--- title: 'Uzak Sunucuya Bağlanma' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/mcp/uzak-sunucuya-baglanma' course: 'Model Bağlam Protokolü ve Araç Ekosistemi' language: tr updated: '2026-08-17T18:06:40+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Uzak Sunucuya Bağlanma Sunucu ağın ötesine geçtiğinde bağlantının eklediği adımın sayılması: aynı üç araçlık zincir, üç sunucunun tamamı aynı makinedeyken 6 istek, 6 yanıt, 179 zarf belirteci ve 6 gidiş-dönüş ödüyor; iki sunucu uzak aktarıma taşındığında mesaj sayısı değişmeden gidiş-dönüş 9'a çıkıyor, uzak sunucu başına birer kimlik ve yetki adımı eklendiğinde sayım 10 istek, 10 yanıt, 289 belirteç ve 17 gidiş-dönüşe yükseliyor. Anlaşılan araç kümesi üç kurulumda da üç araç, sonuç üçünde de aynı; eklenen 110 belirtecin 64'ü yalnız zarf sabitidir. Ölçü koşumdan bağımsızdır: üç ayrı abonede sayım birebir aynı çıkıyor. Bir önceki derste sunucu istemciyle aynı makinede duruyordu ve bağlantı bir süreç sınırından ibaretti. O sınır iki işi birden görüyordu: zarfı taşıyordu ve karşı tarafın kim olduğu sorusunu ortadan kaldırıyordu, çünkü süreci başlatan istemcinin kendisiydi. Sunucu ağın ötesine geçtiğinde bu birliktelik bozulur. Aktarım aynı zarfı taşımayı sürdürür, ama karşı tarafın **kim olduğu** ve **neye yetkili olduğu** artık ayrı ayrı sorulması gereken iki sorudur. Kimlik doğrulama ve yetkilendirme yordamı Kimlik Doğrulama ve Yetkilendirme kursunda ölçüldü ve burada tekrarlanmaz. Ölçülen tek şey **uzak bağlantının eklediği adımdır**. - **GE41.** Ortam, üç sunucu, zarf sayımı ve yetenek uzlaşması **kurgudur**; gerçek bir sunucu, istemci kitaplığı ya da çalışma zamanı çağrılmaz. Tohum **20260218**. - **GE42.** Kimlik adımı ve yetki adımı, uzak aktarımdaki her sunucu için birer **istek ve yanıt** çiftidir. Hiçbir belirteç biçimi, akış ya da standart kurulmaz; sayılan şey **mesajdır**. - **GE43.** Yetki adımı sonucu değiştirmez: verilen yetki, istemcinin zaten uyguladığı **izin listesidir**. Ölçü böyle yalıtılır — üç kurulumda değişen tek şey bedeldir. - **GE44.** "Hepsi yerel" kurulumu karşılaştırma tabanıdır: aynı üç sunucu, aynı sürümler, tek farkla aktarım alanı. - **GE45.** **Protokolsüz taban zarf saymaz**: araç ders içinde tanımlıdır, el sıkışması yoktur, üç işlev doğrudan çağrılır. Bu dersin bütün sayı sütunlarında **sıfırdır**. ## Aynı İş, İki Kurulum Blok ortak tanımı kurar: kurgu ölçüm ağı, üç kurgu sunucu, zarf sayacı, yetenek uzlaşması ve araç çağrısı. `olcum` yerel, `tarife` ve `kayit` uzak aktarımdadır. ```python # KURGUDUR. Olcum aginin abone kayitlari, uc sunucu, zarf sayaci ve yetenek # uzlasmasi ders icinde tanimlanir; gercek bir sunucu ya da istemci cagrilmaz. TOHUM, M32 = 20260218, 0xFFFFFFFF def uretec(t): x = ((t ^ (t >> 16)) * 2246822507) & M32 x = ((x ^ (x >> 13)) * 3266489909) & M32 s = [(x ^ (x >> 16)) & M32] def sonraki(): s[0] = (s[0] * 1664525 + 1013904223) & M32 return s[0] / 4294967296 return sonraki def belirtecle(m): b = [] for s in str(m).lower().replace(",", " , ").split(): while len(s) > 5: b.append(s[:5]) s = s[5:] b.append(s) return b BOLGE = ["dogu", "bati", "kuzey", "guney", "merkez"] TIP = ["mesken", "isyeri"] ABONE = {} for i in range(60): r = uretec(TOHUM + 31 * i) onceki = 10000 + int(r() * 80000) ABONE[f"A{i + 1:03d}"] = {"bolge": BOLGE[int(r() * 5)], "tip": TIP[int(r() * 2)], "onceki": onceki, "simdiki": onceki + int(r() * 70)} BASAMAK, USTU, ISYERI_KAT = ((10, 4), (25, 7), (40, 11)), 16, 2 def _bedel(m3, tip): kalan, alt, top = m3, 0, 0 for ust, birim in BASAMAK: dilim = min(kalan, ust - alt) if dilim <= 0: break top += dilim * birim kalan -= dilim alt = ust return (top + kalan * USTU) * (ISYERI_KAT if tip == "isyeri" else 1) def t_sayac(abone=None, **_): a = ABONE.get(abone) return {"hata": "abone yok"} if a is None else { "onceki": a["onceki"], "simdiki": a["simdiki"], "tip": a["tip"]} def t_tuketim(onceki=None, simdiki=None, **_): if onceki is None or simdiki is None: return {"hata": "eksik alan"} f = simdiki - onceki return {"m3": f + 100000 if f < 0 else f} def t_tarife(m3=None, tip="mesken", **_): return {"hata": "eksik alan"} if m3 is None else {"tutar": _bedel(m3, tip)} def t_bolge(bolge=None, **_): if bolge not in BOLGE: return {"hata": "bolge yok"} n = sum(1 for a in ABONE.values() if a["bolge"] == bolge) return {"bolge": bolge, "abone": n} def t_kayit(abone=None, sutun=None, deger=None, **_): if not (abone and sutun and deger is not None): return {"hata": "eksik alan"} return {"yazildi": True} SUNUCU = { "olcum": {"surum": 2, "aktarim": "yerel", "arac": {"sayac_oku": {"islev": t_sayac, "alan": ("abone",), "yan_etki": False}, "tuketim": {"islev": t_tuketim, "alan": ("onceki", "simdiki"), "yan_etki": False}}, "kaynak": ("abone_listesi",), "istem": ()}, "tarife": {"surum": 1, "aktarim": "uzak", "arac": {"tarife": {"islev": t_tarife, "alan": ("m3", "tip"), "yan_etki": False}}, "kaynak": ("basamak_tablosu",), "istem": ("bedel_aciklamasi",)}, "kayit": {"surum": 3, "aktarim": "uzak", "arac": {"bolge_ozet": {"islev": t_bolge, "alan": ("bolge",), "yan_etki": False}, "kayit_yaz": {"islev": t_kayit, "alan": ("abone", "sutun", "deger"), "yan_etki": True}}, "kaynak": (), "istem": ()}, } ISTEMCI_SURUM = {"olcum": 2, "tarife": 1, "kayit": 2} # kayit sunucusu ileride IZIN = ("sayac_oku", "tuketim", "tarife", "bolge_ozet") # kayit_yaz izin listesinde yok SAYIM = {"istek": 0, "yanit": 0, "bildirim": 0, "belirtec": 0, "gidis_donus": 0} def mesaj(tur, govde, aktarim="yerel"): """KURGU zarf. Gercek bir protokol uygulanmaz; sayilan sey zarfin bedelidir.""" SAYIM[tur] += 1 b = len(belirtecle(govde)) + 8 # zarf sabiti SAYIM["belirtec"] += b if tur == "istek": SAYIM["gidis_donus"] += 2 if aktarim == "uzak" else 1 return b def elsikismasi(istemci_surum=None, izin=None): """Yetenek uzlasmasi: surum uyusmazligi ve izin listesi arac kumesini daraltir.""" istemci_surum = ISTEMCI_SURUM if istemci_surum is None else istemci_surum izin = IZIN if izin is None else izin anlasilan, dusen = {}, [] for ad, s in SUNUCU.items(): mesaj("istek", f"yetenek sor {ad}", s["aktarim"]) mesaj("yanit", f"yetenek bildir {ad} surum {s['surum']} " + " ".join(s["arac"]) + " " + " ".join(s["kaynak"])) if istemci_surum.get(ad, 0) < s["surum"]: dusen.append((ad, "surum", s["surum"], istemci_surum.get(ad, 0))) continue for t, tan in s["arac"].items(): if t not in izin: dusen.append((ad, "izin", t, None)) continue anlasilan[t] = dict(tan, sunucu=ad, aktarim=s["aktarim"]) return anlasilan, dusen def cagir(anlasilan, ad, durum): if ad not in anlasilan: return {"hata": "arac bildirilmedi"} t = anlasilan[ad] kw = {a: durum[a] for a in t["alan"] if a in durum} mesaj("istek", f"{ad} " + " ".join(f"{k} {v}" for k, v in kw.items()), t["aktarim"]) s = t["islev"](**kw) mesaj("yanit", " ".join(f"{k} {v}" for k, v in s.items())) return s ``` ## Kimlik Adımı, Yetki Adımı, Gidiş-Dönüş İkinci blok aynı zincirin bedelini üç kurulumda sayar. Ortadaki kurulum ayırıcıdır: sunucular uzak aktarımdadır ama kimlik ve yetki adımı henüz eklenmemiştir, yani yalnız aktarımın kendi farkı görünür. ```python UZAK = {ad: dict(s) for ad, s in SUNUCU.items()} YEREL = {ad: dict(s, aktarim="yerel") for ad, s in SUNUCU.items()} ZINCIR = ("sayac_oku", "tuketim", "tarife") def on_adim(sunucular): """Uzak aktarimdaki her sunucu icin bir kimlik ve bir yetki adimi.""" kimlik = yetki = 0 for ad, s in sunucular.items(): if s["aktarim"] != "uzak": continue mesaj("istek", f"kimlik sun {ad}", "uzak") mesaj("yanit", f"kimlik kabul {ad}") kimlik += 1 mesaj("istek", f"yetki iste {ad} arac kumesi", "uzak") mesaj("yanit", f"yetki verildi {ad} izin listesi") yetki += 1 return kimlik, yetki def kurulum(sunucular, on_adimli, abone="A017"): """Sunucu tablosunu gecici olarak kurulumunkiyle degistirir, sayaclari sifirlar.""" tablo = {ad: dict(s) for ad, s in sunucular.items()} onceki = {ad: dict(s) for ad, s in SUNUCU.items()} for k in SAYIM: SAYIM[k] = 0 SUNUCU.clear() SUNUCU.update(tablo) try: kimlik, yetki = on_adim(SUNUCU) if on_adimli else (0, 0) anlasilan, _ = elsikismasi() durum = {"abone": abone} for ad in ZINCIR: durum.update(cagir(anlasilan, ad, durum)) finally: SUNUCU.clear() SUNUCU.update(onceki) return dict(SAYIM, kimlik=kimlik, yetki=yetki, arac=len(anlasilan), sonuc=durum.get("tutar")) print("kurulum kimlik yetki istek yanit belirtec gidis-donus anlasilan sonuc") for etiket, tablo, on in (("hepsi yerel", YEREL, False), ("uzak, on adimsiz", UZAK, False), ("uzak, on adimli", UZAK, True)): s = kurulum(tablo, on) print(f"{etiket:<18} {s['kimlik']:>6} {s['yetki']:>5} {s['istek']:>5} {s['yanit']:>5}" f" {s['belirtec']:>8} {s['gidis_donus']:>11} {s['arac']:>9} {s['sonuc']:>5}") alan = ("istek", "yanit", "belirtec", "gidis_donus", "arac") uc = [kurulum(UZAK, True, a) for a in ("A017", "A042", "A003")] print("\nuc ayri abone, ayni kurulum. sayim ayni mi:", len({tuple(s[a] for a in alan) for s in uc}) == 1, " sonuclar:", [s["sonuc"] for s in uc]) ``` ``` kurulum kimlik yetki istek yanit belirtec gidis-donus anlasilan sonuc hepsi yerel 0 0 6 6 179 6 3 844 uzak, on adimsiz 0 0 6 6 179 9 3 844 uzak, on adimli 2 2 10 10 289 17 3 844 uc ayri abone, ayni kurulum. sayim ayni mi: True sonuclar: [844, 68, 211] ``` ## Sayının Okunması Üç satırın **son iki sütunu aynıdır**: anlaşılan araç kümesi üç araç, hesabın sonucu 844. Uzağa taşınmak istemcinin eline yeni bir yetenek vermedi, elindekini de almadı. Değişen yalnız bedeldir ve bedel iki ayrı yerden gelir. **Birincisi aktarımın kendisidir.