--- title: Sinyaller source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/sistem-yonetimi/sinyaller' course: 'Sistem Yönetimi' language: tr updated: '2026-08-17T18:10:04+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Sinyaller Yedi ağır sürece sonlandırma isteği gönderildiğinde 2'si kabul ediyor, 5'i yok sayıyor; zorlayan sinyalde 7/7 bitiyor ama 2 sürecin temizliği yarıda kesiliyor. Komut her durumda 0 döndürdüğü için beklemeden verilen tanı yedi hedefin yedisinde de yanlış. Önceki ders bir sinyalin kenarından geçti: uçtermin kapandığında kapanma sinyali oturumun başına iletildi, kabuk onu kendi işlerine yaydı ve işlerin bir bölümü sinyali **yok saydı**. Yok saymanın kendisi ölçülmedi. Bu ders sinyalleri doğrudan ele alır. Ölçtüğü cümle tektir: **sonlandırma isteği bir istektir.** Komutun hatasız dönmesi hedefin bittiği anlamına gelmez, ve aradaki fark sayılabilir. ## Sinyal Nedir, Ne Değildir Sinyal, çekirdeğin bir sürece ilettiği **kesme bildirimidir**. İçinde veri taşımaz; yalnız kimliği vardır. Süreç bir sinyali aldığında üç şeyden biri olur: sürecin o sinyal için tanımladığı **işleyici** çalışır, sinyal **yok sayılır**, ya da sinyalin **varsayılan eylemi** uygulanır. Varsayılan eylem sinyalden sinyale değişir — sonlandırmak, durdurmak, sürdürmek ya da hiçbir şey yapmamak. Kabuk Programlama kursundaki `trap` tam olarak birinci seçeneği kurar: betiğin sinyal işleyicisini tanımlar. Buradaki fark bakış yönüdür — orada sinyali **alan** taraf yazıldı, burada **gönderen** taraf ölçülür. | Sinyal | Varsayılan eylem | Yakalanabilir mi | Ne için | |---|---|---|---| | `SIGHUP` | sonlandır | evet | denetleyen uçtermin gitti; birçok servis bunu yeniden okuma isteği sayar | | `SIGINT` | sonlandır | evet | uçterminden kesme (`Ctrl+C`) | | `SIGQUIT` | sonlandır ve döküm al | evet | uçterminden çıkış isteği | | `SIGTERM` | sonlandır | evet | **sonlandırma isteği** — nazik biçim, varsayılan | | `SIGKILL` | sonlandır | **hayır** | **zorlayan sinyal** — süreç söz sahibi değildir | | `SIGSTOP` | durdur | **hayır** | süreci dondurur | | `SIGCONT` | sürdür | evet | durdurulmuş süreci sürdürür | | `SIGUSR1`, `SIGUSR2` | sonlandır | evet | anlamı programın kendi sözleşmesindedir | | `SIGPIPE` | sonlandır | evet | okuyan ucu kapanmış boru hattına yazma | | `SIGCHLD` | yok say | evet | bir çocuk süreç bitti ya da durdu | İki satır ötekilerden ayrıdır. `SIGKILL` ve `SIGSTOP` **yakalanamaz, yok sayılamaz ve engellenemez**; kararı çekirdek verir, süreç haberdar bile olmaz. Bunun bedeli tam olarak budur: zorlayan sinyalle ölen bir süreç, kendi kapanış yordamını **hiç çalıştıramaz**. Sinyallerin numaraları da vardır ama numaralar her mimaride aynı değildir. Taşınabilir yazım **adla** yapılır: `kill -TERM` yazılır, sayı yazılmaz. ## Sinyal Göndermek Sinyal gönderen komutun adı `kill`'dir ve adı yanıltıcıdır: komut süreç öldürmez, sinyal iletir. Hangi sinyalin iletildiği seçeneğe bağlıdır, seçenek verilmezse sonlandırma isteği gönderilir. ```text $ kill -TERM 1128 $ echo $? 0 $ kill -0 1128 # sinyal gonderme , yalnizca ulasilabilir mi diye bak $ echo $? 