--- title: 'Çoklu Ortam Testi' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/python-projeleri/coklu-ortam-testi' course: 'Python Projeleri: Paketleme ve Test' language: tr updated: '2026-08-17T18:10:32+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Çoklu Ortam Testi Aynı yedi testlik takım üç yorumlayıcı, iki çözümleme ve üç sıra ekseninde 18 koşumda 4 ayrı karar verir; kilit dosyası koşumu 9'a ve kararı 3'e, düzenek 3'e ve 2'ye indirir, kalan iki karar ise gerçek ortam farkının kendisidir. Önceki ders tek bir ortamda çalıştı. Ölçtüğü şey kaynağın kendisiydi: altı yazım, tek ağaç, tek davranış. Kaynak metni hangi yorumlayıcıda okunursa okunsun aynı ağacı verir, bu yüzden o ölçüm ortamdan bağımsızdı. Testler için aynı şey söylenemez. Bir test yalnız kodu değil, kodun **içinde bulunduğu düzeneği** çalıştırır: hangi yorumlayıcı, hangi bağımlılık kümesi, hangi sıra. Ortak kurgunun beş testlik takımı yalnız sıraya göre bile ayrı karar veriyordu. Bu dersin sorusu o gözlemi genişletir: **aynı takım kaç ortamda kaç ayrı karar verir, ve bu sayı hangi kararlarla iner?** ## Ortam Kaç Eksenden Kurulur "Ortam" tek bir şey değil, bir **eksenler çarpımıdır**. Bu ölçümde üç eksen vardır. **Yorumlayıcı ekseni.** Üç kurgu yorumlayıcı — `Y1`, `Y2`, `Y3` — birer **yetenek kümesiyle** modellenir. Gerçek sürüm numarası yazılmaz; yorumlayıcılar arasındaki fark, bir yeteneğin bulunup bulunmamasına indirgenir. `Y1` `birlesim` yeteneğini taşımaz, öbür ikisi taşır. **Çözümleme ekseni.** Aynı bağımlılık bildirimi iki strateji ile çözülür: **en yeni** ve **en eski uyumlu**. Ortak tanımın gösterdiği gibi bu, aynı bildirimden iki ayrı sürüm kümesi çıkarır. Üçüncü bir seçenek kilit dosyasıdır ve stratejinin sonucu değiştirmesini durdurur. **Sıra ekseni.** Takım üç ayrı sırada koşturulur. Paylaşılan durumu kirleten bir test ile kirlenmemiş ortam varsayan bir test aynı takımdadır; hangisinin önce koştuğu sonucu değiştirir. Takım yedi testliktir: ortak kurgunun beş testi, artı ortamı okuyan iki test. `yetenek` testi yorumlayıcının yetenek kümesine bakar, `surum` testi çözümlenen `rapor` sürümünün en az `1.1` olmasını ister. Beş testin davranışına dokunulmaz. Bir hattın bu matrisi nasıl tanımlayacağı, hangi işin hangi çalıştırıcıda koşacağı ve sonucun nereye raporlanacağı **Sürekli Tümleştirme ve Teslimat** kursunda işletim tarafında kuruldu ve burada tekrarlanmaz. Bu derste hat yoktur; ölçülen tek şey **kaç ortamda kaç ayrı karar** çıktığıdır. ## Matrisin Maliyeti Eksenler çarpılır: üç yorumlayıcı, iki çözümleme, üç sıra — **18** koşum. Yedi testlik takım her koşumda baştan çalıştığı için toplam **126** test çağrısı yapılır. Eksen sayısı arttıkça bu sayı çarpımsal büyür; bir eksen daha eklemek koşum sayısını ikiye ya da üçe katlar. Buna karşın matrisin **verdiği bilgi** aynı hızda büyümez. Matris, ayrı karar üretmeyen eksen noktaları da içerebilir; `Y2` ile `Y3` bu