--- title: 'Ekip Topolojileri' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/surec-ve-ekip/ekip-topolojileri' course: 'Süreç, Ekip ve Teslimat' language: tr updated: '2026-08-17T18:10:35+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Ekip Topolojileri Akış odaklı ekip düzenlerinin ölçülmesi: aynı modül grafiği ve aynı iş kalemi kümesi bileşen odaklı, akış odaklı ve karma üç ekip düzeninde koşturulur; el değiştirme, bekleme ve yeniden iş sayılarının yanına ekip başına bilişsel yük, dış talep, yinelenen uzmanlık ve ortak bileşenin darboğaza dönüşmesi eklenir. Önceki ders iki ekip bölünmesini aynı modül grafiği üzerinde karşılaştırdı ve akış odaklı bölünmenin akış süresini iki kattan fazla kısalttığını saydı. O tabloda bir sütun yoktu: **ekiplerin taşıdığı yük**. Akış odaklı bir ekip kalemini uçtan uca bitirebilmek için sahip olduğu modüllerin yanında bağımlı olduğu dış arayüzleri de bilmek zorundadır. **Bilişsel yük**, bir ekibin işini yapabilmek için aynı anda zihninde tutmak zorunda olduğu şeyin büyüklüğüdür; burada iki sayıyla kurulur: ekibin **sahip olduğu modül** sayısı ve modüllerinin **dışarıdan ithal ettiği modül** sayısı. Aynı on iki iş kalemi üç düzende koşturulur — bileşen odaklı, akış odaklı ve karma. Through-line **bölgesel kütüphane ağıdır** ve kurgudur. ## Üçüncü Düzen ve Yük Ölçüsü **ET8 — önceki dersin on yedi modüllü grafiği, iki bölünmesi ve on iki iş kalemi değişmeden kullanılır.** Gerekçe: üç düzen ancak aynı grafik ve aynı iş yükü üzerinde karşılaştırılabilir. **ET9 — karma düzende yedi ekip vardır: üç akış ekibi, bir arayüz, bir kural, bir köprü ve bir platform ekibi; on iki kanal bulunur.** Gerekçe: karma düzen alan bilgisini akışa, teknik bilgiyi ortak ekibe verme girişimidir; ekip sayısı arttığı için kanal sayısı da artar. **ET10 — bir ekibin bilişsel yükü, sahip olduğu modül sayısı ile modüllerinin dışarıdan ithal ettiği ayrık modül sayısının toplamıdır.** **ET11 — bir ekibin dış talebi, başka bir ekibin başlattığı ve o ekibin modüllerine dokunan kalem sayısıdır.** Gerekçe: yük ekibin *bildiği* şeyi, dış talep ise ekibe *başkasından gelen* işi ölçer; bir ekipte biri düşükken diğeri yüksek olabilir. ```js // duzen.mjs — ayni modul grafigi ve ayni is kalemleri uc ekip duzeninde kosturulur (model) import { writeFileSync } from "node:fs"; // ET8 — onceki dersin 17 modullu grafigi ve 12 is kalemi degismeden kullanilir const ITHAL = { subeUcu: "oduncAkisi ucretAkisi rezervasyonAkisi ortakBicim", personelUcu: "uyelikAkisi oduncAkisi ucretAkisi ortakBicim", ceptenErisim: "oduncAkisi rezervasyonAkisi katalogKoprusu ortakBicim", oduncAkisi: "oduncKurali katalogKurali depoErisimi bildirimKuyrugu ortakBicim", ucretAkisi: "ucretKurali depoErisimi bildirimKuyrugu ortakBicim", uyelikAkisi: "uyelikKurali kimlikKoprusu depoErisimi ortakBicim", rezervasyonAkisi: "oduncKurali katalogKoprusu depoErisimi bildirimKuyrugu ortakBicim", oduncKurali: "ortakBicim", ucretKurali: "oduncKurali ortakBicim", katalogKurali: "ortakBicim", uyelikKurali: "ortakBicim", depoErisimi: "olayGunlugu