--- title: 'DNS Yönetimi' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/sunucu-ve-sertlestirme/dns-yonetimi' course: 'Sunucu, Ağ ve Sertleştirme' language: tr updated: '2026-08-17T18:09:10+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # DNS Yönetimi Bölge dosyasını bir envanter olarak saymak, öksüz kayıtların bıraktığı devralma yüzeyi ve yaşam süresini bir karar olarak ölçmek: yayılma penceresi, geri alma hızı ve sorgu yükü. İsteğin yolu kuruldu: bağlantı bir noktada sonlandırıldı, başlıklar arkaya aktarıldı, yanıt önbellekten döndü. Bütün bu zincir boyunca hiç sorulmayan bir soru var — istek **hangi ada** geldi ve o ad kime ait? Ad, makineden önce gelir. Bir istemci adresi değil adı bilir; adresi bir başkasından öğrenir ve öğrendiği yanıtı bir süre saklar. Bu iki cümle, alan adı kayıtlarını bir yapılandırma ayrıntısı olmaktan çıkarıp ölçülecek bir yüzey haline getirir. Bu ders o yüzeyi iki eksende sayar: bölge dosyası bir **envanterdir** ve envanterin gerçeklikten kayması sayılabilir bir açıklık bırakır; **yaşam süresi** ise kurulumdan kalma bir varsayılan değil, üç değeri aynı anda belirleyen bir karardır. Kayıt türlerinin ne olduğu — adres, takma ad, posta, ad sunucusu, metin — Bilgisayar Ağları kursunda kuruldu. Burada türler adıyla anılır, yeniden tanımlanmaz; ölçülen şey türün tanımı değil, kaydın **bakım durumu** ve **süresidir**. ## Bölge Bir Envanterdir Bir bölge, yetkili sunucunun sorumlu olduğu kayıtlar bütünüdür. İşletme tarafında ise bir şeyden daha fazlasıdır: bölgede yazılı her hedef, bir zamanlar var olduğu varsayılan bir şeye işaret eder. Sistemler taşınır, denemeler kapatılır, dış hizmetlerle sözleşme biter — kayıt kalır. Aşağıdaki program bölgesel ölçüm ağının bölgesini **model olarak** kurar. Ağ kurgudur: su sayacı okumalarını toplayan bir toplayıcı, bir doğrulayıcı, faturalama ve iş emri servisleri. Model iki listeyi ayrı tutar; bölgede yazan hedefler ve gerçekten ayakta olan adresler. **AK1.** Bölge tek bir yetkili küme altındadır ve kayıtlar elle yönetilir. **AK2.** Canlı envanter bölgeden bağımsız tutulur; iki listeyi eşleyen bir süreç yoktur. ```javascript // Model: bölgesel ölçüm ağının kurgu bölgesi. Gerçek bir bölge değil; kayıtların // ad, tür, yaşam süresi ve hedef alanlarını taşıyan bir veri yapısı. const BOLGE = [ { ad: 'olcumag.gecersiz', tur: 'NS', ttl: 86400, hedef: 'ad1.olcumag.gecersiz' }, { ad: 'olcumag.gecersiz', tur: 'NS', ttl: 86400, hedef: 'ad2.olcumag.gecersiz' }, { ad: 'olcumag.gecersiz', tur: 'A', ttl: 3600, hedef: '198.51.100.10' }, { ad: 'olcumag.gecersiz', tur: 'MX', ttl: 3600, hedef: 'posta.olcumag.gecersiz' }, { ad: 'olcumag.gecersiz', tur: 'TXT', ttl: 3600, hedef: '(metin)' }, { ad: 'www.olcumag.gecersiz', tur: 'CNAME', ttl: 3600, hedef: 'olcumag.gecersiz' }, { ad: 'posta.olcumag.gecersiz', tur: 