ölçümde aynı yetenek kümesini taşır ve hiçbir koşumda birbirinden ayrılmaz. Ölçüm bunu doğrudan gösterir. Bir eksenin matriste yer alması için iki koşul gerekir. **Kararı değiştirebilmelidir** — değiştiremiyorsa koşum sayısını büyütür, bilgi eklemez. **Elenemez olmalıdır** — bir yapılandırma kararıyla sabitlenebiliyorsa, matriste tutulması yerine sabitlenmesi gerekir. Bu iki koşul bu dersin ölçtüğü şeyin tanımıdır: sıra ve çözümleme eksenleri birinci koşulu sağlar ama ikinci koşulda düşer; yorumlayıcı ekseni ikisini de sağlar ve matriste kalır. Süre burada da ölçülmez. Bir matrisin maliyeti, koşum ve çağrı sayısı olarak yazıldığında yeniden üretilebilir kalır; aynı matris başka bir makinede aynı **126** çağrıyı yapar. Ölçmenin neyi saydığını yazma kuralı bir önceki kursun kapanışında kurulmuştu ve bu kursta da sürer. Ölçümün varsayımları: - **KY8** — Yorumlayıcılar kurgudur ve yalnız yetenek kümeleriyle ayrılır; gerçek sürüm numarası yazılmaz, yorumlayıcı gerçekleştirimi adlandırılmaz. - **KY9** — Ortak tanımın beş testi aynen alınır; `kirleten` ve `bagimli` testlerinin davranışı değiştirilmez. Eklenen iki test paylaşılan duruma dokunmaz, yalnız ortamı okur. - **KY10** — `surum` testi çözümlemeyi her çağrıda yeniden yapar; kilit seçildiğinde çözümleme yerine kilitteki küme okunur. - **KY11** — Düzenek açıkken paylaşılan ortam **her testten önce** yeniden kurulur. Düzeneğin bu etkisi bu kursun düzenek ve parametreleme dersinde ölçüldü; burada bir **eleme aracı** olarak kullanılır, yeniden ölçülmez. - **KY12** — Bir koşumun kararı, geçen test sayısıdır. İki koşum aynı sayıyı veriyorsa **bir** ayrı karar sayılır, düşen testlerin adları farklı olsa bile. - **KY13** — Hiçbir süre ölçülmez. Matrisin maliyeti **koşum sayısı** ve **test çağrısı** olarak yazılır. - **KY14** — Gerçek kurulum yapılmaz, gerçek paket indirilmez; yorumlayıcı ve bağımlılık kümesi tümüyle ders içinde modellenir. ## Ölçüm ```python """Coklu ortam testi: ayni takim kac ortamda kac ayri karar veriyor.""" DEPO = {"olcum": [(1, 0), (1, 1), (1, 2), (2, 0)], "rapor": [(0, 9), (1, 0), (1, 1)], "ortak": [(3, 0), (3, 1), (3, 2), (4, 0)]} BILDIRIM = {"olcum": ((1, 0), (2, 0)), "rapor": ((1, 0), (2, 0)), "ortak": ((3, 0), (4, 0))} def coz(strateji): secim = {} for paket in sorted(BILDIRIM): alt, ust = BILDIRIM[paket] adaylar = [s for s in DEPO[paket] if alt <= s < ust] secim[paket] = adaylar[-1] if strateji == "en yeni" else adaylar[0] return secim KILIT = dict(coz("en yeni")) class Ortam: def __init__(self): self.sayac = 0 def t_temiz_a(o, y, s): return True def t_kirleten(o, y, s): o.sayac += 1 return True def t_bagimli(o, y, s): return o.sayac == 0 def t_temiz_b(o, y, s): return True def t_temiz_c(o, y, s): return True def t_yetenek(o, y, s): """Yorumlayicinin birlesim yetenegini ister.""" return "birlesim" in YORUMLAYICI[y] def t_surum(o, y, s): """Cozumlenen rapor surumunun en az 1.1 