--- title: 'Platform Ölçütleri' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/platform-muhendisligi/platform-olcutleri' course: 'Platform Mühendisliği' language: tr updated: '2026-08-17T18:09:10+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Platform Ölçütleri Platformun işe yarayıp yaramadığının ölçülmesi: kırk ekip-yetenek çiftinden yalnız yirmi beşinin dolu olması, elli dört iş günlük iki yeteneğin en çok bir ekibe hizmet etmesi, dört teslimat ölçütündeki ham farkın %48-%77'sinin seçim yanlılığından gelmesi ve fark-farkının dördünde de grup içi yayılımdan küçük kalması, aynı 550 dakikalık kesintinin merkezî düzende 2.750 ekip-dakikaya çıkması ve benimsemeyi zorunlu kılmanın ölçütü %60 iyileştirirken kullanım başına işi %18 kötüleştirmesi. Önceki ders beş ekibi dalgalar hâlinde taşıdı ve geride kalanı adıyla saydı. Bu konu boyunca her ders platformun **ne yaptığını** saydı; hiçbiri bunların ekiplerin işini gerçekten hızlandırıp hızlandırmadığını sormadı. Dört teslimat ölçütü M22/K01'de tanımlandı ve burada tekrarlanmaz, girdidir. Ölçülen şey ölçütler değil, **ölçütteki farkın nereden geldiğidir**. Through-line yine kurgu **bölgesel ölçüm ağı** ve onun beş kurgu ekibidir. ## Benimsemeyi Bir Sayıya Bağlamak **PT37:** sekiz yeteneğin her birinin kurulum işi, yıllık bakımı, kullanan ekip sayısı ve kullanım sayısı yazılıdır. **PT38:** beş ekibin dört teslimat ölçütü benimseme öncesi ve sonrası okunur. **PT39:** üç ekip benimsemiştir; sıra göç dalgasından gelir, yani engeli olmayan ekipler önce taşınmıştır. **PT40:** platform bir bağımlılıktır; on iki ayda kesintiler, süreleri, o an platformu kullanan ekip sayısı ve kaynağı yazılıdır. **PT41:** benimseme zorlanırsa her ekip-yetenek çifti bir uyum işi getirir ve zorlananların yalnız bir bölümü kullanım üretir. **PT42:** ekip başına yıllık destek isteği ve platform ekibinin kapasitesi yazılıdır. Yetenekler, ölçütler ve kesintiler süreç içi bir **modeldir**; rastgelelik yoktur. ```js // olcut/veri.mjs — platform olcutleri modeli: gercek bir olcum hatti yok; yetenekler, ekip // olcutleri ve kesintiler bir veri yapisidir, rastgelelik yoktur. Olcut *tanimlari* M22/K01'de // kuruldu ve burada girdidir. Is gunleri kurgudur. export const EKIP = ["sayac-okuma", "dogrulama", "faturalama", "saha", "raporlama"]; export const BENIMSEYEN = [0, 1, 4]; // goc dalgasindan gelir: engeli olmayan ekipler once export const BENIMSEMEYEN = [2, 3]; // kritik donem ve uyumsuz gereksinim // yetenek: ad, kurulum isi, yillik bakim (is gunu), kullanan ekip, donemdeki kullanim export const YETENEK = [ ["istek uzerine ortam", 34, 7, 4, 60], ["iskelet uretimi", 22, 5, 5, 5], ["servis katalogu", 18, 6, 3, 5], ["politika kapisi", 27, 8, 5, 72], ["maliyet gorunurlugu", 15, 4, 3, 30], ["goc araci", 31, 3, 4, 4], ["gizli