--- title: 'Modül Kayıtları' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/kod-olarak-altyapi/modul-kayitlari' course: 'Kod Olarak Altyapı' language: tr updated: '2026-08-17T18:09:07+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Modül Kayıtları Paylaşılan bir modül kaydından çekilen üç modül, dokuz tanım ve dokuz yayınla on haftalık bir dönem iki düzende koşturulur; sürümü sabitlenmiş ve sabitlenmemiş düzenler beklenmeyen değişiklik, kırılan tanım ve düzeltme satırı sayısıyla karşılaştırılır. Sabitlemenin kendi bedeli de sayılır. Bir önceki ders modülü tek elin altında tuttu: yazan da kullanan da aynı taraftı, sürüm yükseltmesi bir dosya düzenlemesiydi. **Modül kaydı** bu ilişkiyi keser. Kayıt, sürümlenmiş modül metinlerini tanımların dışında tutan paylaşılan bir depodur; burada bir ürün ya da hizmet olarak değil, **tür olarak** anılır. Modülü yazan taraf yayın yapar, kullanan taraf çeker, ve aradaki tek bağ tanımda yazılı bir addır. O adın yanında bir sürüm yazıp yazmamak bu dersin ölçü ikilisidir. **Sabitlenmemiş** düzende tanım yalnız modülün adını yazar ve uygulama anında kayıttaki en yeni sürüm çekilir. **Sabitlenmiş** düzende tanım sürümü de yazar ve o sürüm birileri eliyle değiştirene kadar durur. Aynı yayın akışı ve aynı uygulama takvimi iki düzende de koşturulur; ölçülen şey aradaki farktır. Ölçüm yine **bölgesel ölçüm ağı** üzerindedir: su sayacı okumalarını toplayan **kurgu** bir yazılım. Gerçek altyapı sağlanmaz, gerçek bir kayıt hizmetine bağlanılmaz; ölçülen şey `node` ile kurulmuş bir **modeldir**. **DM31.** Kayıtta üç modül ve on iki sürüm vardır; her sürüm zorunlu girdileri, varsayılanlı girdileri ve gövdesiyle tek satırda yazılıdır. **DM32.** Dönem on haftadır ve dokuz yayın önceden yazılıdır: dört yama, iki küçük, üç kırıcı. Rastgelelik yoktur. **DM33.** Dokuz tanım birer modül çağırır; uygulama haftaları önceden yazılıdır ve dönem boyunca on sekiz uygulama koşar. **DM34.** Sabitlenmemiş düzen uygulama anındaki en yeni sürümü, sabitlenmiş düzen tanımda yazılı sürümü çeker. **DM35.** Kırıcı yayın uygulamayı durdurur; eksik zorunlu girdi o anda tanıma yazılır ve satır sayılır. Düzeltme kuralı `DUZELTME` içinde yazılıdır. **DM36.** **Beklenmeyen değişiklik**, tanım metnine o uygulamada dokunulmadığı hâlde çıktının bir öncekinden farklı olmasıdır. Sabitlenmiş düzende iki tanım dönem içinde elle yükseltilir. ## Kayıt, Yayın Akışı ve Tanımlar ```js // kayit.mjs — modul kaydi (tur olarak): uc modul, on iki surum, dokuz yayin ve dokuz tuketici tanim. export const MODUL = { // surum -> "zorunlu | varsayilanli | govde" "toplama-noktasi": { "1.0.0": "kaynak-blok | sayi=6 | kume sayi=$sayi; ag blok=$kaynak-blok", "1.1.0": "kaynak-blok | sayi=6,izleme=acik | kume sayi=$sayi; ag blok=$kaynak-blok; izleme durum=$izleme", "1.1.1": "kaynak-blok | sayi=6,izleme=acik | kume sayi=$sayi; ag blok=$kaynak-blok yon=giris; izleme durum=$izleme", "2.0.0": "ag-blogu | sayi=6,izleme=acik | kume sayi=$sayi; ag blok=$ag-blogu yon=giris; izleme durum=$izleme", "2.0.1": "ag-blogu | sayi=6,izleme=acik | kume sayi=$sayi tip=toplayici; ag blok=$ag-blogu yon=giris; izleme durum=$izleme" }, "olcum-kuyrugu": { "1.0.0": "ad | bekleme=30 | kuyruk ad=$ad bekleme=$bekleme", "1.0.1": "ad | bekleme=30 | kuyruk ad=$ad bekleme=$bekleme; olu-mektup ad=olu-$ad", "1.1.0": "ad | bekleme=30,tavan=50000 | kuyruk ad=$ad bekleme=$bekleme tavan=$tavan; olu-mektup ad=olu-$ad", "2.0.0": "ad,bolge | bekleme=30,tavan=50000 | kuyruk ad=$ad bekleme=$bekleme tavan=$tavan bolge=$bolge; olu-mektup ad=olu-$ad" }, "saha-agi": { "1.0.0": "kapi | | ag-kurali kapi=$kapi", "2.0.0": "kapi,yon | | ag-kurali kapi=$kapi yon=$yon", "2.0.1": "kapi,yon | | ag-kurali kapi=$kapi yon=$yon kayit=acik" } }; export const YAYIN = ("1 olcum-kuyrugu 1.0.1 yama|2 toplama-noktasi 1.1.0 kucuk|3 saha-agi 2.0.0 kirici|" + "4 toplama-noktasi 1.1.1 yama|5 olcum-kuyrugu 1.1.0 kucuk|6 toplama-noktasi 2.0.0 kirici|" + "7 olcum-kuyrugu 2.0.0 kirici|8 toplama-noktasi 2.0.1 yama|9 saha-agi 2.0.1 yama") .split("|").map((s) => s.split(" ")).map(([h, m, s, t]) => [+h, m, s, t]); export const TANIM = { // "modul | gecilen | sabit surum | uygulama haftalari" "kuzey-nokta": "toplama-noktasi | kaynak-blok=10.20.0.0/16 sayi=4 | 1.0.0 | 2,6,9", "bati-nokta": "toplama-noktasi | kaynak-blok=10.30.0.0/16 | 1.0.0 | 3,7", "dogu-nokta": "toplama-noktasi | kaynak-blok=10.40.0.0/16 sayi=8 | 1.0.0 | 1,5,10", "guney-nokta": "toplama-noktasi | kaynak-blok=10.50.0.0/16 | 1.0.0 | 8", "kuzey-kuyruk": "olcum-kuyrugu | ad=kuzey-okuma | 1.0.0 | 2,8", "bati-kuyruk": "olcum-kuyrugu | ad=bati-okuma bekleme=60 | 1.0.0 | 4,9", "merkez-kuyruk": "olcum-kuyrugu | ad=merkez-okuma | 1.0.0 | 6,10", "saha-giris": "saha-agi | kapi=8080 | 1.0.0 | 4,10", "laboratuvar-giris": "saha-agi | kapi=9443 | 1.0.0 | 5" }; export const YUKSELT = [[7, "bati-nokta", "1.1.1"], [9, "kuzey-kuyruk", "1.1.0"]]; // sabit duzende elle export const DUZELTME = { // kirici yayindan sonra tanima yazilan satir "ag-blogu": (a) => a["kaynak-blok"], yon: () => "giris", bolge: (a) => a.ad.split("-")[0] }; ``` Üç modülün on iki sürümü yayın akışıyla birlikte okunur. `toplama-noktasi` altıncı haftada zorunlu girdisinin adını `ag-blogu`'na çevirir, `saha-agi` üçüncü haftada `yon` diye yeni bir zorunlu girdi ister, `olcum-kuyrugu` yedinci haftada `bolge` ister. Üçü de **kırıcı** yayındır ve üçünün de bedeli kaydı kullanan tanımlarda çıkar. ## İki Düzen, Aynı On Hafta ```js // donem.mjs — ayni yayin akisi ve ayni uygulama takvimi iki duzende kosturulur; fark sayilir. import { MODUL, YAYIN, TANIM, YUKSELT, DUZELTME } from "./kayit.mjs"; const kv = (s) => Object.fromEntries(s.trim() ? s.trim().split(/[ ,]+/).map((x) => x.split("=")) : []); const T = Object.fromEntries(Object.entries(TANIM).map(([t, s]) => { const [m, g, p, h] = s.split(" | "); return [t, { m, g: kv(g), p, h: h.split(",").map(Number) }]; })); const coz = (s) => { const [z, v, b] = s.split(" | "); return { zor: z.trim() ? z.trim().split(",") : [], vars: kv(v), govde: b.split("; ") }; }; const enYeni = (m, h) => (YAYIN.filter((y) => y[1] === m && y[0] <= h).at(-1) ?? [, , "1.0.0"])[2]; const uret = (mv, a) => mv.govde.map((l) => l.replace(/\$([\w-]+)/g, (_, x) => a[x])).join("; "); const fark = (a, b) => { // iki cikti arasinda eklenen/degisen kelime const x = a.split(/[ ;]+/), y = b.split(/[ ;]+/); return y.filter((w) => !x.includes(w)).join(" ") || "(cikarildi)"; }; const kos = (sabit) => { const arg = {}, pin = {}, once = {}, kosan = {}, son = {}, oncekiS = {}, bek = []; let beklenmeyen = 0, kirikTanim = new Set(), kirikSatir = 0, degisen = 0; for (const t in T) { arg[t] = { ...T[t].g }; pin[t] = T[t].p; kosan[t] = new Set(); } for (let h = 1; h <= 10; h++) { if (sabit) for (const [hy, t, s] of YUKSELT) if (hy === h) { pin[t] = s; arg[t].$duzeltildi = 1; } for (const t in T) { if (!T[t].h.includes(h)) continue; const s = sabit ? pin[t] : enYeni(T[t].m, h); const mv = coz(MODUL[T[t].m][s]), tam = { ...mv.vars, ...arg[t] }; const eksik = mv.zor.filter((a) => !(a in tam)); let duzeltildi = arg[t].$duzeltildi; if (eksik.length) { // kirici yayin: tanim o anda duzeltilir for (const e of eksik) { arg[t][e] = DUZELTME[e](tam); tam[e] = arg[t][e]; } kirikTanim.add(t); kirikSatir += eksik.length; duzeltildi = 1; } const c = uret(mv, tam); kosan[t].add(s); if (once[t] !== undefined && once[t] !== c) { degisen++; if (!duzeltildi) { beklenmeyen++; bek.push([h, t, oncekiS[t], s, fark(once[t], c)]); } } once[t] = c; son[t] = s; oncekiS[t] = s; delete arg[t].$duzeltildi; } } return { beklenmeyen, kirikTanim, kirikSatir, degisen, pin, kosan, son, bek }; }; const A = kos(false), S = kos(true), TS = Object.keys(T).length; const surumler = (m) => YAYIN.filter((y) => y[1] === m); console.log(`donem 10 hafta | yayin ${YAYIN.length}: ` + ["yama", "kucuk", "kirici"] .map((k) => `${k} ${YAYIN.filter((y) => y[3] === k).length}`).join(", ") + ` | tanim ${TS} | uygulama ${Object.values(T).reduce((a, b) => a + b.h.length, 0)}`); const yanlis = Object.keys(T).filter((t) => S.pin[t] !== S.son[t]).length; // yazilan surum kosmuyor for (const [ad, r, y] of [["sabitlenmemis", A, TS], ["sabitlenmis ", S, yanlis]]) console.log(`${ad} | cikti degisimi ${r.degisen} | beklenmeyen degisiklik ${r.beklenmeyen}` + ` | kirilan tanim ${r.kirikTanim.size} | duzeltme satiri ${r.kirikSatir} | kosan farkli surum ` + `${Object.values(r.kosan).reduce((a, b) => a + b.size, 0)} | kaydin kosani soylemedigi tanim ${y}/${TS}`); for (const [h, t, e, s, d] of A.bek) // tanima dokunulmadan degisen ciktilar console.log(` beklenmeyen h${String(h).padEnd(2)} ${t.padEnd(12)} ${e} -> ${s} eklenen: ${d}`); for (const [h, m, s, tur] of YAYIN) { // bir yayin kac kullaniciya ulasti const u = Object.keys(T).filter((t) => T[t].m === m && A.kosan[t].has(s)); const b = Object.keys(T).filter((t) => T[t].m === m && S.kosan[t].has(s)); console.log(` h${String(h).padEnd(2)} ${m.padEnd(16)} ${s} ${tur.padEnd(7)} kullanan tanim ${Object.keys(T) .filter((t) => T[t].m === m).length} | ulastigi: sabitlenmemis ${u.length}, sabitlenmis ${b.length}`); } let geri = 0, kacan = 0, eski = 0; // sabitlemenin bedeli: donem sonunda for (const t in T) { const l = surumler(T[t].m), sonrasi = l.slice(l.findIndex((y) => y[2] === S.pin[t]) + 1); geri += sonrasi.length; kacan += sonrasi.filter((y) => y[3] === "yama").length; if (sonrasi.length) eski++; console.log(` ${t.padEnd(18)} kayitli ${S.pin[t]} kosan ${S.son[t]} en yeni ${l.at(-1)[2]}` + ` geride ${sonrasi.length} alinmayan yama ${sonrasi.filter((y) => y[3] === "yama").length}`); } const kullanilan = new Set(Object.keys(T).map((t) => `${T[t].m} ${S.pin[t]}`)); const disSatir = [...kullanilan].reduce((a, k) => { const [m, s] = k.split(" "), v = coz(MODUL[m][s]); return a + v.zor.length + Object.keys(v.vars).length + v.govde.length; }, 0); console.log(`eski surumde kalan tanim ${eski}/${TS} | toplam geride ${geri} surum | alinmayan yama ${kacan}` + ` | depodaki tanim ${Object.values(T).reduce((a, d) => a + 3 + Object.keys(d.g).length, 0)} satir` + ` | bagli olunan ${kullanilan.size} modul surumu, ${disSatir} satir depo disinda`); ``` ``` donem 10 hafta | yayin 9: yama 4, kucuk 2, kirici 3 | tanim 9 | uygulama 18 sabitlenmemis | cikti degisimi 9 | beklenmeyen degisiklik 3 | kirilan tanim 9 | duzeltme satiri 9 | kosan farkli surum 18 | kaydin kosani soylemedigi tanim 9/9 sabitlenmis | cikti degisimi 1 | beklenmeyen degisiklik 0 | kirilan tanim 0 | duzeltme satiri 0 | kosan farkli surum 10 | kaydin kosani soylemedigi tanim 1/9 beklenmeyen h5 dogu-nokta 1.0.0 -> 1.1.1 eklenen: yon=giris izleme durum=acik beklenmeyen h9 kuzey-nokta 2.0.0 -> 2.0.1 eklenen: tip=toplayici beklenmeyen h10 saha-giris 2.0.0 -> 2.0.1 eklenen: kayit=acik h1 olcum-kuyrugu 1.0.1 yama kullanan tanim 3 | ulastigi: sabitlenmemis 2, sabitlenmis 0 h2 toplama-noktasi 1.1.0 kucuk kullanan tanim 4 | ulastigi: sabitlenmemis 2, sabitlenmis 0 h3 saha-agi 2.0.0 kirici kullanan tanim 2 | ulastigi: sabitlenmemis 2, sabitlenmis 0 h4 toplama-noktasi 1.1.1 yama kullanan tanim 4 | ulastigi: sabitlenmemis 1, sabitlenmis 1 h5 olcum-kuyrugu 1.1.0 kucuk kullanan tanim 3 | ulastigi: sabitlenmemis 1, sabitlenmis 0 h6 toplama-noktasi 2.0.0 kirici kullanan tanim 4 | ulastigi: sabitlenmemis 2, sabitlenmis 0 h7 olcum-kuyrugu 2.0.0 kirici kullanan tanim 3 | ulastigi: sabitlenmemis 3, sabitlenmis 0 h8 toplama-noktasi 2.0.1 yama kullanan tanim 4 | ulastigi: sabitlenmemis 3, sabitlenmis 0 h9 saha-agi 2.0.1 yama kullanan tanim 2 | ulastigi: sabitlenmemis 1, sabitlenmis 0 kuzey-nokta kayitli 1.0.0 kosan 1.0.0 en yeni 2.0.1 geride 4 alinmayan yama 2 bati-nokta kayitli 1.1.1 kosan 1.1.1 en yeni 2.0.1 geride 2 alinmayan