--- title: 'İmaj Tanım Dosyası' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/konteynerler/imaj-tanim-dosyasi' course: Konteynerler language: tr updated: '2026-08-17T18:09:04+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # İmaj Tanım Dosyası Katmanların elle değil yönergelerden doğduğu ölçülür: beş yönergelik bir tanım dosyası biçimi tanımlanır, yönergeleri sırayla uygulayan bir yorumlayıcı yazılır ve derleme bağlamının büyüklüğü sayılır — ağaca giren dosya ve bayt, dışlama kuralının kestiği pay ve bağlamda olup imaja hiç girmeyen dosyalar. Önceki dersin katmanları elle tanımlanmıştı: hangi dosyanın hangi katmana gireceği bir nesne sabitinde yazılıydı. Bu, ölçümü yapmaya yetiyordu ama bir imajın nasıl kurulduğunu anlatmıyordu. Gerçek bir imaj, sırayla uygulanan **yönergelerden** doğar; her yönerge bir öncekinin üstüne bir katman koyar ve sonuncusu bittiğinde imaj hazırdır. Bu ders o yönergeleri ve yönergelerin beslendiği kümeyi ölçer. Kopyalanacak dosyalar bir yerden gelir: yönergelerin okuyabileceği dosya kümesine **derleme bağlamı** denir ve bağlamın büyüklüğü bir bedeldir. Ölçülecek üç sayı vardır — bağlama kaç dosya ve kaç bayt girer, dışlama kuralı kaç dosyayı ve kaç baytı keser, bağlama girip imaja hiç ulaşmayan kaç dosya kalır? **IM7.** Aşağıdaki yönerge kümesi ve tanım dosyası biçimi bu ders için tanımlanmıştır; beş yönergeden oluşur ve gerçek imaj tanım dosyası biçimlerinden çok daha küçüktür. Yorumlayıcı `node` ile yazılan bir modeldir. **IM8.** `calistir` yönergesi gerçek bir komut çalıştırmaz; modellenmiş bir komut tablosundan dosya üretir — bağımlılık kurulumunun çıktısı böyle temsil edilir. **IM9.** Ağaç, kurgudaki bölgesel ölçüm ağının okuma toplayıcı servisinin kaynak ağacıdır; dosya içerikleri satır sayısıyla ölçeklenmiş üretilmiş metindir. **IM10.** Dışlama kuralı önek eşleşmesiyle çalışır; gerçek kurallar desen dili kullanır, bu ölçümün sayılarını değiştirmez. ## Beş Yönerge Tanım dosyası bir metin dosyasıdır ve her satırı bir yönergedir. Yönergeler sırayla uygulanır; sıra, önceki dersin yığın sırasının aynısıdır — altta duran önce çalışır. | Yönerge | Ne yapar | Katman üretir mi | |---|---|---| | `temel` | Yığının en altına bir başlangıç dosya kümesi koyar | evet | | `kopyala` | Derleme bağlamından bir yolu imajın içine kopyalar | evet | | `calistir` | Bir komut çalıştırıp ürettiği dosyaları katman yapar | evet | | `ayar` | İmajın üstverisine bir değer yazar | hayır | | `giris` | Konteyner başladığında çalışacak yolu üstveriye yazar | hayır | Son iki yönerge dosya sistemine dokunmaz; imajın **üstverisini** yazar. Ayrım ölçülecektir: bir imajın katman sayısı, tanım dosyasının satır sayısı değildir. ## Derleme Bağlamı Ağaç diske kurulur ve dışlama kuralının ne kestiği sayılır. Bağlam, yönergelerin okuyabileceği kümedir; dışlama kuralına takılan bir yol, hiçbir yönerge onu istemese bile okunmaz. ```js // olcum-agi/proje.mjs — kurgu servisin kaynak agacini diske