--- title: 'Konteyner Yaşam Döngüsü' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/konteynerler/konteyner-yasam-dongusu' course: Konteynerler language: tr updated: '2026-08-17T18:09:03+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Konteyner Yaşam Döngüsü Oluşturma, çalıştırma, durdurma ve temizleme bir durum makinesi olarak kurulur; her geçişte tutulan kaynak sayılır ve durdurulmuş ama temizlenmemiş konteynerlerin bir dönem boyunca biriktirdiği katman, ağ adı ve birim ölçülür. Önceki dersler yalıtımın ne olduğunu, neyi kaç bayta ayırdığını ve çıktının nasıl adlandırılıp taşındığını ölçtü. Hepsi tek bir ana bakıyordu: çıktının **var olduğu** ana. Bir konteynerin ise başladığı, koştuğu, durduğu ve ortadan kalktığı ayrı anlar vardır ve bu anlar arasında tutulan şey her seferinde aynı değildir. Bu ders yaşam döngüsünü bir **durum makinesi** olarak kurar. Beş durum vardır — yok, oluşturulmuş, çalışıyor, durdurulmuş, temizlenmiş — ve dört geçiş bu durumlar arasında dolaşır. Ölçülen şey durumların kendisi değil, her geçişten sonra **tutulmaya devam eden kaynaktır**. Kurgudaki bölgesel ölçüm ağı bu ölçüm için elverişlidir: gecelik toplu iş her gece başlar ve biter, servisler kusur sonrası yeniden başlatılır, ve hiçbir koşum kendiliğinden ortadan kalkmaz. Sorunun neden ölçüm gerektirdiği de buradan görülür. Önceki dört ders yalıtımın bedelini çıktının **var olma** anında saydı: kaç bayt taşınıyor, kaç ölçüt ayrılıyor, kaç mertebe başlangıç gecikmesi isteniyor. O sayıların hiçbiri zamanla çarpılmamıştı. Bir konteyner ise tek bir nesne değil, tekrar tekrar üretilen bir nesnedir; aynı çıktı bir dönemde onlarca kez oluşturulur ve her oluşum kendi izini bırakır. Bu dersin eklediği eksen zamandır ve eklenmesi tek bir soruyu ölçülebilir kılar: bedel bir kez mi ödeniyor, yoksa her koşumda yeniden mi. **KK26.** Yaşam döngüsü beş durumludur ve geçiş tablosunda yazmayan geçiş yoktur. **KK27.** Tutulan kaynak dört kalemdir: yazılabilir katman, ağ adı, birim, süreç kaydı. **KK28.** Yazılabilir katmanın büyümesi model değeridir; ilk koşum 340 MB, ikinci koşum 96 MB ekler. ## Dört Geçiş ve Tutulan Kaynak ```js // olcum-agi/dongu.mjs — konteyner yasam dongusu bir durum makinesi olarak (model) // Her gecis, tutulan kaynagi degistirir. Tutulan kaynak dort kalemdir. const KALEM = ["katmanMB", "agAdi", "birim", "surecKaydi"]; // Gecis tablosu: [gecis, once, sonra, kalem degisimleri] const GECIS = [ ["olustur", "yok", "olusturulmus", { katmanMB: 0, agAdi: 1, birim: 1 }], ["calistir", "olusturulmus", "calisiyor", { surecKaydi: 1, katmanMB: 340 }], ["durdur", "calisiyor", "durdurulmus", { surecKaydi: -1 }], ["calistir", "durdurulmus", "calisiyor", { surecKaydi: 1, katmanMB: 96 }], ["durdur", "calisiyor", "durdurulmus", { surecKaydi: -1 }], ["temizle", "durdurulmus", "temizlenmis", { katmanMB: "sifirla", agAdi: -1 }], ]; let durum = "yok", durdurulmusHal = null; const tutulan = Object.fromEntries(KALEM.map((k) => [k, 0])); const yaz = (etiket) => console.log(etiket.padEnd(13) + durum.padEnd(15) + KALEM.map((k) => String(tutulan[k]).padStart(k.length)).join(" ")); console.log("gecis".padEnd(13) + "durum".padEnd(15) + KALEM.join(" ")); yaz("(baslangic)"); for (const [ad, once, sonra, delta] of GECIS) { if (durum !