--- title: 'Fonksiyon Tanımı' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/python-temelleri/fonksiyon-tanimi' course: 'Python Temelleri' language: tr updated: '2026-08-17T18:10:29+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Fonksiyon Tanımı Varsayılan değer her çağrıda değil, tanım okunduğunda bir kez değerlendirilir: beş çağrı bir tek değerlendirme yapar, değiştirilebilir bir varsayılan beş çağrıda beş öğe biriktirir ve altı parametrenin dördü tek bir yolla verilebilir. Önceki ders döngünün bir protokol olduğunu ölçtü ve turların bitişine bir istisnanın karar verdiğini gösterdi. Döngü gövdesi çoğu zaman bir işlev çağırır; her turda ona başka değerler geçer. Programlama Temelleri kursunun fonksiyon dersi parametre ile argüman ayrımını, dönüş değerini ve çağrı çerçevesini kurmuştu; o ders **fonksiyonun ne olduğunu** anlatıyordu ve argüman geçirmeyi tek bir soruya indirgemişti — hangi değer hangi parametreye gider. Python'da bu sorunun yanıtı tek satırlık değildir: bir parametre yalnız konumundan, yalnız adından ya da ikisinden de verilebilir; artan argümanlar toplanabilir; parametrelere varsayılan değer bağlanabilir. Bunların içinde bir tanesi değer hakkında değil, **zamanlama** hakkındadır ve bu dersin ölçtüğü şey odur: bir varsayılan değer **ne zaman** hesaplanır — her çağrıda mı, yoksa bir kez mi? ## Varsayılan Bir İfadedir `def` bir deyimdir ve çalıştırıldığında bir fonksiyon nesnesi üretir. Üretim sırasında gövde çalıştırılmaz — o ders kurulmuştu — ama **imzadaki varsayılan değer ifadeleri çalıştırılır**. Sonuçları hesaplanır ve fonksiyon nesnesinin üzerine yazılır. Bunun anlamı şudur: varsayılan değer, çağrının değil **tanımın** parçasıdır. Çağrı sırasında yeniden hesaplanmaz; tanım okunduğunda bir kez hesaplanmış olan nesne her çağrıda yeniden **bağlanır**. Beş çağrı, beş ayrı varsayılan üretmez; beş kez aynı nesneyi kullanır. "Bir kez" ifadesi programın ömrü boyunca bir kez demek değildir; **tanım deyimi her çalıştığında bir kez** demektir. En dış düzeydeki bir tanım dosya okunurken bir kez çalışır, dolayısıyla varsayılanı da bir kez hesaplanır. Başka bir fonksiyonun gövdesine yazılmış bir tanım ise **dış fonksiyonun her çağrısında** yeniden çalışır ve varsayılanını o çağrıya özel olarak yeniden hesaplar. Ölçülen kural değişmiyor — varsayılan hâlâ tanımın parçası — ama tanımın kaç kez çalıştığı değişiyor. Değer değiştirilemez bir nesneyse bu ayrım görünmez. Bir sayının ya da bir dizginin her çağrıda aynı nesne olması hiçbir sonuç doğurmaz, çünkü onu değiştirmenin yolu yoktur. Ayrım, varsayılan **değiştirilebilir** olduğunda ortaya çıkar: gövde onu değiştirirse, değişiklik bir sonraki çağrıya taşınır. ## Nöbetçi Değer Bu davranışın karşısına konan kalıp, varsayılanı `None` yapıp gerçek değeri gövdede üretmektir. `None` değiştirilemez, dolayısıyla paylaşılması bir sonuç doğurmaz; gövde her çağrıda taze bir nesne kurar. Bu role **nöbetçi değer** denir: kendisi kullanılmaz, yalnız "argüman verilmedi" bilgisini taşır. Nöbetçinin `None` olması zorunlu değildir ama gerekçesi vardır. Bir parametrenin geçerli değerleri arasında `None` da bulunabiliyorsa nöbetçi olarak `None` seçilemez — o zaman "verilmedi" ile "`None` verildi" ayrılamaz. Bu durumda ayrı bir nesne nöbetçi yapılır. ## Bir