deger dondurme", 19, 5, 0, 0], ["ortak gosterge kitapligi", 24, 6, 1, 3], ]; // olcut: ad, birim, yon (+1 buyuk iyi, -1 kucuk iyi), benimseme oncesi, sonrasi (ekip sirasi) export const OLCUT = [ ["dagitim sikligi", "hafta", +1, [4.0, 3.5, 1.6, 1.1, 2.8], [8.4, 4.6, 2.4, 1.5, 5.9]], ["oncu sure", "saat", -1, [52, 61, 96, 120, 47], [18, 52, 84, 112, 12]], ["basarisizlik orani", "%", -1, [14, 11, 18, 21, 9], [6, 9.5, 15.5, 19, 4]], ["onarma suresi", "dk", -1, [190, 145, 240, 310, 160], [95, 130, 215, 300, 70]], ]; // kesinti: ay, sure (dk), o an platformu kullanan ekip sayisi, kaynak export const KESINTI = [[2, 45, 1, "platform"], [4, 120, 2, "alt katman"], [6, 25, 3, "platform"], [8, 210, 3, "platform"], [10, 60, 3, "alt katman"], [12, 90, 3, "platform"]]; export const ISTEK_EKIP = 34, KAPASITE = 90; // ekip basina yillik istek / platform kapasitesi export const UYUM_ISI = 4, ZORLA_KULLANAN = 4, ZORLA_KULLANIM = 3; // zorlamanin bedeli export const topla = (v) => v.reduce((a, b) => a + b, 0); const ort = (v) => topla(v) / v.length; const grup = (g, d, y) => ort(g.map((i) => d[i])) * y; // bir olcut icin ham fark, secim yanliligi, fark-farki ve benimseyen grubun kendi ici yayilimi export function ayir([, , yon, once, sonra]) { const d = (i) => (sonra[i] - once[i]) * yon; // iyilesme, isareti duzeltilmis const bd = BENIMSEYEN.map(d); return { sonraFark: grup(BENIMSEYEN, sonra, yon) - grup(BENIMSEMEYEN, sonra, yon), onceFark: grup(BENIMSEYEN, once, yon) - grup(BENIMSEMEYEN, once, yon), farkFarki: ort(bd) - ort(BENIMSEMEYEN.map(d)), yayilim: Math.max(...bd) - Math.min(...bd) }; } ``` ```js // olcut/olc.mjs — benimseme dokumu, dort olcutun ayristirilmasi, platformun kendi olcutu ve // benimsemeyi zorunlu kilmanin olcute ne yaptigi. import { EKIP, BENIMSEYEN, YETENEK, OLCUT, KESINTI, ISTEK_EKIP, KAPASITE, UYUM_ISI, ZORLA_KULLANAN, ZORLA_KULLANIM, topla, ayir } from "./veri.mjs"; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => (g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i]))).join("")); const t0 = process.hrtime.bigint(); const IS = topla(YETENEK.map((y) => y[1] + y[2])), KUL = topla(YETENEK.map((y) => y[4])); const cift = topla(YETENEK.map((y) => y[3])), tumCift = YETENEK.length * EKIP.length; console.log(`${EKIP.length} ekip, ${YETENEK.length} yetenek, ${BENIMSEYEN.length} benimseyen`); console.log("\n1. benimseme: yetenek basina ekip ve kullanim"); const A = [-26, 8, 8, 9, 11, 14]; yaz(A, "yetenek", "kurulum", "bakim", "ekip", "kullanim", "kullanim/is"); for (const [ad, k, b, e, u] of YETENEK) yaz(A, ad, k, b, `${e}/${EKIP.length}`, u, u ? ((k + b) / u).toFixed(2) : "-"); yaz(A, "toplam", topla(YETENEK.map((y) => y[1])), topla(YETENEK.map((y) => y[2])), `${cift}/${tumCift}`, KUL, (IS / KUL).toFixed(2)); const bos = YETENEK.filter((y) => y[3] <= 