--- title: Yönlendirme source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/kabuk-programlama/yonlendirme' course: 'Kabuk Programlama' language: tr updated: '2026-08-17T18:10:03+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Yönlendirme Yönlendirme işleçleri, kesme ile ekleme farkı, tanıtıcı çoğaltma ve sıranın önemi, üzerine yazma tuzakları. Önceki ders akışların uçlarının değiştirilebilir olduğunu gösterdi ama değiştirme gösterimini kuralıyla açıklamadı. `2>/dev/null` yazıldığında kabuk tam olarak ne yapar, `>` ile `>>` neden farklıdır, iki akışı tek dosyada toplarken sıra neden önemlidir? Yönlendirme, kabuğun komutu çalıştırmadan **önce** yaptığı bir iştir. Komut başlamadan tanıtıcılar bağlanır; komut, uçlarının değiştirildiğini hiç fark etmez. Bu dersin tüm kuralları bu tek cümleden türer. ## Kesme ve Ekleme Standart çıktıyı dosyaya bağlayan iki işleç vardır. `>` **kesme (truncate)** yapar: dosya yoksa yaratılır, varsa içeriği silinir. Yönlendirme komut çalışmadan uygulandığı için, komut hiçbir şey yazmasa bile dosya boşalır. ```sh echo "birinci" > not.txt echo "ikinci" > not.txt cat not.txt ``` ``` ikinci ``` `>>` **ekleme (append)** yapar: yazma konumu her seferinde dosyanın sonuna alınır. ```sh echo "birinci" > not.txt echo "ikinci" >> not.txt cat not.txt ``` ``` birinci ikinci ``` Kesmenin komuttan bağımsız olması, bir dosyayı boşaltmanın en kısa yolunu verir. `:` yerleşik komutu hiçbir şey yapmaz ve hiçbir şey yazmaz; yönlendirme yine de uygulanır: ```sh : > not.txt wc -c not.txt ``` ``` 0 not.txt ``` Bir kütük dosyasını sıfırlamanın doğru yolu budur. Dosyayı silip yeniden yaratmak yerine içeriğini boşaltmak, dosyayı açık tutan süreçlerin yazmaya devam etmesini sağlar; silinen dosyanın tanıtıcısı geçerli kalır ama yazılanlar hiçbir dizinden erişilemez olur. ## Girdi Yönlendirme `<` işleci, standart girdiyi bir dosyaya bağlar. Önceki derste görüldüğü gibi bu, dosya adını argüman olarak vermekle aynı şey değildir: komut yalnızca bir akış görür. ```sh sort < erisim.log | head -2 ``` ``` 10.0.0.12 - - [07/Feb/2024:09:12:44 +0000] "GET /index.html HTTP/1.1" 200 5120 10.0.0.12 - - [07/Feb/2024:09:13:02 +0000] "GET /urun/12 HTTP/1.1" 200 8410 ``` Girdi yönlendirmesi dosyayı yalnızca okumaya açar; var olmayan bir dosya verilirse komut hiç çalıştırılmaz ve kabuk hata bildirir. ## Tanıtıcı Numarasıyla Yönlendirme Yönlendirme işleçlerinin önüne yazılan sayı, hangi tanıtıcının bağlanacağını söyler. Sayı yazılmazsa çıktı yönlendirmelerinde 1, girdi yönlendirmesinde 0 varsayılır. Dolayısıyla `> dosya` ile `1> dosya` aynıdır. ```sh ls erisim.log yok.txt >var.txt 2>hata.txt ``` `var.txt` yalnızca veriyi, `hata.txt` yalnızca tanı iletisini alır: ``` erisim.log ``` ``` ls: yok.txt: No such file or directory ``` Sayı ile işleç arasında boşluk bulunamaz: `2 > hata.txt` yazılırsa kabuk `2` dizgisini komuta argüman olarak geçirir ve yalnızca standart çıktıyı yönlendirir. ## Tanıtıcı Çoğaltma ve Sıra `n>&m` gösterimi yönlendirme değil **çoğaltmadır (duplication)**: `n` numaralı tanıtıcı, `m` numaralının o an gösterdiği yeri gösterecek biçimde ayarlanır. Bu bir bağlantı kopyalamadır; sonradan `m` değişse bile `n` eski yerde kalır. Kural buradan çıkar: **yönlendirmeler soldan sağa uygulanır.** İki akışı aynı dosyada toplamanın doğru yazımı önce hedefi belirlemek, sonra çoğaltmaktır. ```sh ls erisim.log yok.txt >hepsi.txt 2>&1 cat hepsi.txt ``` ``` ls: yok.txt: No such file or directory erisim.log ``` Sıra ters çevrilirse sonuç değişir: ```sh ls erisim.log yok.txt 2>&1 >ayri.txt ``` Bu çağrıda önce `2`, o anki `1`'in gösterdiği yere — yani terminale — bağlanır. Sonra `1` dosyaya çevrilir, ama `2` terminalde kalmıştır. Terminale şu düşer: ``` ls: yok.txt: No such file or directory ``` `ayri.txt` ise yalnızca veriyi alır: ``` erisim.log ``` Bu, yönlendirmenin en sık yapılan hatasıdır. Yazılışları birbirine benzeyen iki gösterimden biri "her şeyi dosyaya", diğeri "hataları eski yere, veriyi dosyaya" anlamına gelir. Bash, ilk durumun kısaltması olarak `&> dosya` yazımını da