== once) throw new Error(`${ad}: ${once} bekleniyordu, ${durum} bulundu`); for (const [k, d] of Object.entries(delta)) tutulan[k] = d === "sifirla" ? 0 : tutulan[k] + d; durum = sonra; if (durum === "durdurulmus") durdurulmusHal = { ...tutulan }; yaz(ad); } console.log("\ndurdurulmus ama temizlenmemis bir konteynerin tuttugu: " + KALEM.map((k) => `${k} ${durdurulmusHal[k]}`).join(", ")); console.log("durmakla dusen tek kalem surec kaydidir; diger uc kalem yerinde kalir"); console.log("temizlemeden sonra da sifirlanmayan kalem: birim " + tutulan.birim + " (birimin yasam dongusu konteynerinkinden ayridir)"); ``` ``` gecis durum katmanMB agAdi birim surecKaydi (baslangic) yok 0 0 0 0 olustur olusturulmus 0 1 1 0 calistir calisiyor 340 1 1 1 durdur durdurulmus 340 1 1 0 calistir calisiyor 436 1 1 1 durdur durdurulmus 436 1 1 0 temizle temizlenmis 0 0 1 0 durdurulmus ama temizlenmemis bir konteynerin tuttugu: katmanMB 436, agAdi 1, birim 1, surecKaydi 0 durmakla dusen tek kalem surec kaydidir; diger uc kalem yerinde kalir temizlemeden sonra da sifirlanmayan kalem: birim 1 (birimin yasam dongusu konteynerinkinden ayridir) ``` Tablo iki şeyi ayırır. **Oluşturma** ile **çalıştırma** aynı adım değildir: oluşturma ağ adını ve birimi ayırır ama hiçbir süreç başlatmaz; yazılabilir katman sıfır bayttır. Çalıştırma süreç kaydını ekler ve katmanı büyütür — ilk koşumda 340 MB, ikinci koşumda 96 MB daha. Büyüme kalıcıdır, çünkü yazılabilir katman koşumdan koşuma taşınır; ikinci durduruluşta tutulan 436 MB'dır. Asıl ayrım durdurma satırındadır. **Durmakla düşen tek kalem süreç kaydıdır.** Yazılabilir katman, ağ adı ve birim yerinde kalır. Bir konteynerin durmuş olması, bıraktığı şeylerin serbest kaldığı anlamına gelmez — durdurma bir süreç işlemidir, kaynak işlemi değildir. Serbest bırakan geçiş temizlemedir ve o da her şeyi bırakmaz: birim temizlemeden sonra da 1'de kalır, çünkü birimin yaşam döngüsü konteynerinkinden ayrıdır. Kurgudaki ağda bu, gecelik işin ara dosyalarını yazdığı birimin, işi çalıştıran konteyner silindikten sonra da diskte durması demektir. Oluşturulmuş ama hiç çalıştırılmamış durum da ayrı bir kalemdir ve kolay gözden kaçar: katman sıfır bayttır, süreç kaydı sıfırdır, ama ağ adı ile birim çoktan ayrılmıştır. Bu durumdaki bir konteyner disk açısından bedavaya yakındır, ad uzayı açısından değildir — adı tutar ve o adla ikinci bir konteyner oluşturulamaz. Bedelin tek bir kalemle ölçülmesinin yanıltıcı olduğu yer budur; dört kalemin dördü ayrı ayrı sayılmadıkça "boş duran konteyner bir şey tüketmiyor" cümlesi kurulabilir ve cümle üç kalemde yanlıştır. Durum makinesinin geçiş denetimi de bir şey söyler: tabloda yazmayan geçiş yoktur ve model denetimi düşürür. Durdurulmuş bir konteyner yeniden çalıştırılabilir, ama temizlenmiş bir konteyner çalıştırılamaz. Yaşam döngüsünün tek yönlü olan tek geçişi temizlemedir; ondan sonra geri dönüş yoktur. ## Bir Dönem Boyunca Birikim Tek bir konteynerin 436 MB tutması küçük bir sayıdır. Sayının anlamı, kaç konteynerin bu hâlde beklediğine bağlıdır. **KK29.** Bir dönem 30 gündür; servislerin koşum sıklıkları model girdisidir. **KK30.