Argüman Kaç Yolla Verilir İkinci ölçü, argüman biçimlerinin sayısıdır. Python imzada iki ayraç tanır. Eğik çizgi, solundaki parametrelerin **yalnız konumsal argümanla** verilebileceğini bildirir. Yıldız, sağındaki parametrelerin **yalnız anahtarlı argümanla** verilebileceğini bildirir. İkisinin arasında kalanlar her iki yolla da verilebilir. Buna iki toplayıcı eklenir. Yıldızlı bir parametre, karşılanmamış **konumsal** argümanları bir demette toplar; çift yıldızlı bir parametre, karşılanmamış **anahtarlı** argümanları bir sözlükte toplar. İkisine birlikte **değişken sayıda argüman** denir ve imzanın kaç argüman alabileceğini üst sınırdan kurtarır. İmzadaki bu parçaların sırası serbest değildir: önce yalnız konumsal olanlar, sonra her iki yolla verilebilenler, sonra konumsal toplayıcı, sonra yalnız anahtarlı olanlar, en sonda anahtarlı toplayıcı gelir. Sıra, bağlanmayı **tek anlamlı** kılmak için vardır. Çağrıdaki argümanlar soldan sağa okunur; konumsal olanlar imzadaki konumsal parametreleri sırayla doldurur, dolduramadıkları toplayıcıya girer, anahtarlı olanlar adlarıyla eşleşir, eşleşemeyenler anahtarlı toplayıcıya düşer. Bu sıra bozulsaydı aynı çağrının birden çok geçerli bağlanması olurdu ve hangisinin seçileceği yazılana bakılarak söylenemezdi. Aynı gerekçe varsayılan taşıyan parametrelerin taşımayanlardan sonra gelmesini de zorunlu kılar — konumsal tarafta. Yalnız anahtarlı tarafta bu kısıt yoktur: orada eşleşme ada göre yapıldığı için varsayılanı olan ve olmayan parametreler karışık sırayla yazılabilir. Ölçümün varsayımları: - **PA16** — Kâhin kurgunun kendisidir: varsayılan ifadesi bir işlev çağrısıdır ve her değerlendirilişini kaydeder; "kaç kez değerlendirildi" sorusunun ölçüsü bu kayıttır. - **PA17** — Değerlendirme sayısı iki noktada okunur: tanım deyimi çalıştıktan hemen sonra ve beş çağrı yapıldıktan sonra. İkisinin farkı, çağrıların kattığı değerlendirmedir. - **PA18** — İki fonksiyon aynı işi yapar ve yalnız varsayılanında ayrılır: biri boş bir liste, öbürü `None` nöbetçisi. Gövdelerin geri kalanı birebir aynıdır. - **PA19** — Paylaşım, art arda iki çağrının döndürdüğü nesne `is` ile karşılaştırılarak gösterilir; **hiçbir kimlik sayısı basılmaz**. Karşılaştırılan nesne bir listedir; değiştirilemez küçük değerlerin önbelleklenmesi ölçüme karışmaz. - **PA20** — İmza altı parametre ve iki toplayıcı taşır; sayılar bu imzaya özgüdür ve başka bir imzaya taşınmaz. - **PA21** — Bağlanamayan çağrılarda yalnız **istisnanın sınıfı** yazılır, iletisi yazılmaz; ileti metni ölçünün parçası değildir. - **PA22** — Varsayılanın nerede durduğu, fonksiyon nesnesinin varsayılanları taşıyan alanı okunarak gösterilir; okunan şey bir bellek bilgisi değil, dilin kendi tanımladığı bir alandır. - **PA23** — Çağrı yerindeki açma biçimi, imzadaki toplayıcılarla aynı ayraçları kullanır ama ters yönde çalışır; ölçümde ikisi aynı imza üzerinde karşılaştırılır. ## Ölçüm ```python """Varsayilan deger ne zaman degerlendirilir ve argumanlar nasil baglanir.""" DEGERLENDIRME = [] def damga(ad): """Her cagrildiginda kaydeder; varsayilan ifadesi olarak kullanilir.""" DEGERLENDIRME.append(ad) return len(DEGERLENDIRME) def sirala(x, d=damga("varsayılan ifade")): return d print(f"tanımdan hemen sonra değerlendirme: {len(DEGERLENDIRME)}") sonuclar = [sirala(i) for i in range(5)] print(f"beş çağrıdan sonra değerlendirme: {len(DEGERLENDIRME)}") print(f"beş çağrının döndürdüğü: {sonuclar}") def biriktir(x, kova=[]): kova.append(x) return kova def nobetci(x, kova=None): if kova is None: kova = [] kova.append(x) return kova print() print(f"{'çağrı':>6s} {'kova=[] uzunluk':>16s} {'kova=None uzunluk':>18s}") onceki_a = onceki_b = None for i in range(1, 6): a, b = biriktir(i), nobetci(i) print(f" {i:4d} {len(a):16d} {len(b):18d}") if i > 1: ayni_a, ayni_b = a is onceki_a, b is onceki_b onceki_a, onceki_b = a, b print(f"art arda iki çağrının kovası aynı nesne mi: " f"kova=[] {ayni_a}, kova=None {ayni_b}") print(f"fonksiyon nesnesinde duran varsayılan: " f"biriktir {biriktir.__defaults__}, nobetci {nobetci.__defaults__}") print(f"dönen liste, fonksiyonda duran varsayılanın kendisi mi: " f"{biriktir(6) is biriktir.__defaults__[0]}") def kaydol(a, b, /, c, d=40, *ek, e, f=60, **kalan): """a,b yalnız konumsal; e,f yalnız anahtarlı; ek ve kalan artanı toplar.""" return {"a": a, "b": b, "c": c, "d": d, "ek": ek, "e": e, "f": f, "kalan": kalan} CAGRILAR = ( "kaydol(1, 2, 3, e=5)", "kaydol(1, 2, c=3, e=5)", "kaydol(1, 2, 3, 4, 7, 8, e=5, f=9, g=0)", "kaydol(1, 2, 3)", "kaydol(a=1, b=2, c=3, e=5)", ) print() print(f"{'çağrı':<42s} bağlanma") for metin in CAGRILAR: try: s = eval(metin) b = (f"a={s['a']} b={s['b']} c={s['c']} d={s['d']} ek={s['ek']} " f"e={s['e']} f={s['f']} kalan={s['kalan']}") except TypeError as hata: b = type(hata).__name__ print(f" {metin:<40s} {b}") KONUMSAL = (1, 2, 3) ANAHTARLI = {"e": 5, "g": 0} acilan = kaydol(*KONUMSAL, **ANAHTARLI) print(f" {'kaydol(*KONUMSAL, **ANAHTARLI)':<40s} " f"a={acilan['a']} b={acilan['b']} c={acilan['c']} d={acilan['d']} " f"ek={acilan['ek']} e={acilan['e']} f={acilan['f']} " f"kalan={acilan['kalan']}") print() print("parametre konumsal verilebilir anahtarlı verilebilir") for ad, konumsal, anahtarli in (("a", True, False), ("b", True, False), ("c", True, True), ("d", True, True), ("e", False, True), ("f", False, True)): print(f" {ad:<8s} {('evet' if konumsal else 'hayır'):>18s}" f" {('evet' if anahtarli else 'hayır'):>21s}") ``` ``` tanımdan hemen sonra değerlendirme: 1 beş çağrıdan sonra değerlendirme: 1 beş çağrının döndürdüğü: [1, 1, 1, 1, 1] çağrı kova=[] uzunluk kova=None uzunluk 1 1 1 2 2 1 3 3 1 4 4 1 5 5 1 art arda iki çağrının kovası aynı nesne mi: kova=[] True, kova=None False fonksiyon nesnesinde duran varsayılan: biriktir ([1, 2, 3, 4, 5],), nobetci (None,) dönen liste, fonksiyonda duran varsayılanın kendisi mi: True çağrı bağlanma kaydol(1, 2, 3, e=5) a=1 b=2 c=3 d=40 ek=() e=5 f=60 kalan={} kaydol(1, 2, c=3, e=5) a=1 b=2 c=3 d=40 ek=() e=5 f=60 kalan={} kaydol(1, 2, 3, 4, 7, 8, e=5, f=9, g=0) a=1 b=2 c=3 d=4 ek=(7, 8) e=5 f=9 kalan={'g': 0} kaydol(1, 2, 3) TypeError kaydol(a=1, b=2, c=3, e=5) TypeError kaydol(*KONUMSAL, **ANAHTARLI) a=1 b=2 c=3 d=40 ek=() e=5 f=60 kalan={'g': 0} parametre konumsal verilebilir anahtarlı verilebilir a evet hayır b evet hayır c evet evet d evet evet e hayır evet f hayır evet ``` ## Bir Kez Değerlendirilen İfade İlk üç satır zamanlama sorusunu kapatıyor. Tanım deyimi çalıştıktan hemen sonra, **henüz hiçbir çağrı yapılmadan**, değerlendirme