--- title: 'Dağıtım Kalıpları' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/orkestrasyon/dagitim-kaliplari' course: 'Konteyner Orkestrasyonu' language: tr updated: '2026-08-17T18:09:09+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Dağıtım Kalıpları Aşamalı güncelleme, iki ortamlı geçiş ve kanarya aynı kusurlu sürüm dizisinde koşturulur: kaçan hatanın etkilediği istek, fark etmeden geçen tur, ayakta tutulan tepe kapasite ve geri almanın tur maliyeti sayılır. Kanaryada örneklem büyüklüğü taranır. Yerleştirme ve ölçekleme kararları sisteme devredildi: hangi düğümün hangi kapsülü alacağına zamanlayıcı, kaç kopyanın duracağına ölçekleme denetleyicisi karar veriyor. İkisi de ortak bir varsayıma yaslanır — ortada **çalışan** bir sürüm vardır. Devredilmemiş iki karar kaldı. Yeni bir sürüm kümeye **nasıl girer**, ve ayağa kalkan bir kopyanın **gerçekten hizmet verip vermediğine** kim bakar. Bu ders birincisini ölçer. Yayın mekaniği daha önce ölçüldü: havuz değiştiğinde düşen istek, uçuştaki isteklerin bağlantı boşaltmayla kurtarılması, sert ve zarif kapanmanın farkı. O ölçümler burada tekrarlanmıyor. Buranın sorusu bir adım sonrasıdır: yayın sırasında **tek bir istek bile düşmese** kalıplar birbirinden ayrılır mı? Ayrılır — ama ayrıldıkları yer kesinti değil, **yeni sürümün bozuk olduğu durumdur**. Her dağıtımın bir miktar kaçan hata ürettiği ölçülmüş bir sonuçtur; bu ders o sonucu kalıp seçimine bağlar ve üç kalıbı aynı kusurlu sürüm dizisinde koşturur. Devredilen karar şudur: eski sürümü ne zaman durdurup yeniyi ne kadar trafiğe açacağına insan değil bir denetleyici karar verir. Denetleyicinin bunun için bilmesi gereken kalemler dörttür: hangi kopya hangi sürümde, kopya hazır mı, hata oranı ne, eşik aşılınca ne yapılacak. Sonuncusu tanımlı değilse denetleyici ilerlemeye devam eder — bilmediği için değil, **durması söylenmediği için**. - **OI1.** Küme, kurgusal bölgesel ölçüm ağının doğrulayıcı servisini on iki kopyayla çalıştırır; tur başına altı yüz istek gelir. Ağ da rakamlar da kurgudur. - **OI2.** Kusurlu sürüm, kendisine gelen isteğin yüzde altısında hata verir. Kusur ilk istekten başlar ve sürüm boyunca sabittir; ısınmayla geçen kusurlar bu modelin dışındadır. - **OI3.** Gözlemci turun sonunda bakar. Bir turdan kısa gecikmeler, ölçüt toplama gecikmesi ve uyarı kanalının kendi gecikmesi modellenmiyor. - **OI4.** Alarm eşiği yüzde bir buçuktur ve kümenin olağan hata payının üstünde seçilmiştir; eşiğin nereden geldiği bu dersin konusu değil. - **OI5.** Geri alma turları boyunca yeni sürümün payı eşit adımlarla sıfıra iner; geri almanın kendisi hata üretmez. - **OI6.