--- title: 'İşletim Devri' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/surec-ve-ekip/isletim-devri' course: 'Süreç, Ekip ve Teslimat' language: tr updated: '2026-08-17T18:10:35+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # İşletim Devri Geliştirme ile işletim arasındaki sorumluluk sözleşmesi: yirmi sekiz sorumluluk kaleminin yirmisinin devredilmesi ve sekizinin bilgi, araç ya da yordam yokluğunda geliştirmede kalması, aynı on dört olayın paylaşımlı nöbette 3,8 tam devirde 5,0 turda kapanması, buna karşılık geliştirme akışından çıkan turun 37'den 54'e ve yeniden işin 9'dan 20 tura çıkması, üç yazılmamış yordam yazıldığında geri dönen olayın 8'den 5'e ve akış sonunun 94'ten 84. tura inmesi. Önceki ders kapsam değişikliğini denetime bağladı ve bedelini saydı, ama sayacı kalemin teslim edildiği anda durdurdu. Teslim modelde son adımın bitmesidir; alanda servisin gece de ayakta durması gereken ilk gündür. **İşletim devri**, bir servisin işletme sorumluluğunun yazan ekipten işleten ekibe geçmesidir ve tek parça değildir, kalem kalem devredilir. Bu ders devri bir **sözleşme** olarak modeller: hangi kalem devredildi, devredilemeyen neden devredilemedi ve faturası nereye çıkıyor. ## Devir Sözleşmesi Kalem Kalem Örnek, kursun kurgu **bölgesel kütüphane ağı** ile onu yazan üç ekiptir; ağ da ekipler de kurgudur. **ET28:** yedi servis üç yazan ekibe, bir de işletim ekibine dağılmıştır; `ortak-kayit` servisine üç ekip birden dokunur. Her ekibin önünde altı kalem, kalem başına altı tur iş vardır. **ET29:** gün on turdur; ilk altı turu mesai, son dördü gecedir ve kalem yalnız mesaide ilerler. **ET30:** sözleşme dört sorumluluk kalemidir — koşum, ilk yanıt, yeniden başlatma, yapılandırma değişikliği; devredilememenin nedeni **bilgi**, **araç** ya da **yordam** eksikliğidir. **ET31:** ağır olay gece de karşılanır, hafif olay sabaha kalır. **ET32:** kesilen ekip yanıt süresi artı iki tur toparlanma boyunca akıştan çıkar, kesinti kalemin ortasına düşerse en çok iki tur yeniden iş yazılır, gece uyandırılan ekip ertesi sabah iki tur kaybeder. **ET33:** devredilmiş sorumluluğu işletim ekibi iki turda kapatır; geri dönen olayın çözümü, bağlam ikinci elden kurulduğu için, yazan ekibe üç tur tutar (paylaşımlı nöbette iki). Sözleşme ile iki nöbet biçimi süreç içi bir **modeldir**; gerçek bir nöbet çizelgesi ya da olay kaydı yoktur. ```js // devir/nobet.mjs — kurgu kutuphane aginin isletim devri ve nobet modeli (model): gercek bir // nobet cizelgesi ya da olay kaydi yok, turlar veri yapisidir. Rastgelelik yok. export const GUN = 10, MESAI = 6; // her gun 10 tur: ilk 6 tur mesai, son 4 tur gece export const ILK = 1, UYAN = 2, AKTAR = 1, COZ_DEVIR = 2, COZ_YAZAN = 3, COZ_ICERI = 2; export const TOPARLANMA = 2, UYKU = 2, YENIDEN_TAVAN = 2; export const KALEM_IS = [6, 6, 6, 6, 6, 6]; // her yazan ekibin onundeki alti kalem export const EKIPLER = ["E1", "E2", "E3"]; export const gece = (t) => t % GUN >= MESAI; export const sabah = (t) => (Math.floor(t / GUN) + 1) * GUN; const cizelge = (s, f) => s.trim().split("\n").map((r) => f(r.trim().split(/\s+/))); // Devir sozlesmesi: servis, sahip ekip, dokunan ekip sayisi, dort sorumluluk. "+" devredildi; // digerleri devredilemedi ve nedenini yazar (bilgi, arac, yordam). export const SOZLESME = cizelge(` odunc E2 1 + + + bilgi ucret E2 1 + + + + sube-onyuz E1 1 + + + + uyelik-kapisi E1 1 + + arac arac katalog-kapisi E3 1 + + + yordam bildirim E3 1 + + yordam yordam ortak-kayit E3 3 + + bilgi bilgi`, ([servis, ekip, dokunan, ...h]) => ({ servis, ekip, dokunan: +dokunan, hak: { kosum: h[0], "ilk-yanit": h[1], "yeniden-baslatma": h[2], yapilandirma: h[3] } })); // Olay: geldigi tur, servis, kapanmasi icin gereken sorumluluk, agirlik. export const OLAY = cizelge(` 3 odunc yapilandirma agir 7 ucret yeniden-baslatma agir 12 ortak-kayit yapilandirma agir 16 bildirim yeniden-baslatma agir 18 sube-onyuz yapilandirma agir 23 uyelik-kapisi yeniden-baslatma agir 