kurar, derleme baglamini olcer import { mkdirSync, writeFileSync, readdirSync, readFileSync, rmSync } from "node:fs"; export const KOK = "proje"; export const metin = (ad, satir) => Array.from({ length: satir }, (_, i) => `// ${ad} ${i}\n`).join(""); export const TANIM = `temel kosum-tabani kopyala ayar/bolge.json /uygulama/ayar/bolge.json calistir bagimlilik-kur kopyala kaynak /uygulama/kaynak ayar BOLGE=kuzey giris /uygulama/kaynak/giris.js `; const AGAC = { "imaj-tanimi": TANIM, "ayar/bolge.json": '{"bolge":"kuzey","sayac":41820}\n', "ayar/yerel.json": '{"kapi":8080,"kutuk":"ayrintili"}\n', "kaynak/giris.js": metin("giris", 20), "kaynak/topla.js": metin("topla", 140), "kaynak/kuyruk.js": metin("kuyruk", 95), "kaynak/sinama/topla.sinama.js": metin("sinama-topla", 210), "kaynak/sinama/kuyruk.sinama.js": metin("sinama-kuyruk", 160), "bagimlilik/csv/dizin.js": metin("csv", 900), "bagimlilik/kuyruk/dizin.js": metin("kuyruk-bag", 1400), "belge/mimari.md": metin("belge", 240), "gunluk/kosum-1873.log": metin("gunluk", 2600), "yapi-artigi/paket-onceki.js": metin("artik", 1100), ".yerel-ayar/duzenleyici.json": metin("duzenleyici", 12), "okuma-ornekleri/gun-1.csv": metin("ornek", 380), }; // Dislama kurali: bu oneklerle baslayan yollar baglama hic alinmaz. export const DISLAMA = ["bagimlilik/", "gunluk/", "yapi-artigi/", ".yerel-ayar/", "belge/"]; export const kurAgac = () => { rmSync(KOK, { recursive: true, force: true }); for (const [yol, icerik] of Object.entries(AGAC)) { mkdirSync(`${KOK}/${yol}`.split("/").slice(0, -1).join("/"), { recursive: true }); writeFileSync(`${KOK}/${yol}`, icerik); } }; export const gez = (kok, alt = "") => readdirSync(`${kok}${alt}`, { withFileTypes: true }).flatMap((g) => g.isDirectory() ? gez(kok, `${alt}/${g.name}`) : [`${alt}/${g.name}`.slice(1)]).sort(); export const bayt = (yol) => readFileSync(`${KOK}/${yol}`).length; export const disarida = (yol, kural = DISLAMA) => kural.some((d) => yol.startsWith(d)); export const baglam = (kural = DISLAMA) => gez(KOK).filter((y) => !disarida(y, kural)); export const toplam = (yollar) => yollar.reduce((t, y) => t + bayt(y), 0); ``` ```js // olcum-agi/olcbaglam.mjs — agac, dislama ve baglam buyuklugu import { kurAgac, gez, bayt, disarida, baglam, toplam, KOK, TANIM } from "./proje.mjs"; kurAgac(); const tumu = gez(KOK); const kesilen = tumu.filter((y) => disarida(y)); console.log("imaj tanimi:\n" + TANIM); console.log("ust dizin".padEnd(16) + "dosya bayt baglamda"); const grup = {}; for (const y of tumu) (grup[y.includes("/") ? y.split("/")[0] + "/" : "(kok)"] ??