--- title: 'İstisna Yönetimi' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/kotlin/istisna-yonetimi' course: 'Kotlin Dili' language: tr updated: '2026-10-21T05:02:39+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' objectives: - "Kotlin'de istisna bildirmenin gerekmediğini ve try'ın değer üreten bir ifade olduğunu ölçer" - 'runCatching, Result, getOrElse ve exceptionOrNull ile hatayı değer olarak taşır' - 'coroutineScope içinde bir kardeşin başarısızlığının diğerini iptal edip dışarıya yayıldığını gösterir' - 'Aynı mesajla kurulan iki istisnanın eşit sayılmadığını ve veri sınıfı istisnanın içerikle karşılaştırıldığını ölçer' --- # İstisna Yönetimi Denetlenmeyen istisna modelinin, try ifadesinin, Result'ın ve eş yordamdaki yayılmanın ölçümü; aynı mesajlı iki istisnanın eşit sayılmadığının gösterilmesi ve kursun kapanışı. Önceki ders iki akışın eşit sayılmadığını ölçtü. Bu son ders değer yerine bir hatanın eşit olup olmadığını sorar: aynı mesajı taşıyan iki istisna eşit midir? Önce Kotlin'in hata modeli okunur. Java'da bir fonksiyon hangi istisnaları fırlatabileceğini `throws` ile bildirir ve çağıran onları yakalamak zorundadır. Kotlin'de böyle bir bildirim yoktur; bütün istisnalar **denetlenmeyen istisna** sayılır, yakalamak çağıranın isteğine kalır. **Fırlatma** `throw` ile, **yakalama** `try` ve `catch` ile yapılır. Ölçü sorusu yine aynıdır: **bu iki değeri eşit yapan ne?** ```kotlin // Criterion.kt — iki degeri esit yapan olcutu siniflandirir class Criterion(val label: String, first: Any?, twin: Any?, other: Any?) { val sameObject = first === twin val equalTwin = first == twin val equalOther = first == other val name: String = when { sameObject -> "tekil" !equalTwin -> "kimlik" !equalOther -> "icerik" else -> "kismi-icerik" } fun report() { println("$label: ayni-nesne=$sameObject, ikiz=$equalTwin, farkli=$equalOther -> $name") } } fun summarize(checks: List) { for (name in listOf("tekil", "kimlik", "icerik", "kismi-icerik")) { println("$name: ${checks.count { it.name == name }}") } } ``` ## Denetlenmeyen İstisna ve try İfadesi Aşağıdaki blok iki şeyi ölçer. `readDisk` Java'nın `IOException` istisnasını fırlatır, ama imzasında hiçbir bildirim yoktur ve derleyici bir şey istemez. `try` ise ifadedir: blok son ifadesinin değerini verir, `catch` dalı kendi değerini verir ve `finally` her durumda koşar ama değer üretmez. Günlük listesi sırayı gösterir. ```kotlin // Main.kt — denetlenmeyen istisna, try ifadesi ve finally import java.io.IOException fun readDisk(): String { throw IOException("disk") } fun withdraw(balance: Int, amount: Int): Int { if (amount > balance) throw IllegalStateException("yetersiz") return balance - amount } fun main() { val log = mutableListOf() val left = try { log.add("dene") withdraw(100, 500) } catch (e: IllegalStateException) { log.add("yakala") -1 } finally { log.add("son") } println(left) println(log) try { readDisk() } catch (e: IOException) { println(e::class.simpleName) } println(withdraw(100, 30)) } ``` ``` -1 [dene, yakala, son] IOException 70 ``` Birinci satır `-1`: `withdraw` fırlattığı için `try` bloğunun değeri atılıp `catch` dalının `-1` değeri `left`'e atandı. Günlük `[dene, yakala, son]` sırasını söyler; `finally` en sonda, değer belli olduktan sonra koştu. Üçüncü satır `IOException` adını verir; `catch` yazıldığı için yakalandı, yazılmasaydı da derleme geçerdi. Son satır fırlatmayan yolun `70` döndüğünü gösterir. **KE35.