--- title: 'SELECT Yapısı' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/sql-temelleri/select-yapisi' course: 'SQL Temelleri' language: tr updated: '2026-08-17T18:09:02+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # SELECT Yapısı Sütun listesinin ne olduğu, takma adlar, hesaplanmış ifadeler, yinelenen satırların elenmesi ve yan tümcelerin yazım sırası ile değerlendirme sırası arasındaki fark. Önceki ders SQL'in beş deyim ailesini ayırdı ve sorgulama ailesinin tek bir deyimden — `SELECT` — oluştuğunu söyledi. Bu deyim örnek olarak bir kez kullanıldı: iki sütun, bir tablo, bir koşul. Oysa `SELECT` yan tümcesine yazılabilecek şey tablo sütunlarının adlarıyla sınırlı değildir. Bu ders sütun listesinin ne kabul ettiğini kurar. Bir sorgunun ürettiği sonuç yeni bir bağıntıdır; sütunları tablodaki sütunlarla aynı olmak zorunda değildir. Adları değişebilir, sayıları değişebilir, hiç var olmayan bir sütun hesaplanarak eklenebilir. Aşağıdaki blok kurs boyunca kullanılan şemayı ve örnek veriyi kurar. Bu dersin bütün sorguları bu blokta oluşturulan `kutuphane.db` dosyası üzerinde çalışır. ```sh rm -f kutuphane.db sqlite3 kutuphane.db <<'SQL' CREATE TABLE sube (sube_id INTEGER PRIMARY KEY, ad TEXT NOT NULL, sehir TEXT NOT NULL); CREATE TABLE kitap (kitap_id INTEGER PRIMARY KEY, baslik TEXT NOT NULL, yazar TEXT NOT NULL, basim_yili INTEGER, sube_id INTEGER REFERENCES sube(sube_id)); CREATE TABLE uye (uye_id INTEGER PRIMARY KEY, ad TEXT NOT NULL, soyad TEXT NOT NULL, eposta TEXT, kayit_tarihi TEXT NOT NULL); CREATE TABLE odunc (odunc_id INTEGER PRIMARY KEY, kitap_id INTEGER NOT NULL REFERENCES kitap(kitap_id), uye_id INTEGER NOT NULL REFERENCES uye(uye_id), alis_tarihi TEXT NOT NULL, iade_tarihi TEXT); INSERT INTO sube VALUES (1,'Merkez','Ankara'),(2,'Bahçelievler','Ankara'), (3,'Kadıköy','İstanbul'),(4,'Konak','İzmir'); INSERT INTO kitap VALUES (1,'Körlük','José Saramago',1995,1),(2,'Tutunamayanlar','Oğuz Atay',1972,1), (3,'Kum Kitabı','Jorge Luis Borges',1975,2),(4,'Yaban','Yakup Kadri',1932,2), (5,'Sessiz Ev','Orhan Pamuk',1983,3),(6,'Anayurt Oteli','Yusuf Atılgan',NULL,3), (7,'Tehlikeli Oyunlar','Oğuz Atay',1973,NULL); INSERT INTO uye VALUES (1,'Ayşe','Demir','ayse@ornek.test','2023-02-14'), (2,'Mehmet','Kaya','mehmet@ornek.test','2023-05-30'),(3,'Zeynep','Arslan',NULL,'2024-01-09'), (4,'Emre','Yıldız','emre@ornek.test','2024-03-22'),(5,'Selin','Aydın',NULL,'2024-11-05'), (6,'Burak','Şahin','burak@ornek.test','2025-01-18'); INSERT INTO odunc VALUES (1,1,1,'2025-01-10','2025-01-24'),(2,2,1,'2025-02-02','2025-02-20'), (3,1,2,'2025-02-11',NULL),(4,3,3,'2025-03-01','2025-03-15'),(5,4,3,'2025-03-18','2025-04-02'), (6,1,4,'2025-04-05','2025-04-19'),(7,5,4,'2025-04-21',NULL),(8,2,5,'2025-05-02','2025-05-30'), (9,7,1,'2025-05-14','2025-05-28'),(10,3,5,'2025-06-03',NULL),(11,6,2,'2025-06-11','2025-06-25'), (12,4,4,'2025-06-20','2025-07-04'); SQL ``` ## Yıldız ve Açık Liste En kısa sorgu, tablonun bütün sütunlarını ister. ```sh sqlite3 kutuphane.db <<'SQL' .headers on .mode column SELECT * FROM sube; SQL ``` ``` sube_id ad sehir ------- ------------ -------- 1 Merkez Ankara 2 Bahçelievler Ankara 3 Kadıköy İstanbul 4 Konak İzmir ``` Yıldız, "tablonun o anki bütün sütunları" anlamına gelir. Keşif sırasında yararlıdır ve kalıcı kodda üç ayrı soruna yol açar. Birincisi, şemaya