** Disk 512.000 MB, ağ adı havuzu 4.096 addır. **KK31.** Temizleme kuralı "son N dönemi tut" biçimindedir; kısmi temizleme modellenmez. ```js // olcum-agi/birikim.mjs — durdurulmus ama temizlenmemis konteynerlerin birikimi (model) // Bir donem 30 gundur. Her kosum bir konteyner birakir: yazilabilir katman, ag adi, birim. const DONEM_GUN = 30, DISK_MB = 512_000, AD_HAVUZU = 4_096, CIKTI_MB = 84.11; const SERVIS = { // kurgu bolgesel olcum agi: siklik ve kalan katman gecelikIs: { herKacGun: 1, katmanMB: 436 }, faturalama: { herKacGun: 3, katmanMB: 52 }, toplayici: { herKacGun: 4, katmanMB: 26 }, dogrulayici: { herKacGun: 6, katmanMB: 14 }, isEmri: { herKacGun: 10, katmanMB: 8 }, }; console.log(`bir donem = ${DONEM_GUN} gun; temizleme yapilmazsa donem sonunda tutulan`); console.log("servis".padEnd(14) + "kosum".padEnd(8) + "kosum basina".padEnd(14) + "donem birikimi"); let donemMB = 0, donemKosum = 0; for (const [ad, s] of Object.entries(SERVIS)) { const kosum = Math.floor(DONEM_GUN / s.herKacGun); donemMB += kosum * s.katmanMB; donemKosum += kosum; console.log(ad.padEnd(14) + String(kosum).padEnd(8) + `${s.katmanMB} MB`.padEnd(14) + `${kosum * s.katmanMB} MB`); } console.log(`toplam: ${donemKosum} konteyner, ${donemMB} MB, ${donemKosum} ag adi, ` + `${donemKosum} birim, 0 surec kaydi`); console.log(`donem birikimi tek bir ciktinin ${Math.round(donemMB / CIKTI_MB)} katidir ` + `(${CIKTI_MB} MB)`); console.log("\ntemizleme kurali tarandi (son N donem tutulur)"); console.log("N".padEnd(6) + "katman".padEnd(13) + "ag adi".padEnd(10) + "birim".padEnd(9) + "diskin yuzdesi"); for (const N of [0, 1, 2, 3, 6, 12]) { const mb = N * donemMB, adet = N * donemKosum; console.log(String(N).padEnd(6) + `${mb} MB`.padEnd(13) + String(adet).padEnd(10) + String(adet).padEnd(9) + "%" + ((mb / DISK_MB) * 100).toFixed(1)); } const diskDonem = DISK_MB / donemMB, adDonem = AD_HAVUZU / donemKosum; console.log(`\nhic temizlenmezse ${DISK_MB} MB disk ${diskDonem.toFixed(1)} donemde ` + `(${Math.round(diskDonem * DONEM_GUN)} gun) dolar`); console.log(`${AD_HAVUZU} adlik ag adi havuzu ${adDonem.toFixed(1)} donemde ` + `(${Math.round(adDonem * DONEM_GUN)} gun) tukenir`); console.log(`once tukenen: ${diskDonem < adDonem ? "disk" : "ad havuzu"}; ` + `iki sinir arasindaki oran ${(adDonem / diskDonem).toFixed(1)}`); console.log(`N=1 kurali diskin %${((donemMB / DISK_MB) * 100).toFixed(1)}'ini surekli tutar; ` + `N=0 kurali hicbir kosumu geri getirilemez kilar`); ``` ``` bir donem = 30 gun; temizleme yapilmazsa donem sonunda tutulan servis kosum kosum basina donem birikimi gecelikIs 30 436 MB 13080 MB faturalama 10 52 MB 520 MB toplayici 7 26 MB 182 MB dogrulayici 5 14 MB 70 MB isEmri 3 8 MB 24 MB toplam: 55 konteyner, 13876 MB, 55 ag adi, 55 birim, 0 surec kaydi donem birikimi tek bir ciktinin 165 katidir (84.11 MB) temizleme kurali tarandi (son N donem tutulur) N katman ag adi birim diskin yuzdesi 0 0 MB 0 0 %0.0 1 13876 MB 55 55 %2.7 2 27752 MB 110 110 %5.4 3 41628 MB 165 165 %8.1 6 83256 MB 330 330 %16.3 12 166512 MB 660 660 %32.5 hic temizlenmezse 512000 MB disk 36.9 donemde (1107 gun) dolar 4096 adlik ag adi havuzu 74.5 donemde (2234 gun) tukenir