yama 1 dogu-nokta kayitli 1.0.0 kosan 1.0.0 en yeni 2.0.1 geride 4 alinmayan yama 2 guney-nokta kayitli 1.0.0 kosan 1.0.0 en yeni 2.0.1 geride 4 alinmayan yama 2 kuzey-kuyruk kayitli 1.1.0 kosan 1.0.0 en yeni 2.0.0 geride 1 alinmayan yama 0 bati-kuyruk kayitli 1.0.0 kosan 1.0.0 en yeni 2.0.0 geride 3 alinmayan yama 1 merkez-kuyruk kayitli 1.0.0 kosan 1.0.0 en yeni 2.0.0 geride 3 alinmayan yama 1 saha-giris kayitli 1.0.0 kosan 1.0.0 en yeni 2.0.1 geride 2 alinmayan yama 1 laboratuvar-giris kayitli 1.0.0 kosan 1.0.0 en yeni 2.0.1 geride 2 alinmayan yama 1 eski surumde kalan tanim 9/9 | toplam geride 25 surum | alinmayan yama 11 | depodaki tanim 39 satir | bagli olunan 5 modul surumu, 20 satir depo disinda ``` On sekiz uygulamanın on sekizi iki düzende de koştu; fark neyin koştuğundadır. Sabitlenmemiş düzende çıktı dokuz kez değişti, sabitlenmiş düzende bir kez. O bir kez de elle yapılmış bir yükseltmedir; kimse istemeden hiçbir çıktı değişmedi. Dokuz değişimin **üçü beklenmeyen değişikliktir**: tanım metnine o uygulamada hiç dokunulmadı, gene de üretilen kaynak bir öncekinden farklı çıktı. Kalan altısı kırıcı yayınların hemen ardından geldi ve tanım o sırada zaten düzeltilmişti. Beklenmeyen üçün dökümü ortak yanlarını gösterir: `dogu-nokta` beşinci haftada iki sürüm birden atlayıp bir ağ alanı ile bir izleme satırı kazandı, `kuzey-nokta` dokuzuncu haftada makine kümesine `tip=toplayici` aldı, `saha-giris` onuncu haftada ağ kuralına `kayit=acik` aldı. Üçü de kayıtta görünmeyen bir yayının sonucudur, üçü de sessizce uygulandı ve **hiçbiri hata vermedi**. Kırıcı yayınların yayılması ikinci sayıdır. Üç kırıcı yayın sabitlenmemiş düzende **dokuz tanımın dokuzunu** kırdı ve dokuz satır düzeltme istedi. Yayın sayısı üç, düzeltme sayısı dokuz: bir kırıcı yayının maliyeti, onu yayınlayan tarafta bir kez, kullanan tarafta kullanıcı sayısı kadar ödenir. Sabitlenmiş düzende aynı üç yayın hiçbir tanımı kırmadı ve sıfır satır düzeltme istedi — ama bu maliyetin silindiği anlamına gelmez, ertelendiği anlamına gelir. Yayın başına döküm bir yayının kaç kullanıcıya ulaştığını verir. Dokuz yayının hiçbiri o modülü kullanan tanımların tamamına ulaşmadı: en geniş yayılım üçte üç, en darı dörtte bir. Bir yayının kime ulaştığına yayını yapan taraf değil, **kullanan tarafın uygulama takvimi** karar veriyor. Sabitlenmiş düzende aynı dokuz yayının sekizi hiçbir kullanıcıya ulaşmadı; ulaşan tek yayın, elle yükseltilen tanımın çektiği yamadır. Sabitlenmemiş düzende dokuz tanım dönem boyunca on sekiz farklı sürüm koşturdu, sabitlenmişte on: tanım başına ikiye karşı 1,1. ## Sabitlemenin Bedeli Dönem sonunda tablo tersine döner. Sabitlenmiş düzende **dokuz tanımın dokuzu eski sürümdedir**; toplamda yirmi beş sürüm geride kalmışlardır ve **on bir yama** onlara hiç ulaşmamıştır. Yama bir hata düzeltmesidir; sabitleme yalnız istenmeyen değişikliği durdurmaz, istenen düzeltmeyi de durdurur. Dağılım