sonradan sütun eklendiğinde sonuç kümesinin sütun sayısı sessizce değişir; sütunları sırayla okuyan çağıran taraf bozulur. İkincisi, gerekmeyen sütunlar da okunur — geniş bir metin sütunu için bu, gereksiz disk ve ağ trafiği demektir. Üçüncüsü, sorguyu okuyan kişi hangi sütunlara gerçekten ihtiyaç duyulduğunu göremez. Açık liste bu üç sorunu birden ortadan kaldırır. ```sh sqlite3 kutuphane.db <<'SQL' .headers on .mode column SELECT baslik, yazar FROM kitap; SQL ``` ``` baslik yazar ----------------- ----------------- Körlük José Saramago Tutunamayanlar Oğuz Atay Kum Kitabı Jorge Luis Borges Yaban Yakup Kadri Sessiz Ev Orhan Pamuk Anayurt Oteli Yusuf Atılgan Tehlikeli Oyunlar Oğuz Atay ``` Sütun listesindeki sıra sonuçtaki sıradır. Tablodaki fiziksel sıra bağlayıcı değildir. ## Takma Adlar Sonuç kümesindeki bir sütunun adı `AS` ile değiştirilebilir. Buna **takma ad** (alias) denir. ```sh sqlite3 kutuphane.db <<'SQL' .headers on .mode column SELECT baslik AS kitap_adi, yazar AS yazan FROM kitap WHERE sube_id = 1; SQL ``` ``` kitap_adi yazan -------------- ------------- Körlük José Saramago Tutunamayanlar Oğuz Atay ``` Takma ad iki işe yarar. Sütuna anlamlı bir ad verir — özellikle hesaplanmış ifadelerde, çünkü hesaplanmış bir sütunun öntanımlı adı motora göre değişen bir dizedir. İkincisi, birleştirmelerde aynı adı taşıyan iki sütunu ayırt etmeyi sağlar; bu, ikinci konunun konusudur. `AS` sözcüğü çoğu motorda isteğe bağlıdır — `baslik kitap_adi` yazımı da çalışır. Yine de `AS` yazmak, sütun listesinde unutulmuş bir virgülün sessizce takma ada dönüşmesini önler. `SELECT baslik yazar FROM kitap` deyimi hata vermez; iki sütun yerine, adı `yazar` olan tek bir sütun döndürür. ## Hesaplanmış İfadeler Sütun listesine sütun adı değil, **ifade** yazılabilir. İfade satır başına değerlendirilir ve sonuç kümesinde yeni bir sütun olarak görünür. Metin birleştirme standartta `||` işleciyle yazılır. ```sh sqlite3 kutuphane.db <<'SQL' .headers on .mode column SELECT ad || ' ' || soyad AS tam_ad, kayit_tarihi FROM uye; SQL ``` ``` tam_ad kayit_tarihi ------------- ------------ Ayşe Demir 2023-02-14 Mehmet Kaya 2023-05-30 Zeynep Arslan 2024-01-09 Emre Yıldız 2024-03-22 Selin Aydın 2024-11-05 Burak Şahin 2025-01-18 ``` Birleştirme işlecinin yazımı **motora göre değişir**: bazı motorlar `||` yerine ya da onunla birlikte bir birleştirme işlevi sunar, bazılarında `||` bambaşka bir anlam taşır. Taşınabilir olması gereken sorgularda bu, ilk kontrol edilecek noktalardandır. Aritmetik ifadeler de aynı biçimde yazılır. Aşağıdaki sorgu basım yılından on yıllık dilimi hesaplar. ```sh sqlite3 kutuphane.db <<'SQL' .headers on .mode column SELECT baslik, basim_yili, (basim_yili / 10) * 10 AS on_yil FROM kitap; SQL ``` ``` baslik basim_yili on_yil ----------------- ---------- ------ Körlük 1995 1990 Tutunamayanlar 1972 1970 Kum Kitabı 1975 1970 Yaban 1932 1930 Sessiz Ev 1983 1980 Anayurt Oteli Tehlikeli Oyunlar 1973 1970 ``` İki gözlem var. Birincisi, iki tam sayının bölümünün tam sayı olarak mı yoksa ondalık olarak mı değerlendirileceği **motora göre değişir**; burada tam sayı bölmesi uygulandığı için `1995 / 10` işlemi `199` verdi. Taşınabilir yazım, bölmeden önce tipi açıkça belirlemektir. İkincisi, `Anayurt Oteli` satırında `on_yil` sütunu boş. Basım yılı bilinmediği için ifadenin sonucu