--- title: 'Dizi Fonksiyonları' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/php-temelleri/dizi-fonksiyonlari' course: 'PHP Temelleri' language: tr updated: '2026-10-21T05:03:33+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' objectives: - 'array_filter, array_map ve array_reduce ile bir diziyi süzer, eşler ve tek değere indirger' - "array_search'ün bulamayınca false döndürdüğünü ölçer ve dönüş sınıfına yazar" - 'Sıfırıncı indeksteki eşleşmenin gevşek karşılaştırmada bulunamadı sayıldığını ve katı eşitliğin ayrımı yaptığını gösterir' --- # Dizi Fonksiyonları Süzme, eşleme ve indirgeme fonksiyonları; array_search bulamayınca false döndürmesi; sıfırıncı indeksteki eşleşmenin false ile gevşek karşılaştırmada karışması; boyu uyuşmayan array_combine ve negatif str_repeat çağrısının ValueError vermesi. Çok Boyutlu Diziler dersinde bir yolun kopukluğu `null` ve `E_WARNING` olarak duyuldu. Dizi fonksiyonlarında kanal değişiyor: aranan bulunamadığında bir seviye bildirilmiyor, fonksiyon özel bir değer döndürüyor ve bu değerin yorumlanması çağıran kodun işi oluyor. Ders sınıf adlarını önceki derslerdeki anlamıyla kullanır: **sessiz**, **dönüş**, **uyarı**, **durdurur**. PHP'nin dizi fonksiyonları geniş bir ailedir ve ders hepsini dolaşmıyor. Ölçülen iki grup var: bir diziyi dönüştüren süzme (filter), eşleme (map) ve indirgeme (reduce) üçlüsü, ve bir diziden eleman arayan fonksiyonlar. Birincisi veri akışının kendisidir, ikincisi ise bir sorunun nereden duyulduğunu en çıplak gösteren yerdir. ## Süzme, Eşleme ve İndirgeme Üç fonksiyon üç ayrı soru sorar. Süzme "hangi elemanlar kalsın", eşleme "her eleman neye dönüşsün", indirgeme "hepsi tek bir değere nasıl iner" sorusunu yanıtlar. Aşağıdaki dosya üçünü aynı sayı listesi üzerinde çalıştırıyor. ```php $n % 2 === 0); $kareler = array_map(fn($n) => $n * $n, $sayilar); $toplam = array_reduce($sayilar, fn($birikim, $n) => $birikim + $n, 0); echo 'ciftler: ', json_encode($ciftler), "\n"; echo 'kareler: ', json_encode($kareler), "\n"; echo 'toplam: ', $toplam, "\n"; echo 'ciftlerin anahtarlari: ', implode(',', array_keys($ciftler)), "\n"; echo 'yeniden numaralanmis: ', json_encode(array_values($ciftler)), "\n"; ``` ``` ciftler: {"1":2,"3":4,"5":6} kareler: [1,4,9,16,25,36] toplam: 21 ciftlerin anahtarlari: 1,3,5 yeniden numaralanmis: [2,4,6] ``` `array_filter` tutulan elemanların anahtarlarını korur. `ciftler` listesinin anahtarları `1, 3, 5` olduğu için `json_encode` onu bir liste değil bir nesne olarak yazar; `array_values` anahtarları yeniden numaralar. Bu, İndeksli ve İlişkisel Diziler dersindeki `unset` davranışının aynısıdır: indeksli görünen bir dizi süzmeden sonra indeksli olmaktan çıkabilir. `array_map` ise elemanlarla birlikte anahtarları da aynen taşır; bir tek dizi verildiğinde sonuç aynı anahtar kümesini kullanır. **DZ10.** `array_reduce`, geri çağrının ilk parametresini bir birikim (accumulator) değerine bağlar ve başlangıç değeri üçüncü argümandır. Başlangıç değeri verilmezse birikim `null` ile başlar; boş bir dizi indirgendiğinde sonuç bu durumda `null` olur. Ders başlangıç değerini her zaman açıkça verir ve boş dizi davranışını ayrıca ölçmez. ## Bulunamayan Eleman Eleman arayan fonksiyonlar sorunu bir uyarıyla değil dönüş değeriyle bildirir. `array_search`, aranan değeri bulursa anahtarını, bulamazsa `false` döndürür. Dinleyici bu davranışı kanal sırasıyla sınıflandırıyor; `kanal.php` aşağıda tam metniyle veriliyor ve çıktı bloğu olmadığı için yalnız diske yazılır. ```php 'E_WARNING', E_NOTICE => 'E_NOTICE', E_DEPRECATED => 'E_DEPRECATED']; $GLOBALS['duyulan_uyarilar'][] = $adlar[$seviye] ?? 