--- title: 'Kablosuz Güvenlik Protokolleri' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/kablosuz-ve-guvenlik/kablosuz-guvenlik-protokolleri' course: 'Kablosuz Ağlar ve Ağ Güvenliği' language: tr updated: '2026-08-17T18:07:23+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Kablosuz Güvenlik Protokolleri Kuşak seçimi bir güvenlik ayarı gibi görünür ama kapsama ayarı gibi davranır: aynı kırk istemcide kuşak koşulu yükseldikçe fazla geçen 5'ten 2'ye iner, fazla duran 1'den 20'ye çıkar ve karma kipten tek kuşağa geçiş 13 istemci düşürür. Önceki dersler boyunca kimin geçtiğine tek bir şey karar verdi: **ortam**. İşaret gücü eşiğin üstündeyse istemci ilişkilenir, altındaysa ilişkilenemez. Sınırı çizen uzaklık, girişim ve erişim noktasının gücüydü; hiçbiri istemcinin kim olduğunu sormadı. Bu dersin sorusu şudur: geçişe bir **kimlik koşulu** eklenirse sınır ne olur? Kablosuz güvenlik kuşakları tam olarak bunu yapar — ilişkilenmeyi ortamın yanına ikinci bir şarta bağlarlar. Kuşakların güvenlik özellikleri, kimlik doğrulama yöntemleri ve bu düzeneklere yönelen saldırılar **Siber Güvenlik** müfredatının **Ağ Güvenliği** kursunda ölçüldü ve burada tekrarlanmaz. Burada ölçülen şey başkadır: kuşak koşulunun **ilişkilenmeye ve kapsamaya** ne yaptığı. ## İlişkilenmenin İkinci Koşulu Bir istemcinin bir erişim noktasıyla **ilişkilenmesi (association)** iki ayrı sınavdan geçmektir. Birincisi ortamındır ve önceki derslerde ölçüldü: işaret gücü ilişkilendirme eşiğinin üstünde olmalıdır. İkincisi kimliğindir: istemci, erişim noktasının sunduğu kuşaklardan **en az birini** uygulayabilmelidir. İki koşulun mantığı **ve**dir. Ortam yeterli ama kuşak desteklenmiyorsa ilişkilenme olmaz; kuşak destekleniyor ama işaret zayıfsa yine olmaz. Bu, sınırın ikinci kez daralması demektir. Birinci daralma süreklidir — işaret uzaklıkla düşer. İkincisi kesiktir: istemci ya destekler ya desteklemez, aradaki bir değer yoktur. Bu ayrım ölçünün tamamını belirler. Ortam koşulu değiştiğinde sınır **kayar**; kuşak koşulu değiştiğinde sınır **delinir** — hücrenin tam ortasındaki bir istemci, en güçlü işareti almasına karşın dışarıda kalabilir. ## Kuşağın Paketlediği Şey Bir kuşak tek bir ayar değil, birlikte değişen bir demettir. Demetin içinde dört şey durur: istemcinin kendini nasıl tanıttığı (**kimlik doğrulama** kipi), taşınan çerçevelerin hangi **şifre takımıyla** korunduğu, oturum anahtarlarının nasıl türetildiği, ve yönetim çerçevelerinin bütünlük koruması alıp almadığı. Kimlik doğrulama kipi iki sınıfa ayrılır. **Ortak anahtar kipinde** ağa girecek herkes aynı kimlik bilgisini taşır; erişim noktası kimin geldiğini değil, doğru anahtarın geldiğini bilir. **Kurumsal kipte** her istemcinin kendi kimlik bilgisi vardır ve doğrulama ayrı bir kimlik doğrulama sunucusuna sorulur; erişim noktası kararı kendi vermez, taşır. İkincisi ilişkilenmeye bir gidiş–dönüş ekler ve sunucu erişilemezse ilişkilenme hiç olmaz. Erişim noktası neyi sunduğunu duyurur; istemci duyurudan kendine uyan kuşağı seçer. ```text # ogretilen dokum , calistirilmamistir # kusak numaralari, takim adlari ve alan degerleri kurgudur erişim noktası duyurusu ağ adı : hucre-b.ornek sunulan kuşak : 2, 3 kimlik kipi : kuşak 2 ortak anahtar, kuşak 3 kurumsal şifre takımı : kuşak 2 takim-b, kuşak 3 takim-c yönetim çerçevesi koruması : kuşak 3 zorunlu, kuşak 2 isteğe bağlı istemci -> erişim noktası ilişkilenme isteği seçilen kuşak : 2 şifre takımı : takim-b ``` Bu döküm öğretilen bir yerleşimdir ve çalıştırılmamıştır; ölçümün sayıları buradan değil, aşağıdaki koşumdan gelir. ## Eskimiş Kuşak Neden Bırakıldı Bir kuşağın bırakılması bir moda değişimi değildir. Bırakılan kuşak, **verdiği sözü tutamadığı** için bırakılır. En eski kuşakların sözü şuydu: kablosuz ortamda taşınan çerçeve, kabloda taşınan çerçeve kadar korunaklı olacak. Söz iki yerden çatladı. Anahtar malzemesi kısaydı ve çerçeveden çerçeveye yeterince tazelenmiyordu, bu yüzden yeterince trafik biriktiğinde koruma istatistiksel olarak zayıflıyordu. İkincisi, bütünlük denetimi çerçevenin içeriğine sıkı bağlanmamıştı; değişmiş bir çerçevenin fark edilmesi garantilenmiyordu. Bu iki kusurun **nasıl istismar edildiği** bu kursun konusu değildir ve yazılmaz; anahtar ele geçirme, el sıkışma yakalama ve deneme yordamları Siber Güvenlik müfredatının Ağ Güvenliği kursunda, yetkilendirilmiş test bağlamında durur. Buradaki tek çıkarım şudur: kuşak, sözünü tutamadığı anda bırakılır ve bırakılması **ilişkilenme koşulunu sertleştirmek** demektir. Bu dersin ölçtüğü bedel de tam olarak budur. ## Karma Kip Eski istemcileri ağda tutmak isteyen kurulumlar iki kuşağı aynı anda sunar. Buna **geçiş kipi** ya da **karma kip** denir. Sezgi şudur: yeni istemci yeni kuşağı seçer, eski istemci eskiyi, kimse dışarıda kalmaz. Sezginin ölçülmesi gereken yeri şurasıdır. Karma kipte ilişkilenebilen istemci kümesi, sunulan kuşaklardan **en düşüğünün** kümesidir — çünkü en düşüğü destekleyen herkes içeri girer. Bu, kapsamanın da en düşük kuşağın kapsaması olduğu anlamına gelir. Karma kip iki kuşağın kapsamasını toplamaz; alt kuşağınkini verir. Ölçümün varsayımları: - **KB51** — Kırk istemci ortak kurgudan üretilir; uzaklık ve girişim değerleri değiştirilmez. Kâhin niyetin kendisidir: otuz metrelik hücrenin içindeki istemci hizmet almalıdır. - **KB52** — Erişim noktasının gücü ölçüm boyunca **58**'de sabittir. Dersin değiştirdiği tek şey kuşak koşuludur; güç, yarıçap ve girişim sabit tutulur. - **KB53** — Üç kuşak vardır ve kurgudur. Her istemcinin bir **tavanı** vardır: tavanı 3 olan istemci üç kuşağı da uygular, tavanı 1 olan yalnız birinciyi. Tavanlar ayrı bir tohumla üretilir ve uzaklıktan bağımsızdır. - **KB54** — İlişkilenme koşulu **ve**dir: ortam yeterli olacak **ve** istemcinin tavanı, sunulan kuşakların en düşüğüne yetecek. - **KB55** — Karma kip, sunulan kuşak kümesinin birden çok üyeli olması demektir. İlişkilenebilmek için tavanın kümenin **en düşüğüne** yetmesi yeterlidir; ilişkilendikten sonra istemci tavanının yettiği **en yüksek** sunulan kuşağı kullanır. - **KB56** — Kullanılan kuşağın sayımı ilişkilenen istemciler üzerinden yapılır; ilişkilenemeyen istemci hiçbir kuşağı kullanmaz ve bu sayıma girmez. - **KB57** — Kümenin çözünürlüğü kırk istemcidir; ölçülebilen en küçük fark **1/40 = 0,025**'tir. Bundan küçük bir fark iddia edilmez. ## Ölçüm ```python """Kusak secimi: iliskilenme