--- title: 'Tip Dönüşümü ve Zorlama' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/javascript-temelleri/tip-donusumu-ve-zorlama' course: 'JavaScript Temelleri' language: tr updated: '2026-08-17T18:09:49+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Tip Dönüşümü ve Zorlama Açık dönüşüm ile örtük zorlamanın ayrımı; sayıya, metne ve ilkel değere çevirme yordamları; toplama işlecinin iki yüzü ve metinden veri okuma. Önceki ders, iki sayı tipinin aritmetik işleçlerde karıştırılmasının reddedildiğini gösterdi. Bu, dilin genel kuralı değildir; istisnadır. Dilin geri kalanında tipler kendiliğinden dönüştürülür ve sonuç, dönüşümün hangi sırayla yapıldığına bağlıdır. Programlama Temelleri kursundaki Tip Dönüşümü dersinde açık dönüşüm ile örtük dönüşüm ayrımı kurulmuştu. Bu ders o ayrımı JavaScript'e uygular ve örtük dönüşümün — bu kursta **zorlama (coercion)** adıyla anılacak olan davranışın — adımlarını tanımlar. Amaç sonuçları ezberlemek değil, sonucu üreten yordamı izleyebilmektir. ## Üç Hedef Tip Zorlama her zaman üç hedeften birine doğrudur: sayı, dizgi veya mantıksal değer. Standart bunlar için üç soyut işlem tanımlar. Bu derste ilk ikisi ele alınacak; mantıksal değere çevirme Doğruluk Değerleri dersinin konusudur. Sayıya çevirme yordamı, her ilkel tip için sabit bir kural verir: ```js console.log(Number("21.5")); console.log(Number("")); console.log(Number(" ")); console.log(Number("21.5 C")); console.log(Number(null)); console.log(Number(undefined)); console.log(Number(true), Number(false)); ``` ``` 21.5 0 0 NaN 0 NaN 1 0 ``` Dört satır dikkat ister. Boş dizgi ve yalnızca boşluk içeren dizgi sıfır verir — metnin "sayı içermemesi", sıfır sayılmasıyla sonuçlanır. Sayıyla başlayıp harfle süren metin ise `NaN` verir; yordam metnin **tamamının** geçerli bir sayı yazımı olmasını ister. `null` sıfıra, `undefined` ise `NaN`'a çevrilir; iki yokluk değerinin ayrımı burada da sürüyor. Metne çevirme yordamı da tip başına tanımlıdır: ```js console.log(String(21.5)); console.log(String(null), String(undefined), String(true)); console.log(String([1, 2, 3])); console.log(String([])); console.log(String([null, undefined, 3])); console.log(String({ a: 1 })); ``` ``` 21.5 null undefined true 1,2,3 ,,3 [object Object] ``` Diziler elemanlarını virgülle birleştirir; boş dizi boş metin verir. Dizi içindeki `null` ve `undefined` değerleri boş metne çevrilir — dördüncü satırdaki iki baştaki virgül bundandır. Sıradan nesneler ise içeriklerini göstermez; `[object Object]` sabit metnini verir. ## Nesneden İlkel Değere Yukarıdaki dizi ve nesne sonuçları ara bir adımdan geçer. Bir nesne sayı veya metin bekleyen bir yere girdiğinde, önce **ilkel değere çevrilir**. Bu çevrim, nesnenin iki yöntemini belirli bir sırayla dener: sayısal bağlamda önce değer üreten yöntem, metinsel bağlamda önce metin üreten yöntem çağrılır. Davranış doğrudan gözlemlenebilir: ```js const nesne = { valueOf() { return 42; }, toString() { return "kirk iki"; }, }; console.log(nesne * 2); console.log(String(nesne)); console.log(nesne + 1); ``` ``` 84 kirk iki 43 ``` Çarpma sayısal bağlamdır: değer üreten yöntem çağrıldı. Metne çevirme metinsel bağlamdır: metin üreten yöntem çağrıldı. Üçüncü satır ise toplama işlecinin özel durumudur; bir sonraki bölümün konusudur. Sıradan bir nesnede değer üreten yöntem nesnenin kendisini döndürür — yani ilkel bir değer vermez. Bu yüzden sıra metin üreten yönteme geçer ve `[object Object]` çıkar. Diziler metin üreten yöntemi elemanları birleştirecek biçimde tanımladığı için `1,2,3` verir. ## Toplama İşlecinin İki Yüzü Toplama işleci diğer aritmetik işleçlerden ayrılır. Adımları şöyledir: her iki işlenen ilkel değere çevrilir; **ikisinden biri dizgi ise** sonuç metin birleştirmesidir, değilse her ikisi sayıya çevrilir ve toplanır. ```js console.log(1 + 2); console.log("1" + 2); console.log(1 + 2 + "3"); console.log("1" + 2 + 3); ``` ``` 3 12 33 123 ``` Son iki satır, işlecin soldan sağa birleştiğini gösterir. Üçüncü satırda `1 + 2` önce sayısal olarak hesaplanır, sonra `3` sonucu metne çevrilip birleştirilir. Dördüncü satırda ilk işlem zaten birleştirmedir; sonuç dizgi olduğu için ikinci işlem de birleştirme olur. İşlem sırası, sonucun tipini belirliyor. Diğer aritmetik işleçlerde bu ikilik yoktur; her zaman sayıya çevirirler: ```js console.log("21.5" - 1); console.log("21.5" * 2); console.log(1 + null); console.log(1 + undefined); console.log(true + true); ``` ``` 20.5 43 1 NaN 2 ``` Üçüncü ve dördüncü satırlar sayıya çevirme kurallarının doğrudan sonucudur: `null` sıfır, `undefined` ise `NaN` verir ve `NaN` içeren her aritmetik işlem `NaN` üretir. Sık alıntılanan ifadeler de aynı iki adımdan çıkar: ```js console.log([] + {}); console.log([] + []); ``` ``` [object Object] ``` Birinci satır: boş dizi ilkel değere çevrilince boş metin, nesne çevrilince `[object Object]` olur; biri dizgi olduğu için birleştirme yapılır. İkinci satır: iki boş metin birleşir ve boş satır yazılır. Ortada gizem yoktur — yalnızca iki adımlı bir yordam vardır. ## Açık Dönüşüm Araçları Zorlamaya güvenmek yerine dönüşümü yazmak, kodun okunmasını kolaylaştırır. Dört araç ayırt edilmelidir: ```js console.log(parseInt("21.5 C"), parseFloat("21.5 C")); console.log(parseInt(" 42px"), Number(" 42px")); console.log(parseInt(""), Number("")); console.log(parseInt("1f", 16)); console.log(+"21.5", +"", +"abc"); ``` ``` 21 21.5 42 NaN NaN 0 31 21.5 0 NaN ``` `Number`, metnin tamamının geçerli olmasını ister; geçersizse `NaN` verir, boş metni sıfır sayar. `parseInt` ve `parseFloat` ise **baştan başlayıp gidebildiği kadar okur**; geri kalanı yok sayar, hiç okuyamazsa `NaN` verir. `parseInt` ayrıca bir taban parametresi alır; Bilgisayarlar Nasıl Çalışır kursundaki Onaltılık ve Sekizlik Tabanlar dersindeki gösterimler bu parametreyle okunur. Tek terimli artı işleci `Number` ile aynı kuralı uygular; kısalığı okunaklılığın önüne geçtiği için kursta kullanılmayacaktır. İki aracın seçimi veriye bağlıdır. Alan "yalnızca sayı içermeli" ise `Number` doğru seçimdir: bozuk veriyi `NaN` ile bildirir. Alan "sayıyla başlayan bir metin" ise `parseFloat` doğru seçimdir. Yanlış seçim, bozuk verinin sessizce geçmesine yol açar. ## Ölçüm Betiğine Uygulama Ölçüm kayıtları çoğunlukla metin olarak gelir. Aşağıdaki betik, noktalı virgülle ayrılmış satırları okuyup sayısal alanları çevirir: ```js const satirlar = ["A1;21.5;48", "A2;19.75;55", "B1;;41", "B2;abc;60"]; for (const satir of satirlar) { const [istasyon, sicaklikMetni, nemMetni] = satir.split(";"); const sicaklik = Number(sicaklikMetni); const nem = Number(nemMetni); console.log(istasyon, sicaklik, nem, Number.isNaN(sicaklik)); } ``` ``` A1 21.5 48 false A2 19.75 55 false B1 0 41 false B2 NaN 60 true ``` Son iki satır, verinin iki farklı bozukluğunu gösteriyor ve yalnızca biri yakalanıyor. `B2` kaydında sıcaklık alanı `abc` yazıyor; `Number` bunu `NaN` yaptı ve `Number.isNaN` denetimi durumu bildirdi. `B1` kaydında ise sıcaklık alanı **boştur** ve `Number` boş metni sıfıra çevirdi. Sıfır geçerli bir sıcaklık değeridir; denetim bu kaydı sağlam sandı. Eksik ölçüm, sessizce sıfır dereceye dönüştü. Doğru davranış, dönüşümden önce alanın boş olup olmadığını sınamaktır: ```js function sicaklikOku(metin) { if (metin.trim() === "") { return null; } const deger = Number(metin); return Number.isNaN(deger) ? null : deger; } for (const alan of ["21.5", "", " ", "abc", "0"]) { console.log(JSON.stringify(alan), "->", sicaklikOku(alan)); } ``` ``` "21.5" -> 21.5 "" -> null " " -> null "abc" -> null "0" -> 0 ``` Boş alan ile bozuk alan artık ayrı ayrı yakalanıyor ve geçerli bir sıfır ölçümü korunuyor. Son satır bu yüzden önemlidir: sıfır, eksik veri değildir. Aynı işi daha kısa yazma girişimi tam bu noktada kırılır: ```js function sicaklikOkuKisa(metin) { const deger = Number(metin); return deger ? deger : null; } for (const alan of ["21.5", "", "abc", "0"]) { console.log(JSON.stringify(alan), "->", sicaklikOkuKisa(alan)); } ``` ``` "21.5" -> 21.5 "" -> null "abc" -> null "0" -> null ``` Üç satır doğru, sonuncusu yanlıştır: geçerli bir sıfır ölçümü eksik veriye dönüştü. Nedeni dönüşüm değil, koşulun `0` değerini nasıl değerlendirdiğidir. Bu davranışın kuralı Doğruluk Değerleri dersinde tanımlanacak. Eksik değer için `null` seçilmesi bilinçlidir: İlkel Tipler dersindeki ayrım gereği `null`, "ölçülmedi" bilgisini taşır; `undefined` ise alanın hiç bulunmadığını söylerdi. ## Özet - Zorlama üç hedefe doğrudur: sayı, dizgi ve mantıksal değer. Her hedef için standartta adım adım tanımlı bir yordam vardır. - Sayıya çevirmede boş dizgi sıfır, geçersiz metin `NaN`, `null` sıfır, `undefined` `NaN` verir. - Nesneler önce ilkel değere çevrilir; sayısal bağlamda değer üreten, metinsel bağlamda metin üreten yöntem önceliklidir. - Toplama işleci, işlenenlerden biri ilkel değere çevrildikten sonra dizgi ise birleştirme yapar; diğer aritmetik işleçler her zaman sayıya çevirir. - `Number` metnin tamamını ister, `parseInt`/`parseFloat` gidebildiği kadar okur; alanın anlamına göre seçilirler. - Boş metnin sıfıra çevrilmesi, eksik ölçümü geçerli bir değere dönüştürür; dönüşümden önce boşluk denetimi gerekir. ## Sonraki Adım Bu derste `sicaklik === null` benzeri karşılaştırmalar kullanıldı ama kuralları tanımlanmadı. Sonraki ders üç karşılaştırma işlecini adım adım ele alacak: tip karşılaştıran katı eşitlik, zorlama uygulayan gevşek eşitlik ve `NaN` ile `-0` durumlarını ayıran değer eşitliği. Gevşek eşitliğin adımları, bu dersteki zorlama yordamlarının doğrudan devamıdır.