'E_' . $seviye; return true; }); // Degeri tipiyle birlikte kisa bir metne cevirir. function yaz(mixed $deger): string { return match (true) { $deger === null => 'null', is_bool($deger) => $deger ? 'true' : 'false', is_array($deger) => 'dizi(' . count($deger) . ')', default => get_debug_type($deger) . ' ' . $deger, }; } // Isi calistirir ve sorunun hangi kanaldan duyuldugunu sirayla sorar: // once firlatma, sonra uyari, sonra false/null donus; hicbiri yoksa sessiz. function dinle(callable $is): array { $GLOBALS['duyulan_uyarilar'] = []; try { $sonuc = $is(); } catch (Throwable $hata) { return ['durdurur', get_class($hata)]; } if ($GLOBALS['duyulan_uyarilar']) { $seviyeler = implode(',', array_unique($GLOBALS['duyulan_uyarilar'])); return ['uyari', $seviyeler . ', sonuc ' . yaz($sonuc)]; } if ($sonuc === false || $sonuc === null) { return ['donus', 'sonuc ' . yaz($sonuc)]; } return ['sessiz', 'sonuc ' . yaz($sonuc)]; } // Kodu ayri bir PHP yurutmesinde calistirir; cikis kodu 255 ise yurutme durmustur. function ayri_yurut(string $kod): array { exec('php -d display_errors=0 -r ' . escapeshellarg($kod) . ' 2>&1', $satirlar, $cikis); $sinif = $cikis === 255 ? 'durdurur' : 'sessiz'; return [$sinif, 'cikti ' . count($satirlar) . ' satir, cikis ' . $cikis]; } ``` ```php fn() => array_search('elma', ['armut', 'ayva']), 'bulunan eleman' => fn() => array_search('ayva', ['armut', 'ayva']), 'ilk eleman' => fn() => array_search('armut', ['armut', 'ayva']), 'negatif tekrar' => fn() => str_repeat('a', -1), 'boy farkli combine' => fn() => array_combine(['a', 'b'], [1]), ]; foreach ($gozlemler as $ad => $gozlem) { [$sinif, $kanit] = dinle($gozlem); printf("%-20s%-9s%s\n", $ad, $sinif, $kanit); } ``` ``` bulunamayan eleman donus sonuc false bulunan eleman sessiz sonuc int 1 ilk eleman sessiz sonuc int 0 negatif tekrar durdurur ValueError boy farkli combine durdurur ValueError ``` İlk satır kursun `bulunamayan eleman` gözlemidir ve **dönüş** sınıfındadır: `array_search('elma', ['armut', 'ayva'])` `false` döndürdü, hiçbir seviye bildirilmedi, yürütme sürdü. Sorun yalnız dönüş değerine bakan kod tarafından duyulur. İkinci satır başarılı aramayı gösteriyor: bulunan elemanın anahtarı olan `1` sessiz bir sonuçtur. Üçüncü satır sorunun kaynağını hazırlıyor: ilk eleman bulunduğunda dönen anahtar `0` olur. Son iki satır aynı fonksiyon ailesinin başka bir kanalını gösteriyor. `str_repeat('a', -1)` ve boyları farklı iki diziyle `array_combine` çağrısı `ValueError` fırlatır; sınıf **durdurur**. Argümanın değeri tipi doğru olsa da kabul edilebilir aralığın dışındaysa fonksiyon sessizce yanlış bir sonuç üretmez, durur. Aynı fonksiyon ailesinde iki farklı kanal bulunur: "bulunamadı" bir dönüş değeridir, "çağrı geçersiz" bir istisnadır. **DZ11.** `array_combine` ve `str_repeat` yalnız `ValueError` kanalının örnekleridir. Hangi fonksiyonun hangi koşulda `ValueError` ya da `false` verdiği her fonksiyonun kendi belgesinde yazılıdır ve ders onu listelemez; ölçülen, "bulunamadı"nın dönüş, "geçersiz çağrı"nın istisna kanalından geldiğidir. ## Sıralama ve Dilimleme Sıralama fonksiyonlarının hepsi diziyi yerinde değiştirir ve anahtarlara farklı davranır: `sort` anahtarları atar ve yeniden numaralar, `asort` değere göre sıralarken anahtarları korur, `ksort` anahtara göre sıralar. `array_slice` ise tam sayı anahtarları varsayılan olarak yeniden numaralar. ```php 'c', 1 => 'a', 2 => 'b']; $a = $ham; sort($a); echo 'sort: ', json_encode($a), "\n"; $b = $ham; asort($b); echo 'asort: ', json_encode($b), "\n"; $c = $ham; ksort($c); echo 'ksort: ', json_encode($c), "\n"; $d = $ham; rsort($d); echo 'rsort: ', json_encode($d), "\n"; echo 'dilim: ', json_encode(array_slice($ham, 1)), "\n"; echo 'dilim, anahtarlar korunur: ', json_encode(array_slice($ham, 1, null, true)), "\n"; echo 'sort dondusu: ', var_export(sort($a), true), "\n"; ``` ``` sort: ["a","b","c"] asort: {"1":"a","2":"b","3":"c"} ksort: {"1":"a","2":"b","3":"c"} rsort: ["c","b","a"] dilim: ["a","b"] dilim, anahtarlar korunur: {"1":"a","2":"b"} sort dondusu: true ``` `sort` ve `rsort` ilişkisel bilgiyi atar; `asort` ve `ksort` anahtarı korur ve `json_encode` bu yüzden onları nesne olarak yazar. `array_slice` tam sayı anahtarlarını `preserve_keys` argümanı verilmedikçe yeniden numaralar. Son satır sıralama fonksiyonlarının tuttuğu bir sözleşmeyi gösteriyor: fonksiyonlar diziyi yerinde değiştirir ve geriye `true` döndürür; sıralanmış kopyayı döndüren bir fonksiyon değildir. `$sirali = sort($dizi)` yazan kod diziyi sıralar ama `$sirali` değişkenine `true` atar. **DZ12.** Sıralama fonksiyonlarının kararlılığı (eşit elemanların göreli sırasının korunması) bu derste ölçülmez; ders yalnız anahtarların yazgısını ve dönüş değerini sınar. Karışık tipli diziyi sıralamak dilin karşılaştırma kurallarına bağlıdır ve burada örnek verilmez. ## Üyelik Sorgusu `in_array` bir değerin dizide bulunup bulunmadığını sorar ve `array_search` ile aynı gevşek karşılaştırmayı kullanır. Üçüncü argüman `true` verildiğinde karşılaştırma katı olur. ```php fn() => array_map(fn($a, $b) => [$a, $b], [1, 2, 3], ['x']), 'yinelenen deger flip' => fn() => array_flip(['a', 'b', 'a']), 'yinelenen anahtar' => fn() => array_combine(['a', 'a'], [1, 2]), 'sayisal dizgi toplam' => fn() => array_sum(['3', '4']), 'sayisal olmayan toplam' => fn() => array_sum([1, 'abc']), 'bos dizi toplam' => fn() => array_sum([]), 'bos dizi max' => fn() => max([]), 'anahtarla suzme' => fn() => array_filter(['a' => 1, 'b' => 2], fn($k) => $k === 'a', ARRAY_FILTER_USE_KEY), ]; foreach ($gozlemler as $ad => $gozlem) { [$sinif, $kanit] = dinle($gozlem); printf("%-23s%-9s%s\n", $ad, $sinif, $kanit); } echo 'flip: ', json_encode(array_flip(['a', 'b', 'a'])), "\n"; echo 'combine: ', json_encode(array_combine(['a', 'a'], [1, 2])), "\n"; echo 'map: ', json_encode(array_map(fn($a, $b) => [$a, $b], [1, 2, 3], ['x'])), "\n"; ``` ``` iki dizi, farkli boy sessiz sonuc dizi(3) yinelenen deger flip sessiz sonuc dizi(2) yinelenen anahtar sessiz sonuc dizi(1) sayisal dizgi toplam sessiz sonuc int 7 sayisal olmayan toplam uyari E_WARNING, sonuc int 1 bos dizi toplam sessiz sonuc int 0 bos dizi max durdurur ValueError anahtarla suzme sessiz sonuc dizi(1) flip: {"a":2,"b":1} combine: {"a":2} map: [[1,"x"],[2,null],[3,null]] ``` `array_map` iki dizi aldığında kısa olanı `null` ile tamamlar ve hiçbir seviye bildirmez; `[2,null]` ve `[3,null]` çiftleri sessizce üretilir. `array_flip` ve `array_combine` yinelenen değer ya da anahtarda son değeri tutar, ilkini sessizce atar: `{"a":2,"b":1}` ve `{"a":2}`. Toplamada sayısal dizgiler sayıya çevrilir (`'3'` ile `'4'` toplamı 7), sayısal olmayan bir eleman ise `E_WARNING` üretir ve toplam yalnız geçerli elemanları sayar. Boş dizide `array_sum` 0 verir, `max` ise `ValueError` ile durur; boş olabilecek bir dizide `max` çağrılmadan önce `count` ya da `[] !== $dizi` ile sınanmalıdır. `ARRAY_FILTER_USE_KEY` geri çağrıya değer yerine anahtarı verir ve sessiz çalışır. ## Sınırlayıcı Ölçüm Dönüş kanalı yalnız çağıran kod onu doğru okursa çalışır. `array_search`'ün `0` ve `false` dönüşleri gevşek eşitlikte aynı değerdir. İki yazım aynı listeyi iki farklı biçimde yorumluyor. ```php