'A', ttl: 3600, hedef: '198.51.100.20' }, { ad: 'ad1.olcumag.gecersiz', tur: 'A', ttl: 86400, hedef: '198.51.100.2' }, { ad: 'ad2.olcumag.gecersiz', tur: 'A', ttl: 86400, hedef: '198.51.100.3' }, { ad: 'toplayici.olcumag.gecersiz', tur: 'A', ttl: 300, hedef: '198.51.100.11' }, { ad: 'dogrulayici.olcumag.gecersiz', tur: 'A', ttl: 300, hedef: '198.51.100.12' }, { ad: 'faturalama.olcumag.gecersiz', tur: 'A', ttl: 3600, hedef: '198.51.100.13' }, { ad: 'isemri.olcumag.gecersiz', tur: 'A', ttl: 3600, hedef: '198.51.100.14' }, { ad: 'saha.olcumag.gecersiz', tur: 'CNAME', ttl: 300, hedef: 'isemri.olcumag.gecersiz' }, { ad: 'pano.olcumag.gecersiz', tur: 'CNAME', ttl: 3600, hedef: 'eski-pano.olcumag.gecersiz' }, { ad: 'prova.olcumag.gecersiz', tur: 'A', ttl: 86400, hedef: '198.51.100.71' }, { ad: 'deneme.olcumag.gecersiz', tur: 'A', ttl: 86400, hedef: '198.51.100.72' }, { ad: 'rapor.olcumag.gecersiz', tur: 'CNAME', ttl: 3600, hedef: 'gecici.disarisi.gecersiz' }, ]; // Canlı envanter: şu an gerçekten ayakta olan adresler. const CANLI_ADRES = new Set([ '198.51.100.2', '198.51.100.3', '198.51.100.10', '198.51.100.11', '198.51.100.12', '198.51.100.13', '198.51.100.14', '198.51.100.20', ]); const ICBOLGE = 'olcumag.gecersiz'; function cozumle(ad, derinlik = 0) { if (derinlik > 8) return { durum: 'dongu' }; if (!ad.endsWith(ICBOLGE)) return { durum: 'bolge-disi' }; const adres = BOLGE.find((k) => k.ad === ad && k.tur === 'A'); if (adres) { return CANLI_ADRES.has(adres.hedef) ? { durum: 'canli', adres: adres.hedef } : { durum: 'olu-adres', adres: adres.hedef }; } const takma = BOLGE.find((k) => k.ad === ad && k.tur === 'CNAME'); if (takma) return cozumle(takma.hedef, derinlik + 1); return { durum: 'kayit-yok' }; } const turDagilimi = {}; const ttlDagilimi = {}; for (const k of BOLGE) { turDagilimi[k.tur] = (turDagilimi[k.tur] || 0) + 1; ttlDagilimi[k.ttl] = (ttlDagilimi[k.ttl] || 0) + 1; } console.log('toplam kayit:', BOLGE.length); console.log('gorunur ad :', new Set(BOLGE.map((k) => k.ad)).size); console.log('tur dagilimi:', Object.entries(turDagilimi).map(([t, n]) => `${t}=${n}`).join(' ')); console.log('ttl dagilimi:', Object.keys(ttlDagilimi).map(Number).sort((a, b) => a - b) .map((t) => `${t}s=${ttlDagilimi[t]}`).join(' ')); const hedefli = BOLGE.filter((k) => k.tur !== 'TXT'); const oksuz = []; for (const k of hedefli) { const s = /^\d/.test(k.hedef) ? (CANLI_ADRES.has(k.hedef) ? { durum: 'canli' } : { durum: 'olu-adres' }) : cozumle(k.hedef); if (s.durum !