sayılır. ```js const yanlisSayilanlar = [ ["false", false], ["0", 0], ["-0", -0], ["0n", 0n], ['""', ""], ["null", null], ["undefined", undefined], ["NaN", NaN], ]; for (const [etiket, deger] of yanlisSayilanlar) { console.log(etiket.padEnd(10), Boolean(deger)); } ``` ``` false false 0 false -0 false 0n false "" false null false undefined false NaN false ``` Liste kapalıdır: burada olmayan hiçbir değer yanlış sayılmaz. Bu, listeyi ezberlemekten daha kullanışlı bir kuraldır, çünkü sezgiye aykırı örnekleri doğrudan çözer: ```js console.log(Boolean("0"), Boolean("false"), Boolean(" ")); console.log(Boolean([]), Boolean({})); console.log(Boolean(-1), Boolean(Infinity)); ``` ``` true true true true true true true ``` Boş olmayan her dizgi doğru sayılır — içeriği ne olursa olsun. `"0"` ve `"false"` metinleri de bu kurala girer; sayıya veya mantıksal değere çevrilmezler. Boş dizi ve boş nesne de doğru sayılır: nesneler listede yoktur, bu yüzden hepsi doğrudur. Sıfır dışındaki her sayı, negatifler ve sonsuzluk dahil, doğru sayılır. Bir noktaya dikkat: `Boolean([])` doğru verirken, önceki dersteki `[] == false` karşılaştırması doğru vermişti. Çelişki yoktur — iki farklı yordam çalışıyor. Gevşek eşitlik diziyi ilkel değere, sonra sayıya çevirir; mantıksal değere çevirme ise nesnenin içine hiç bakmaz. Aynı değerin iki farklı bağlamda farklı sonuç vermesi, hangi yordamın çağrıldığını bilmeyi zorunlu kılar. ## Mantıksal İşleçler Mantıksal Değer Döndürmez `&&` ve `||` işleçleri, adlarına rağmen `true` veya `false` üretmez. **İşlenenlerden birini** döndürürler: ```js console.log(0 || "yedek"); console.log("A1" || "yedek"); console.log(0 && "asla"); console.log("A1" && 21.5); ``` ``` yedek A1 0 21.5 ``` Kural şöyledir. `||` işleci sol işleneni değerlendirir; doğru sayılıyorsa onu döndürür, değilse sağ işleneni döndürür. `&&` işleci sol işleneni değerlendirir; yanlış sayılıyorsa onu döndürür, değilse sağ işleneni döndürür. Sağ işlenen yalnızca gerektiğinde değerlendirilir. Programlama Temelleri kursundaki İşleçler ve İfadeler dersinde tanımlanan kısa devre değerlendirme budur. Üçüncü satırda `"asla"` hiç değerlendirilmedi. Sonucu mantıksal tipe zorlamak gerekiyorsa dönüşüm açıkça yazılır. Koşullu yapılar zaten mantıksal değere çevirdiği için bu genellikle gereksizdir. ## Varsayılan Değer Tuzağı `||` işlecinin en yaygın kullanımı eksik değere yedek koymaktır. Bu kullanım, yanlış sayılan değerler geçerli veri olduğunda bozulur: ```js const kayitlar = [ { istasyon: "A1", sicaklik: 21.5 }, { istasyon: "A2", sicaklik: 0 }, { istasyon: "B1" }, ]; for (const k of kayitlar) { const veyaIle = k.sicaklik || -273.15; const bosIle = k.sicaklik ?? -273.15; console.log(k.istasyon, "|| ->", veyaIle, " ?? ->", bosIle); } ``` ``` A1 || -> 21.5 ?? -> 21.5 A2 || -> -273.15 ?? -> 0 B1 || -> -273.15 ?? -> -273.15 ``` Orta satır, iki derstir açık bırakılan sorunun yanıtıdır. `A2` istasyonunun sıcaklığı `0`'dır; bu geçerli bir ölçümdür ve kayıtta vardır. Yine de `||` işleci onu yanlış saydı ve yedek değere geçti. Ölçüm, mutlak sıfır sıcaklığına dönüştü. Alt satırdaki `B1` kaydında ise sıcaklık alanı gerçekten yoktur; `k.sicaklik` değeri `undefined`'dır ve yedek değere geçmesi doğrudur. İki satır aynı sonucu üretti, ama yalnızca biri istenen davranıştı — `||` işleci "değer yok" ile "değer sıfır" durumlarını ayırt edemez. `??` işleci — **boşluk birleştirme (nullish coalescing)** — yalnızca `null` ve `undefined` değerlerinde sağ işlenene geçer: ```js console.log(0 || "yedek"); console.log(0 ?? "yedek"); console.log("" || "yedek"); console.log("" ?? "yedek"); console.log(null ?? "yedek"); ``` ``` yedek 0 yedek yedek ``` Dördüncü satırın boş görünmesi, `??