** Ufuk on iki turdur. Bu süre içinde alarm çalmazsa kusur kaçmış sayılır. ## Ölçüm Düzeneği Ölçülen şey gerçek bir küme değil, `node` ile kurulan bir modeldir. Model üç şeyi taşır: bir kalıbın tur tur hangi paylaşımı ürettiği, isteklerin bu paya göre dağılması, ve gözlemcinin turun sonunda ne gördüğü. Rastgelelik üreteci kendi yazılmıştır, tohumu görünürdür. ```js // kalip.mjs — uc dagitim kalibinin tur tabanli modeli; gercek kume degil, bir modeldir export const TOHUM = 20260801; export const HIZMET = 12, TUR_ISTEK = 600, HATA_ORANI = 0.06, ESIK = 0.015, UFUK = 12; export function uretec(tohum) { // dogrusal eslesik uretec, tohum gorunur let x = tohum >>> 0; return () => { x = (Math.imul(x, 1664525) + 1013904223) >>> 0; return x / 4294967296; }; } // Her adim: yeni surumde hizmet veren kopya, eski surumde hizmet veren kopya, // o an ayakta tutulan toplam kopya, alarm bu turda calarsa geri almanin tur maliyeti. export const asamali = { ad: 'asamali guncelleme', plan: [ { yeni: 3, eski: 9, ayakta: 15, geri: 1 }, { yeni: 6, eski: 6, ayakta: 15, geri: 2 }, { yeni: 9, eski: 3, ayakta: 15, geri: 3 }, { yeni: 12, eski: 0, ayakta: 12, geri: 4 } ] }; export const ikiOrtam = { ad: 'iki ortamli gecis', plan: [ { yeni: 0, eski: 12, ayakta: 24, geri: 0 }, { yeni: 12, eski: 0, ayakta: 24, geri: 1 }, { yeni: 12, eski: 0, ayakta: 12, geri: 3 } ] }; export const kanarya = (k, gozlem = 3) => ({ ad: `kanarya (ornek ${k})`, plan: [ ...Array.from({ length: gozlem }, () => ({ yeni: k, eski: 12, ayakta: 12 + k, geri: 1 })), { yeni: 12, eski: 0, ayakta: 24, geri: 1 }, { yeni: 12, eski: 0, ayakta: 12, geri: 3 } ] }); export function kostur({ ad, plan }, etiketli = false) { const rnd = uretec(TOHUM); let i = 0, alarm = 0, kalan = 0, pay = 0, maliyet = 0, tepe = HIZMET; let hatali = 0, dokunulan = 0, adim = { yeni: 0, eski: HIZMET, ayakta: HIZMET, geri: 0 }; for (let tur = 1; tur <= UFUK; tur += 1) { if (kalan > 0) { adim = { ...adim, yeni: Math.max(0, adim.yeni - pay), eski: HIZMET }; kalan -= 1; } else if (alarm) adim = { yeni: 0, eski: HIZMET, ayakta: HIZMET, geri: 0 }; else { adim = plan[Math.min(i, plan.length - 1)]; i += 1; } tepe = Math.max(tepe, adim.ayakta); let hataTur = 0, yeniTur = 0; const oran = adim.yeni / (adim.yeni + adim.eski); for (let r = 0; r < TUR_ISTEK; r += 1) { if (rnd() >= oran) continue; // istek eski surume gitti yeniTur += 1; if (rnd() < HATA_ORANI) hataTur += 1; } hatali += hataTur; dokunulan += yeniTur; if (!alarm) { // gozlemci turun sonunda bakar const gorulen = etiketli ? (yeniTur ? hataTur / yeniTur : 0) : hataTur / TUR_ISTEK; const yeterli = !etiketli || yeniTur >= 100; if (yeterli && gorulen > ESIK) { alarm = tur; maliyet = adim.geri; kalan = maliyet; pay = Math.ceil(adim.yeni / Math.max(1, maliyet)); } } } return { ad, alarm, maliyet, pencere: alarm ? alarm - 1 : UFUK, tepe, hatali, dokunulan }; } ``` Üç kalıbın planı arasındaki bütün fark üç sütunda toplanıyor. Aşamalı güncelleme yeni sürümü üçerli paylarla açar ve geçiş boyunca üç kopya fazladan ayakta tutar. İki ortamlı geçiş yeni sürümün tamamını trafiğe açmadan ayağa kaldırır — ilk turda payı sıfırdır, ayakta yirmi dört kopya vardır — sonra tek adımda çevirir. Kanarya küçük bir örneklemi trafiğe açar, birkaç tur bekler ve alarm çalmazsa terfi eder. ## Üç Kalıp, Tek Kusurlu Sürüm ```js // kosum1.mjs — ayni kusurlu surum dizisi uc kalipta