once tukenen: disk; iki sinir arasindaki oran 2.0 N=1 kurali diskin %2.7'ini surekli tutar; N=0 kurali hicbir kosumu geri getirilemez kilar ``` Bir dönemde 55 konteyner geride kalır ve 13.876 MB tutar. Sayının büyüklüğü tek bir kaynaktan gelir: gecelik iş toplamın 13.080 MB'ını, yani **%94'ünü** tek başına üretir. Sıklık ile koşum başına bırakılan katmanın çarpımı bunu açıklar — otuz koşum ve koşum başına 436 MB. Diğer dört servisin toplamı 796 MB'dır. Temizleme kuralı yazılırken bakılacak yerin hangisi olduğu bu çarpımdan okunur; servis sayısı değil, sıklık ile katman büyümesinin çarpımı belirler. İş emri servisi dönemde üç kez koşar ve 24 MB bırakır; ona uygulanacak bir kural toplamı ölçülebilir biçimde değiştirmez — 13.876 MB'ın 24'ünü kapatır. Aynı kural gecelik işe uygulandığında ise 13.080 MB'ı, yani birikimin %94'ünü kapatır. Beş servise tek bir kural yazmak ile en çok üreten servise ayrı bir kural yazmak arasındaki fark, bu iki sayının oranıdır. Dönem birikimi tek bir çıktının **165 katıdır**. İlk derste ölçülen 84,11 MB'lık çıktı, bir ay temizlenmemiş koşumların yanında küçük kalır. Yalıtım bütçesinin bu derse düşen kalemi budur: yalıtımın bedeli yalnız çıktının boyutu değil, o çıktının **her koşumda bıraktığı izdir**. İlk dersin sorduğu soru "fark ortamdan çıkarılırsa çıktı ne kadar büyür" idi ve yanıt 84,11 MB olmuştu; bu ders aynı soruyu bir dönem boyunca sorar ve yanıt 13.876 MB olur. İki sayı aynı kararın iki farklı ölçeğidir ve yalnız birincisine bakan bir hesap, ikincisini bir sürpriz olarak bırakır. Tarama kuralın maliyetini doğrudan verir. N=1'de disk sürekli %2,7 dolu tutulur, N=3'te %8,1, N=12'de %32,5. Hiç temizlenmezse disk 36,9 dönemde — 1.107 günde — dolar. Ağ adı havuzu ise 74,5 dönemde tükenir; iki sınır arasındaki oran 2,0'dır, yani disk ad havuzundan iki kat önce biter. Bu sıralama kuralın hangi kaynağa göre yazılacağını belirler: bir temizleme kuralı adları korumak için değil, diski korumak için konur. Kuralın diğer ucu da sayılmalıdır. N=0 diski hiç tutmaz ama koşumdan geriye hiçbir şey bırakmaz — yazılabilir katman, kusurlu bir koşumun ardından geriye kalan tek kanıttır ve temizlenmiş bir konteynerin katmanı geri getirilemez. Kurgudaki gecelik iş yarıda kaldığında bakılacak yer o katmandır: kısmi fatura dosyaları, işlenmiş sayaç sayısı, son yazılan kayıt. N=0 kuralı bu kanıtı koşum biter bitmez siler; N=12 kuralı diskin üçte birini kalıcı olarak tutar. Arada yazılacak sayı bir tercih değil, iki ölçülmüş büyüklük arasındaki dengedir: saklanan gün sayısı ile tutulan disk yüzdesi. Tarama tabloyu verdiği için tartışma "temizlik yapılsın mı" olmaktan çıkar, "kaç dönemlik kanıt kaç yüzde diske değer" olur. ## Yalıtımın Delindiği Yer Yaşam döngüsünün üç deliği vardır ve üçü de "durmuş olmak" ile "yok olmak" arasındaki farktan gelir. Birincisi **yazılabilir katmandır**. Durmuş bir konteynerin katmanı diskte durur ve içindeki her şey — gecelik işin ara dosyaları, kısmi fatura çıktıları, günlükler — okunabilir hâldedir. Önceki derste ölçülen silme işareti burada ikinci kez karşımıza çıkar: katmandan silinen bir dosya alt katmanda kalıyordu; şimdi katmanın kendisi de konteyner durduktan sonra