1), bosIs = topla(bos.map((y) => y[1] + y[2])); console.log(` benimseme %${(100 * cift / tumCift).toFixed(1)}, ` + `${(cift / YETENEK.length).toFixed(2)} ekip/yetenek; en az kullanilan ` + `${bos.length} yetenek ${bosIs} is gunu (%${(100 * bosIs / IS).toFixed(0)})`); console.log("\n2. dort teslimat olcutu: fark platformdan mi geliyor"); const B = [-24, 11, 17, 12, 10, 10]; yaz(B, "olcut", "ham fark", "secim yanliligi", "fark-farki", "yayilim", "ayrilir"); for (const o of OLCUT) { const r = ayir(o); yaz(B, `${o[0]} (${o[1]})`, r.sonraFark.toFixed(2), r.onceFark.toFixed(2), r.farkFarki.toFixed(2), r.yayilim.toFixed(2), Math.abs(r.farkFarki) > r.yayilim ? "evet" : "hayir"); } const p = OLCUT.map((o) => { const r = ayir(o); return 100 * r.onceFark / r.sonraFark; }); console.log(` secim yanliligi ham farkin %${Math.min(...p).toFixed(0)}-` + `%${Math.max(...p).toFixed(0)}'ini aciklar`); console.log(" fark-farki dordunde de yayilimdan kucuk: kalan pay ayrilamiyor"); console.log("\n3. platform bir bagimliliktir: ayni kesinti kac ekibi durduruyor"); const sure = topla(KESINTI.map((k) => k[1])); const gercek = topla(KESINTI.map((k) => k[1] * k[2])); const pk = KESINTI.filter((k) => k[3] === "platform"); console.log(` ${KESINTI.length} kesinti ${sure} dk; platform kaynakli ${pk.length} kesinti ` + `(${topla(pk.map((k) => k[1]))} dk), alt katman ${KESINTI.length - pk.length} kesinti`); const C = [-11, 14, 18, 15, 16]; yaz(C, "benimseyen", "dagitilmis", "merkezi ekip-dk", "destek istegi", "kapasite asimi"); for (const n of [1, 3, 5]) yaz(C, n, `${sure} ekip-dk`, n * sure, n * ISTEK_EKIP, n * ISTEK_EKIP > KAPASITE ? `%${(100 * (n * ISTEK_EKIP / KAPASITE - 1)).toFixed(0)}` : "-"); console.log(` gerceklesen ${gercek} ekip-dk (benimseme donem icinde buyudu), ` + `dagitilmisin ${(gercek / sure).toFixed(1)} kati`); console.log("\n4. benimsemeyi zorunlu kilmak olcute ne yapiyor"); const zorlanan = tumCift - cift, ekIs = zorlanan * UYUM_ISI; const ekKul = ZORLA_KULLANAN * ZORLA_KULLANIM; const D = [-22, 14, 13, 20]; yaz(D, "duzen", "benimseme", "kullanim", "kullanim basina is"); yaz(D, "gonullu", `%${(100 * cift / tumCift).toFixed(1)}`, KUL, (IS / KUL).toFixed(2)); yaz(D, "zorunlu", "%100.0", KUL + ekKul, ((IS + ekIs) / (KUL + ekKul)).toFixed(2)); const iyi = (100 * (tumCift / cift - 1)).toFixed(0); const kotu = (100 * ((IS + ekIs) / (KUL + ekKul) / (IS / KUL) - 1)).toFixed(0); const uretmez = zorlanan - ZORLA_KULLANAN; console.log(` zorlanan ${zorlanan} ciftin ${uretmez} tanesi kullanim uretmez`); console.log(` benimseme %${iyi} iyilesirken kullanim basina is %${kotu} kotulesiyor`); const ms = Number(process.hrtime.bigint() - t0) / 1e6; // ham olcum basilmaz, bant denetlenir console.log(`\ndort tablo 2000 ms bandinda: ${ms < 2000 ? "evet" : "hayir"}`); ``` ``` 