ortakBicim", katalogKoprusu: "katalogKurali ortakBicim", kimlikKoprusu: "ortakBicim", bildirimKuyrugu: "olayGunlugu ortakBicim", olayGunlugu: "ortakBicim", ortakBicim: "", }; const M = Object.keys(ITHAL); const KENAR = Object.entries(ITHAL) .flatMap(([a, s]) => (s ? s.split(" ").map((b) => [a, b]) : [])); const KALEM = [ ["gecikme ucreti orani", "ucretAkisi ucretKurali subeUcu ortakBicim"], ["rezervasyon iptali", "ceptenErisim rezervasyonAkisi oduncKurali bildirimKuyrugu"], ["uyelik hatirlatmasi", "uyelikAkisi uyelikKurali bildirimKuyrugu personelUcu"], ["katalog kaydinda alan", "katalogKoprusu katalogKurali ortakBicim ceptenErisim"], ["odunc suresi uzatma", "oduncAkisi oduncKurali subeUcu"], ["kimlikte ikinci adim", "kimlikKoprusu uyelikAkisi personelUcu ortakBicim"], ["ucret iadesi kaydi", "ucretAkisi depoErisimi olayGunlugu"], ["sube gecikme raporu", "personelUcu depoErisimi oduncAkisi"], ["bildirim metni bicimi", "bildirimKuyrugu ortakBicim"], ["rezervasyon sirasi", "ceptenErisim rezervasyonAkisi subeUcu"], ["odunc kurali istisnasi", "oduncKurali ucretKurali oduncAkisi ucretAkisi"], ["olay gunlugune alan", "olayGunlugu ortakBicim depoErisimi"], ]; const DUZEN = [ { ad: "bilesen odakli", bolunme: { // ET8: onceki dersin bolunme A'si arayuz: "subeUcu personelUcu ceptenErisim", akis: "oduncAkisi ucretAkisi uyelikAkisi rezervasyonAkisi", kural: "oduncKurali ucretKurali katalogKurali uyelikKurali", altyapi: "depoErisimi katalogKoprusu kimlikKoprusu bildirimKuyrugu olayGunlugu", ortak: "ortakBicim" }, kanal: "arayuz-akis akis-kural akis-altyapi kural-altyapi" }, { ad: "akis odakli", bolunme: { // ET8: onceki dersin bolunme B'si deneyim: "subeUcu personelUcu ceptenErisim", odunc: "oduncAkisi oduncKurali rezervasyonAkisi depoErisimi", ucret: "ucretAkisi ucretKurali", uyelik: "uyelikAkisi uyelikKurali kimlikKoprusu", katalog: "katalogKurali katalogKoprusu", platform: "ortakBicim olayGunlugu bildirimKuyrugu" }, kanal: "deneyim-odunc deneyim-ucret deneyim-uyelik odunc-ucret odunc-katalog " + "odunc-platform ucret-platform uyelik-platform katalog-platform" }, { ad: "karma", bolunme: { // ET9: akis ekipleri + ortak bilesen deneyim: "subeUcu personelUcu ceptenErisim", odunc: "oduncAkisi rezervasyonAkisi", ucret: "ucretAkisi", uyelik: "uyelikAkisi", kural: "oduncKurali ucretKurali katalogKurali uyelikKurali", kopru: "depoErisimi katalogKoprusu kimlikKoprusu", platform: "ortakBicim olayGunlugu bildirimKuyrugu" }, kanal: "deneyim-odunc deneyim-ucret deneyim-uyelik odunc-kural ucret-kural uyelik-kural " + "odunc-kopru uyelik-kopru kural-kopru kural-platform kopru-platform deneyim-platform" }, ]; function kur({ ad, bolunme, kanal }) { const sahip = {}, E = Object.keys(bolunme), kom = Object.fromEntries(E.map((e) => [e, []])); for (const [e, ms] of Object.entries(bolunme)) for (const m of ms.split(" ")) sahip[m] = e; for (const k of kanal.split(" ")) { const [x, y] = k.split("-"); kom[x].push(y); kom[y].push(x); } const d = {}; for (const s of E) { d[s] = Object.fromEntries(E.map((e) => [e, -1])); d[s][s] = 