kosturulur import { kostur, asamali, ikiOrtam, kanarya, TOHUM, HIZMET, TUR_ISTEK, HATA_ORANI, ESIK, UFUK } from './kalip.mjs'; console.log(`tohum ${TOHUM} | ${HIZMET} kopya, tur basina ${TUR_ISTEK} istek, ufuk ${UFUK} tur`); console.log(`kusurlu surum: yeni surume giden istegin %${HATA_ORANI * 100}'si hata veriyor`); console.log(`gozlemci: kume genelinde hata orani %${ESIK * 100}'i asarsa alarm\n`); console.log('kalip alarm turu fark etmeden hatali istek dokunulan tepe kopya geri alma turu'); for (const k of [asamali, ikiOrtam, kanarya(2)]) { const s = kostur(k); console.log(`${s.ad.padEnd(22)} ${String(s.alarm || '-').padEnd(11)} ${String(s.pencere).padEnd(13)} ` + `${String(s.hatali).padEnd(13)} ${String(s.dokunulan).padEnd(10)} ${String(s.tepe).padEnd(11)} ${s.maliyet || '-'}`); } ``` ``` tohum 20260801 | 12 kopya, tur basina 600 istek, ufuk 12 tur kusurlu surum: yeni surume giden istegin %6'si hata veriyor gozlemci: kume genelinde hata orani %1.5'i asarsa alarm kalip alarm turu fark etmeden hatali istek dokunulan tepe kopya geri alma turu asamali guncelleme 2 1 33 555 15 2 iki ortamli gecis 2 1 30 600 24 1 kanarya (ornek 2) 4 3 53 851 24 1 ``` Üç kalıp da aynı kusuru taşıdı, üçü de fark etti, ama bedelleri farklı yerlerde birikti. Aşamalı güncelleme ilk turda yeni sürüme dörtte bir pay verdi; bu payda kümenin toplam hata oranı eşiğin tam üstüne çıkmadı, alarm ikinci turda çaldı. İki ortamlı geçiş ilk turda hiç pay vermedi, ikinci turda tamamını verdi — alarm da aynı turda çaldı, ama o tek turda **altı yüz isteğin hepsi** kusurlu sürüme gitti. Aşamalıda aynı sürede beş yüz elli beş istek dokunuldu; fark küçük görünüyor, çünkü aşamalı da ikinci turda yarı yarıya paylaşıyordu. Ayrılık asıl iki sütunda. Tepe kapasite: aşamalı on beş kopyayla geçti, iki ortamlı yirmi dört — yani geçiş anında kümenin yeni sürüm için **bir kat fazladan yer** bulması gerekti. Geri alma maliyeti tersine döndü: iki ortamlı geçişte geri alma tek turdur, çünkü eski sürüm hâlâ ayaktadır; aşamalıda ikinci turda yakalanan kusur iki tur geri alma ister, dördüncü turda yakalansaydı dört. Aşamalı güncelleme ilerledikçe geri alma pahalılaşır; iki ortamlı geçişte pahalılaşma **bir anda** olur — eski ortam kapatıldığı turda geri alma bir turdan üç tura sıçrar. Kanarya satırı bu tablonun sürprizidir. İki kopyalık örneklem, üç gözlem turu boyunca kümenin toplam hata oranını eşiğin altında tuttu: on dört hizmet veren kopyanın ikisi kusurluysa toplam hata oranı yüzde bir civarındadır, eşik yüzde bir buçuktur. Gözlemci bir şey görmedi, kanarya terfi etti ve dördüncü turda tamamı açıldı. Kaçan hatanın dokunduğu istek sekiz yüz elli bir — üç kalıbın en kötüsü. Kanarya, örneklemi yanlış seçildiğinde kusuru yakalayan değil, **yakalamayı geciktirip sonra tamamına açan** kalıp hâline gelir. ## Örneklem Büyüklüğü Bu yüzden kanaryanın tek ayarı taranmalı. Aynı model iki gözlemciyle koşturulur: birincisi kümenin toplam hata oranına bakar, ikincisi istekleri sürüme göre ayırır ve yalnız