--- title: 'Model Emekliye Ayırma' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/model-izleme/model-emekliye-ayirma' course: 'Model İzleme ve Yönetişim' language: tr updated: '2026-08-17T18:08:53+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Model Emekliye Ayırma Emekliye ayırma kararının hangi ölçüyle verildiğinin ve modeli kaldırmanın geriye dönük ne bıraktığının sayılması: gösterge ölçütü iki senaryonun ikisinde de 2026-10'da ateşler, birinde emeklilik haksızdır çünkü isabet 0,9700'den 0,9800'e gitmiştir; isabet ölçütü zararsız kaymada hiç ateşlemez ve zararlı kaymada 2026-09'daki bozulmayı 2026-11'de gösterir, iki dönem geç; aday karşılaştırma ölçütü veri kaymasında 0,0000, kavram kaymasında 0,0900 üstünlük ölçer ve iki senaryoyu ayıran tek ölçüttür. Kaldırma sonrası karar kaydı olmadan altı dönemin altısı açıklanamaz kalır; karar kaydı varken model sürüm kaydı silindiğinde 1200 tahmin okunur ama gerekçesi hesaplanan 0'dır. Ders kurs ve müfredat kapanışıdır. Bir önceki dersin tablosunda **sonun** sütunu eksikti: bir modelin ne zaman biteceği hiçbir yerde yazılı değildi. Bu ders iki soru sorar — hangi sayı kaldırmayı haklı çıkarır, kaldırma **geriye dönük** ne bırakır. - **MY53.** Kaynak, hat, model ve iki kayma **kurgudur**; hiçbir ürün, servis ya da kurum çağrılmaz. Tohum 20260218. - **MY54.** Model `(0.6, 0.0, 4)`, karar eşiği 18, dengeli isabet 0,9864; izleme altı dönem, **taban sınıf oranı 0,5342**, adım 0,0050, etiket **iki dönem** gecikmeli. - **MY55.** **Veri kaymasında** girdi kayar ve kural aynı kalır; **kavram kaymasında** girdi aynı kalır ve kural değişir (eşik 30'dan 27'ye). - **MY56.** Üç ölçüt sınanır: **gösterge** (tahmin payı tabandan 0,05 sapar), **isabet eşiği** (dönem isabeti 0,95 altına iner), **aday karşılaştırma** (üstünlük sıfırdan büyük). - **MY57.** Kaldırma, ağırlık ve eşik kaydının **çözülemez** olmasıdır; gerekçesi hesaplanamayan dönem **açıklanamaz** sayılır. Emeklilik `2026-11`, itiraz ve saklama üçer dönem. ## Emekliye Ayırma Kararının Ölçüsü İlk blok modeli ve iki kaymayı kurar, üç ölçütü ateşler. ```python # KURGUDUR. Kaynak , hattin tuketim asamasi , oznitelik yolu , esik modeli , # iki kayma ve emeklilik olcutleri ders icinde uretilir; hicbir urun , servis # ya da kurum cagrilmaz. Tohum 20260218. TOHUM, M32 = 20260218, 0xFFFFFFFF def uretec(t): x = ((t ^ (t >> 16)) * 2246822507) & M32 x = ((x ^ (x >> 13)) * 3266489909) & M32 s = [(x ^ (x >> 16)) & M32] def sonraki(): s[0] = (s[0] * 1664525 + 1013904223) & M32 return s[0] / 4294967296 return sonraki BOLGE, TIP = ["dogu", "bati", "kuzey", "guney", "merkez"], ["mesken", "isyeri"] DONEM = [f"2026-{a:02d}" for a in range(1, 13)] ABONE = {} for i in range(200): r = uretec(TOHUM + 37 * i) ABONE[f"A{i + 1:03d}"] = {"bolge": BOLGE[int(r() * 5)], "tip": TIP[int(r() * 