0 $ pkill -TERM -u uygulama kuyruk-isleyici $ kill -TERM -1014 # eksi isaretli sayi: sinyal SUREC OBEGINE gider ``` Bu döküm **örnektir ve çalıştırılmamıştır.** Dört ayrıntı taşıyor. `kill -0` hiçbir sinyal göndermez; yalnız hedefin var olup olmadığını ve ona sinyal gönderme yetkisinin bulunup bulunmadığını sınar — doğrulamanın aracı budur. `pkill` hedefi ada ve kullanıcıya göre seçer; birinci dersteki ölçü burada geçerlidir, ad bir kimlik değil etikettir. Eksi işaretli sayı hedefi **süreç öbeğine** çevirir: bir boru hattının tek üyesine değil, tamamına gönderir. `killall` da ada göre çalışır ve davranışı sistemler arasında değişebildiği için, taşınabilir betiklerde `pkill` yeğlenir. En kritik ayrıntı ikinci satırdadır. `kill` komutunun çıkış kodu **sinyalin iletilip iletilmediğini** bildirir. Hedefin sinyali nasıl karşıladığı, işleyicisinin ne yaptığı, sürecin bitip bitmediği bu koda **hiç yansımaz**. Kodu 0 gören operatörün "iş bitti" demesi, ölçülmemiş bir tanıdır. - **SY15.** Hedef küme, kurgu sunucudaki **sürekli ağır** desenli süreçlerdir. - **SY16.** Süreçlerin bir bölümü sonlandırma isteğini **yok sayar**; ortak tanımdaki `sinyal_yok_sayar` alanı bunu taşır. Zorlayan sinyal yok sayılamaz. - **SY17.** İsteği kabul eden bir süreç **hemen bitmez**: önce kendi temizliğini yapar. Temizlik süresi süreç başına **0 ile 39 saniye** arasındadır. - **SY18.** `kill` komutunun çıkış kodu her denemede **0**'dır; sinyal iletildi demektir. - **SY19.** Beklemeden verilen tanı şudur: "komut döndü, hedefler bitti." Yanlış tanı sayısı, o anda gerçekte bitmemiş hedeflerin sayısıdır. - **SY20.** Zorlayan sinyal bütün hedefleri bitirir; isteği kabul edip temizliği süren süreçlerin temizliği **yarıda kesilir**. - **SY21.** İkinci tohum **20260219**'dur. ```python # --- ortak tanim, birinci dersteki bicimiyle TOHUM, IKINCI_TOHUM = 20260218, 20260219 KULLANICI = ("kok", "uygulama", "yedek", "izleme") KOMUT = ("veri-alici", "rapor-uretici", "yedek-gorevi", "olcum-toplayici", "kuyruk-isleyici", "onbellek-temizleyici") def uretec(tohum): d = tohum def sonraki(n): nonlocal d d = (d * 1103515245 + 12345) % 2147483648 return d % n return sonraki def surecler(tohum=TOHUM, sayi=24): r = uretec(tohum) liste = [] for i in range(sayi): tur = r(10) desen = "duz" if tur < 5 else ("ani" if tur < 8 else "agir") liste.append({"pid": 1000 + i * 7 + r(5), "kullanici": KULLANICI[r(len(KULLANICI))], "komut": KOMUT[r(len(KOMUT))], "desen": desen, "oncelik": r(11) - 5, "bellek": 20 + r(400), "sinyal_yok_sayar": r(10) < 2}) return liste # --- bu dersin katmani: sinyal ve temizlik def sinyal_gonder(surecler_, sinyal, hedefler): """Ortak tanim: `sonlandir` yoksayilabilir , `zorla` yoksayilamaz.""" biten, direnen = [], [] for s in surecler_: if s["pid"] not in hedefler: continue if sinyal == "zorla" or not s["sinyal_yok_sayar"]: biten.append(s["pid"]) else: direnen.append(s["pid"]) return {"biten": len(biten), "direnen": len(direnen), "direnen_pid": sorted(direnen)} S = surecler() HEDEF = {s["pid"] for s in S if s["desen"] == "agir"} print("hedef:", len(HEDEF), "agir