olmasini ister.""" return (KILIT if s == "kilit" else coz(s))["rapor"] >= (1, 1) TESTLER = [("temiz_a", t_temiz_a), ("kirleten", t_kirleten), ("bagimli", t_bagimli), ("temiz_b", t_temiz_b), ("temiz_c", t_temiz_c), ("yetenek", t_yetenek), ("surum", t_surum)] SIRALAR = {"yazım sırası": [0, 1, 2, 3, 4, 5, 6], "bağımlı önce": [0, 2, 1, 3, 4, 5, 6], "ters": [6, 5, 4, 3, 2, 1, 0]} YORUMLAYICI = {"Y1": {"a"}, "Y2": {"a", "birlesim"}, "Y3": {"a", "birlesim"}} CAGRI = 0 def kosum(y, s, sira, duzenek=False): """Duzenek acikken paylasilan ortam her testten once yeniden kurulur.""" global CAGRI o, gecen, dusen = Ortam(), 0, [] for i in sira: ad, islev = TESTLER[i] if duzenek: o = Ortam() CAGRI += 1 if islev(o, y, s): gecen += 1 else: dusen.append(ad) return gecen, dusen print(f"{'yorumlayıcı':<12s} {'çözümleme':<10s} {'sıra':<14s} {'geçen':>6s} düşen") karar = [] for y in YORUMLAYICI: for s in ("en yeni", "en eski"): for sad, sira in SIRALAR.items(): gecen, dusen = kosum(y, s, sira) karar.append(gecen) print(f"{y:<12s} {s:<10s} {sad:<14s} {gecen:6d} " f"{','.join(dusen) or '-'}") print(f"\n{len(karar)} koşum, {len(set(karar))} ayrı karar: {sorted(set(karar))}") print(f"test çağrısı {CAGRI}") print() print(f"{'aşama':<34s} {'koşum':>6s} {'ayrı karar':>11s} {'çağrı':>6s}") for ad, stratejiler, siralar, duzenek in ( ("ham matris", ("en yeni", "en eski"), SIRALAR, False), ("kilit dosyasıyla", ("kilit",), SIRALAR, False), ("kilit ve düzenekle", ("kilit",), {"tek": SIRALAR["yazım sırası"]}, True)): CAGRI, sonuc = 0, [] for y in YORUMLAYICI: for s in stratejiler: for sira in siralar.values(): sonuc.append(kosum(y, s, sira, duzenek)[0]) print(f"{ad:<34s} {len(sonuc):6d} {len(set(sonuc)):11d} {CAGRI:6d} " f"{sorted(set(sonuc))}") print() for y in YORUMLAYICI: gecen, dusen = kosum(y, "kilit", SIRALAR["yazım sırası"], True) print(f"{y}: {gecen}/7 geçti, düşen: {','.join(dusen) or '-'}") ``` ``` yorumlayıcı çözümleme sıra geçen düşen Y1 en yeni yazım sırası 5 bagimli,yetenek Y1 en yeni bağımlı önce 6 yetenek Y1 en yeni ters 6 yetenek Y1 en eski yazım sırası 4 bagimli,yetenek,surum Y1 en eski bağımlı önce 5 yetenek,surum Y1 en eski ters 5 surum,yetenek Y2 en yeni yazım sırası 6 bagimli Y2 en yeni bağımlı önce 7 - Y2 en yeni ters 7 - Y2 en eski yazım sırası 5 bagimli,surum Y2 en eski bağımlı önce 6 surum Y2 en eski ters 6 surum Y3 en yeni yazım sırası 6 bagimli Y3 en yeni bağımlı önce 7 - Y3 en yeni ters 7 - Y3 en eski yazım sırası 5 bagimli,surum Y3 en eski bağımlı önce 6 surum Y3 en eski ters 6 surum 18 koşum, 4 ayrı karar: [4, 5, 6, 7] test çağrısı 126 aşama koşum ayrı karar çağrı ham matris 18 4 126 [4, 5, 6, 7] kilit dosyasıyla 9 3 63 [5, 6, 7] kilit ve düzenekle 3 2 21 [6, 7] Y1: 6/7 geçti, düşen: yetenek Y2: 7/7 geçti, düşen: - Y3: 7/7 geçti, düşen: - ``` ## On Sekiz Koşum, Dört Karar Üst tablo aynı takımın on sekiz koşumunu yan yana koyuyor. Geçen test sayısı **4** ile **7** arasında değişiyor; **4 ayrı karar** var. Dördünü tek tek okumak, sayının nereden geldiğini gösterir. En kötü satır `Y1` / `en eski` / `yazım sırası`: **4/7**, düşen üç test `bagimli`, `yetenek` ve `surum`. En iyi satırlar `Y2` ve `Y3`'ün `en yeni` / `bağımlı önce` ve `ters` koşumları: **7/7**, düşen yok. Dikkat edilmesi gereken şey, aradaki farkın **üç ayrı kaynaktan** gelmesidir. `bagimli` testinin düşmesi sıra ekseninden, `surum` testinin düşmesi çözümleme ekseninden, `yetenek` testinin düşmesi yorumlayıcı ekseninden geliyor. Üçü aynı sütunda toplanıyor ve tek bir sayıya — geçen test sayısına — karışıyor. Bir raporda yalnız bu sayı görünseydi elde dört ayrı değer olurdu ve hiçbiri hangi eksenin sorumlu olduğunu söylemezdi. `düşen` sütunu tam da bu yüzden var: **karar sayısı farkın varlığını, düşen testin adı farkın kaynağını verir.** Matrisin bir eksenle daha büyütülmesi ilk sayıyı büyütür, ikinciyi vermez. ## Aynı Sayı, Ayrı Neden Üst tabloda **5** değeri beş ayrı satırda geçiyor ve düşen testler bu beş satırda üç ayrı küme oluşturuyor: `bagimli` ile `yetenek`, `yetenek` ile `surum`, `bagimli` ile `surum`. Aynı sayı, üç ayrı nedenle çıkıyor. Bu, ölçümün en kolay yanlış okunan yeridir. İki koşumun aynı sayıyı vermesi, aynı durumda olduklarını göstermez; yalnız **düşen test sayısının** eşit olduğunu gösterir. Karar sayısını sayarken bu iki satırı bir sayıyoruz — varsayım bloğu bunu açıkça yazıyor — çünkü ölçülen şey ayrı sonuç sayısıdır, ayrı neden sayısı değil. Ama bir arıza incelenirken soru tersine döner ve nedeni ayırmak gerekir. `ters` sırasındaki iki satır aynı ayrımın küçük bir örneğini taşıyor: `Y1` / `en eski` / `ters` koşumunda düşen testler `surum,yetenek` sırasıyla, `bağımlı önce` koşumunda `yetenek,surum` sırasıyla yazılıyor. Küme aynı, sıra ayrı — çünkü liste testlerin koştuğu sırayla doluyor. Sayıya hiçbir etkisi yok, ama iki dökümü metin olarak karşılaştıran bir araç bunları ayrı sayardı. Buradan pratik bir sonuç çıkar: **koşum raporu yalnız sayıyı taşırsa, ayrı nedenler aynı satırda toplanır.** Düşen testlerin adı raporda duruyorsa üç neden birbirinden ayrılabilir; durmuyorsa matris on sekiz koşum yapmış olur ve elde dört sayı kalır. Matrisi genişletmenin maliyeti çarpımsaldır, ondan alınan bilgi ise raporun ne taşıdığına bağlıdır. ## Eksenleri Elemek Orta tablo elemenin üç aşamasını ölçüyor. **Ham matris**: **18** koşum, **4** ayrı karar, **126** test çağrısı. Bu, hiçbir eksenin sabitlenmediği durumdur. **Kilit dosyasıyla**: çözümleme ekseni düşüyor, çünkü kilit stratejinin sonucu değiştirmesini durduruyor. Koşum **9**'a, çağrı **63**'e, ayrı karar **3**'e iniyor. Kaybolan karar `4`; `surum` testi artık hiçbir koşumda düşmüyor. Kilit çözümlemeyi ortadan kaldırmıyor — kararı bir kez verdirip yazıya geçiriyor — ama ortam matrisinden bir ekseni **tümüyle** çıkarıyor. **Kilit ve düzenekle**: sıra ekseni de