2)], "baslangic": 10000 + int(r() * 60000)} def satirlar(): ham = [] for i, (ab, a) in enumerate(ABONE.items()): e = a["baslangic"] for d in DONEM: r = uretec(TOHUM + 101 * i + 7 * DONEM.index(d)) e += 4 + int(r() * 46) ham.append({"abone": ab, "donem": d, "bolge": a["bolge"], "tip": a["tip"], "endeks": e}) t = {(k["abone"], k["donem"]): k for k in ham} return [dict(k, m3=k["endeks"] - t[(k["abone"], DONEM[DONEM.index(k["donem"]) - 1])] ["endeks"]) for k in ham if DONEM.index(k["donem"])] def oznitelikler(kayitlar): """Agirliktan bagimsizdir , bir kez hesaplanir.""" ab, bo = {}, {} for k in sorted(kayitlar, key=lambda k: DONEM.index(k["donem"])): ab.setdefault(k["abone"], []).append((DONEM.index(k["donem"]), k["m3"])) bo.setdefault(k["bolge"], []).append((DONEM.index(k["donem"]), k["m3"])) def ort(dizi, i): s = [v for d, v in dizi if d < i] return round(sum(s) / len(s), 4) if s else 0.0 return {(k["abone"], k["donem"]): { "abone_ort": ort(ab[k["abone"]], DONEM.index(k["donem"])), "bolge_ort": ort(bo[k["bolge"]], DONEM.index(k["donem"])), "isyeri": 1 if k["tip"] == "isyeri" else 0} for k in kayitlar} IZGARA = [(a, b, c) for a in (0.6, 0.8, 1.0) for b in (0.0, 0.2, 0.4) for c in (0, 4, 8)] KARAR_IZGARA = (18, 22, 26, 30, 34) IZLEME, GECIKME = DONEM[6:], 2 KURAL_ESIK, KURAL_ISYERI, ISABET_ESIGI = 30, 6, 0.95 def puan(o, w): return w[0] * o["abone_ort"] + w[1] * o["bolge_ort"] + w[2] * o["isyeri"] def tahmin(o, w, karar): return 1 if puan(o, w) > karar else 0 def etiket(o, esik=KURAL_ESIK): return 1 if o["abone_ort"] + KURAL_ISYERI * o["isyeri"] > esik else 0 def egit(kayitlar, oz, donemler, etiketler=None): """Olcut dengeli isabet; karar esigi AYRI bir ayardir ve aranir.""" kume = [k for k in kayitlar if k["donem"] in donemler] en = (-1.0, None, None) for w in IZGARA: for karar in KARAR_IZGARA: dp = dn = yp = yn = 0 for k in kume: c = (k["abone"], k["donem"]) t = tahmin(oz[c], w, karar) g = etiketler[c] if etiketler else etiket(oz[c]) dp, yp, yn, dn = (dp + (t and g), yp + (t and not g), yn + (not t and g), dn + (not t and not g)) d = (dp / (dp + yn) if dp + yn else 0.0) + (dn / (dn + yp) if dn + yp else 0.0) if d / 2 > en[0]: en = (d / 2, w, karar) return {"agirlik": en[1], "karar_esigi": en[2], "dengeli": round(en[0], 4)} def olc(kayitlar, m, oz, donem, etiketler=None): kume = [(k["abone"], k["donem"]) for k in kayitlar if k["donem"] == donem] t = [tahmin(oz[c], m["agirlik"], m["karar_esigi"]) for c in kume] g = [etiketler[c] if etiketler else etiket(oz[c]) for c in kume] return (round(sum(t) / len(t), 4), round(sum(1 for a, b in zip(t, g) if a == b) / len(t), 4)) TEMIZ = satirlar() OZ = oznitelikler(TEMIZ) M = egit(TEMIZ, OZ, DONEM[1:9]) # KURGU veri kaymasi: girdi kayiyor , kural ayni. b = DONEM.index("2026-09") KAYAN = [dict(k, m3=round(k["m3"] * (1 + 0.06 * (DONEM.index(k["donem"]) - b + 1)), 4)) if DONEM.index(k["donem"]) >= b and k["tip"] == "isyeri" else dict(k) for k in TEMIZ] OZ_K = oznitelikler(KAYAN) # KURGU kavram kaymasi: girdi AYNI , kural degisiyor (esik 30'dan 27'ye iniyor). KAVRAM = {(k["abone"], k["donem"]): etiket( OZ[(k["abone"], k["donem"])], 27 if DONEM.index(k["donem"]) >= b else KURAL_ESIK) for k in TEMIZ} p1 = sum(etiket(OZ[(k["abone"], k["donem"])]) for k in TEMIZ if k["donem"] in IZLEME) / 1200 print(f"model {M['agirlik']} karar esigi {M['karar_esigi']} dengeli {M['dengeli']} ," f" taban sinif orani {round(max(p1, 1 - p1), 4)} , adim {round(1 / 200, 4)}") print("\ndonem veri: pay isabet | kavram: pay isabet") SENARYO = {"veri": (KAYAN, OZ_K, None), "kavram": (TEMIZ, OZ, KAVRAM)} OLCUM = {ad: [(d,) + olc(k, M, o, d, e) for d in IZLEME] for ad, (k, o, e) in SENARYO.items()} for i, d in enumerate(IZLEME): print(f"{d} {OLCUM['veri'][i][1]:>9} {OLCUM['veri'][i][2]:>6} |" f" {OLCUM['kavram'][i][1]:>11} {OLCUM['kavram'][i][2]:>6}") print(f"\n{'olcut':<37}{'senaryo':>7} {'atesleyen':>9} {'bozulma':>7}" f" {'gecikme':>7} {'hakli':>5}") for ad, (kay, oz, et) in SENARYO.items(): taban = OLCUM[ad][1][1] gost = [d for d, p, _ in OLCUM[ad] if abs(p - taban) / taban > 0.05] dus = [d for d, _, i in OLCUM[ad] if i < ISABET_ESIGI] gor = DONEM[DONEM.index(dus[0]) + GECIKME] if dus else "-" aday = egit(kay, oz, IZLEME, et) ust = round(olc(kay, aday, oz, "2026-12", et)[1] - OLCUM[ad][-1][2], 4) for olcut, ates, gec in (("gosterge (pay 0,05)", gost[0] if gost else "-", "-"), (f"isabet esigi {ISABET_ESIGI}", gor, GECIKME if dus else "-"), (f"aday karsilastirma (ustunluk {ust})", gor if ust > 0 else "-", GECIKME if ust > 0 else "-")): h = "hayir" if (ates != "-" and not dus) else ("evet" if ates != "-" else "-") print(f"{olcut:<37}{ad:>7} {str(ates):>9} {str(dus[0]) if dus else '-':>7}" f" {str(gec):>7} {h:>5}") ``` ``` model (0.6, 0.0, 4) karar esigi 18 dengeli 0.9864 , taban sinif orani 0.5342 , adim 0.005 donem veri: pay isabet | kavram: pay isabet 2026-07 0.455 0.97 | 0.455 0.97 2026-08 0.47 0.97 | 0.47 0.97 2026-09 0.455 0.99 | 0.455 0.815 2026-10 0.515 0.975 | 0.51 0.87 2026-11 0.52 0.98 | 0.51 0.865 2026-12 0.545 0.98 | 0.515 0.85 olcut senaryo atesleyen bozulma gecikme hakli gosterge (pay 0,05) veri 2026-10 - - hayir isabet esigi 0.95 veri - - - - aday karsilastirma (ustunluk 0.0) veri - - - - gosterge (pay 0,05) kavram 2026-10 2026-09 - evet isabet esigi 0.95 kavram 2026-11 2026-09 2 evet aday karsilastirma (ustunluk 0.09) kavram 2026-11 2026-09 2 evet ``` Gösterge ölçütü **iki senaryoda da `2026-10`'da** ateşler: birinde isabet 0,9700'den 0,9800'e gitmiştir ve emeklilik **haksızdır**, öbüründe bozulma gerçektir. Ateşleyen dönem aynı, doğru karar zıttır. **Ateşlemesi ile bozulması ayrı ayrı gösterilmeyen bir gösterge bir modelin kaldırılmasına gerekçe olamaz.