ve kapsama uzerindeki etkisi. Bolum 1 - dort kusak rejiminde iliskilenen, tam hiz, fazla gecen, fazla duran. Bolum 2 - karma kipten tek kusaga gecince dusen istemciler iki yone ayrilir. """ TOHUM = 20260811 KADEMELER = ((34, 6), (28, 4), (22, 2), (18, 1)) GUC = 58 TAVANLAR = (1, 1, 1, 2, 2, 2, 2, 3, 3, 3) REJIMLER = (("yalnız kuşak 1", (1,)), ("yalnız kuşak 2", (2,)), ("yalnız kuşak 3", (3,)), ("karma 2+3", (2, 3))) def uretec(tohum): d = tohum % 2147483646 + 1 def r(n): nonlocal d d = (d * 48271) % 2147483647 return d % n return r def fark(olaylar, niyet, duzenek): d = {"dogru_gecti": 0, "dogru_durdu": 0, "yanlis_gecti": 0, "yanlis_durdu": 0} for o in olaylar: n, g = niyet(o), duzenek(o) if n and g: d["dogru_gecti"] += 1 elif not n and not g: d["dogru_durdu"] += 1 elif g: d["yanlis_gecti"] += 1 else: d["yanlis_durdu"] += 1 return d def istemciler(sayi=40, tohum=TOHUM): r, liste = uretec(tohum), [] for i in range(sayi): liste.append({"no": i + 1, "uzaklik": 5 + r(41), "girisim": r(13)}) return liste def isaret(o, guc=52): return guc - o["uzaklik"] - o["girisim"] def hiz(o, guc=52): for esik, kademe in KADEMELER: if isaret(o, guc) >= esik: return kademe return 0 def hucre_niyeti(o, yaricap=30): return o["uzaklik"] <= yaricap def ortam(o, guc=52): return hiz(o, guc) > 0 def yetenek(ist, tohum=TOHUM + 7): r = uretec(tohum) for o in ist: o["tavan"] = TAVANLAR[r(10)] return ist def ilisik(o, sunulan, guc=GUC): return ortam(o, guc) and o["tavan"] >= min(sunulan) def kullanilan(o, sunulan): """Iliskilendikten sonra tavanin yettigi en yuksek sunulan kusak.""" return max(k for k in sunulan if k <= o["tavan"]) ist = yetenek(istemciler()) print(f"istemci {len(ist)} | hücre içi {sum(hucre_niyeti(o) for o in ist)} | " f"tavanı 1 olan {sum(o['tavan'] == 1 for o in ist)} | " f"tavanı 2 olan {sum(o['tavan'] == 2 for o in ist)} | " f"tavanı 3 olan {sum(o['tavan'] == 3 for o in ist)}") print() print(f"{'rejim':<14s} {'ilişkilenen':>11s} {'tam hız':>8s} {'fazla geçen':>12s} " f"{'fazla duran':>12s}") for ad, sunulan in REJIMLER: d = fark(ist, hucre_niyeti, lambda o, s=sunulan: ilisik(o, s)) tam = sum(1 for o in ist if ilisik(o, sunulan) and hiz(o, GUC) == 6) print(f"{ad:<14s} {d['dogru_gecti'] + d['yanlis_gecti']:11d} {tam:8d} " f"{d['yanlis_gecti']:12d} {d['yanlis_durdu']:12d}") print() dusen = [o for o in ist if ilisik(o, (2, 3)) and not ilisik(o, (3,))] print(f"karma 2+3 -> yalnız kuşak 3: düşen {len(dusen)}, " f"hücre içinde {sum(hucre_niyeti(o) for o in dusen)}, " f"hücre dışında {sum(not hucre_niyeti(o) for o in dusen)}") ilisen = [o for o in ist if ilisik(o, (2, 3))] print("karma 2+3 rejiminde fiilen kullanılan kuşak: " + ", ".join( f"kuşak {k}: {sum(1 for o in ilisen if kullanilan(o, (2, 3)) == k)}" for k in (2, 3))) ``` ``` istemci 40 | hücre içi 27 | tavanı 1 olan 12 | tavanı 2 olan 17 | tavanı 3 olan 11 rejim ilişkilenen tam hız fazla geçen fazla duran yalnız kuşak 1 31 13 5 1 yalnız kuşak 2 22 8 4 9 yalnız kuşak 3 9 3 2 20 karma 2+3 22 8 4 9 karma 2+3 -> yalnız kuşak 3: düşen 13, hücre içinde 11, hücre dışında 2 karma 2+3 rejiminde fiilen kullanılan kuşak: kuşak 2: 13, kuşak 3: 9 ``` ## Kuşağı Yükseltmenin İki Yönü İlk satır