tanır. Kısa olmakla birlikte POSIX kabuk dilinde tanımlı değildir; taşınabilir olması gereken betiklerde `>dosya 2>&1` yazımı tercih edilir. Aynı biçimde `&>>` ekleme yapar. ## İki Yere Birden Yazmak Yönlendirme tek hedef alır. Çıktının hem dosyaya kaydedilmesi hem de bir sonraki komuta akması gerektiğinde `tee` kullanılır: standart girdisinden okuduğunu hem verilen dosyalara hem de standart çıktısına yazar. ```sh head -2 erisim.log | tee ilk-iki.txt | wc -l ``` ``` 2 ``` `ilk-iki.txt` içeriği: ``` 10.0.0.12 - - [07/Feb/2024:09:12:44 +0000] "GET /index.html HTTP/1.1" 200 5120 10.0.0.31 - - [07/Feb/2024:09:12:51 +0000] "GET /statik/stil.css HTTP/1.1" 200 2048 ``` `tee -a` dosyayı keserek değil ekleyerek yazar. Kurs sonunda yazılacak raporlama betiğinde `tee`, hem ekrana hem kütüğe yazmak için kullanılacak. ## Üzerine Yazma Koruması `>` işlecinin var olan dosyayı sessizce silmesi, elle yazılan komutlarda veri kaybının yaygın nedenidir. `noclobber` seçeneği bu davranışı kapatır: ```sh set -o noclobber echo "a" > n.txt # dosya yok, yaratılır echo "b" > n.txt # dosya var, reddedilir ``` ``` bash: n.txt: cannot overwrite existing file ``` Koruma açıkken bilinçli üzerine yazma `>|` ile yapılır: ```sh echo "c" >| n.txt cat n.txt ``` ``` c ``` `noclobber` etkileşimli oturum için yararlıdır; betiklerde ise güvenilmez bir dayanaktır, çünkü betiği çalıştıran kabuğun ayarına bağlıdır. Betikte üzerine yazmayı engellemek istiyorsanız dosyanın varlığını açıkça sınayın — koşul sınamaları Betik Yapısı konusunda ele alınacak. ## Aynı Dosyayı Okuyup Yazmak Yönlendirmenin komuttan önce uygulanması, tek bir kuralı kaçınılmaz kılar: **bir komutun girdi dosyası ile çıktı dosyası aynı olamaz.** ```sh printf 'c\nb\na\n' > kucuk.txt sort kucuk.txt > kucuk.txt wc -c kucuk.txt ``` ``` 0 kucuk.txt ``` Dosya boşaldı. Kabuk `kucuk.txt` dosyasını kesti, sonra `sort` çalıştı ve okuyacak hiçbir şey bulamadı. Veri geri getirilemez. Bu yüzden yerinde dönüştürme yapan araçlar (akış editörünün `-i` seçeneği gibi) dosyayı doğrudan değiştirmez; geçici dosyaya yazıp sonunda yer değiştirir. Aynı işi elle yapmak gerektiğinde izlenecek desen şudur: ```sh sort kucuk.txt > kucuk.yeni && mv kucuk.yeni kucuk.txt ``` `&&` işleci, soldaki komut başarılı bitmediyse sağdakini çalıştırmaz; böylece `sort` hata verdiğinde özgün dosya yerinde kalır. Bu işlecin tam anlamı bu konunun son dersinde tanımlanacak. ## Betiğin Tümünü Yönlendirmek `exec` yerleşik komutu, komut adı verilmeden yalnızca yönlendirmelerle çağrılırsa, yönlendirmeleri kabuğun kendisine uygular. O noktadan sonraki tüm komutlar yeni uçları kullanır. ```sh exec 3>&1 1>kayit.txt # 1'in eski yerini 3'te sakla, 1'i dosyaya çevir echo "dosyaya" exec 1>&3 3>&- # eski yeri geri yükle, 3'ü kapat echo "ekrana" ``` Terminale yalnızca ikinci satır düşer: ``` ekrana ``` `kayit.txt` içeriği: ``` dosyaya ``` `3>&-` gösterimi tanıtıcıyı kapatır. Üç ve üzeri numaralı tanıtıcılar bu tür geçici saklama için serbesttir; kabuk onlara anlam yüklemez. Bu desen, bir betiğin tüm çıktısını kütüğe alıp yalnızca özeti terminale döndürmek için kullanılır ve kursun sonunda zamanlanmış görev yazarken işe yarayacak. ## Özet - Yönlendirme komut çalışmadan önce uygulanır; komut, tanıtıcılarının nereye bağlandığını bilmez. - `>` hedefi keser, `>>` sonuna ekler; kesme komuttan bağımsız olduğu için `: > dosya` bir dosyayı boşaltır. - İşlecin önündeki sayı hangi tanıtıcının bağlanacağını belirler; `n>&m` çoğaltmadır ve yönlendirmeler soldan sağa uygulandığı için `>dosya 2>&1` ile `2>&1 >dosya` farklı anlamlara gelir. - Tek çıktının iki hedefe gitmesi gerektiğinde `tee` kullanılır. - Bir komutun girdi ve çıktı dosyası aynı olamaz; doğru desen geçici dosyaya yazıp yer değiştirmektir. ## Sonraki Adım Yönlendirme, akışın ucuna bir dosya koyar. Asıl bileşim gücü ise ucuna başka bir komut konduğunda ortaya çıkar. Sonraki ders boru hattını ele alır: komutların eşzamanlı çalışması, verinin arada dosyaya uğramadan akması ve bu düzenin getirdiği iki tuzak — zincirin çıkış kodu ve alt kabukta kaybolan değişkenler.