** Ortadaki satırda istek 6, yanıt 6 ve belirteç 179 olarak birinci satırla birebir aynı kalıyor; yalnız gidiş-dönüş 6'dan **9'a** çıkıyor. Altı isteğin üçü uzak sunuculara gidiyor (`tarife` ve `kayit` sunucularına yetenek sorusu, `tarife` aracına çağrı) ve uzak bir istek bir yerine iki gidiş-dönüş sayılıyor. Fark **+3**'tür ve tek bir mesaj bile eklenmeden ortaya çıkar. Bu, kursun ikinci iddiasının bu derse düşen örneğidir: aynı sözleşme, aynı mesaj sayısı, daha pahalı bağlantı. **İkincisi kimlik ve yetki adımıdır.** Üçüncü satırda iki uzak sunucunun her biri için bir kimlik ve bir yetki adımı yürüyor: **2 kimlik, 2 yetki**, yani 4 istek ve 4 yanıt. Mesaj sayısı 6'dan **10'a**, belirteç 179'dan **289'a**, gidiş-dönüş 9'dan **17'ye** çıkıyor. Eklenen 8 mesajın hepsi uzak olduğu için gidiş-dönüş katkısı 8'dir. Eklenen 110 belirtecin **64'ü** yalnız zarf sabitidir (8 mesaj, mesaj başına 8 belirteç); geri kalan 46 belirteç adımların kendi gövdesidir. Bağlantıyı güvenli saymanın bedeli, taşınan bilgiden çok **zarfın kendisidir**. Yerel tabana göre toplam fark şudur: **+4 istek, +4 yanıt, +110 belirteç, +11 gidiş-dönüş**, ve kazanılan sıfır araç. Protokolsüz taban bu tablonun daha da altındadır: araç ders içinde tanımlı olduğunda zincir 0 istek, 0 yanıt, 0 belirteç ve 0 gidiş-dönüşle aynı 844'ü üretir. Uzak bağlantının kazandırdığı şey bu derste görünmez, çünkü ortada tek bir istemci vardır. Yetki adımının sonucu bu kurulumda **izin listesiyle aynıdır** ve bu bir tesadüf değil, ölçüyü yalıtmak için verilmiş bir karardır. Uzak tarafın istemciye kendi izin listesinden dar bir küme vermesi mümkündür; öyle olsaydı fark **anlaşılan araç** sütununda görünürdü, bedel sütunlarında değil. Sütunun üç satırda da 3 kalması, bu dersin ölçtüğü şeyin yetkinin **içeriği** değil **adımın kendisi** olduğunu söyler. Yetkinin daraltıcı olduğu hâl kursun son dersine bırakılır ve orada bir sayım olarak açılır. Son satır ölçünün **koşumdan bağımsız** olduğunu gösterir. Aynı kurulum üç ayrı abone için koşturuluyor: sayım dört sütunun hepsinde birebir aynı, sonuçlar 844, 68 ve 211. Sayılan şey sözleşmenin biçimidir, taşınan verinin büyüklüğü değil; bu yüzden tabloda tohuma bağlı bir band yoktur. ## Adımın Oturuma Bağlanması Yukarıdaki tablo tek bir zincir içindir. Kimlik ve yetki adımının **kaç kez** ödendiği ise ayrı bir karardır: adım **oturuma** bağlanabilir ve bağlantı boyunca bir kez yürür, ya da her iş parçasında yeniden yürür. İki seçenek aynı işi yapar; ayrıldıkları yer sayımdır. ```python ABONELER = ("A017", "A042", "A003", "A055") def oturumda(kez, her_zincirde): """Bir oturumda kez adet zincir kosar. her_zincirde True ise kimlik ve yetki adimi her zincir icin yeniden odenir, degilse oturum basina bir kez.""" for k in