** İsabet ölçütü ikisinde de doğrudur: bozulma `2026-09`'da olur, ölçüt `2026-11`'de tetiklenir — aradaki **iki dönem** gecikmeli etiketin kendisidir. Aday karşılaştırma üstünlüğü **0,0000** ile **0,0900** ölçer, çözünürlüğün on sekiz adımı. **Ayıran iki ölçüt de etiket okur** ve geç gelir; gecikmesiz olan tek ölçüt ayırt edemeyendir. ## Kaldırmanın Geriye Dönük Bıraktığı İkinci blok modeli kaldırır, kalanı sayar. ```python # Bu blok ilk bloktaki DONEM , IZLEME , OZ , M , TEMIZ , puan ve tahmin # tanimlarini surdurur. EMEKLILIK, SAKLAMA, ITIRAZ = "2026-11", 3, 3 defter = [dict(OZ[(k["abone"], k["donem"])], donem=k["donem"], model_surum="s1", tahmin=tahmin(OZ[(k["abone"], k["donem"])], M["agirlik"], M["karar_esigi"])) for k in TEMIZ if k["donem"] in IZLEME] TAM = {"s1": {"agirlik": M["agirlik"], "karar_esigi": M["karar_esigi"]}} kalan = [d for d in IZLEME if DONEM.index(d) > len(DONEM) - 1 - SAKLAMA] def gerekce(r, surum): """Gerekce ancak model surumu cozulebiliyorsa hesaplanir.""" s = surum.get(r["model_surum"]) return None if s is None else round(puan(r, s["agirlik"]) - s["karar_esigi"], 4) print("kurulum okunan tahmin gerekcesi hesaplanan" " aciklanamaz donem") for ad, kyt, sur in (("kayit yok , surum silindi", [], {}), ("karar kaydi var , surum silindi", defter, {}), ("karar kaydi + surum kaydi", defter, TAM), (f"ayni , saklama {SAKLAMA} donem", [r for r in defter if r["donem"] in kalan], TAM)): g = [r for r in kyt if gerekce(r, sur) is not None] print(f"{ad:<33}{len(kyt):>14} {len(g):>20}" f" {len(IZLEME) - len(set(r['donem'] for r in g)):>17}") e = DONEM.index(EMEKLILIK) sun = [d for d in IZLEME if DONEM.index(d) <= e] acik = [d for d in sun if DONEM.index(d) + ITIRAZ >= e] gec = [d for d in sun if DONEM.index(d) + GECIKME > e] print(f"\nemeklilik {EMEKLILIK}: sunulan donem {len(sun)} , karar {len(sun) * 200} ;" f" itirazi hala acik {len(acik)} donem / {len(acik) * 200} karar ;" f" etiketi hic gelmeyen {len(gec)} donem / {len(gec) * 200} karar") ``` ``` kurulum okunan tahmin gerekcesi hesaplanan aciklanamaz donem kayit yok , surum silindi 0 0 6 karar kaydi var , surum silindi 1200 0 6 karar kaydi + surum kaydi 1200 1200 0 ayni , saklama 3 donem 600 600 3 emeklilik 2026-11: sunulan donem 5 , karar 1000 ; itirazi hala acik 4 donem / 800 karar ; etiketi hic gelmeyen 2 donem / 400 karar ``` İkinci satır dersin ikinci bulgusudur: karar defteri eksiksiz durur, 1200 tahminin 1200'ü okunur, ama gerekçesi hesaplanan **sıfırdır** ve altı dönem de **açıklanamaz** kalır. Eksik olan iki sayıdır: ağırlık üçlüsü ile karar eşiği. **Tahmini okumak açıklamak değildir.