0; for (let q = [s]; q.length; ) { const u = q.shift(); for (const v of kom[u]) if (d[s][v] < 0) { d[s][v] = d[s][u] + 1; q.push(v); } } } const deg = Object.fromEntries(M.map((m) => [m, new Set([sahip[m]])])); for (const [, ms] of KALEM) for (const m of ms.split(" ")) deg[m].add(sahip[ms.split(" ")[0]]); // ET10 — bilissel yuk: sahip olunan modul + disaridan ithal edilen modul (dis arayuz) const yuk = Object.fromEntries(E.map((e) => [e, { sahip: bolunme[e].split(" ").length, disArayuz: new Set(), disEkip: new Set(), disTalep: 0 }])); for (const [a, b] of KENAR) if (sahip[a] !== sahip[b]) { yuk[sahip[a]].disArayuz.add(b); yuk[sahip[a]].disEkip.add(sahip[b]); } // ET11 — dis talep: baska ekibin baslattigi ve bu ekibin modulune dokunan kalem for (const [, ms] of KALEM) { const dizi = ms.split(" "), bas = sahip[dizi[0]]; for (const e of new Set(dizi.map((m) => sahip[m]))) if (e !== bas) yuk[e].disTalep += 1; } return { ad, kanalSayisi: kanal.split(" ").length, bolunme, sahip, d, deg, yuk, E }; } const D = DUZEN.map(kur); writeFileSync("duzen.json", JSON.stringify({ M, KENAR, KALEM, D: D.map((x) => ({ ...x, deg: Object.fromEntries(M.map((m) => [m, [...x.deg[m]]])) })) })); const orta = (v) => `${v[0]} / ${v[(v.length - 1) >> 1]} / ${v[v.length - 1]}`; console.log(`${"duzen".padEnd(16)}${"ekip".padStart(6)}${"kanal".padStart(7)}` + `${"sahip olunan modul".padStart(22)}${"bilissel yuk".padStart(22)}`); console.log(`${"".padEnd(29)}${"en az/ortanca/en cok".padStart(22)}${"en az/ortanca/en cok".padStart(22)}`); for (const x of D) { const mod = x.E.map((e) => x.yuk[e].sahip).sort((a, b) => a - b); const yk = x.E.map((e) => x.yuk[e].sahip + x.yuk[e].disArayuz.size).sort((a, b) => a - b); console.log(`${x.ad.padEnd(16)}${String(x.E.length).padStart(6)}` + `${String(x.kanalSayisi).padStart(7)}${orta(mod).padStart(22)}${orta(yk).padStart(22)}`); } for (const x of D) { console.log(`\n${x.ad} — ekip basina bilissel yuk`); console.log(`${"ekip".padEnd(12)}${"sahip".padStart(7)}${"dis arayuz".padStart(12)}` + `${"dis ekip".padStart(10)}${"yuk".padStart(6)}${"dis talep".padStart(11)}`); for (const e of x.E) console.log(`${e.padEnd(12)}${String(x.yuk[e].sahip).padStart(7)}` + `${String(x.yuk[e].disArayuz.size).padStart(12)}${String(x.yuk[e].disEkip.size).padStart(10)}` + `${String(x.yuk[e].sahip + x.yuk[e].disArayuz.size).padStart(6)}` + `${String(x.yuk[e].disTalep).padStart(11)}`); } ``` ``` duzen ekip kanal sahip olunan modul bilissel yuk en az/ortanca/en cok en az/ortanca/en cok bilesen odakli 5 4 1 / 4 / 5 1 / 7 / 13 akis odakli 6 9 2 / 3 / 4 3 / 5 / 9 karma 7 12 1 / 3 / 4 3 / 5 / 9 bilesen odakli — ekip basina bilissel yuk ekip sahip dis arayuz dis ekip yuk dis talep arayuz 3 6 3 9 5 akis 4 9 3 13 5 kural 4 1 1 5 5 altyapi 5 2 2 7 4 ortak 1 0 0 1 5 akis odakli — ekip basina bilissel yuk ekip sahip dis arayuz dis ekip yuk dis talep deneyim 3 6 5 9 5 odunc 4 5 2 9 5 ucret 2 4 2 6 1 uyelik 3 2 2 5 0 katalog 2 1 1 3 0 platform 3 0 0 3 6 karma — ekip basina bilissel yuk ekip sahip dis arayuz dis ekip yuk dis talep deneyim 3 6 5 9 5 odunc 2 6 3 8 4 ucret 1 4 3 5 1 uyelik 1 4 3 5 1 kural 4 1 1 5 5 kopru 3 3 2 6 3 platform 3 0 0 3 6 ``` ## Yükün Dağılımı İlk tablo bileşen odaklı düzenin sorununu ortaya koyar: yük en az 1, en çok 13'tür. `akis` ekibi dört modüle sahiptir ama dokuz dış arayüze bağımlıdır; `ortak` ekibi tek modüle sahiptir ve hiçbir dış arayüze bağımlı değildir. **Aynı kuruluşta bir ekip on üç şeyi, başka bir ekip bir şeyi bilmek zorundadır.