yeni sürümün hata oranına bakar. İkincisi ek bir bilgi kalemi ister — her isteğin hangi sürüme gittiği — ve karar verebilmek için turda yeterli istek görmesi gerekir. ```js // kosum2.mjs — kanaryada ornek buyuklugu taranir; ikinci gozlemci istekleri surume gore ayirir import { kostur, kanarya, TUR_ISTEK } from './kalip.mjs'; console.log('ornek kume genelinde bakan gozlemci surume gore ayiran gozlemci'); console.log('kopya alarm fark etmeden hatali dokunulan alarm fark etmeden hatali dokunulan'); for (const k of [1, 2, 3, 4, 6, 8]) { const t = kostur(kanarya(k)), e = kostur(kanarya(k), true); const yaz = (s) => `${String(s.alarm || '-').padEnd(6)} ${String(s.pencere).padEnd(13)} ` + `${String(s.hatali).padEnd(7)} ${String(s.dokunulan).padEnd(10)}`; console.log(`${String(k).padEnd(6)} ${yaz(t)} ${yaz(e)}`); } console.log(`\ngozlem turunda kanaryaya dusen istek: ornek k icin ${TUR_ISTEK} x k/(12+k)`); console.log('surume gore ayiran gozlemci turda en az 100 istek gormeden karar vermiyor'); for (const k of [1, 2, 3, 4, 6, 8]) { console.log(` ornek ${k}: ${Math.round(TUR_ISTEK * k / (12 + k))} istek/tur` + ` -> ${TUR_ISTEK * k / (12 + k) >= 100 ? 'karar verebilir' : 'ornek yetersiz'}`); } ``` ``` ornek kume genelinde bakan gozlemci surume gore ayiran gozlemci kopya alarm fark etmeden hatali dokunulan alarm fark etmeden hatali dokunulan 1 4 3 42 730 4 3 42 730 2 4 3 53 851 4 3 53 851 3 4 3 55 948 1 0 7 107 4 3 2 24 461 1 0 8 147 6 1 0 11 191 1 0 11 191 8 1 0 14 243 1 0 14 243 gozlem turunda kanaryaya dusen istek: ornek k icin 600 x k/(12+k) surume gore ayiran gozlemci turda en az 100 istek gormeden karar vermiyor ornek 1: 46 istek/tur -> ornek yetersiz ornek 2: 86 istek/tur -> ornek yetersiz ornek 3: 120 istek/tur -> karar verebilir ornek 4: 150 istek/tur -> karar verebilir ornek 6: 200 istek/tur -> karar verebilir ornek 8: 240 istek/tur -> karar verebilir ``` Sol yarı tek başına okunduğunda kanaryanın kötü bir kalıp olduğu sonucuna götürür. Bir, iki ve üç kopyalık örneklemlerde alarm dördüncü turda — yani terfiden **sonra** — çaldı; dokunulan istek örneklem büyüdükçe arttı, çünkü kaçırma süresi aynı kalıp gözlem payı büyüdü. Dört kopyada alarm üçüncü tura, altı ve sekiz kopyada birinci tura çekildi. Toplam hasarın en düşük olduğu yer sekiz değil altı: sekiz kopyalık örneklem birinci turda yakalasa da o tek turda iki yüz kırk üç isteğe dokundu, altı kopyalık örneklem yüz doksan bire. Sağ yarı, taramanın asıl sonucunu veriyor. Sürüme göre ayıran gözlemci üç ve dört kopyalık örneklemlerde birinci turda alarm verdi; hatalı istek yediye ve sekize düştü. Bir ve iki kopyada sağ yarı sol yarıyla aynı kaldı — çünkü o örneklemlerde yeni sürüme turda kırk altı ve seksen altı istek düşüyor, gözlemcinin karar eşiğinin altında. Küçük örneklemin sorunu ölçütün seyreltilmesi değil yalnızca; **örneklemin kendisinin küçüklüğü**dür. Etiketli ölçüt seyrelme sorununu çözer, örneklem sorununu çözmez. Buradan okunacak ayar üç kopyadır: kusuru birinci turda yakalar, yüz