= []).push(y); for (const [d, yollar] of Object.entries(grup)) console.log(d.padEnd(16) + String(yollar.length).padStart(3) + String(toplam(yollar)).padStart(8) + " " + (disarida(yollar[0]) ? "hayir" : "evet")); console.log(`\nagac toplami : ${tumu.length} dosya, ${toplam(tumu)} bayt`); console.log(`dislama kesti : ${kesilen.length} dosya, ${toplam(kesilen)} bayt`); console.log(`derleme baglami : ${baglam().length} dosya, ${toplam(baglam())} bayt ` + `(agacin %${((toplam(baglam()) * 100) / toplam(tumu)).toFixed(1)} bayti)`); ``` ``` imaj tanimi: temel kosum-tabani kopyala ayar/bolge.json /uygulama/ayar/bolge.json calistir bagimlilik-kur kopyala kaynak /uygulama/kaynak ayar BOLGE=kuzey giris /uygulama/kaynak/giris.js ust dizin dosya bayt baglamda .yerel-ayar/ 1 206 hayir ayar/ 2 66 evet bagimlilik/ 2 35280 hayir belge/ 1 3010 hayir gunluk/ 1 37890 hayir (kok) 1 203 evet kaynak/ 5 10505 evet okuma-ornekleri/ 1 4830 evet yapi-artigi/ 1 14290 hayir agac toplami : 15 dosya, 106280 bayt dislama kesti : 6 dosya, 90676 bayt derleme baglami : 9 dosya, 15604 bayt (agacin %14.7 bayti) ``` Ağaç **15 dosya ve 106 280 bayttır**; dışlama kuralı **6 dosya ve 90 676 baytı** keser, bağlama **9 dosya ve 15 604 bayt** kalır — ağacın bayt olarak yüzde 14,7'si. Kesilen payın büyüklüğü tesadüf değildir: bir kaynak ağacının hacminin çoğu kurulu bağımlılıklar, kütükler ve önceki yapı artıklarıdır. Dışlama kuralı yazılmazsa bu 90 676 bayt her derlemede okunur ve bir sonraki dersin ölçeceği önbellek kararına da girer. Kuralın atladığı bir şey de sayıdadır: `okuma-ornekleri/` dizini bağlamda kalmıştır ve 4 830 bayt taşır. Dışlama kuralı yalnız yazıldığı yolları keser; yazılmayan her yol bağlamdadır. ## Yorumlayıcı Yorumlayıcı tanım dosyasını satır satır okur, her satır için ayrı bir katman dizini açar ve yönergeyi o dizine uygular. Kopyalanan yolların kaydı tutulur; ölçümün sonundaki fark buradan çıkar. ```js // olcum-agi/yorumla.mjs — yonergeleri sirayla uygular, her yonergeden bir katman uretir (model) import { mkdirSync, writeFileSync, readFileSync, rmSync, statSync } from "node:fs"; import { gez, disarida, metin, DISLAMA, KOK } from "./proje.mjs"; const TABAN = { "kok/kabuk.js": metin("kabuk", 60), "kok/kosum.js": metin("kosum", 420) }; const KOMUT = { "bagimlilik-kur": { "uygulama/bagimlilik/csv.js": metin("csv-kurulu", 900), "uygulama/bagimlilik/kuyruk.js": metin("kuyruk-kurulu", 1400) } }; const yaz = (dizin, dosyalar) => { for (const [yol, icerik] of Object.entries(dosyalar)) { mkdirSync(`${dizin}/${yol}`.split("/").slice(0, -1).join("/"), { recursive: true }); writeFileSync(`${dizin}/${yol}`, icerik); } }; export const derle = (tanim, kural = DISLAMA) => { rmSync("imaj", { recursive: true, force: true }); const okunan = new Set(), ustveri = {}, katmanlar = []; tanim.trim().split("\n").forEach((satir, i) => { const [yonerge, ...arg] = satir.trim().split(/\s+/); const dizin = `imaj/kat-${i}`; mkdirSync(dizin, { recursive: true }); if (yonerge === "temel") yaz(dizin, TABAN); else if (yonerge === "calistir") yaz(dizin, KOMUT[arg[0]]); else if (yonerge === "kopyala") { const [kaynak, hedef] = arg; const tekil = !statSync(`${KOK}/${kaynak}`).isDirectory(); const bas = tekil || kaynak === "." ? "" : `${kaynak}/`; const alt = (tekil ? [kaynak] : gez(KOK, bas ? `/${kaynak}` : "")).filter((y) => !disarida(y, kural)); for (const y of alt) { const ic = `${dizin}/${hedef.slice(1)}` + (tekil ? "" : `/${y.slice(bas.length)}`); mkdirSync(ic.split("/").slice(0, -1).join("/"), { recursive: true }); writeFileSync(ic, readFileSync(`${KOK}/${y}`)); okunan.add(y); } } else ustveri[yonerge] = arg.join(" "); const yollar = gez(dizin); katmanlar.push({ sira: i, yonerge, arg: arg.join(" "), dosya: yollar.length, bayt: yollar.reduce((t, y) => t + statSync(`${dizin}/${y}`).size, 0) }); }); return { katmanlar, okunan, ustveri }; }; ``` ```js // olcum-agi/olcyorum.mjs — yorumlayiciyi kosturur, baglam ile imaj arasindaki farki sayar import { derle } from "./yorumla.mjs"; import { kurAgac, baglam, toplam, TANIM } from "./proje.mjs"; kurAgac(); const { katmanlar, okunan, ustveri } = derle(TANIM); console.log("sira yonerge arguman".padEnd(58) + "tur dosya bayt"); for (const k of katmanlar) console.log(` ${k.sira} ${k.yonerge.padEnd(9)} ${k.arg}`.padEnd(58) + (k.dosya ? "dosya sistemi" : "ustveri ") + String(k.dosya).padStart(4) + String(k.bayt).padStart(8)); const dosyaKatmani = katmanlar.filter((k) => k.dosya > 0); const imajBayt = dosyaKatmani.reduce((t, k) => t + k.bayt, 0); const girmeyen = baglam().filter((y) => !okunan.has(y)); const sinama = [...okunan].filter((y) => y.includes("/sinama/")); console.log(`\nustveri: ${JSON.stringify(ustveri)}`); console.log(`imaj: ${dosyaKatmani.length} dosya sistemi katmani, ${katmanlar.length - dosyaKatmani.length} ustveri yonergesi, ${imajBayt} bayt`); console.log(`baglamdan okunan ${okunan.size} dosya, ${toplam([...okunan])} bayt`); console.log(`baglamda olup imaja hic girmeyen ${girmeyen.length} dosya, ${toplam(girmeyen)} bayt: ${girmeyen.join(" ")}`); console.log(`imaja giren ama kosumda gerekmeyen ${sinama.length} dosya, ${toplam(sinama)} bayt`); console.log(`derleme baglami ${toplam(baglam())} bayt okundu, imaja ${toplam([...okunan])} bayt gecti`); ``` ``` sira yonerge arguman tur dosya bayt 0 temel kosum-tabani dosya sistemi 2 6060 1 kopyala ayar/bolge.json /uygulama/ayar/bolge.json dosya sistemi 1 32 2 calistir bagimlilik-kur dosya sistemi 2 45780 3 kopyala kaynak /uygulama/kaynak dosya sistemi 5 10505 4 ayar BOLGE=kuzey ustveri 0 0 5 giris /uygulama/kaynak/giris.js ustveri 0 0 ustveri: {"ayar":"BOLGE=kuzey","giris":"/uygulama/kaynak/giris.js"} imaj: 4 dosya sistemi katmani, 2 ustveri yonergesi, 62377 bayt baglamdan okunan 6 dosya, 10537 bayt baglamda olup imaja hic girmeyen 3 dosya, 5067 bayt: ayar/yerel.json imaj-tanimi okuma-ornekleri/gun-1.csv imaja giren ama kosumda gerekmeyen 2 dosya, 7340 bayt derleme baglami 15604 bayt okundu, imaja 10537 bayt gecti ``` Altı satırlık tanım dosyası **dört** dosya sistemi katmanı üretir; iki satır yalnız üstveri yazar ve yığına hiçbir bayt eklemez. Önceki dersin ölçüsüyle söylenirse: `ayar` ve `giris` satırlarının değiştirilmesi hiçbir katmanın içerik özetini değiştirmez, çünkü ortada katman yoktur. ## Bağlama