5 ekip, 8 yetenek, 3 benimseyen 1. benimseme: yetenek basina ekip ve kullanim yetenek kurulum bakim ekip kullanim kullanim/is istek uzerine ortam 34 7 4/5 60 0.68 iskelet uretimi 22 5 5/5 5 5.40 servis katalogu 18 6 3/5 5 4.80 politika kapisi 27 8 5/5 72 0.49 maliyet gorunurlugu 15 4 3/5 30 0.63 goc araci 31 3 4/5 4 8.50 gizli deger dondurme 19 5 0/5 0 - ortak gosterge kitapligi 24 6 1/5 3 10.00 toplam 190 44 25/40 179 1.31 benimseme %62.5, 3.13 ekip/yetenek; en az kullanilan 2 yetenek 54 is gunu (%23) 2. dort teslimat olcutu: fark platformdan mi geliyor olcut ham fark secim yanliligi fark-farki yayilim ayrilir dagitim sikligi (hafta) 4.35 2.08 2.27 3.30 hayir oncu sure (saat) 70.67 54.67 16.00 26.00 hayir basarisizlik orani (%) 10.75 8.17 2.58 6.50 hayir onarma suresi (dk) 159.17 110.00 49.17 80.00 hayir secim yanliligi ham farkin %48-%77'ini aciklar fark-farki dordunde de yayilimdan kucuk: kalan pay ayrilamiyor 3. platform bir bagimliliktir: ayni kesinti kac ekibi durduruyor 6 kesinti 550 dk; platform kaynakli 4 kesinti (370 dk), alt katman 2 kesinti benimseyen dagitilmis merkezi ekip-dk destek istegi kapasite asimi 1 550 ekip-dk 550 34 - 3 550 ekip-dk 1650 102 %13 5 550 ekip-dk 2750 170 %89 gerceklesen 1440 ekip-dk (benimseme donem icinde buyudu), dagitilmisin 2.6 kati 4. benimsemeyi zorunlu kilmak olcute ne yapiyor duzen benimseme kullanim kullanim basina is gonullu %62.5 179 1.31 zorunlu %100.0 191 1.54 zorlanan 15 ciftin 11 tanesi kullanim uretmez benimseme %60 iyilesirken kullanim basina is %18 kotulesiyor dort tablo 2000 ms bandinda: evet ``` Sayılar **ölçüm** sınıfındadır; girdileri yukarıdaki varsayımlardır. ## Benimseme Üç Sayıdır, Bir Değil Kırk ekip-yetenek çiftinin yirmi beşi doludur (**%62,5**) ve yetenek başına 3,13 ekip düşer. Üçüncü sütun tabloyu değiştirir: kullanım başına iş `politika kapisi` yeteneğinde 0,49 iş günü, `ortak gosterge kitapligi` yeteneğinde **10,00 iş günü** tutar — yirmi kat fark. İki yetenek karşılıksızdır. `gizli deger dondurme` hiç kullanılmaz: 19 iş günü kurulum, 5 iş günü bakım, sıfır kullanım. `ortak gosterge kitapligi` tek ekibe hizmet eder. İkisi birlikte **54 iş günü**, toplam yatırımın **%23'ü** — platformun kazandırmadığı durum burada bir sütunda okunur: iş yapılmış, karşılığı doğmamıştır. ## Fark Platformdan mı Geliyor Ham fark iki grubun benimseme sonrasındaki farkıdır ve dört ölçütte de büyüktür: haftada 4,35 dağıtım, 70,67 saat öncü süre, 10,75 puan başarısızlık oranı, 159,17 dakika onarma süresi. İkinci sütun bu farkın ne kadarının **benimsemeden önce de var olduğunu** yazar: öncü sürede 70,67 saatlik farkın **54,67'si**, başarısızlık oranında 10,75 puanın 8,17'si. Karıştırıcı etkenin adı **seçim yanlılığı**dır ve nedeni önceki derste ölçüldü — platforma ilk taşınan ekipler engeli