surec") print("sonlandir:", sinyal_gonder(S, "sonlandir", HEDEF)) print("zorla :", sinyal_gonder(S, "zorla", HEDEF)) ``` ``` hedef: 7 agir surec sonlandir: {'biten': 2, 'direnen': 5, 'direnen_pid': [1014, 1043, 1092, 1108, 1128]} zorla : {'biten': 7, 'direnen': 0, 'direnen_pid': []} ``` Yedi ağır sürecin yalnız **2'si** sonlandırma isteğini kabul ediyor, **5'i** direniyor. Zorlayan sinyalde **7'sinin 7'si** bitiyor. Direnen süreçlerin listesi çıktıda görünmez — `kill` komutu bu bilgiyi vermez, veremez. Bu, kursun ortak tanımının ikinci bağlayıcı okumasıdır. ## Beklemenin Ölçüsü Yukarıdaki iki satır sinyalin nihai sonucudur. Operatör ise sonucu değil, **bir andaki durumu** görür. Sonlandırma isteğini kabul eden süreç hemen bitmez; açık dosyalarını kapatır, tamponunu boşaltır, kilidini bırakır. O sırada süreç hâlâ listede durur. ```python # Onceki blogun uzerine: S, HEDEF, uretec, TOHUM oradan gelir. def temizlik_ata(surecler_, tohum=TOHUM): """Sonlandirma istegini kabul eden surec hemen bitmez: once temizlik yapar.""" r = uretec(tohum) for s in surecler_: s["temizlik"] = r(40) # saniye return surecler_ def sonlandirma_denemesi(surecler_, hedefler, bekleme): """Istek gonderildi , `bekleme` saniye sonra bakildi. `kill` cikis kodu her durumda 0: sinyal ILETILDI demek , hedef BITTI demek degil.""" biten, temizleniyor, yok_sayan = [], [], [] for s in surecler_: if s["pid"] not in hedefler: continue if s["sinyal_yok_sayar"]: yok_sayan.append(s["pid"]) elif s["temizlik"] <= bekleme: biten.append(s["pid"]) else: temizleniyor.append(s["pid"]) return len(biten), len(temizleniyor), len(yok_sayan) temizlik_ata(S) print("hedef:", len(HEDEF), "surec | `kill` cikis kodu her satirda 0") print("bekleme biten temizleniyor yok sayan hayatta yanlis tani") for b in (0, 1, 5, 10, 30, 60): biten, tmz, yok = sonlandirma_denemesi(S, HEDEF, b) print(f"{b:7d} {biten:5d} {tmz:12d} {yok:9d} {tmz + yok:7d}" f" {len(HEDEF) - biten:11d}") ``` ``` hedef: 7 surec | `kill` cikis kodu her satirda 0 bekleme biten temizleniyor yok sayan hayatta yanlis tani 0 0 2 5 7 7 1 0 2 5 7 7 5 0 2 5 7 7 10 1 1 5 6 6 30 2 0 5 5 5 60 2 0 5 5 5 ``` İlk satır dersin en sert sayısıdır. Komut döndüğü anda hedeflerin **hiçbiri** bitmemiştir; yanlış tanı **7/7**. Beş süreç isteği yok saydı, ikisi de henüz temizliğini bitirmedi. Çıkış kodu yine de 0'dır — komut işini yapmıştır, sinyal iletilmiştir. İkinci okuma bekleme sütunundadır. Beş saniye beklemek hiçbir şey değiştirmiyor; onuncu saniyede **1**, otuzuncu saniyede **2** süreç bitiyor. Otuzdan sonra hiçbir şey değişmiyor: kalan **5** süreç isteği yok sayıyor ve **ne kadar beklenirse beklensin bitmeyecek**. Beklemek temizliği tamamlar, direnci çözmez. Bu ayrım doğru yordamı belirler. Doğru sıra dört adımdır: **isteği gönder**, **bekle**, `kill -0` ile **doğrula**, ancak hâlâ duranı **zorla**. Servis yöneticileri de bunu yapar ve bekleme süresi birim tanımında ayarlanır bir değerdir; o taraf bu kursun sonraki konusudur. Bekleme süresinin seçimi bu tabloya bakılarak yapılır ve iki yönde de bedeli vardır. Kısa seçilirse temizliğini sürdüren süreçler gereksiz