--- title: 'Yardım Kaynakları' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/linuxa-giris/yardim-kaynaklari' course: "Linux'a Giriş" language: tr updated: '2026-08-17T18:09:56+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Yardım Kaynakları Kılavuz sayfalarının bölüm numaraları, sayfa yapısı ve kullanım özeti gösterimi; yerleşik komutlar için yardım ve komut türünü belirleme. Önceki derste `mkdir -p` seçeneği kullanıldı ve ne yaptığı metinde açıklandı. Bu sürdürülebilir bir öğrenme biçimi değildir: yüzlerce komutun onlarca seçeneği ezberlenmez. Sistem bunu gerektirmez. Her komutun belgesi, komutun kendisiyle birlikte kurulur ve belgeler tutarlı bir yapı izler. Bu ders o yapıyı tanıtır; kursun geri kalanında seçeneklerin bir kısmı açıklanmak yerine okura bırakılacaktır. ## Kılavuz Sayfaları **Kılavuz sayfası (manual page)**, bir komutun, dosya biçiminin veya sistem çağrısının başvuru belgesidir. `man` komutuyla görüntülenir: ``` $ man 1 ls | sed -n '1,13p' LS(1) User Commands LS(1) NAME ls - list directory contents SYNOPSIS ls [OPTION]... [FILE]... DESCRIPTION List information about the FILEs (the current directory by default). Sort entries alphabetically if none of -cftuvSUX nor --sort is speci- fied. ``` Örnekte sayfanın yalnızca ilk satırları alınmıştır; doğrudan `man ls` yazıldığında sayfa bir sayfalayıcı programda açılır ve ok tuşlarıyla gezilir, `q` ile çıkılır. Sayfalayıcı içinde `/` ile arama yapılır. Kılavuz sayfaları standart alt başlıklar taşır. Sırasıyla en çok kullanılanlar: - **NAME** — komutun adı ve tek satırlık tanımı - **SYNOPSIS** — kullanım özeti - **DESCRIPTION** — ayrıntılı davranış ve seçenek listesi - **EXIT STATUS** — hangi durumda hangi çıkış kodunun döneceği - **FILES** — komutun okuduğu veya yazdığı dosyalar - **SEE ALSO** — ilgili sayfalar Bir komutun davranışını hızlı doğrulamak için sırasıyla NAME ve SYNOPSIS, ayrıntı için DESCRIPTION okunur. Bir hatanın nedenini araştırırken EXIT STATUS ve FILES bölümleri çoğu zaman doğrudan yanıt verir. ## Kullanım Özetini Okumak SYNOPSIS satırı bir gösterim düzeni kullanır ve bu düzen tüm kılavuz sayfalarında aynıdır: | Gösterim | Anlamı | |---|---| | `düz metin` | Aynen yazılır | | `[...]` | Köşeli parantez içindekiler isteğe bağlıdır | | `...` | Kendinden önceki öge yinelenebilir | | `a\|b` | Seçeneklerden biri | | `BÜYÜK HARF` | Yerine değer konacak yer tutucu | Buna göre `ls [OPTION]... [FILE]...` satırı şunu söyler: `ls` sıfır veya daha çok seçenek ve sıfır veya daha çok dosya adı alır; ikisi de zorunlu değildir. Argümansız `ls` çalışabilir; bu, DESCRIPTION'daki "varsayılan olarak bulunulan dizin" ifadesiyle tutarlıdır. Karşılaştırma için başka bir komutun özeti: ``` $ mkdir --help | head -9 Usage: mkdir [OPTION]... DIRECTORY... Create the DIRECTORY(ies), if they do not already exist. Mandatory arguments to long options are mandatory for short options too. -m, --mode=MODE set file mode (as in chmod), not a=rwx - umask -p, --parents no error if existing, make parent directories as needed, with their file modes unaffected by any -m option. -v, --verbose print a message for each created directory -Z set SELinux security context of each created directory ``` `DIRECTORY...` köşeli parantez içinde değildir: en az bir dizin adı zorunludur. Önceki derste kullanılan `-p` seçeneğinin iki ayrı işlevi de burada yazılıdır — eksik üst dizinleri oluşturmak ve var olan dizinde hata vermemek. `--help` seçeneği kılavuz sayfasının yerini tutmaz; çoğu komutta yalnızca seçenek listesi verir. Buna karşılık her zaman hızlıdır ve kılavuz sayfaları kurulu olmayan sistemlerde tek kaynaktır. ## Bölüm Numaraları Kılavuz tek bir küme değil, numaralı **bölümlere** ayrılmıştır. Aynı ad birden çok bölümde bulunabilir ve farklı şeyleri anlatır. | Bölüm | İçerik | |---|---| | 1 | Kullanıcı komutları | | 2 | Sistem çağrıları | | 3 | Kütüphane işlevleri | | 4 | Özel dosyalar ve aygıtlar | | 5 | Dosya biçimleri ve yapılandırma dosyaları | | 6 | Oyunlar | | 7 | Çeşitli: kurallar, gösterimler, kavramlar | | 8 | Sistem yönetimi komutları | Bölüm ayrımının ne işe yaradığı tek bir adla gösterilebilir: ``` $ whatis passwd passwd (1) - change user