** Bu ölçümler tek iş parçacıklı, `return` içermeyen `try` ifadeleri için. `finally` içinden `return` ya da yeni istisna fırlatmanın sonucu, `use` ile kaynak kapatma ve `Error` sınıfları ölçülmedi. ## runCatching ve Result Hatayı yakalamak yerine değer olarak taşımak için `runCatching { }` kullanılır. Blok döndüyse `Result` başarılı, fırlattıysa başarısızdır. `getOrElse` başarısızlıkta yedek değeri verir, `exceptionOrNull` başarılıysa `null`, değilse istisnanın kendisini verir. Önce yardımcı dosyada **kendi istisna sınıfı** tanımlanır; ana blok onu fırlatan bir fonksiyon kurar. ```kotlin // Errors.kt — kendi istisna sinifi class LimitException(val limit: Int) : Exception("limit asildi") ``` ```kotlin // Main.kt — runCatching ve Result fun parse(text: String): Int { if (text.length > 3) throw LimitException(3) return text.toInt() } fun main() { val ok = runCatching { parse("42") } val badFormat = runCatching { parse("x") } val tooLong = runCatching { parse("12345") } println(ok.getOrElse { -1 }) println(badFormat.getOrElse { -1 }) println(ok.exceptionOrNull()) println(badFormat.exceptionOrNull()?.let { it::class.simpleName }) val error = tooLong.exceptionOrNull() if (error is LimitException) { println(error.limit) } } ``` ``` 42 -1 null NumberFormatException 3 ``` `ok` başarılı olduğu için `getOrElse` `42` verdi; `"x".toInt()` `NumberFormatException` fırlattığı için ikinci satır yedek değer olan `-1`. Üçüncü satır başarılı sonuçta `exceptionOrNull`'un `null` olduğunu, dördüncü satır başarısız sonuçta istisnanın tipini gösterir. Son satır kendi istisna sınıfının taşıdığı `limit` değerini okur: `is` denetimi sonrası `error` akıllı tip dönüşümüyle `LimitException` olur. **KE36.** Bu ölçümler `Int` sonuçlu `runCatching` çağrıları ve `Exception` altındaki bir sınıf için. `map`, `recover` ve `onFailure` zincirleri, `getOrThrow` ve `Result`'ın fonksiyon dönüş tipi olarak kullanımı ölçülmedi. ## Eş Yordamda Yayılma Yapılandırılmış eşzamanlılıkta bir çocuk eş yordam başarısız olursa kapsam iptal edilir: kardeşler iptal alır ve istisna `coroutineScope`'tan dışarı çıkar. Aşağıdaki blokta ilk çocuk bin milisaniye bekleyecek, ikincisi hemen fırlatacak. Dışarıda yakalanan istisnanın yalnız tipi basılır, mesajı basılmaz. ```kotlin // Main.kt — eş yordamda istisnanın yayılması import kotlinx.coroutines.* fun main() = runBlocking { val log = mutableListOf() val caught = try { coroutineScope { launch { try { delay(1000) log.add("bitti") } finally { log.add("iptal") } } launch { throw IllegalStateException("kardes") } } "yok" } catch (e: Exception) { e::class.simpleName } println(caught) println(log) } ``` ``` IllegalStateException [iptal] ``` Dışarıda yakalanan istisna çocuğun fırlattığı `IllegalStateException`'dır. Günlükte yalnız `iptal` vardır: bekleyen çocuğa iptal geldi, `finally` bloğu koştu ve `bitti` hiç yazılmadı. `coroutineScope` çağrısından sonraki `"yok"` satırına ise hiç gelinmedi. İstisna, eş yordamın kapsamını aşıp sıradan bir `try` ile yakalanabilir. **KE37.