da bilinmiyor: boş değeri içeren aritmetik ifade boş değer üretir. Bu davranış beşinci dersin tamamını dolduracak kadar sonuç doğurur. ## Yinelenen Satırların Elenmesi `SELECT` sonucu bir çoklu kümedir: aynı satır birden çok kez görünebilir. `DISTINCT` anahtar sözcüğü yinelenen satırları eler. ```sh sqlite3 kutuphane.db <<'SQL' .headers on .mode column SELECT DISTINCT yazar FROM kitap; SQL ``` ``` yazar ----------------- José Saramago Oğuz Atay Jorge Luis Borges Yakup Kadri Orhan Pamuk Yusuf Atılgan ``` Yedi kitap var ama altı yazar döndü: aynı yazarın iki kitabı tek satıra indi. `DISTINCT` sütuna değil, sonuç satırının tamamına uygulanır. `SELECT DISTINCT yazar, baslik` yazımı yazarları değil, yazar–başlık çiftlerini tekilleştirir; kitap başlıkları farklı olduğu için hiçbir satır elenmez. Bu, `DISTINCT` ile en sık yapılan yanlıştır: bir sütunu tekilleştirmek isterken sonuç kümesine ikinci bir sütun eklendiğinde eleme etkisiz kalır. Çıktıdaki sıraya güvenilmemelidir. Sıralama belirtilmeyen bir sorgunun satır sırası tanımsızdır; motor tekilleştirmeyi hangi yöntemle yaparsa sıra ona göre çıkar. Sıra gerektiğinde dördüncü dersteki sıralama yan tümcesi yazılır. ## Değerlendirme Sırası Yazım sırası `SELECT`, `FROM`, `WHERE` biçimindedir; anlam sırası ise `FROM`, `WHERE`, `SELECT` biçimindedir. Motor önce hangi tablodan okuyacağını belirler, sonra satırları süzer, en son sütun listesini hesaplar. Bunun ölçülebilir bir sonucu var: `SELECT` yan tümcesinde tanımlanan bir takma ad, kendisinden önce değerlendirilen `WHERE` yan tümcesinde standarda göre görünür değildir. ```sh sqlite3 kutuphane.db <<'SQL' .headers on .mode column SELECT ad || ' ' || soyad AS tam_ad FROM uye WHERE tam_ad = 'Ayşe Demir'; SQL ``` ``` tam_ad ---------- Ayşe Demir ``` Sorgu burada çalıştı. Ancak bu, standart bir davranış değil, kullanılan motorun sağladığı bir gevşemedir; aynı sorgu başka bir motorda "böyle bir sütun yok" hatası verebilir. Davranış **motora göre değişir**. Taşınabilir yazım, ifadenin `WHERE` içinde tekrar edilmesidir: ```sh sqlite3 kutuphane.db <<'SQL' .headers on .mode column SELECT ad || ' ' || soyad AS tam_ad FROM uye WHERE ad || ' ' || soyad = 'Ayşe Demir'; SQL ``` ``` tam_ad ---------- Ayşe Demir ``` İfadenin iki kez yazılması motorun onu iki kez hesaplayacağı anlamına gelmez; bildirimsel dilde tekrar, plana değil yazıma aittir. ## Özet - Sonuç kümesi yeni bir bağıntıdır; sütunları tablonun sütunlarıyla aynı olmak zorunda değildir. - Yıldız yazımı keşif için uygundur, kalıcı sorgularda şema değişikliğine kırılgan ve gereksiz veri okur. - Takma ad sütuna ad verir; `AS` yazmak, unutulmuş virgülün sessizce takma ada dönüşmesini önler. - Sütun listesine ifade yazılabilir; boş değer içeren ifade boş değer üretir. - `DISTINCT` tek bir sütuna değil, sonuç satırının tamamına uygulanır. - Yazım sırası ile değerlendirme sırası ayrıdır; `SELECT` içindeki takma adın `WHERE` içinde görünürlüğü motora göre değişir. ## Sonraki Adım Bu dersteki `WHERE` yan tümceleri tek bir eşitlikten ibaretti. Oysa süzme, sorgunun sonucunu en çok belirleyen yan tümcedir: karşılaştırma işleçleri, mantıksal bağlaçlar, aralık ve liste denetimleri, metin örüntüsü eşleme. Sonraki ders koşul yazımını bütün biçimleriyle kurar ve örüntü eşlemenin büyük/küçük harf davranışının neden motora bağlı olduğunu gösterir.