** Akış odaklı ve karma düzenlerde aralık 3–9'a iner. Dengelenmenin nasıl olduğu ikinci tabloda görünür. `akis` ekibinin dokuz dış arayüzü üç ekibe bölünür: `odunc` beş, `ucret` dört, `uyelik` iki dış arayüze bağımlıdır. Yük yok olmadı, **bölündü** — ve bölünme işe yarar, çünkü her akış ekibi kendi alanının kuralını da sahiplenir: `odunc` ekibi `oduncKurali` modülünü içeride tutar ve o modül artık dış arayüz sayılmaz. Dış talep sütunu ters yönde okunur. Akış odaklı düzende `platform` ekibinin bilişsel yükü üçtür — en düşük değerlerden biri — ama **dış talebi altıdır**. Yükü en hafif olan ekip, işin en çok geçtiği ekiptir. ## Akış Sayıları ve Yinelenen Uzmanlık İkinci koşum üç düzeni akış cinsinden karşılaştırır ve iki yeni sayı ekler. **ET12 — bir modülün yinelenen uzmanlığı, o modülü sahibi olmadığı halde ithal eden ekip sayısıdır.** Gerekçe: bir modülü ithal eden her ekip onun arayüzünü öğrenmek zorundadır; aynı bilgi kaç ekipte tekrarlanıyorsa uzmanlık o kadar yinelenmiştir. **ET13 — darboğaz, en çok dış talep alan ekiptir; o ekibin modüllerine dokunan yeniden iş kalemleri ayrıca sayılır.** Gerekçe: bedelin nerede toplandığı ancak bu iki sayı birlikte okunarak görülür. ```js // akis2.mjs — uc duzende akis sayilari ve yinelenen uzmanlik import { readFileSync } from "node:fs"; const { M, KENAR, KALEM, D } = JSON.parse(readFileSync("duzen.json", "utf8")); const BEKLE = [0, 1, 3, 5], YOK = 8; // ET6'nin bekleme cetveli degismeden kullanilir const kosum = (x) => KALEM.map(([ad, dizi]) => { const ms = dizi.split(" "), sira = [...new Set(ms.map((m) => x.sahip[m]))]; let bek = 0, enUzun = 0, kopuk = 0; for (let j = 1; j < sira.length; j++) { const u = x.d[sira[j - 1]][sira[j]], b = u < 0 ? YOK : BEKLE[u]; bek += b; enUzun = Math.max(enUzun, b); if (u < 0 || u >= 2) kopuk += 1; } const neden = []; if (kopuk) neden.push("kisit"); if (ms.some((m) => x.deg[m].length >= 3)) neden.push("sinir"); if (sira.length >= 4) neden.push("bilgi"); const cal = ms.length + neden.length * 2, bekT = bek + neden.length * enUzun; return { ad, ekip: sira.length, eld: sira.length - 1, cal, bek: bekT, akis: cal + bekT, neden }; }); const R = D.map((x) => ({ ad: x.ad, k: kosum(x) })); const T = (r, f) => r.k.reduce((t, y) => t + f(y), 0); const n = (r, c) => r.k.filter((y) => y.neden.includes(c)).length; console.log(`${"duzen".padEnd(16)}${"el deg.".padStart(9)}${"bekleme".padStart(9)}` + `${"akis".padStart(7)}${"bekleme payi".padStart(14)}${"yen. is".padStart(9)}` + `${"kisit".padStart(7)}${"sinir".padStart(7)}${"bilgi".padStart(7)}${"tek ekip".padStart(10)}`); for (const r of