sayısı **1**. Varsayılan ifadesi tanım okunurken çalışmış. Beş çağrıdan sonra sayı yine **1**. Çağrılar hiçbir değerlendirme eklemedi. Üçüncü satır bunu doğrudan gösteriyor: beş çağrının beşi de aynı değeri döndürüyor — hepsi tanım sırasında hesaplanmış tek nesneyi görüyor. Bir fonksiyonun çağrılma sayısı ile varsayılanının değerlendirilme sayısı arasında **bağlantı yoktur**. Bu, imzada yazılan ifadenin gövdede yazılmış gibi okunmasının neden yanlış olduğunu açıklar. `def` satırındaki bir ifade, gövdedeki bir ifadeyle aynı yerde durmuyor: biri bir kez, öbürü her çağrıda çalışıyor. ## Paylaşılan Kova Orta tablo bu tek değerlendirmenin bedelini ödetiyor. Sol sütunda varsayılan boş bir liste; beş çağrı boyunca uzunluk **1, 2, 3, 4, 5** diye büyüyor. Her çağrı bir öncekinin bıraktığı listeyi buluyor. Sağ sütunda nöbetçi kalıbı; uzunluk beş çağrıda da **1**. Her çağrı kendi listesini kuruyor ve bir öncekinden hiçbir şey devralmıyor. Alt satır nedeni kimlik üzerinden söylüyor. `kova=[]` biçiminde art arda iki çağrının döndürdüğü nesne `is` sınamasından **doğru** çıkıyor: aynı nesne. Nöbetçi kalıbında **yanlış**: ayrı nesneler. Fonksiyonun her çağrıda "yeni bir liste" aldığı sanısı burada kırılıyor — liste tanım sırasında bir kez kurulmuş, fonksiyon nesnesine bağlanmış ve o tarihten sonra her çağrının değiştirdiği tek bir nesne olarak yaşıyor. Sondan bir önceki satır varsayılanın **nerede durduğunu** gösteriyor ve bu, dersin en doğrudan kanıtıdır. Fonksiyon nesnesinin varsayılanları taşıyan alanı okunduğunda içinde `[1, 2, 3, 4, 5]` duruyor — beş çağrının biriktirdiği liste, çağrılar bittikten sonra **fonksiyonun kendisinde**. Nöbetçi kalıbında aynı alanda yalnız `None` var; orada biriken hiçbir şey yok, çünkü biriken listeler gövdede kurulup çağrıyla birlikte bırakıldı. Son satır halkayı kapatıyor: bir çağrının döndürdüğü liste ile fonksiyon nesnesinde duran varsayılan `is` sınamasından **doğru** çıkıyor. İkisi tek bir nesne. "Varsayılan tanımın parçasıdır" cümlesi burada bir yorum olmaktan çıkıyor; fonksiyonun üzerinde durduğu okunabiliyor. Sonucun kendisi bir hata değil, kuralın doğrudan sonucudur. Programlama Temelleri kursu bu tuzağı bir uyarı olarak yazmıştı; buradaki sayılar uyarının gerekçesini veriyor. Kuralı bilen için davranış şaşırtıcı değildir: gövde varsayılanı değiştiriyorsa, değiştirdiği şey **tanımın parçasıdır**. ## Altı Parametre, İki Ayraç Alt iki tablo bağlanmayı ölçüyor. İlk iki çağrı aynı sonucu veriyor: `c` bir kez konumdan, bir kez adından veriliyor ve bağlanma birebir aynı. `d`, `e` ve `f` verilmediği için `d` ile `f` varsayılanlarına düşüyor, `e` ise çağrıda mutlaka yazılmak zorunda — çünkü varsayılanı yok ve yalnız anahtarlı verilebiliyor. Üçüncü çağrı iki toplayıcıyı da dolduruyor. Altı konumsal argüman veriliyor; ilk dördü `a`, `b`, `c`, `d` parametrelerini karşılıyor, artan **iki tanesi** `ek` demetine giriyor. Anahtarlı tarafta `e` ile `f` kendi parametrelerini buluyor, imzada karşılığı olmayan `g` ise `kalan` sözlüğüne düşüyor. Toplayıcılar, bağlanamayan argümanı hataya dönüştürmek yerine **toplayan** parametrelerdir. Son iki çağrı bağlanamıyor ve ikisi de `TypeError` veriyor. Dördüncü çağrıda `e` eksik: varsayılanı olmayan, yalnız anahtarlı bir parametre yazılmadan