** Sürüm kaydı da saklandığında sayı 1200'e döner, üç dönemlik saklamada **üçe** çıkar. Veri Mühendisliğine Giriş kursu bunu veri tarafında ölçmüştü: saklama politikası geriye dönük denetlenemez dönem bırakır. Son satır emekliliğin **zamanlamasına** ait bedeldir: `2026-11`'de kaldırılan modelin 1000 kararından 800'ü hâlâ itiraza açıktır ve **iki dönemin 400 kararının etiketi hiç gelmeyecektir**, çünkü kaldırma ölçümü durdurur. **Emekliye ayırma son iki dönemi kalıcı olarak ölçülmemiş bırakır.** ## Özet - Gösterge ölçütü iki senaryoda da `2026-10`'da ateşler ve birinde emeklilik **haksızdır**; isabet ölçütü `2026-09` bozulmasını `2026-11`'de gösterir ve aday karşılaştırma üstünlüğü **0,0000** ile **0,0900** ölçer. - Sürüm kaydı silindiğinde 1200 tahmin okunur, gerekçesi hesaplanan **0**'dır ve altı dönem açıklanamaz kalır. - `2026-11`'de kaldırılan modelin 1000 kararından 800'ü itiraza açık, **400'ünün etiketi hiç gelmeyecektir**. ## Kurs Kapanışı Ölçüt ders adının yanındadır; parantezdeki fark **izlemeli kurulum eksi tabandır**. | Ders | İzlemesiz taban | İzlemeli kurulum | Bedel | |---|---|---|---| | `model-izlemesi/01` — dengeli isabet | eski kurulum: duyarlılık **0,0000**, dengeli **0,5000** | düzeltilmiş: duyarlılık 1,0000, dengeli **0,9835** (**+0,4835**) | pay 0,05'te üç dönem ateşler, üçünde de isabet 0,9700'den 0,9800'e **çıkar** | | `model-izlemesi/02` — `2026-09` isabeti | kayma görülmez: **0,9700** | kavram kaymasında **0,8150** (**−0,1550**) | otuz bir adım; girdi özeti hiçbir bantta ateşlemez, 1200 satırın 132'sinin etiketi değişir | | `model-izlemesi/03` — ölçülen dönem | etiket beklenmez: **0** | gecikme 2: bozulma `2026-09`, uyarı `2026-11` | boşlukta **400 tahmin** ölçülmeden üretilir, **63'ü** yanlış çıkar; her dönem 400 ölçülmemiş kalır | | `model-izlemesi/04` — vekilin sapması | vekil yok: **0** | üç vekil: **0,0185 / 0,0957 / 0,0000** | üçü de kavram kaymasında sağlam senaryoyla aynı; ayıran tek ölçü isabet (**0,1598**) | | `model-izlemesi/05` — ateşleyen dönem | bant yok: **0** | 0,05 bandında **13** (**+13**) | **6 yanlış alarm**; geçerli yakalama **4**, hepsi isabetten, yakalama gecikmesi 2 dönem | | `model-izlemesi/06` — ölçülen isabet | etiket gelmez: ölçüm **yok** | `yalniz pozitif`, kapsam 0,4858: **1,0000** | sapma **+0,0894**; ölçülen isabet gerçek 0,9362'nin **üstüne** çıkar | | `model-yonetisimi/01` — adayın ölçülen isabeti | yayın yok: ölçüm **yok** | gölge, 0 istek: **0,9650**; kanarya 0,10: **1,0000** | kanaryada çözünürlük **0,0500**'e çıkar; tam geçişte **7** istek yanlışlanır | | `model-yonetisimi/02` — ölçülen fark | deney yok: **0** | altı dönem **−0,0050**, tek dönem **+0,0250** ile **−0,0150** | ayırt edilebilir en küçük fark **0,0275**; gerçek örneklem **60** satır | | `model-yonetisimi/03` — `2026-12` isabeti | yeniden eğitim yok: **0,9800** | üç pencerenin üçü de **0,9800** (**+0,0000**) | **3.078.000** satır