olmayanlardı, zaten daha hızlıydılar. Ham farkın **%48 ile %77'sini** açıklar. Üçüncü sütun ikisinin farkını alır. Fark-farkı, benimsemeyen grubun aynı dönemdeki kendi iyileşmesini de düşer — ikinci karıştırıcı etken olan **ortak eğilimi** temizler. Geriye dağıtım sıklığında 2,27, öncü sürede 16,00 saat kalır. Dördüncü sütun kalanı da çürütür. Benimseyen üç ekibin kendi aralarındaki yayılım dağıtım sıklığında 3,30, öncü sürede 26,00'dır; her ölçütte fark-farkından **büyüktür** ve son sütun dördünde de `hayır` yazar: **fark vardır ama nereden geldiği ayrılamaz.** ## Platform Bir Bağımlılıktır Üçüncü tablo platformun kendi ölçütünü sayar: on iki ayda altı kesinti ve 550 dakika, dördü platform kaynaklı (370 dakika). Asıl sayı süre değil, **ekip-dakika**dır. Dağıtılmış düzende bir arıza bir ekibi durdurur: 550 ekip-dakika. Merkezî düzende aynı 550 dakika benimseyen ekip sayısıyla çarpılır — beş ekipte **2.750 ekip-dakika**. Gerçekleşen 1.440'tır, dağıtılmışın **2,6 katı**. Soyutlamanın sızdığı yer budur: tek bir katman gizlendiği için tek bir arıza beş ekibi birden durdurur. **Platform ne kadar başarılıysa bir kesintisi o kadar pahalıdır.** Destek isteği de kapasiteyi beş ekipte **%89** aşar. ## Ölçütün Yanlış Yönlendirdiği Yer Dördüncü tablo benimseme oranını hedef almanın sonucudur. Zorunlu kılınca oran %62,5'ten %100'e çıkar; zorlanan on beş çift 60 iş günü uyum işi getirir ve **on biri hiç kullanım üretmez**. **Ölçüt %60 iyileşirken kullanım başına iş 1,31'den 1,54'e, %18 kötüleşir** — ölçüt hareket eder, ölçmesi gereken şey etmez. İkinci yanlış yönlendirme ikinci tablodadır. Kolay ekipleri önce taşımak göç programı için doğru karardır, ama aynı karar teslimat ölçütlerindeki farkın %48 ile %77'sini üretir: sıralama bir yerde verimlilik, başka bir yerde yanlılıktır. ## Özet - Kırk ekip-yetenek çiftinin 25'i doludur (%62,5); kullanım başına iş 0,49 ile 10,00 iş günü arasında değişir ve en az kullanılan iki yetenek yatırımın %23'ünü (54 iş günü) tutar. - Dört teslimat ölçütünde ham farkın %48-%77'si seçim yanlılığından gelir; fark-farkı ortak eğilimi de temizler ama dördünde de grup içi yayılımdan küçük kalır — farkın nereden geldiği ayrılamaz. - Aynı 550 dakikalık kesinti dağıtılmış düzende 550, beş ekipte 2.750 ekip-dakikadır; gerçekleşen 1.440, dağıtılmışın 2,6 katı ve destek isteği kapasiteyi %89 aşar. - Benimsemeyi zorunlu kılmak oranı %100'e çıkarır ve zorlanan 15 çiftin 11'i hiç kullanım üretmez; kullanım başına iş %18 kötüleşir. ## Kurs Kapanışı | Ders | Gizlenen katman | Kaç ekip, ne kadar kazanç | Sızma ya da dışına çıkma | |---|---|---|---| | Platform Mühendisliği Nedir | 18 kalem, 666 iş günü | eşik 7 ekip; 5'te −121 gün | artık %30,6; 9/18'de muafiyet | | Ürün Olarak Platform | istek→ihtiyaç, 20→14 yetenek | 5 ekip, 132 iş günü | ürün