Girip İmaja Girmeyen Üç sayı yan yana konduğunda tanım dosyasının asıl maliyeti görünür. Bağlam **15 604 bayttır**, bağlamdan okunan **10 537 bayttır**, imaj **62 377 bayttır**. Üçü de farklıdır ve farkların her biri ayrı bir şey söyler. Bağlam ile okunan arasındaki fark **3 dosya ve 5 067 bayttır**: yerel ayar dosyası, tanım dosyasının kendisi ve örnek okuma verisi bağlama girer, hiçbir yönerge onları istemez, imaja hiç ulaşmazlar. Yine de derleme adımının okuma erişimindedirler — bağlamda olmak, imaja girmekten bağımsız bir izindir. Bu, dışlama kuralının yalnız boyut için yazılmadığını gösterir. Okunan ile imaj arasındaki fark ters yöndedir: imaj bağlamdan aldığından **beş kat** büyüktür. Farkın kaynağı `calistir` yönergesidir; tek satır **45 780 bayt** üretir, imajın yüzde 73'ü o katmandır. Dışlama kuralının kestiği 35 280 baytlık bağımlılık ağacı imajdan çıkmış değildir, **kaynağı değişmiştir**: yazan kişinin makinesinde kurulmuş hâliyle kopyalanmak yerine yönergenin kendisi tarafından üretilir. Ortamdan çıkarılan fark budur — kurulu bağımlılıkların sürümü artık bir makinenin durumu değil, tanım dosyasının bir satırıdır. Bedelin son kalemi `kopyala kaynak` satırındadır. Bir dizin kopyalandığında içine ne girdiğini yönerge söylemez: sınama dosyaları da imaja girer, **2 dosya ve 7 340 bayt**, imajın koşumda gerekmeyen yüzde 11,8'i. Yönerge dosya değil dizin adı taşıdığı için bu, tanım dosyasına bakarak görülemez; ancak katman içeriği sayılarak görülür. Yalıtımın eksik kaldığı yer burasıdır: imaj **neyin gerektiğini** değil, **neyin kopyalandığını** kaydeder. ## Seçici Kopyalama ile Bağlamı Kopyalamak Yönergenin ne kadarını seçtiği bir karardır ve karar üç biçimde sayılabilir. **IM11.** İkinci bir tanım dosyası tüm bağlamı tek yönergeyle kopyalar; üçüncü ölçüm aynı tanımı dışlama kuralı boşken koşturur. **IM12.** Koşumda gereken dosyalar açıkça listelenir: sınama dizini dışındaki kaynak dosyaları ve bölge ayarı. Geri kalan her şey imaja girdiyse gereksizdir. ```js // olcum-agi/genis.mjs — secici kopyalama ile tum baglami kopyalamayi karsilastirir import { derle } from "./yorumla.mjs"; import { kurAgac, toplam, TANIM } from "./proje.mjs"; const GENIS = `temel kosum-tabani kopyala . /uygulama calistir bagimlilik-kur giris /uygulama/kaynak/giris.js `; const GEREKLI = (y) => (y.startsWith("kaynak/") && !y.includes("/sinama/")) || y === "ayar/bolge.json"; kurAgac(); const olc = (etiket, tanim, kural) => { const { katmanlar, okunan } = derle(tanim, kural); const k = katmanlar.filter((x) => x.dosya > 0); const gereksiz = [...okunan].filter((y) => !GEREKLI(y)); console.log(etiket.padEnd(30) + String(k.length).padStart(2) + String(k.reduce((t, x) => t + x.dosya, 0)).padStart(7) + String(k.reduce((t, x) => t + x.bayt, 0)).padStart(9) + String(gereksiz.length).padStart(9) + String(toplam(gereksiz)).padStart(8)); }; console.log("tanim".padEnd(30) + "kat dosya bayt gereksiz bayt"); olc("secici