` işlecinin boş dizgiyi geçerli bir değer sayıp döndürmesindendir. İkinci satır ise `0` değerini korudu. Seçim kuralı nettir: **"değer verilmemişse" anlamı isteniyorsa `??`, "değer yanlış sayılıyorsa" anlamı isteniyorsa `||` kullanılır.** Ölçüm verisinde sıfır, boş dizgi ve `false` çoğu zaman geçerli değerlerdir; bu yüzden varsayılan atamaları `??` ile yazılır. ## İsteğe Bağlı Zincirleme Aynı ailenin üçüncü işleci, iç içe alanlara erişirken yokluk denetimini kısaltır: ```js const kayit = { istasyon: "A1", konum: { yukseklik: 120 } }; const eksik = { istasyon: "B1" }; console.log(kayit.konum?.yukseklik); console.log(eksik.konum?.yukseklik); console.log(eksik.konum?.yukseklik ?? 0); ``` ``` 120 undefined 0 ``` `?.` işleci, solundaki değer `null` veya `undefined` ise zinciri keser ve `undefined` döndürür; değilse erişimi sürdürür. Denetimin ölçütü `??` ile aynıdır — yanlış sayılan değerler değil, yalnızca iki yokluk değeri. İşleç olmadan aynı erişim hata verir: ```js const eksik = { istasyon: "B1" }; try { console.log(eksik.konum.yukseklik); } catch (hata) { console.log(hata.name + ": " + hata.message); } ``` ``` TypeError: Cannot read properties of undefined (reading 'yukseklik') ``` Kod Çalıştırma Yolları dersinde bu iletinin nasıl okunacağı gösterilmişti: sorun `yukseklik` alanında değil, `eksik.konum` değerinin `undefined` olmasındadır. İsteğe bağlı zincirleme dikkatli kullanılmalıdır. Bir alanın eksik olması beklenen bir durumsa doğru araçtır; beklenmeyen bir durumsa, hatayı bastırıp sorunu ileriye taşır. Aradaki fark verinin sözleşmesindedir, sözdiziminde değil. ## Ölçüm Betiğine Uygulama Doğruluk değerlerinin en kısa kullanımı süzme işlemidir: ```js const alanlar = ["21.5", "", "0", "abc", null]; const dolular = alanlar.filter(Boolean); console.log(dolular); ``` ``` [ '21.5', '0', 'abc' ] ``` Boş dizgi ve `null` elendi; `"0"` metni korundu, çünkü boş olmayan bir dizgidir. Bu tam olarak istenen davranıştır: burada süzülen şey ham metindir, sayısal değer değil. Sayısal değerlere aynı süzgeci uygulamak ise veri kaybettirir: ```js const olcumler = [21.5, 0, NaN, 19.75]; console.log(olcumler.filter(Boolean)); console.log(olcumler.filter((d) => !Number.isNaN(d))); ``` ``` [ 21.5, 19.75 ] [ 21.5, 0, 19.75 ] ``` İlk süzgeç geçerli bir sıfır ölçümünü attı. İkincisi yalnızca gerçekten geçersiz olanı attı. Kural, doğruluk değerlerinin genel bir geçerlilik ölçütü olmamasıdır: neyin geçerli sayıldığı verinin anlamına bağlıdır ve açıkça yazılmalıdır. ## Özet - Mantıksal değere çevirme sekiz değeri yanlış sayar: `false`, `0`, `-0`, `0n`, boş dizgi, `null`, `undefined`, `NaN`. Diğer her değer doğru sayılır. - Boş dizi, boş nesne ve `"0"` gibi metinler doğru sayılır; nesneler listede yoktur. - `&&` ve `||` mantıksal değer değil, işlenenlerden birini döndürür ve sağ işleneni yalnızca gerektiğinde değerlendirir. - `||` sekiz değerin tamamında yedeğe geçer; `??` yalnızca `null` ve `undefined` durumunda geçer. Ölçüm verisinde varsayılan atamaları `??` ile yazılır. - `?.` zinciri yalnızca `null` ve `undefined` değerlerinde keser; beklenmeyen eksikliği gizlemek için kullanılmamalıdır. ## Sonraki Adım Değer modeli tamamlandı: hangi tipler var, nasıl dönüşüyorlar, nasıl karşılaştırılıyorlar ve koşulda nasıl değerlendiriliyorlar. Sıra bu değerlerle program akışı kurmakta. Sonraki konu koşullu seçimle başlayacak: `if` zincirleri, üçlü işleç ve `switch` deyiminin karşılaştırma için hangi eşitliği kullandığı — bu dersteki üç işleçten biri.