R) console.log(`${r.ad.padEnd(16)}${String(T(r, (y) => y.eld)).padStart(9)}` + `${String(T(r, (y) => y.bek)).padStart(9)}${String(T(r, (y) => y.akis)).padStart(7)}` + `${`%${(100 * T(r, (y) => y.bek) / T(r, (y) => y.akis)).toFixed(1)}`.padStart(14)}` + `${String(T(r, (y) => y.neden.length)).padStart(9)}${String(n(r, "kisit")).padStart(7)}` + `${String(n(r, "sinir")).padStart(7)}${String(n(r, "bilgi")).padStart(7)}` + `${String(r.k.filter((y) => y.ekip === 1).length).padStart(10)}`); // ET12 — yinelenen uzmanlik: bir modulu sahibi olmadigi halde ithal eden ekip sayisi const bagimli = (x, m) => new Set(KENAR.filter(([a, b]) => b === m && x.sahip[a] !== x.sahip[m]) .map(([a]) => x.sahip[a])).size; const ilgi = M.filter((m) => D.some((x) => bagimli(x, m) >= 2)); console.log(`\n${"modul".padEnd(18)}${D.map((x) => x.ad.padStart(16)).join("")} sahibi (uc duzende)`); for (const m of ilgi) console.log(`${m.padEnd(18)}${D.map((x) => String(bagimli(x, m)).padStart(16)).join("")}` + ` ${D.map((x) => x.sahip[m]).join(" / ")}`); console.log(`${"TOPLAM ekip-modul".padEnd(18)}` + `${D.map((x) => String(M.reduce((t, m) => t + bagimli(x, m), 0)).padStart(16)).join("")}`); // ET13 — darbogaz: en cok dis talep alan ekip ve o ekibin modullerine dokunan yeniden is console.log(`\n${"duzen".padEnd(16)}${"en cok dis talep alan ekip".padStart(28)}` + `${"dis talep".padStart(11)}${"sahip".padStart(7)}${"o ekibin moduluyle gelen yen. is".padStart(34)}`); D.forEach((x, i) => { const e = x.E.reduce((a, b) => (x.yuk[a].disTalep >= x.yuk[b].disTalep ? a : b)); const ykl = R[i].k.filter((y, j) => y.neden.length && KALEM[j][1].split(" ").some((m) => x.sahip[m] === e)).length; console.log(`${x.ad.padEnd(16)}${e.padStart(28)}${String(x.yuk[e].disTalep).padStart(11)}` + `${String(x.yuk[e].sahip).padStart(7)}${String(ykl).padStart(34)}`); }); ``` ``` duzen el deg. bekleme akis bekleme payi yen. is kisit sinir bilgi tek ekip bilesen odakli 24 203 292 %69.5 24 8 11 5 0 akis odakli 17 55 126 %43.7 15 4 11 0 1 karma 25 78 163 %47.9 22 5 12 5 1 modul bilesen odakli akis odakli karma sahibi (uc duzende) katalogKurali 2 1 2 kural / katalog / kural depoErisimi 1 2 3 altyapi / odunc / kopru katalogKoprusu 2 2 2 altyapi / katalog / kopru bildirimKuyrugu 1 2 2 altyapi / platform / platform ortakBicim 4 5 6 ortak / platform / platform TOPLAM ekip-modul 18 18 24 duzen en cok dis talep alan ekip dis talep sahip o ekibin moduluyle gelen yen. is bilesen odakli arayuz 5 3 7 akis odakli platform 6 3 8 karma platform 6 3 8 ``` ## Akış Odaklı Düzenin Kaybettiği Yer Akış sayılarında akış odaklı düzen üç düzenin de önündedir: en az el değiştirme (17), en az bekleme (55 tur), en kısa akış (126 tur), en az yeniden iş (15). Karma düzen beklenenin tersini yapar — **yirmi beş el değiştirmeyle üç düzenin en yükseğidir**, bileşen odaklının yirmi dördünü de aşar. Nedeni yapısaldır: karma düzen akışı böldüğü gibi kuralı, köprüyü ve platformu da ayrı ekiplere verir, yani bir kalem hem akış sınırını hem katman sınırını geçer. `sinir` nedeninde de en yüksektir (12). Akış odaklı