ertelemenin nasıl biriktiğini gösterir. Hiç yükseltilmeyen altı tanım üçle dört sürüm arası geride; dönem içinde bir kez yükseltilen `bati-nokta` iki sürüm geride ve bir yama eksik. Yükseltme bir tanımı öne çeker ama yayın akışı durmadığı için mesafe hemen yeniden açılır. Sabitlemenin bedeli tek seferlik bir gecikme değil, **sürekli büyüyen bir açıklıktır**. Ertelemenin faizi de sayılıdır: bugün ödenmeyen dokuz satır düzeltme silinmedi, o dokuz tanım bir gün yükseltilecekse aynı üç kırıcı yayınla aynı anda karşılaşacaklar. ## Kaydın Söylemediği Üçüncü sayı kaydın kendisiyle ilgilidir. Sabitlenmemiş düzende tanım hiçbir sürüm yazmaz; **dokuz tanımın dokuzunda kayıt, koşan şeyi tarif etmiyor.** Tanım dosyası okunarak üretilecek kaynağın ne olduğu bilinemez, çünkü metnin bir kısmı başka bir yerde ve o yer değişebilir. Sabitlemek bunu bire indirir ama sıfıra indirmez. `kuzey-kuyruk` satırı farkı gösterir: kayıtlı sürüm 1.1.0, koşan sürüm 1.0.0. Dokuzuncu haftada sürüm yükseltildi, ama o tanımın dönem içinde başka uygulaması olmadı. **Kayıt yeni sürümü söylüyor, sahada eski sürüm duruyor.** Sabitleme, kayıt ile gerçek arasındaki farkı ortadan kaldırmaz; farkı yayın anından **uygulama anına** taşır. Son satır bağımlılığın büyüklüğünü verir. Depodaki dokuz tanım otuz dokuz satırdır ve beş ayrı modül sürümüne, toplam **yirmi satır depo dışı metne** bağlıdır. Sabitlenmiş düzende o yirmi satırın hangi hâli olduğu tanımda yazılıdır; sabitlenmemişte yazılı değildir ve depoda tek bir kayıt bile değişmeden başkalaşabilir. ## Özet - Aynı 18 uygulama iki düzende koştu: sabitlenmemiş düzende çıktı 9 kez, sabitlenmiş düzende 1 kez değişti; o 1 değişim de elle yapılan bir yükseltmedir. - 9 değişimin 3'ü **beklenmeyen değişikliktir** — tanım metnine dokunulmadı, çıktı değişti ve hiçbiri hata vermedi. - 3 kırıcı yayın sabitlenmemiş düzende 9 tanımı kırdı ve 9 satır düzeltme istedi; sabitlenmiş düzende 0 tanım kırıldı, ama maliyet silinmedi, ertelendi. - Sabitlemenin bedeli dönem sonunda görülür: 9 tanımın 9'u eski sürümde, toplam 25 sürüm geride ve 11 yama hiç ulaşmadı. - Sabitlenmemiş düzende 9 tanımın 9'unda kayıt koşanı söylemiyor; sabitlenmişte 1'inde söylemiyor — yazılan sürüm uygulanmadığı için kayıt ile gerçek yine ayrıştı. ## Sonraki Adım Modül kaydından gelen metin artık tanımın bir parçası gibi davranıyor: girdileri alıyor, kaynak üretiyor, çıktı veriyor. Bu derste o girdilerin hepsi zararsızdı — bir ağ bloğu, bir kapı numarası, bir kuyruk adı. Aralarında bir veri deposu parolası olsaydı ne olurdu? Değer tanımdan modüle, modülden kaynağa, kaynaktan durum dosyasına geçer; yol boyunca plan çıktısına, günlüğe ve hat kaydına da uğrar. Bir sonraki ders kurgu bir hassas değeri bu yola sokar ve `node` ile yazılmış bir iz tarayıcısıyla kaç yerde göründüğünü sayar; sonra o değere "hassas" damgası vurulur ve tarama yeniden koşturulur — kaç yerde gizlendiği, kaç yerde hâlâ durduğu sayılır.