yedi isteğe dokunur, ayakta tuttuğu fazladan kapasite on beş kopya değil on üçtür. Bedeli, her isteğin sürüm etiketini taşıması ve gözlemcinin bu etikete göre ayrı seri tutmasıdır — bir bilgi kalemi daha. ## Kalıbın Sakladığı Şey Üç kalıbın hiçbiri "daha güvenli" değil; üçü de aynı üç niceliği farklı yerlere yığıyor. İki ortamlı geçiş **geri almayı** ucuzlatır ve bedelini kapasiteyle öder: yirmi dört kopya, yani bir kat fazla yer, ve o yer geçiş penceresi boyunca boş durur. Aşamalı güncelleme **kapasiteyi** ucuzlatır ve bedelini geri almayla öder: ilerledikçe geri dönüş uzar. Kanarya **etki alanını** küçültür ve bedelini gözlem süresiyle öder — üç tur boyunca hiçbir şey ilerlemez. Sessiz olan şey, üçünün de bir eşiğin doğru ayarlandığını varsaymasıdır. Modelde alarm çalmadığı her turda denetleyici plandaki bir sonraki adıma geçti; hiçbir kalıp "emin değilim, bekleyeyim" demedi. Kanaryada iki kopyalık örneklemin terfisi bir arıza değil, **plana uygun davranıştı**: gözlemci eşiği aşan bir şey görmedi, denetleyici de ilerledi. Devredilen kararın bedeli tam buradadır — denetleyici hata oranını değil, **gözlemcinin raporladığı sayıyı** bilir. O sayı seyreltilmişse yanlış karar, yanlış bilgiden değil, **eksik ayrımdan** doğar. ## Özet - Üç kalıp aynı kusurlu sürümde koşturuldu: aşamalı güncelleme ikinci turda otuz üç hatalı istekle, iki ortamlı geçiş ikinci turda otuz hatalı istekle, iki kopyalık kanarya dördüncü turda elli üç hatalı istekle yakaladı. - Tepe kapasite ile geri alma maliyeti ters yönde çalışır: iki ortamlı geçiş yirmi dört kopya ister ve tek turda geri alır; aşamalı on beş kopyayla geçer ama geri alma ilerledikçe iki, üç, dört tura çıkar. - İki ortamlı geçişte geri alma penceresi eski ortamın kapatıldığı turda biter; o turdan sonra geri alma bir turdan üç tura sıçrar. - Kanaryada küçük örneklem kusuru kaçırır ve terfi ettirir: iki kopyalık örneklem sekiz yüz elli bir isteğe dokunarak üç kalıbın en kötüsü oldu. - Gözlemcinin ayrımı örneklemden önce gelir: sürüme göre ayıran ölçüt üç kopyalık örneklemde alarmı dördüncü turdan birinciye, hatalı isteği elli beşten yediye indirdi; bir ve iki kopyada hiçbir şeyi değiştirmedi, çünkü örneklem karar eşiğinin altındaydı. - Devredilen karar "ilerle ya da dur" kararıdır; denetleyici hata oranını değil gözlemcinin raporladığı sayıyı bilir, o sayı seyreltilmişse yanlış karar eksik ayrımdan doğar. ## Sonraki Adım Bu dersin modeli boyunca bir kopya trafiğe girdiği anda hizmet verebiliyordu. Gerçekte bir süreç ayağa kalkmakla hazır olmak arasında bir aralık geçirir: bağlantı havuzunu kurar, önbelleğini ısıtır, bağımlılıklarını yoklar. Denetleyici bu aralığı bilmiyorsa kopyayı erken trafiğe açar; ya da tersine, yavaş açılan bir kopyayı arızalı sanıp öldürür. Sonraki ders bu aralığı üç ayrı denetimle ölçer: kopyanın yaşadığını, istek alabildiğini ve hâlâ açılmakta olduğunu ayırt eden denetimlerin eşiklerini tarar ve yanlış ayarın kaç gereksiz yeniden başlatma, kaç hatalı istek ürettiğini sayar.