çağrı kurulamaz. Beşinci çağrıda tam tersi olmuş — `a` ile `b` adlarıyla verilmiş, oysa eğik çizginin solundalar ve yalnız konumdan alınabilirler. Adlarıyla verilen `a` ile `b`, parametreleri karşılamak yerine `kalan` sözlüğüne düşecek adlar olarak görülüyor ve iki konumsal parametre boş kalıyor. Altıncı satır aynı ayraçların **çağrı yerinde** ne yaptığını gösteriyor. İmzada yıldız argümanları **toplarken**, çağrıda tam tersini yapar: bir demeti konumsal argümanlara, bir sözlüğü anahtarlı argümanlara **açar**. Üç öğelik demet `a`, `b`, `c` parametrelerini karşılıyor; sözlükteki `e` kendi parametresini buluyor, `g` ise `kalan` sözlüğüne düşüyor. İki yönün aynı ayraçları kullanması bir rastlantı değil: toplama ile açma birbirinin tersidir ve bir fonksiyonun aldığı argümanları başka bir fonksiyona olduğu gibi geçirmenin yolu ikisini yan yana kullanmaktır. Bu, sarmalayan fonksiyon yazmanın temel kalıbıdır — sarmalayan, imzayı bilmeden argümanları toplar ve sarmaladığı fonksiyona açar. Son tablo imzanın tümünü özetliyor. Altı parametrenin **dördü tek bir yolla** verilebilir — `a` ile `b` yalnız konumdan, `e` ile `f` yalnız addan. Yalnız **ikisi** her iki yolu da kabul ediyor. Ayraçların işi budur: bir parametrenin kaç yolla verilebileceğini daraltmak. Daraltmanın karşılığı, çağrı yazımının imzayla birlikte değişmemesidir — konumsal tutulan bir parametrenin adı değiştiğinde hiçbir çağrı bozulmaz, anahtarlı tutulan bir parametrenin sırası değiştiğinde de öyle. ## Özet - Varsayılan değer ifadesi çağrının değil **tanımın** parçasıdır: tanım okunurken bir kez değerlendirilir ve beş çağrı bu sayıyı değiştirmez — çağrı sayısıyla değerlendirme sayısı arasında bağlantı yoktur. - Değiştirilemez bir varsayılanda bu görünmez; **değiştirilebilir** bir varsayılanda gövde tanımın parçasını değiştirir ve beş çağrı tek bir listede **beş öğe** biriktirir. - `None` nöbetçisi kalıbı taze nesneyi gövdede kurar; art arda iki çağrının kovası `is` sınamasından ayrı nesneler olarak çıkar ve uzunluk her çağrıda **1** kalır. - Eğik çizgi solundaki parametreleri yalnız konumsal, yıldız sağındakileri yalnız anahtarlı yapar; ölçülen imzada altı parametrenin **dördü tek yolla**, ikisi iki yolla verilebilir. - Yıldızlı ve çift yıldızlı toplayıcılar karşılanmamış konumsal ve anahtarlı argümanları toplar; aynı ayraçlar çağrı yerinde ters yönde çalışır ve bir demetle bir sözlüğü argümanlara **açar**. Toplanamayan argüman ile eksik kalan parametre `TypeError` üretir. - Varsayılan, fonksiyon nesnesinin kendi alanında durur: beş çağrıdan sonra o alanda biriken listenin tamamı okunabilir ve dönen liste `is` sınamasıyla onunla aynı nesne çıkar. ## Sonraki Adım Fonksiyon gövdesi, argümanlarla gelen adların yanında başka adlar da kullanır: gövdede kurulanlar, onu çevreleyen tanımdan gelenler, dosyanın en dışında duranlar ve dilin kendi sağladıkları. Programlama Temelleri kursu bu arama sırasını dilden bağımsız bir kavram olarak kurmuştu. Python'da sıra **dört düzeylidir** ve düzeylerden hangisinde bulunacağını belirleyen şey adın nerede **okunduğu** değil, nerede **atandığıdır**. Sonraki ders aynı adı dört düzeyde birden tanımlayıp hangisinin kazandığını ölçer — ve gövdeye tek bir atama satırı eklemenin aynı adı nasıl başka bir düzeye taşıdığını.