SAYIM: SAYIM[k] = 0 adim = 0 if not her_zincirde: kimlik, yetki = on_adim(SUNUCU) adim += kimlik + yetki anlasilan, _ = elsikismasi() for abone in ABONELER[:kez]: if her_zincirde: kimlik, yetki = on_adim(SUNUCU) adim += kimlik + yetki durum = {"abone": abone} for ad in ZINCIR: durum.update(cagir(anlasilan, ad, durum)) return dict(SAYIM, adim=adim) print("zincir adim yenileme adim istek yanit belirtec gidis-donus") for kez in (1, 2, 4): for her in (False, True): s = oturumda(kez, her) print(f"{kez:>6} {'her zincirde' if her else 'oturum basina':<14}" f" {s['adim']:>5} {s['istek']:>5} {s['yanit']:>5} {s['belirtec']:>8}" f" {s['gidis_donus']:>11}") ``` ``` zincir adim yenileme adim istek yanit belirtec gidis-donus 1 oturum basina 4 10 10 289 17 1 her zincirde 4 10 10 289 17 2 oturum basina 4 13 13 369 21 2 her zincirde 8 17 17 479 29 4 oturum basina 4 19 19 529 29 4 her zincirde 16 31 31 859 53 ``` Tek zincirde iki satır birebir aynıdır; ayrım orada **ölçülemez**. Zincir sayısı arttıkça iki sütun ayrışır: dört zincirde adım 4'e karşı **16**, istek 19'a karşı **31**, belirteç 529'a karşı **859** ve gidiş-dönüş 29'a karşı **53** olur. Fark **+12 istek, +12 yanıt, +330 belirteç ve +24 gidiş-dönüştür**; iş aynıdır, sonuçlar aynıdır. Oturum başına bağlanan adımda sabit bedel dört mesajda kalır ve zincir başına düşen pay küçülür; her zincirde yenilenen adımda sabit bedel diye bir şey yoktur, çünkü sabit olan kalem her seferinde yeniden ödenir. Ayrımın ölçülebilir olması için zincir sayısının **birden büyük** olması gerekir. Tek zincirlik bir ölçümde iki tasarım arasındaki fark sıfırdır ve bu, sıfır fark demek değildir: küme farkı göstermeye yetmiyordur. Bu kursun boyu üç sunucu ve beş bildirilen araçla sınırlıdır; ölçülen her farkın **hangi büyüklükte görünür olduğu** tabloda yazılmadıkça sayı eksiktir. ## Özet - Uzak aktarım, mesaj sayısını değiştirmeden gidiş-dönüşü büyütür: aynı 6 istek yerelde 6, uzakta 9 gidiş-dönüş sayar. - Kimlik ve yetki adımı uzak sunucu başına iki istek ve iki yanıttır; iki sunucuda toplam 8 mesaj, 110 belirteç ve 8 gidiş-dönüş ekler. - Eklenen 110 belirtecin 64'ü zarf sabitidir; bedelin çoğu taşınan bilgi değil zarftır. - Üç kurulumda da anlaşılan araç kümesi üç araç ve sonuç 844'tür: bedel arttı, yetenek artmadı. - Adımı oturuma bağlamak dört zincirde 12 istek, 330 belirteç ve 24 gidiş-dönüş kazandırır; tek zincirde iki tasarım arasındaki fark ölçülemez. - Sayım üç ayrı abonede birebir aynıdır; ölçü koşumdan bağımsızdır. ## Sonraki Adım Bu dersin tablosu tek bir istemci içindir ve o istemci için protokol saf bedeldir: 10 istek, 10 yanıt, 289 belirteç ve 17 gidiş-dönüş ödeyip ders içinde tanımlı bir aracın verdiği sonucun aynısını alır. Tanımın karşı tarafta durmasının **karşılığı** ise henüz hiç sayılmadı. Aynı sunucu bir ikinci istemciye takıldığında ne oluyor: bu bedel yeniden mi ödeniyor, yoksa bir kısmı bir kez mi ödendi? Sonraki ders aynı sunucuyu iki ayrı istemci türüne bağlar ve **kaç satır tanımın** ile **kaç mesajın** yeniden ödendiğini sayar; taşınabilirliğin ölçüsü budur.