ekiplerine 128 gün (%97) | | Altın Yollar | 10 destek kalemi, üç eksen | 64 iş günü/yıl; 1/5 sığar | `saha` on kalemi de kaybeder | | Standart ve Özerklik Dengesi | kip seçimi, 80 iş günü | karma düzen +10 iş günü | duvar 10 meşru gereksinimi tutar | | Kendi Kendine Hizmet | talep kuyruğu, 1.551 istek | 6/12 tür, 79 iş günü | `bolge tasima` −32 iş günü | | İstek Üzerine Ortam Sağlama | ortam kurulum adımları | 336 insan-saat; eşik 5 ekip | havuz 16/90 gün dolu; `saha` dışarıda | | Şablon ve İskelet Üretimi | 19 karar, 3 cevaba iner | 5 servis, 95→15 cevap | sürüm 2'de 4/5 servis geride | | Geliştirici Portalı ve Servis Kataloğu | ters kenar ve sahiplik | 32→28,8 dk; eşik 2 olay | 6/12 kayıt uyuşmaz | | Politika ve Uyumluluk Otomasyonu | 6 kuralın metni | 5 ekip, 830→152 dk | 4 muafiyet, ömrü 3,2 kat | | Maliyet Görünürlüğü | fatura ve muhasebe hattı | 85 br/gün; eşik 3 ekip | 408 br/gün denetim dışı | | Göç Stratejileri | göçün 14 adımından 10'u | dalga=1'de 4 ekip, 40 adım | 1–3 ekip geride, eski düzen süresiz | | Platform Ölçütleri | ölçüm hattının kendisi | 3 ekip, 25/40 çift (%62,5) | 1.440 ekip-dk kesinti | On iki satırın hiçbirinde üçüncü sütun dördüncüsüz değildir. Kazanç her derste bir sayıya bağlandı ve yanında bir bedel durdu: **soyutlama gizlediği katmanı ortadan kaldırmaz** — kazancını ekip sayısıyla çarpar, bedelini sızma ve dışına çıkmayla ödetir. Eşik üç derste açıkça çıktı (7, 5 ve 3 ekip) ve üçünde de altında kalmak platformu zararlı yaptı. | Kurs | Ölçü ekseni | Ölçü birimi | |---|---|---| | K01 DevOps Kültürü ve Temelleri | fark nerede saklı | fark kalemi | | K02 Konteynerler | yalıtım bir bütçedir | bayt, katman, kaynak | | K03 Konteyner Orkestrasyonu | kararı devretmenin bedeli | bilgi kalemi | | K04 Sürekli Tümleştirme ve Teslimat | her kapı neyi tutar, neyi kaçırır | marjinal kapı değeri | | K05 Kod Olarak Altyapı | kayıt ile gerçek arasındaki fark | kayıt kalemi | | K06 Gözlemlenebilirlik ve İşletim | veri değil, soru | soru başına maliyet | | K07 Sunucu, Ağ ve Sertleştirme | varsayılanın kendisi | açık yüzey kalemi | | K08 Platform Mühendisliği | soyutlamanın bedeli | gizlenen katman | Sekiz kurs sekiz ayrı konu anlattı ama tek bir biçimde ölçtü. Fark kalemi de, açık yüzey kalemi de, gizlenen katman da aynı üç şeyi soruyordu: **bir karar, bir sayı ve o sayının karşılığında ödenen bedel.** K02'de yalıtımın bedeli baytla, K04'te bir kapının değeri yakaladığı ihlalle, K08'de soyutlamanın değeri kurtardığı ekip sayısıyla ölçüldü. Hiçbirinde "iyidir" tek başına karar taşımadı. Ölçmenin kendisi de bedelsiz değildi: K06 ölçen tarafın faturada ayrı bir kalem olduğunu saydı, K08 ölçüm yatırımının %23'ünün karşılıksız kaldığını gösterdi. **Ölçülemeyeni ölçülmüş gibi yazmamak da bir ölçüm kararıdır** — ve bu müfredatın son satırı odur.