kalıyor. Yalıtım koşarken çalışır, koşum bittikten sonra geride kalan bayt üzerinde çalışmaz. İkincisi **ağ adıdır**. Durdurulmuş bir konteynerin adı ad uzayında yer tutmayı sürdürür; aynı adla yeni bir konteyner oluşturulamaz. Bu, kurgudaki gecelik iş için doğrudan bir kusur kaynağıdır — bir gecenin işi temizlenmeden ertesi gecenin işi aynı adla başlatılamaz. Üçüncüsü **birimdir** ve en sessiz olanıdır: temizleme geçişi bile onu bırakmaz. Yaşam döngüsünün dışında kalan tek kalem odur ve dört kalemin içinde tek bir geçişle sıfırlanmayan tek kalem olduğu için, birikimi de kendi kuralıyla ölçülmek zorundadır. Üçünün ortak nedeni de yazılmalıdır: **temizleme geçişini kendiliğinden yapan bir şey yoktur.** Oluşturma, çalıştırma ve durdurma bir işin akışı içinde gerçekleşir — gecelik iş başlar, biter, durur. Temizleme o akışın parçası değildir; ayrıca istenmesi gereken bir geçiştir. Yaşam döngüsünün dört geçişinden üçü işin kendisi tarafından tetiklenir, dördüncüsü bir kural tarafından. Kural yazılmadığında döngü dört geçişli değil, üç geçişli çalışır ve yukarıdaki tarama tam olarak o üç geçişli hâlin bedelini sayar. ## Özet - Yaşam döngüsü beş durumlu bir durum makinesidir; oluşturma ile çalıştırma ayrı adımlardır — oluşturma ağ adı ile birimi ayırır, çalıştırma süreç kaydını ekler ve katmanı büyütür. - Durmakla düşen tek kalem süreç kaydıdır. Yazılabilir katman, ağ adı ve birim yerinde kalır; modelde durdurulmuş bir konteyner 436 MB, 1 ağ adı ve 1 birim tutar. - Temizleme de her şeyi bırakmaz: birim temizlemeden sonra da durur, çünkü yaşam döngüsü konteynerinkinden ayrıdır. Temizleme tek yönlü olan tek geçiştir. - Bir dönemde 55 konteyner ve 13.876 MB birikir; bunun %94'ünü tek başına gecelik iş üretir. Birikim tek bir çıktının 165 katıdır. - Temizleme kuralı tarandı: N=1'de diskin %2,7'si, N=3'te %8,1'i, N=12'de %32,5'i sürekli tutulur. Hiç temizlenmezse disk 36,9 dönemde dolar, ad havuzu 74,5 dönemde tükenir; kural diski korumak için yazılır, adları korumak için değil. - Yalıtım koşarken çalışır, koşumdan sonra kalan bayt üzerinde çalışmaz: katman okunabilir kalır, ad yer tutar, birim hiç gitmez. Temizleme geçişini kendiliğinden yapan bir şey yoktur; dört geçişten yalnız üçü işin akışı içinde gerçekleşir. ## Sonraki Adım Bu konu yalıtımın ne olduğunu ölçtü: hangi ölçütün ayrıldığını, ayrılmanın kaç megabayt ve kaç mertebe başlangıç gecikmesi istediğini, hangi mekanizmanın hangi kuralı koyduğunu, çıktının nasıl adlandırılıp taşındığını ve koştuktan sonra geride ne bıraktığını. Bütün bu ölçümlerin ortak bir boşluğu var: çalıştırılan şeyin **nereden geldiği** hiç sorulmadı. Ölçülen 84,11 MB'lık çıktı, gölgelenen katmanlar ve özet zinciri hep hazır kabul edildi — oysa o yığını biri üretti. Sorular buradan başlar. O çıktı nasıl üretiliyor; hangi adım hangi katmanı doğuruyor? Neden tek bir dosya değil de bir **yığın** — bir dosya olsaydı ne kaybedilirdi, yığın olduğu için ne kazanılıyor? Katmanların sırası kim tarafından ve neye göre belirleniyor; sıra değişince zincirin yeniden hesaplanan bölümü ne kadar büyüyor? Sonraki konu çıktının üretimini ele alır ve ilk sorusu şudur: bir çıktının katmanlara ayrılmasının ölçülebilir karşılığı nedir?