== 'canli') oksuz.push({ ...k, durum: s.durum }); } console.log('\noksuz kayit:', oksuz.length, '/', hedefli.length); for (const k of oksuz) { console.log(` ${k.ad.padEnd(26)} ${k.tur.padEnd(5)} -> ${k.hedef.padEnd(26)} ${k.durum}`); } const devralinabilir = oksuz.filter((k) => k.durum === 'kayit-yok' || k.durum === 'bolge-disi'); console.log('\nbaskasinin talep edebilecegi bos hedef:', devralinabilir.length); console.log('bu hedeflerden bolge disinda olan :', oksuz.filter((k) => k.durum === 'bolge-disi').length); ``` ``` toplam kayit: 18 gorunur ad : 14 tur dagilimi: NS=2 A=10 MX=1 TXT=1 CNAME=4 ttl dagilimi: 300s=3 3600s=9 86400s=6 oksuz kayit: 4 / 17 pano.olcumag.gecersiz CNAME -> eski-pano.olcumag.gecersiz kayit-yok prova.olcumag.gecersiz A -> 198.51.100.71 olu-adres deneme.olcumag.gecersiz A -> 198.51.100.72 olu-adres rapor.olcumag.gecersiz CNAME -> gecici.disarisi.gecersiz bolge-disi baskasinin talep edebilecegi bos hedef: 2 bu hedeflerden bolge disinda olan : 1 ``` Varsayılanın bıraktığı ilk kalem burada: on yedi hedefli kaydın **dördü** artık var olmayan bir şeyi gösteriyor. İki tanesi ölü adrese işaret ediyor; bunlar yalnızca gürültü, çözümleme sonunda bağlantı kurulamaz. Diğer ikisi farklıdır ve **öksüz kayıt** adını asıl bunlar hak eder: kayıt boş bir **ada** işaret eder, o ad da kimseye ait değildir. Adı kim önce alırsa, `olcumag.gecersiz` altındaki bir alt ad onun sunduğu içeriği göstermeye başlar. Bu, kaydın **devralınmasıdır**; tarayıcı açısından içerik hâlâ ölçüm ağının adı altındadır. Bölge dışına işaret eden kayıt daha ağırdır, çünkü o adı almak için ölçüm ağının hiçbir sistemine dokunmak gerekmez. Bölgenin kendisinin ikinci bir yüzeyi de sayıda görünüyor: **on dört görünür ad**. Bölgede yazılı her ad, ağın iç yapısını okunabilir kılar — hangi servisler var, hangi ortam ayrı duruyor. Kayıt adları bir keşif kaynağıdır ve bu kalem kapatılamaz; bölge yayınlanmak için vardır. ## Yaşam Süresi Bir Karardır Her kaydın bir yaşam süresi vardır ve kurulum sırasında çoğu kayda dokunulmaz. Oysa bu tek sayı üç ayrı şeyi birden belirler: bir değişikliğin **yayılma penceresi** (eski yanıt ne kadar dolaşımda kalır), hatalı bir değişikliğin **geri alma hızı** ve yetkili sunucuya düşen **sorgu yükü**. Üçü aynı yönde iyileşmez; süre düşürüldüğünde ilk ikisi kazanır, üçüncüsü kaybeder. **AK3.** Kaydı 240 çözümleyici önbelleği sürekli talep eder; değişiklik anında her önbellekteki kopyanın yaşı süre içinde düzgün dağılmıştır. **AK4.** Yetkili sunucuya düşen yük yalnız önbellek yenilemesinden gelir. ```javascript // Model: yaşam süresi taraması. Değişiklik anında her önbellekteki kopyanın yaşı // [0, ttl) aralığındadır; kalan süre boyunca eski yanıt dolaşımda kalır. const ONBELLEK = 240; // kurgu çözümleyici önbelleği sayısı const TOHUM = 4242; // üreteç tohumu görünürdür function uretec(tohum) { let x = tohum % 2147483647; return () => { x = (x * 48271) % 2147483647; return (x - 1) / 2147483646; }; } function pencere(ttl) { const rast = uretec(TOHUM); const kalan = []; for (let i = 0; i < ONBELLEK; i++) kalan.push(Math.round(ttl * (1 - rast()))); kalan.sort((a, b) => a - b); const y = (p) => kalan[Math.min(kalan.length - 1, Math.floor(kalan.length * p))]; const eskiKalan = (t) => kalan.filter((k) => k > t).length; return { p50: y(0.50), p95: y(0.95), enUzun: kalan[kalan.length - 1], besDakika: eskiKalan(300), birSaat: eskiKalan(3600), gunlukSorgu: Math.round(ONBELLEK * (86400 / ttl)), }; } const sure = (s) => (s < 90 ? `${s}s` : s < 5400 ? `${(s / 60).toFixed(0)}dk` : `${(s / 3600).toFixed(1)}sa`); console.log('onbellek sayisi:', ONBELLEK, '| tohum:', TOHUM); console.log('ttl yayilma p50 yayilma p95 en uzun 5dk sonra eski 1sa sonra eski gunluk sorgu'); for (const ttl of [60, 300, 900, 3600, 21600, 86400]) { const o = pencere(ttl); console.log( sure(ttl).padEnd(9) + sure(o.p50).padEnd(13) + sure(o.p95).padEnd(13) + sure(o.enUzun).padEnd(10) + `${o.besDakika}/${ONBELLEK}`.padEnd(16) + `${o.birSaat}/${ONBELLEK}`.padEnd(16) + String(o.gunlukSorgu), ); } ``` ``` onbellek sayisi: 240 | tohum: 4242 ttl yayilma p50 yayilma p95 en uzun 5dk sonra eski 1sa sonra eski gunluk sorgu 60s 29s 55s 60s 0/240 0/240 345600 5dk 2dk 5dk 5dk 0/240 0/240 69120 15dk 7dk 14dk 15dk 156/240 0/240 23040 60dk 29dk 55dk 60dk 215/240 0/240 5760 6.0sa 2.9sa 5.5sa 6.0sa 233/240 202/240 960 24.0sa 11.6sa 22.0sa 23.9sa 239/240 230/240 240 ``` Tabloda ödünleşim tek satırda okunur. Bir günlük sürede bir adres değişikliği yapıldığında önbelleklerin **230'u bir saat sonra hâlâ eski yanıtı** verir; en uzun bekleyen yaklaşık yirmi dört saat sürer. Beş dakikalık sürede aynı değişiklik beş dakikada tamamlanır, bedeli günde 240 yerine 69.120 sorgudur — **288 kat**. Aradaki değerler doğrusaldır: süre yarıya inince pencere yarıya iner, sorgu iki katına çıkar. Buradan çıkan kural sürenin kendisi değil, **kaydın değişme olasılığıdır**. Ad sunucusu kayıtları yıllarca değişmez; onlarda uzun süre doğru karardır ve sorgu yükünü düşürür. Adres kayıtları taşınmaya konudur. Modeldeki bölgede yaşam süresi dağılımı bu ayrımı hiç yansıtmıyor: dokuz kayıt bir saatte, altı kayıt bir günde duruyor ve bunların arasında hem hiç değişmeyen ad sunucusu kayıtları hem de taşınabilir deneme adresleri var. ## Planlı Değişiklikten Önce Yaşam süresi bir değişiklikten **önce** düşürülür. Bunun neden işe yaradığı ve neden yarım yapıldığında işe yaramadığı sayılabilir. **AK5.** Saha isteği hızı saniyede 8'dir ve önbelleklere eşit dağılır. **AK6.** Değişiklik anında yeni yanıt tüm yetkili sunuculardan aynı anda verilir; yetkili sunucular arası kopyalama gecikmesi bu modelde sayılmaz. ```javascript // Model: planlı bir adres değişikliğinden önce süreyi düşürmenin bedeli. Zaman // ekseninde 0 anı değişiklik anıdır; onPencere, süreyi kaç saniye önce düşürdüğümüzdür. const ONBELLEK = 240, TOHUM = 4242, ESKI_TTL = 3600, DUSUK_TTL = 300, ISTEK_HIZI = 8; function uretec(tohum) { let x = tohum % 2147483647; return () => { x = (x * 48271) % 2147483647; return (x - 1) / 2147483646; }; } function senaryo(ad, onPencere, ttlDusuruldu) { const rast = uretec(TOHUM); const kalanlar = []; for (let i = 0; i < ONBELLEK; i++) { let bitis = -onPencere + rast() * ESKI_TTL; while (bitis <= 0) bitis += ttlDusuruldu ? DUSUK_TTL : ESKI_TTL; kalanlar.push(Math.round(bitis)); } kalanlar.sort((a, b) => a - b); const y = (p) => kalanlar[Math.floor(kalanlar.length * p)] ?? kalanlar[kalanlar.length - 1]; return { ad, onPencere, p50: y(0.5), p95: y(0.95), yanlis: Math.round(kalanlar.reduce((a, b) => a + b, 0) * (ISTEK_HIZI / ONBELLEK)), ekstra: ttlDusuruldu ? Math.round(ONBELLEK * onPencere * (1 / DUSUK_TTL - 1 / ESKI_TTL)) : 0, geriAl: ttlDusuruldu ? DUSUK_TTL : ESKI_TTL, }; } const sure = (s) => (s < 90 ? `${s}s` : s < 5400 ? `${Math.round(s / 60)}dk` : `${(s / 3600).toFixed(1)}sa`); const senaryolar = [ senaryo('sureye dokunulmadi', 0, false), senaryo('30dk once dusuruldu', 1800, true), senaryo('24sa once dusuruldu', 86400, true), ]; console.log('istek hizi:', ISTEK_HIZI, 'istek/sn | onbellek:', ONBELLEK, '| tohum:', TOHUM); console.log('senaryo on pencere ekstra sorgu yayilma p50 yayilma p95 yanlis yonlenen geri alma'); for (const s of senaryolar) { console.log( s.ad.padEnd(22) + (s.onPencere ? sure(s.onPencere) : '-').padEnd(12) + (s.ekstra ? String(s.ekstra) : '-').padEnd(14) + sure(s.p50).padEnd(13) + sure(s.p95).padEnd(13) + String(s.yanlis).padEnd(17) + sure(s.geriAl), ); } const unutulan = Math.round(ONBELLEK * 86400 * (1 / DUSUK_TTL - 1 / ESKI_TTL)); console.log('\nsure geri yukseltilmezse gunluk ekstra yetkili sorgu:', unutulan); console.log('sure dusurulmesi unutulursa plansiz geri alma penceresi (p95):', sure(senaryolar[0].p95)); ``` ``` istek hizi: 8 istek/sn | onbellek: 240 | tohum: 4242 senaryo on pencere ekstra sorgu yayilma p50 yayilma p95 yanlis yonlenen geri alma sureye dokunulmadi - - 32dk 57dk 14812 60dk 30dk once dusuruldu 30dk 1320 5dk 27dk 4292 5dk 24sa once dusuruldu 24.0sa 63360 2dk 5dk 1142 5dk sure geri yukseltilmezse gunluk ekstra yetkili sorgu: 63360 sure dusurulmesi unutulursa plansiz geri alma penceresi (p95): 57dk ``` Ortadaki satır asıl derstir. Süre otuz dakika önce düşürüldüğünde işin **yarısı yapılmış olur**: önbelleklerin bir bölümü bu otuz dakika içinde yenilenip kısa süreyi almıştır, geri kalanı hâlâ bir saatlik kopyayı tutmaktadır. Sonuç, p50'de kazanç ama p95'te **yirmi yedi dakikalık** bir kuyruktur. Kısa süre, ancak eski sürenin bir tam dönemi geçtikten sonra her yere yerleşir; ön pencere eski süreden **kısa olursa** düşürme kâğıt üstünde kalır. Bedel iki kalemdir. Yirmi dört saatlik ön pencere 63.360 fazladan yetkili sorgu getirir ve bu sorgular değişiklik olsun olmasın ödenir. İkincisi daha sinsidir: süre değişiklikten sonra