bir denetim noktasıdır: kuşak 1 herkesin tavanının altında kaldığı için kimlik koşulu hiç kimseyi elemez ve tablo ortak kurgunun 58 gücündeki satırını birebir üretir — **31** ilişkilenen, **13** tam hız, **5** fazla geçen, **1** fazla duran. Kuşak koşulu eklenmemiş hâl budur. Koşul sertleştikçe iki sütun ters yönlere gider. **Fazla geçen** 5'ten 4'e, oradan 2'ye iner: hücrenin dışında kalıp da ilişkilenen istemcilerin bir bölümü yeni kuşağı uygulayamadığı için düşer. **Fazla duran** ise 1'den 9'a, oradan 20'ye çıkar. Üç adımda kazanılan toplam **3** birim sızıntıya karşılık, kaybedilen **19** birim hizmet vardır. Her iki fark da 0,025'lik çözünürlüğün çok üstündedir. Bu, ikinci iddianın kablosuz tarafta ikinci kez ödenmesidir. Kuşak koşulunu sertleştirmek bir güvenlik kararı gibi alınır ama sonucu bir **kapsama** kararıdır: yirmi yedi kişilik hücre içi nüfusun yirmisi kuşak 3 rejiminde hiç ilişkilenemez. Yalnız fazla geçeni sayan bir denetim bu rejimi bir iyileşme olarak raporlar ve öbür yönü hiç görmez. Üçüncü sütun ayrı bir uyarı taşır. Kuşak 3 rejiminde ilişkilenen dokuz istemcinin yalnız **3**'ü tam hız kademesindedir. İlişkilenmek çalışmak demek değildir; kuşak koşulu ilişkilenme kapısını daraltırken hız kademelerine hiç dokunmaz, çünkü kademeyi belirleyen şey hâlâ işaret gücüdür. Son iki satır karma kipin ölçüsüdür. **Karma 2+3** rejiminin dört sütunu da **yalnız kuşak 2** ile aynıdır: 22, 8, 4, 9. Karma kip kapsamayı üst kuşağa değil, sunulan en düşük kuşağa bağlar. Karma kipi kapatıp yalnız kuşak 3'e geçmenin bedeli **13** istemcidir ve bu on üç iki yöne ayrılır: **11**'i hücrenin içindedir ve fazla durana eklenir, **2**'si dışındadır ve fazla geçenden düşer. Tek bir sayı olarak "13 istemci düştü" demek, bu iki yönü tek kefeye koymak olurdu. ## Karma Kipte Fiilen Kullanılan Kuşak İlişkilenme koşulu kümenin en düşüğüne bakar; kullanılan kuşak ise en yükseğine. İki soru ayrı olduğu için ayrı sayılır. Son satır bunu veriyor: karma rejimde ilişkilenen **22** istemcinin **13**'ü kuşak 2 üzerinden, **9**'u kuşak 3 üzerinden çalışıyor. İlişkilenen nüfusun yarıdan fazlası alt kuşaktadır ve bu sayı, karma kipi kapatınca düşecek olan on üç istemciyle aynı kümedir — aynı istemcileri iki farklı sorunun yanıtı olarak sayıyoruz. Bu satırın önemi şudur: bir ağın "kuşak 3 destekliyor" olması, o ağdaki trafiğin kuşak 3 korumasında olduğunu göstermez. Duyuruda iki kuşak birden varsa, hangi istemcinin hangisini kullandığı tavan dağılımının sonucudur ve yalnız ilişkilenme kayıtlarından okunabilir. Ölçümde bu dağılım kendiliğinden çıkıyor: tavanı 2 olan 17 istemcinin ilişkilenebilen 13'ü alt kuşakta kalıyor, tavanı 3 olan 11 istemcinin ilişkilenebilen 9'u üst kuşağa çıkıyor. Kimlik doğrulama kipinin turu da bu satırın arkasında durur. Ortak anahtar kipinde karar erişim noktasında biter. Kurumsal kipte erişim noktası kararı taşır ve bir kimlik doğrulama sunucusuna sorar; ilişkilenmeye fazladan bir gidiş–dönüş eklenir ve sunucu erişilemezse ilişkilenme hiç tamamlanmaz. Ortam koşulunun sağlanması bu durumda hiçbir şey kurtarmaz — işaret gücü tamdır, istemci içeridedir, ilişkilenme yine olmaz. Kuşak koşulunun sınırı "delmesi" bu demektir. ## Yüzeyler ve Daraltmalar Kuşak seçiminin açtığı yüzeyler bir saldırı anlatısı değil, birer **yapılandırma sonucudur**. Sayılan her yüzeyin yanında onu daraltan ayar durur. **Birinci yüzey — karma kipin taban etkisi.