düzenin kaybettiği yer ikinci tablodadır. **Toplam ekip-modül bağımlılık çifti bileşen odaklı düzende 18, akış odaklı düzende de 18'dir** — akış odaklı düzen yinelenen uzmanlığı hiç azaltmaz. Tek tek satırlarda ise dağılım kayar: `depoErisimi` bir ekip yerine iki, `bildirimKuyrugu` bir yerine iki, `ortakBicim` dört yerine beş ekip tarafından dışarıdan ithal edilir. Ortak biçim modülünü bilmek zorunda olan ekip sayısı artmıştır, çünkü her akış ekibi kendi kalemini uçtan uca bitirirken o modülün arayüzüne çarpar. Karma düzende toplam 24'e çıkar ve `ortakBicim` altı ekibe ulaşır: düzen ne kadar bölünürse yinelenen uzmanlık o kadar artar. Üçüncü tablo ortak bileşenin ne olduğunu adlandırır. Akış odaklı ve karma düzenlerde darboğaz `platform` ekibidir: üç modüle sahiptir, altı dış talep alır ve **yeniden işe giren kalemlerin sekizi onun bir modülüne dokunur**. Ortak bileşen sahipsiz değildir — sahibi vardır, ama kendi akışına ait bir kalem üretmez, yalnız başkasının kalemini bekletir. Bileşen odaklı düzende aynı rolü `arayuz` ekibi oynar (beş dış talep, yedi yeniden iş kalemi), fakat orada darboğazın yükü de yüksektir (9); akış odaklı düzende üçtür. **Düzen değiştikçe darboğazın yeri değişir, varlığı değişmez.** Akış odaklı düzen akış sayılarını ve yük dengesini birlikte iyileştirir; bunu yinelenen uzmanlığı azaltmadan, hatta ortak modüllerde artırarak yapar. Karma düzen yükü aynı ölçüde dengeler ama el değiştirmeyi ve yinelenen uzmanlığı en kötü noktaya çıkarır. ## Özet - Aynı grafik ve aynı 12 kalem üç düzende koşturuldu: bileşen odaklı (5 ekip, 4 kanal), akış odaklı (6 ekip, 9 kanal) ve karma (7 ekip, 12 kanal). - Bileşen odaklı düzende bilişsel yük 1 ile 13 arasında dağılır; `akis` ekibi 4 modüle sahipken 9 dış arayüze bağımlıdır. Akış odaklı ve karma düzenlerde aralık 3–9'a iner. - Akış sayılarında akış odaklı düzen önde: el değiştirme 17, bekleme 55 tur, akış 126 tur, yeniden iş 15. Karma düzen 25 el değiştirmeyle üç düzenin en yükseğidir, bileşen odaklının 24'ünü de aşar. - Yinelenen uzmanlıkta akış odaklı düzenin kazancı yoktur: toplam ekip-modül bağımlılık çifti bileşen odaklıda da akış odaklıda da 18, karma düzende 24'tür. - `ortakBicim` modülünü dışarıdan ithal eden ekip sayısı üç düzende sırasıyla 4, 5 ve 6'dır; düzen bölündükçe ortak biçimi bilmek zorunda olan ekip sayısı artar. - Akış odaklı ve karma düzende darboğaz `platform` ekibidir: bilişsel yükü 3, dış talebi 6 ve yeniden işe giren kalemlerin 8'i onun modüllerine dokunur. Darboğazın yeri değişir, varlığı değişmez. ## Sonraki Adım Bu iki derste ekip sınırının nereden geçtiği ölçüldü ve bir çeyreklik iş yükü üç düzende koşturuldu. Her koşumda iş kaleminin dokunduğu modüller **baştan biliniyordu**. Gerçekte bu bilgi kalem başlarken yoktur: bir kalemin ne kadar süreceği ancak tahmin edilir ve tahmin ilerledikçe daralır. Sonraki ders tahmini ölçer — bir tahmin kümesi gerçekleşen sürelerle karşılaştırılır, hata payı ve belirsizliğin aşama aşama daralması sayılır, tek kalem tahmini ile toplam tahmininin neden farklı davrandığı gösterilir.