** Bu ölçümler tek `coroutineScope`, tek `runBlocking` ve bir başarısız çocuk için. `supervisorScope`, `CoroutineExceptionHandler` ve birden çok başarısız çocuğun istisnalarının nasıl toplandığı ölçülmedi. ## Ölçüt: Kimlik Şimdi asıl soru. Aynı mesajla kurulan iki istisna eşit midir? `Throwable` sınıfı `equals` tanımlamaz, kimliğe düşer. Sınırlayıcı ölçümler `Result`'ı ve veri sınıfı olarak yazılan bir istisnayı ekler. `Result.failure` içindeki istisnayı taşır: iki ayrı istisna iki ayrı `Result` yapar, aynı istisna iki `Result`'ı eşit yapar. ```kotlin // Main.kt — istisnanın ölçütü ve sınırlayıcı ölçümler data class CodedError(val code: Int) : Exception("kod") fun main() { val shared = IllegalStateException("m") val checks = listOf( Criterion("istisna", IllegalStateException("m"), IllegalStateException("m"), IllegalStateException("x")), Criterion("sonuc-iki-istisna", Result.failure(IllegalStateException("m")), Result.failure(IllegalStateException("m")), Result.failure(IllegalStateException("x"))), Criterion("sonuc-ayni-istisna", Result.failure(shared), Result.failure(shared), Result.failure(IllegalStateException("x"))), Criterion("sonuc-basari", Result.success(1), Result.success(1), Result.success(2)), Criterion("veri-sinifi-istisna", CodedError(7), CodedError(7), CodedError(8)), ) for (check in checks) check.report() summarize(checks) } ``` ``` istisna: ayni-nesne=false, ikiz=false, farkli=false -> kimlik sonuc-iki-istisna: ayni-nesne=false, ikiz=false, farkli=false -> kimlik sonuc-ayni-istisna: ayni-nesne=false, ikiz=true, farkli=false -> icerik sonuc-basari: ayni-nesne=false, ikiz=true, farkli=false -> icerik veri-sinifi-istisna: ayni-nesne=false, ikiz=true, farkli=false -> icerik tekil: 0 kimlik: 2 icerik: 3 kismi-icerik: 0 ``` İlk satır bu dersin ölçütüdür: aynı mesajlı iki istisna eşit değildir, ölçüt **kimlik**. İkinci satırda iki ayrı istisnayı saran `Result`'lar da eşit değildir. Üçüncü satırda aynı istisnayı saran iki ayrı `Result` nesnesi eşittir: `Result` istisnanın ölçütünü devralır. `Result.success(1)` iki kez içerik verir. Veri sınıfı olarak yazılan `CodedError` ise aynı koduyla eşittir, çünkü üretilen `equals`, `Exception`'dan devralınan kimlik eşitliğini yeniden tanımlar. Sınırlayıcı ölçüm şudur: **istisnanın ölçütünü tipi belirler, mesaj belirlemez.** **KE38.** Bu ölçümler `IllegalStateException` ve `Result` için. İstisnanın `cause` zinciri, `stackTrace` içeriği ve `equals`'i yazılmış başka istisna sınıfları ölçülmedi. ## Özet - Kotlin'de `throws` yoktur; bütün istisnalar denetlenmeyen istisnadır. `try` değer üreten bir ifadedir ve `finally` en sonda koşar. - `runCatching` hatayı `Result` olarak taşır; `getOrElse` yedek değer, `exceptionOrNull` istisnayı verir. - `coroutineScope` içinde bir çocuk başarısız olunca kardeşler iptal edilir ve istisna