geri yükseltilmezse aynı 63.360 sorgu **her gün** ödenmeye devam eder — ve kimse bunu bir olay olarak görmez, çünkü bir şey bozulmaz. Düşürmenin unutulmasının bedeli ise plansız durumda ortaya çıkar. Bir yanlış kayıt yayınlandığında geri alma hızı, o an yürürlükte olan süredir: bir saatlik kayıtta yanlış adrese giden istek sayısı **14.812**, beş dakikalık kayıtta **1.142**. Aradaki 13.670 istek, bir alan adı ayarının değil, kimsenin vermediği bir kararın sonucudur. ## Kapatmanın Getirdiği Yeni Yüzey Her iki adımın da kendi yüzeyi var. Öksüz kayıt temizliği dört kalemi kapatır, ama `prova` ve `deneme` adlarını hâlâ bir yerden çağıran bir iş varsa **iki meşru akışı** durdurur; bu yüzden temizlik silmeden önce sorgu sayımı ister ve o sayım bölgede değil, çözümleyici günlüklerindedir. Envanteri sürekli eşlemek için bölgeye yazabilen bir otomasyon kurulursa, ortaya **yeni bir ayrıcalıklı kimlik** çıkar: bölgeye kayıt yazabilen, o adın yetkilisidir. Süre düşürmenin yüzeyi de ölçülebilir. Beş dakikalık süre, yetkili sunucu erişilemez olduğunda **beş dakikalık bir tampon** bırakır; bir günlük sürede aynı arıza saatlerce fark edilmezdi. Yayılma penceresini kapatmak, yetkili sunucunun erişilebilirliğini kritik hale getirir. ## Özet - Bölge dosyası bir envanterdir; modeldeki on yedi hedefli kaydın dördü var olmayan bir hedefi gösteriyor ve ikisi boş bir **ada** işaret ettiği için devralınmaya açıktır. - Bölgede yazılı on dört görünür ad bir keşif yüzeyidir ve bu kalem kapatılamaz; bölge yayınlanmak için vardır. - Yaşam süresi tek başına üç şeyi belirler: yayılma penceresi, geri alma hızı ve sorgu yükü. Bir günden beş dakikaya inmek pencereyi 22 saatten 5 dakikaya çeker, sorguyu 288 katına çıkarır. - Ön pencere eski süreden kısa olduğunda düşürme yarım kalır: otuz dakikalık ön pencerede p95 hâlâ 27 dakikadır. - Süreyi geri yükseltmeyi unutmak günde 63.360 fazladan sorgu, düşürmeyi unutmak ise plansız geri almada 14.812 yanlış yönlenen istek demektir. - Kapatmanın yüzeyi vardır: envanter otomasyonu bölgeye yazma yetkisi olan yeni bir kimlik, kısa süre ise yetkili sunucu arızasına karşı yalnızca beş dakikalık tampon getirir. ## Sonraki Adım Bu ders adın **nereyi gösterdiğini** ölçtü. Aynı ad, gösterdiği yerin dışında bir iş daha yapar: o adın altından **ileti gönderilir**. Bölgesel ölçüm ağı saha ekiplerine bildirim e-postaları yolluyor ve bu iletiler `olcumag.gecersiz` adını taşıyor. Adı taşıyan iletinin gerçekten o addan çıktığını hiçbir şey söylemiyor — varsayılan durumda o adın adına ileti göndermek için o ada sahip olmak gerekmez. Sonraki ders gönderen doğrulamasını bir yüzey olarak ölçer: yetkili gönderen listesi ve imza kaydı kurgu bir ileti kümesinde koşturulur, kaç sahte iletinin yakalandığı, kaçının geçtiği ve kaç meşru iletinin yanlışlıkla düştüğü sayılır.