kopyalama", TANIM); olc("tum baglam, dislama var", GENIS); olc("tum baglam, dislama yok", GENIS, []); ``` ``` tanim kat dosya bayt gereksiz bayt secici kopyalama 4 10 62377 2 7340 tum baglam, dislama var 3 13 67444 5 12407 tum baglam, dislama yok 3 19 158120 11 103083 ``` Üç satır aynı uygulamayı üretir ve boyutları **62 377**, **67 444** ve **158 120** bayttır. İlk iki satır arasındaki fark küçüktür — 5 067 bayt — çünkü dışlama kuralı zaten ağır dizinleri kesmiştir. Üçüncü satırda kural boşaltıldığında imaj **2,5 kat** büyür ve içindeki gereksiz dosya sayısı ikiden **on bire**, gereksiz bayt 7 340'tan **103 083**'e çıkar. İmajın üçte ikisi çalıştırılmayacak dosyalardan oluşur: kütükler, önceki yapı artıkları, belgeler ve yerel ayar. İki tanımın katman sayısı da farklıdır: seçici tanım dört, geniş tanım üç dosya sistemi katmanı üretir. Daha az katman burada iyi bir sonuç değildir — geniş tanımda kaynak ile ayar aynı yönergeye girdiği için ayrı katmanlara ayrılamamıştır, üstelik bağımlılık kurulumundan **önce** kopyalanmıştır. Bu iki ayrıntının bedeli bu derste görünmez; sonraki dersin ölçtüğü şey tam olarak odur. ## Özet - İmaj tanım dosyası bir yönerge dizisidir; yönergeler sırayla uygulanır ve her biri bir öncekinin üstüne katman koyar. Altı satırlık tanım dört dosya sistemi katmanı üretti, iki satır yalnız üstveri yazdı — katman sayısı satır sayısı değildir. - Derleme bağlamı, yönergelerin okuyabileceği dosya kümesidir. 15 dosyalık 106 280 baytlık ağaçtan dışlama kuralı 6 dosya ve 90 676 baytı kesti; bağlama 9 dosya ve 15 604 bayt kaldı. - Bağlamda olup imaja hiç girmeyen 3 dosya ve 5 067 bayt sayıldı. Bağlamda olmak imaja girmekten ayrı bir izindir; dışlama kuralı yalnız boyut için yazılmaz. - `calistir` yönergesi tek satırda 45 780 bayt üretti — imajın yüzde 73'ü. Dışlanan bağımlılık ağacı imajdan çıkmadı, kaynağı bir makinenin durumundan tanım dosyasının bir satırına geçti. - Dizin kopyalayan yönerge 2 sınama dosyasını ve 7 340 baytı imaja soktu. İmaj neyin gerektiğini değil neyin kopyalandığını kaydeder; fark ancak katman içeriği sayılarak görünür. - Aynı uygulama üç tanımla derlendiğinde imaj 62 377, 67 444 ve 158 120 bayt çıktı. Dışlama kuralı boşken tüm bağlamı kopyalayan tanım imajı 2,5 katına çıkardı ve içindeki gereksiz dosya sayısını ikiden on bire taşıdı. ## Sonraki Adım Bu ölçüm tek bir derlemeyi saydı. Yönergeler her derlemede baştan uygulandığında `calistir` satırının ürettiği 45 780 bayt da her seferinde yeniden üretilir — oysa bağımlılık listesi değişmediyse çıktısı da değişmez. Katmanların içerik özetiyle adlandığı bilindiğine göre, değişmemiş bir yönergenin katmanı yeniden üretilmek yerine saklanandan alınabilir. Sonraki ders bu saklamayı kurar ve tek bir kararın sayısını verir: bağımlılık kurulumu ile kaynak kopyalamanın hangi sırada yazıldığı, aynı değişiklik dizisinde önbellek isabet oranını, yeniden üretilen katman sayısını ve kopyalanan toplam baytı ne kadar oynatır?