** Karma kipte ağın kapsaması alt kuşağınkidir; alt kuşağın taşıdığı koruma da ağda fiilen kullanılan korumadır. Ölçümde bu, karma satırının kuşak 2 satırıyla birebir aynı çıkması olarak görünür. **Daraltma:** iki kuşak aynı ağ adında sunulmaz; alt kuşağı gerektiren istemciler ayrı bir ağ adına ve ayrı bir bölüte alınır, böylece taban etkisi ağın tamamına değil o bölüte kalır. İkinci daraltma alt kuşağı tümüyle kapatmaktır ve bedeli ölçülmüştür: **13** istemci, **11**'i hücre içinden. **İkinci yüzey — ortak kimlik bilgisi.** Ortak anahtar kipinde tek bir kimlik bilgisini herkes taşır; ayrılan bir istemcinin erişimi ancak anahtar bütün ağda değiştirilerek kesilir. **Daraltma:** kurumsal kip, kimlik bilgisini istemci başına ayırır ve tek bir istemcinin erişimi ağın geri kalanına dokunmadan kesilir. Bedeli ilişkilenmeye eklenen gidiş–dönüş ve kimlik doğrulama sunucusuna doğan bağımlılıktır. **Üçüncü yüzey — korunmasız yönetim çerçeveleri.** İlişkilenmeyi başlatan ve sonlandıran çerçeveler eski kuşaklarda bütünlük koruması almaz; bu çerçevelerin doğruluğunu denetleyen bir düzenek yoktur. **Daraltma:** yönetim çerçevesi koruması, bu çerçeveleri de bütünlük denetimine bağlar ve üst kuşakta zorunludur. Ölçümde bu, ancak kuşak koşulu yükseltildiğinde elde edilir; yani daraltmanın bedeli yine fazla duran sütunudur. **Dördüncü yüzey — kuşak seçiminin görünmezliği.** İstemcinin hangi kuşağı seçtiği duyuruya ve istemcinin tavanına bağlıdır; ağ yöneticisi kaç istemcinin alt kuşaktan girdiğini varsaymaz. **Daraltma:** ilişkilenme kayıtlarında seçilen kuşağın sayılması — ölçümdeki tavan dağılımının karşılığı budur: 12 istemcinin tavanı 1, 17'sinin 2, 11'inin 3. ## Özet - İlişkilenme iki koşulun **ve**sidir: ortam koşulu sınırı kaydırır, kuşak koşulu sınırı deler; hücrenin ortasındaki bir istemci güçlü işaretle dışarıda kalabilir. - Kuşak tek bir ayar değil bir demettir: kimlik doğrulama kipi, şifre takımı, anahtar türetme ve yönetim çerçevesi koruması birlikte değişir. - Kuşak koşulu sertleştikçe fazla geçen **5 → 4 → 2**, fazla duran **1 → 9 → 20** olur; üç birim sızıntı kazancı on dokuz birim hizmet kaybıyla ödenir. - Karma kip kapsamayı sunulan **en düşük** kuşağa bağlar; dört sütunu da o kuşağınkiyle aynıdır ve karma kipi kapatmanın bedeli 13 istemcidir — 11'i hücre içinden, 2'si dışından. - Kuşak 3 rejiminde ilişkilenen dokuz istemcinin yalnız üçü tam hız kademesindedir; kuşak koşulu kapıyı daraltır, kademeyi değiştirmez. ## Sonraki Adım Buraya kadar ölçülen her şey tek bir menzil sınıfının içindeydi: otuz metrelik bir hücre, onlarca metrelik uzaklıklar, kademe kademe inen bir hız. Oysa aynı niyet — "sınırın içindeki istemci hizmet alır" — birkaç metrelik bir eşleşme bağında da, kilometrelerce uzanan bir düşük güçlü bağda da kurulur. Sonraki ders aynı kırk istemciyi üç ayrı menzil sınıfında ölçer: menzil büyüdükçe hız kademesi nereye iner, fazla duran nereye çıkar ve niyetin "hizmet" sözü her sınıfta neye karşılık gelir.