dışarıya yayılır. - Aynı mesajlı iki istisna eşit değildir. Bu dersin ölçütü: **kimlik**. - Sınırlayıcı ölçüm: `Result.failure` istisnanın ölçütünü taşır; veri sınıfı olarak yazılan istisna aynı alanla içeriktir. ## Kurs Kapanışı Kurs yirmi üç dersle tek soruyu sordu ve her dersin ölçütü kaynak dersin özetinden alındı: | Ders | Ölçülen değer | Ölçüt | Sınırlayıcı ölçüm | |---|---|---|---| | Kotlin'in Konumu | veri sınıfı, JVM listesi | içerik | kurucudaki `name` farklıysa eşit değil | | Değişkenler | `const val` sabiti | tekil | çalışma anında kurulan aynı metin içerik | | Temel Tipler | kutulanan `1000` | içerik | 127 tekil; NaN statik tipe göre değişir | | Dizgi Şablonları | iki ayrı şablon | içerik | tek değişkenli şablon tekil | | Denetim Akışı | `when` dalı, sıradan sınıf | kimlik | `is Box` tutar; iki `1..3` içerik | | Fonksiyonlar | iki `::plain` | içerik | `listOf()` varsayılanı tekil | | Lambdalar | iki ayrı lambda | kimlik | yakalamayan lambda tekil; `::inc` içerik | | Kapsam Fonksiyonları | `let` ile `copy` | içerik | `also` ikizi tekil, ölçümü bozar | | Null Güvenliği | `null` ile `null` | tekil | dolu iki dizgi içerik; dolu ile `null` kimlik | | Güvenli Çağrı ve Elvis | iki güvenli çağrı | içerik | boş alıcıda iki `null` tekil | | Sınıflar ve Yapıcılar | `equals`'siz sınıf | kimlik | aynı kalıp `equals`'e göre içerik, kısmi içerik | | Veri Sınıfları | `copy` ile kurulan nesne | içerik | `IntArray` alanı kimlik, `List` alanı içerik | | Mühürlü Tipler ve Numaralandırmalar | numaralandırma girdisi | tekil | alt tipin türü ölçütü belirler | | Nesne Bildirimleri | iki okuma | tekil | nesne ifadesi her seferinde yeni, kimlik | | Arayüzler ve Devretme | `by` ile devreden iki nesne | kimlik | aynı temsilcili iki veri sınıfı eşit | | Uzantı Fonksiyonları | uzantı `equals` | kimlik | üye uzantıyı yener | | Genellikler ve Varyans | iki boş liste, iki tip parametresi | tekil | genel veri sınıfı alan değerine bakar | | Koleksiyon Türleri | liste eşitliği | içerik | küme sırası kısmi içerik; boş liste tekil | | Dönüşüm İşlemleri | iki `map` | içerik | `distinct` öğenin ölçütünü kullanır | | Tembel Diziler | iki `sequenceOf` | kimlik | `toList()` ile içerik | | Eş Yordamlar | iki `Deferred` | kimlik | `await` sonuçları içerik | | Akışlar | `distinctUntilChanged` | içerik | sıradan sınıfta 5 değer kalır; akış kimlik | | İstisna Yönetimi | aynı mesajlı iki istisna | kimlik | `Result` istisnanın ölçütünü taşır; veri sınıfı istisna içerik | Yirmi üç dersin dağılımı: tekil 5, kimlik 8, içerik 10, kısmi içerik 0. Kısmi içerik hiçbir dersin ölçütü olmadı; yalnız sınırlayıcı ölçümlerde göründü. Açılış dersinin çekirdeği ayrı bir sayımdır: sekiz değerin dağılımı 2/2/3/1'dir (tekil/kimlik/içerik/kısmi içerik). İkisi aynı şey değildir, çünkü çekirdek sekiz değer, tablo yirmi üç ders sayar. Aynı mesajla kurulan iki istisnanın eşit çıkmaması, kursun bütün cevabını toplar: Kotlin'de eşitliği değerin görünüşü değil tipin kuralı verir. Sıradaki kurs Android Platformu ve Araçlar'dır; uygulamanın parçalarını ve bu parçaların yaşam döngülerini konu alır.