düşüyor. Koşum **3**'e, çağrı **21**'e, ayrı karar **2**'ye iniyor. `bagimli` testi artık hiçbir sırada düşmüyor, çünkü paylaşılan ortam her testten önce yeniden kuruluyor. Geriye kalan **2** ayrı karar burada durur ve indirilemez. Alt satırlar bunu gösteriyor: `Y1` **6/7**, `Y2` ve `Y3` **7/7**. Düşen tek test `yetenek`, ve düşmesinin nedeni bir yapılandırma ayrıntısı değil, yorumlayıcının gerçekten bir yeteneği taşımamasıdır. Çoklu ortam koşumunun aradığı fark tam olarak budur. Elemenin sırası ara sayıları belirler, son sayıyı belirlemez. Düzenek kilitten önce uygulansaydı orta satırdaki **3** yerine başka bir sayı görülürdü, çünkü o aşamada elenmiş olan eksen başka olurdu. Elemenin her adımı bir ekseni tümüyle düşürür ve o eksenin karara katkısını da beraberinde götürür; iki eksen de düşürüldüğünde hangi sırayla gelinirse gelinsin geriye aynı **2** karar kalır. Ara sayılar yöntemin, son sayı ise ortamın özelliğidir. Buradan dersin kuralı çıkar: **çoklu ortam koşumu ortam kaynaklı farkı bulmak içindir; yapılandırma kaynaklı fark önce elenmezse hangi eksenin sorumlu olduğu bilinemez.** On sekiz koşumluk matris dört karar veriyordu ve bunların ikisi ortamla ilgili bile değildi. Eleme, koşum sayısını altıda bire indirirken kaybettiği tek bilgi, zaten bu ölçümün konusu olmayan bilgidir. Son bir okuma matrisin genişliğiyle ilgilidir. Üç yorumlayıcı koşturuldu ama ayrı karar **2** çıktı; `Y2` ile `Y3` hiçbir koşumda ayrılmadı, çünkü yetenek kümeleri aynı. Matrisin bir noktası daha eklemek koşum ve çağrı sayısını doğrusal büyütür ama ayrı karar sayısını **büyütmeyebilir**. Matrisin genişliği bir maliyet, ayrı karar sayısı ise bir kazançtır ve ikisi aynı hızda artmaz. ## Özet - Ortam tek bir şey değil, eksenler çarpımıdır; burada üç eksen **18** koşum ve **126** test çağrısı üretir. - Aynı yedi testlik takım bu matriste **4 ayrı karar** verir (**4**, **5**, **6**, **7**); fark üç ayrı eksenden gelir ve tek bir sayıya karışır. - Düşen testin adı farkın kaynağını verir: `bagimli` sıradan, `surum` çözümlemeden, `yetenek` yorumlayıcıdan. - Kilit dosyası çözümleme eksenini düşürür — **9** koşum, **3** ayrı karar; düzenek sıra eksenini düşürür — **3** koşum, **2** ayrı karar. - Kalan **2** karar indirilemez ve gerçek ortam farkıdır: `Y1` **6/7**, `Y2` ve `Y3` **7/7**. Üç yorumlayıcı koşturulmasına karşın ayrı karar sayısı ikidir; matrisin genişlemesi ayrı sonuç sayısını büyütmek zorunda değildir. ## Sonraki Adım Bu ders takımı ortamdan ortama taşıdı ve her ortamda aynı kaynağın koştuğunu varsaydı. Bu varsayım sessizdir ve sınanmadı: koşan şey gerçekten aynı kaynak mıydı? Bir proje başkasının kullanımına verildiğinde kaynak doğrudan gitmez; bir **dağıtım biçimine** paketlenir ve o paket açılarak kurulur. Sonraki ders bu adımı ölçer: aynı kaynaktan üretilen dağıtım kaç ayrı içerik verir, hangi girdiler bu sayıyı birden büyütür ve neyi sabitlemek onu bire indirir?