password passwd (1ssl) - OpenSSL application commands passwd (5) - the password file ``` `passwd` hem bir komuttur hem de bir dosya biçimidir. Listedeki girdiler sistemde kurulu paketlere bağlıdır; kurulu olmayan bir yazılımın sayfası görünmez. Ortadaki satırdaki `1ssl` gibi son ekli bölüm adları, bir yazılımın kendi sayfalarını ayrı bir alt bölümde tutmasından gelir. `man passwd` yalnızca ilk bulunanı — bölüm 1'i — gösterir. Dosya biçimini görmek için bölüm açıkça verilir: ``` $ man 5 passwd | sed -n '1,10p' PASSWD(5) File Formats and Configuration PASSWD(5) NAME passwd - the password file DESCRIPTION /etc/passwd contains one line for each user account, with seven fields delimited by colons (":"). These fields are: o login name ``` Sayfa başlığındaki `PASSWD(5)` gösterimi, hangi bölümde olunduğunu her satırda yineler. Belgelerde `printf(3)` veya `open(2)` gibi yazımlara rastlanır; parantez içindeki sayı bölüm numarasıdır ve hangi `printf`ten söz edildiğini belirler — kabuk komutu mu, kütüphane işlevi mi. Kullanıcı hesabı dosyasının bu bölümdeki tanımı, kullanıcılar ve izinler konusunda doğrudan kullanılacaktır. ## Ad Bilinmediğinde Arama Kılavuz, komutun adı biliniyorsa işe yarar. Ad bilinmiyorsa açıklamalarda arama yapılır: ``` $ man -k 'list directory' | head -3 dir (1) - list directory contents ls (1) - list directory contents vdir (1) - list directory contents ``` `man -k` (eşdeğeri `apropos`) tüm kılavuz sayfalarının NAME satırlarında arama yapar. `man -f` (eşdeğeri `whatis`) ise tam ad eşleşmesi arar. İkisi de önceden hazırlanmış bir dizine bakar; dizin oluşturulmamışsa sonuç boş döner. Arama yalnızca tek satırlık açıklamaları tarar, sayfaların tamamını değil. Bu nedenle sonuç kümesi dar olur ve arama terimi genel tutulmalıdır. ## Yerleşik Komutların Belgesi Önceki derste yerleşik komutların ayrı bir program olmadığı görülmüştü. Bunun belgeleme açısından bir sonucu vardır: yerleşik komutların ayrı kılavuz sayfası yoktur, çünkü ayrı bir program yoktur. Belgeleri kabuğun kendi sayfasında ve kabuğun `help` yerleşiğindedir. ``` $ help type | sed -n '1,6p' type: type [-afptP] name [name ...] Display information about command type. For each NAME, indicate how it would be interpreted if used as a command name. ``` Doğru kaynağı seçmek için önce adın türü belirlenir: ``` $ type -t ls cd if file builtin keyword ``` `-t` seçeneği yalnızca türü yazdırır. Üç yanıt üç ayrı yardım kaynağına karşılık gelir: `file` için `man`, `builtin` için `help`, `keyword` için kabuğun kılavuz sayfası. `if` bir komut değil, kabuğun dilbilgisine ait bir **anahtar sözcüktür**; denetim yapıları Kabuk Programlama kursunun konusudur. ## Belgelerin Sınırı Kılavuz sayfaları başvuru belgesidir, öğretici değildir. Bir komutun tüm seçeneklerini eksiksiz sayarlar ama hangi seçeneğin ne zaman kullanılacağını çoğunlukla söylemezler. Ayrıca belgeler sistemdeki sürüme aittir: bir seçenek kılavuzda yoksa, o sistemde gerçekten yoktur — başka bir sistemde bulunuyor olması durumu değiştirmez. Bu iki sınır, kılavuzun ne için kullanılacağını belirler. "Bu komut ne yapar" sorusuna kılavuz yanıt verir; "bu işi hangi komutla yaparım" sorusuna genellikle vermez. İkinci soru bu kursun konusudur. ## Özet - Kılavuz sayfaları NAME, SYNOPSIS, DESCRIPTION, EXIT STATUS, FILES ve SEE ALSO gibi standart alt başlıklar taşır. - Kullanım özetinde köşeli parantez isteğe bağlılığı, üç nokta yinelenebilirliği, büyük harfli adlar yer tutucuyu gösterir. - Kılavuz numaralı bölümlere ayrılmıştır; aynı ad farklı bölümlerde farklı şeyleri anlatır ve `ad(bölüm)` gösterimi hangisinin kastedildiğini belirtir. - `man -k` açıklama satırlarında arama yapar; adı bilinmeyen komutu bulmanın yoludur. - Yerleşik komutların ayrı kılavuz sayfası yoktur; `help` ile belgelenirler ve doğru kaynak `type -t` ile belirlenir. ## Sonraki Adım `type` komutu bir adın karşılığını bulurken belirli bir arama yapar ve önceki derste bir komut "bulunamadı" hatası verirken de aynı arama başarısız olmuştu. Sonraki ders bu aramanın kuralını açar: kabuk çalıştırılabilir dosyayı hangi dizinlerde, hangi sırayla arar, bu sıra nasıl değiştirilir ve neden bulunulan dizin bu listeye eklenmez.