yere zorlanır; tabloda beş saniyede zorlamak, onuncu ve otuzuncu saniyede kendiliğinden bitecek iki süreci kesmek demektir. Uzun seçilirse direnen süreçler boşuna beklenir: otuzuncu saniyeden sonra tabloda hiçbir sütun değişmez, altmış saniye beklemek yalnız arızayı uzatır. Ölçülmüş bir eşik yoksa seçilen süre bir varsayım olarak kalır ve o varsayım her iki yönde de yanlış tanı üretir. ## Ulaşmayan ve Bekleyen Sinyal Direnç, sinyalin işe yaramamasının tek nedeni değildir. Üç durum daha vardır ve üçü de aynı görüntüyü üretir: komut 0 döndürür, hedef durur. Birincisi **bekleyen sinyaldir**. Durdurulmuş bir sürece gönderilen sonlandırma isteği hemen işlenmez; süreç kod yürütmediği için sinyal **bekler**. Önceki dersteki durdurulmuş işler tam olarak bu durumdadır: istek iletilir, kuyruğa yazılır ve süreç `SIGCONT` ile sürdürülene kadar orada kalır. Zorlayan sinyal bu kuralın dışındadır; onu çekirdek uygular ve sürecin kod yürütmesini beklemez. Bir işi gerçekten durdurmanın taşınabilir yolu bu yüzden önce sürdürüp sonra istek göndermektir. İkincisi **engellenmiş sinyaldir**. Bir süreç kritik bir bölüme girerken belirli sinyalleri geçici olarak engelleyebilir; engel kalkana kadar sinyal bekler. Dışarıdan bakan operatör engellenmiş sinyal ile yok sayılmış sinyali ayırt edemez — ikisinde de hiçbir şey olmaz. Üçüncüsü **yanlış hedeftir**. Süreç numaraları yeniden kullanılır: bir süreç bittikten sonra aynı numara başka bir sürece verilebilir. Numarayı bir dosyadan okuyup gönderen betikler bu yüzden numarayı doğrulamadan kullanmamalıdır; `kill -0` ile varlığı sınamak yeterli değildir, sınanan şey numaranın **kime** ait olduğudur. Bu üç durumun ortak sonucu şudur: sinyal göndermek bir olay değil, bir **istektir** ve isteğin sonucu yalnız hedefe bakarak öğrenilir. Bir kapanış yordamının doğru yazılmış olması da gönderen tarafı ilgilendirir — servislerin yeniden yapılandırılmasında `SIGHUP` kullanılması bu yüzden yaygındır: servis yeniden başlatılmadan yapılandırmasını yeniden okur ve açık bağlantıları düşürmez. Aynı sinyalin başka bir programda varsayılan eylemi sonlandırmaktır; anlamı sinyalin değil, **programın sözleşmesinindir**. ## Zorlamanın Bedeli Bekleme adımını atlayıp doğrudan zorlayan sinyali göndermek çekici bir kısayoldur: sonuç kesindir, hedeflerin hepsi biter. Kesinliğin bir bedeli vardır ve o da sayılabilir. ```python # Onceki bloklarin uzerine: S, HEDEF, sonlandirma_denemesi, sinyal_gonder, # temizlik_ata, surecler, IKINCI_TOHUM. z = sinyal_gonder(S, "zorla", HEDEF) kesilen = [s["pid"] for s in S if s["pid"] in HEDEF and not s["sinyal_yok_sayar"] and s["temizlik"] > 0] print("dogrudan zorlayan sinyal:", z["biten"], "/", len(HEDEF), "bitti") print(" yarida kesilen temizlik:", len(kesilen), "surec") print("dogru sira (istek , bekle , dogrula , zorla):") biten, tmz, yok = sonlandirma_denemesi(S, HEDEF, 30) print(" 30 saniye sonra kendiliginden biten:", biten, "| zorlanmasi gereken:", tmz + yok) print() for tohum in (TOHUM, IKINCI_TOHUM): S2 = temizlik_ata(surecler(tohum), tohum) H2 = {s["pid"] for s in S2 if s["desen"] == "agir"} g = sinyal_gonder(S2, "sonlandir", H2) b0 = sonlandirma_denemesi(S2, H2, 0)[0] b30 = sonlandirma_denemesi(S2, H2, 30)[0] print(f"tohum {tohum}: hedef {len(H2)} | istegi kabul eden {g['biten']}" f" | 0 sn sonra biten {b0} | 30 sn sonra biten {b30}" f" | yanlis tani {len(H2) - b0}") ``` ``` dogrudan zorlayan sinyal: 7 / 7 bitti yarida kesilen temizlik: 2 surec dogru sira (istek , bekle , dogrula , zorla): 30 saniye sonra kendiliginden biten: 2 | zorlanmasi gereken: 5 tohum 20260218: hedef 7 | istegi kabul eden 2 | 0 sn sonra biten 0 | 30 sn sonra biten 2 | yanlis tani 7 tohum 20260219: hedef 5 | istegi kabul eden 5 | 0 sn sonra biten 0 | 30 sn sonra biten 4 | yanlis tani 5 ``` Doğrudan zorlamak **7/7** sonuç veriyor, ve **2 sürecin temizliği yarıda kesiliyor**. Kesilen temizlik soyut bir kayıp değildir: tamponu boşaltmamış bir süreç yazdığını sanan veriyi kaybeder, kilidini bırakmamış bir süreç geride bir kilit dosyası bırakır, geçici dizinini silmemiş bir süreç onu diskte bırakır. Bu üç sonucun hiçbiri `kill` çıktısında görünmez ve üçü de sonraki çalıştırmada başka bir arıza olarak ortaya çıkar. Bekleyerek yapılan sıralamada aynı iki süreç kendiliğinden bitiyor ve yalnız **5** hedef zorlanıyor. Fark iki süreçlik değildir; **iki temiz kapanışlıktır.** İkinci tohumda hedef sayısı 5'e iniyor ve isteği kabul edenlerin sayısı 2 yerine **5** oluyor — kompozisyon tamamen değişiyor. Değişmeyen tek şey ilk sütundur: **her iki tohumda da komut döndüğü anda biten hedef sayısı 0'dır** ve beklemeden verilen tanı bütün hedeflerde yanlıştır. Kaç sürecin direneceği kurguya bağlıdır; komutun dönmesinin hiçbir şey söylemediği değildir. Modelin dışında kalan bir sınır da not edilmelidir: zorlayan sinyal burada her hedefi bitiriyor, ama gerçek bir sistemde çekirdek çağrısının içinde kesilemez uykuda bekleyen bir süreç ona da yanıt vermez. O durumda süreç `D` durumunda görünür ve tek çare bekleyişin nedenini gidermektir. ## Özet - Sinyal veri taşımayan bir kesme bildirimidir; süreç onu yakalayabilir, yok sayabilir ya da varsayılan eyleme bırakabilir. `SIGKILL` ve `SIGSTOP` yakalanamaz, engellenemez. - `kill` komutunun çıkış kodu sinyalin **iletildiğini** bildirir, hedefin bittiğini değil. Doğrulamanın aracı `kill -0`'dır. - Yedi ağır hedeften sonlandırma isteğini yalnız **2'si** kabul ediyor, **5'i** yok sayıyor; zorlayan sinyalde **7/7** bitiyor. - Komut döndüğü anda biten hedef sayısı **0**'dır: yanlış tanı **7/7**. Onuncu saniyede 1, otuzuncu saniyede 2 süreç biter; otuzdan sonra hiçbir şey değişmez. - Doğrudan zorlamak **2 sürecin temizliğini yarıda keser**; beklemeli sırada aynı iki süreç temiz kapanır ve yalnız 5 hedef zorlanır. Doğru sıra istek, bekleme, doğrulama, zorlamadır. ## Sonraki Adım Bu ders süreci durdurmayı ölçtü. Durdurmak her zaman doğru yanıt değildir: ağır bir süreç gerekli bir iş yapıyor olabilir ve istenen şey onu bitirmek değil, **yavaşlatmaktır**. Sonraki ders öncelik değerini ele alır ve tek bir soruyu sayar: bir sürecin önceliğini değiştirmenin gerçekten görülebilir etkisi ne kadardır, ve değişen sütun ile değişen davranış aynı şey midir.