puanlanır; gösterge tetikleyicisi iki senaryoda da aynı dönemlerde ateşler | | `model-yonetisimi/04` — tahmin başına okunan satır | kayıtsız: **423,70** | karar kaydıyla **1,00** (**−422,70**) | 12.000 saklanan alan; kayıtsız aramada **189 tahminin** modeli belirlenemez | | `model-yonetisimi/05` — yeniden hesaplanan karar | taban kayıt: **1164/1200** | kayıt tutmayla **1200/1200** (**+36**) | 3600'den **8402** saklanan değer; saklamada **600** karar itiraz açıkken silinir | | `model-yonetisimi/06` — tahmin başına maliyet | yeniden eğitim yok: **1,00** | sıklık 1: **811,00** (**+810,00**) | eğitim payı **0,9988**, kazanılan isabet **0,0000**, kazanç başına maliyet tanımsız | | `model-yonetisimi/07` — açıklanamaz dönem | kayıtsız kaldırma: **6/6** | karar ile sürüm kaydı: **0/6** (**−6**) | emeklilikte **400** kararın etiketi hiç gelmez, **800**'ü itiraza açık kalır | Tablo tek bir kuralın on üç kez yazılmasıdır. **Bir göstergenin ateşlemesi bozulmanın kanıtı değildir; ateşlemesi ile bozulması ayrı ayrı gösterilmeyen gösterge ölçülmemiş sayılır.** `model-izlemesi/05` bunu sayar: 0,05 bandındaki 13 ateşlemenin 6'sı yanlış alarmdır, geçerli yakalama 4'tür ve `/01`'de uyarı üç dönem ateşlerken isabet yükselir. **İkinci iddia aynı tablodan okunur: izleme de bozar.** `model-yonetisimi/01`'de kanarya payı ölçüyü böler: 0,10'da kötü aday 1,0000 görünür, tam geçişte 7 istek yanlışlanır. `/03`'te üç tetikleyici 3.078.000 satır puanlatır ve kazanç 0,0000'dır; `/06`'da seyreklik kararı toplamın 0,8323'ünü yine 0,0000 karşılığında taşır. `model-izlemesi/06`'da toplama yordamı ölçülen isabeti gerçeğin **üstüne** çıkarır. **Üçüncü iddia vekil ölçütlerin adıyla yazılır: zararsız kaymada ateşliyorlar, zararlı kaymada susuyorlar.** `model-izlemesi/04`'te üç vekil de kavram kaymasında sağlam senaryoyla hane hane aynı sayıyı verir; `/02`'de tahmin payı 0,10 bandında zararsız kaymada ateşleyip zararlı kaymada susar. Bu dersin ilk tablosu bunun emeklilik hâlidir. Altı kurs aynı ekseni altı yerde okudu: **bozulma** hattın aşamalarında sayıldı, **düzen** depolamada, **koşum** orkestrasyonda, **bölüşüm** dağıtık işlemede, **yol** modelin yeniden üretilmesinde ve **görülme** üretimdeki modelde. Müfredatın kuralı son kez yazılır: bir veri hattının sayısı **taşıdığı satır değil, yanlış satırın kaç adım sonra yakalandığıdır; bozulmayı yakalayan denetimi yazılmayan hat ölçülmemiş sayılır.** Yetmiş dört derste veri taşındı, saklandı, dönüştürüldü, bölüştürüldü, modele verildi ve izlendi. Bütün bunlar **sunucu tarafında** duran bir sistemdi. Bu sistemin ürettiği sayının **kullanıcının cebindeki bir aygıtta** nasıl görüneceği, o aygıtın kendi kısıtlarıyla ne yapabileceği ve **bağlantısız kaldığında** ne olacağı hiç sorulmadı. Sonraki müfredat sayıyı üreten yerden aldığı yere taşır.