27 katalog-kapisi yapilandirma hafif 31 odunc yeniden-baslatma agir 36 ortak-kayit yeniden-baslatma agir 39 bildirim yapilandirma agir 44 ucret yapilandirma agir 47 uyelik-kapisi yapilandirma hafif 50 katalog-kapisi yeniden-baslatma agir 52 sube-onyuz yeniden-baslatma hafif`, ([tur, servis, cozum, a]) => ({ tur: +tur, servis, cozum, agir: a === "agir" })); // bicim: "tam" isletim ekibi her olayi karsilar, "paylasimli" yazan ekip nobettedir. // kapat: bu nedenle devredilememis kalemler kapatilmis sayilir (karsit koseum). export function kos(bicim, kapat = null) { const S = Object.fromEntries(SOZLESME.map((s) => [s.servis, s])); const ekip = Object.fromEntries(EKIPLER.map((e) => [e, { mesgul: 0, i: 0, yapilan: 0, cikan: 0, yenidenIs: 0, bitis: null }])); const plan = {}, kayit = []; const ekle = (e, t, sure) => ((plan[t] ??= []).push([e, sure])); const acik = (s, c) => s.hak[c] === "+" || s.hak[c] === kapat; const isle = (o, t) => { const s = S[o.servis]; if (bicim === "tam" && acik(s, o.cozum)) // yazili yordamla isletim ekibi kapatir return { s, ilk: ILK, kapanis: ILK + COZ_DEVIR, eld: 1, geri: false, uyandi: false, kesinti: 0, neden: "-" }; const geri = bicim === "tam"; const eld = (geri ? 2 : 1) + (s.dokunan > 1 ? 1 : 0); const ak = AKTAR * (eld - 1), coz = geri ? COZ_YAZAN : COZ_ICERI; const ilkYanit = geri ? ILK : gece(t) ? (o.agir ? UYAN : sabah(t) - t) : ILK; const neden = geri ? s.hak[o.cozum] : "-"; const ort = { s, ilk: ilkYanit, eld, geri, neden }; if (!gece(t)) { const kesinti = (geri ? 0 : ILK) + ak + coz + TOPARLANMA; ekle(s.ekip, t, kesinti); return { ...ort, kapanis: ilkYanit + ak + coz, uyandi: false, kesinti }; } if (o.agir) { // gece uyandirma: bedeli ertesi sabah ekle(s.ekip, sabah(t), UYKU); return { ...ort, kapanis: (geri ? ILK + UYAN : UYAN) + ak + coz, uyandi: true, kesinti: UYKU }; } const kesinti = ak + coz + TOPARLANMA; // hafif gece olayi sabaha kalir ekle(s.ekip, sabah(t), kesinti); return { ...ort, kapanis: (geri ? sabah(t) - t : ilkYanit) + ak + coz, uyandi: false, kesinti }; }; const olaylar = bicim === "yok" ? [] : OLAY; for (let t = 0; t < 200; t++) { for (const o of olaylar.filter((x) => x.tur === t)) kayit.push({ o, ...isle(o, t) }); for (const [e, sure] of plan[t] ?? []) { const k = ekip[e]; k.mesgul += sure; const d = Math.min(k.yapilan, YENIDEN_TAVAN); // kesinti kalemin ortasina dusmusse k.yapilan -= d; k.yenidenIs += d; } if (gece(t)) continue; // mesai disinda kalem ilerlemez for (const e of EKIPLER) { const k = ekip[e]; if (k.bitis !== null) continue; if (k.mesgul > 0) { k.mesgul--; k.cikan++; continue; } if (++k.yapilan < KALEM_IS[k.i]) continue; k.yapilan = 0; k.i++; if (k.i >= KALEM_IS.length) k.bitis = t + 1; } } const top = (f) => EKIPLER.reduce((a, e) => a + f(ekip[e]), 0); const ort = (f) => (kayit.length ? kayit.reduce((a, x) => a + f(x), 0) / kayit.length : 0); return { kayit, ekip, ilk: ort((x) => x.ilk).toFixed(1), kapanis: ort((x) => x.kapanis).toFixed(1), eld: kayit.reduce((a, x) => a + x.eld, 0), geri: kayit.filter((x) => x.geri).length, uyandi: kayit.filter((x) => x.uyandi).length, cikan: top((k) => k.cikan), yenidenIs: top((k) => k.yenidenIs), son: Math.max(...EKIPLER.map((e) => ekip[e].bitis)) }; } ``` ```js // devir/olc.mjs — devir sozlesmesi, iki devir bicimi, devredilemeyenin bedeli, ekip siniri. import { kos, SOZLESME, OLAY, gece } from "./nobet.mjs"; const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) => (g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i]))).join("")); const ort = (a) => (a.length ? (a.reduce((s, x) => s + x, 0) / a.length).toFixed(1) : "-"); const SORUMLULUK = ["kosum", "ilk-yanit", "yeniden-baslatma", "yapilandirma"]; const kalem = SOZLESME.flatMap((s) => SORUMLULUK.map((c) => s.hak[c])); const neden = ["bilgi", "arac", "yordam"]; const say = (x) => kalem.filter((k) => k === x).length; console.log(`sozlesme: ${kalem.length} kalem, devredilen ${say("+")}, devredilemeyen ` + `${kalem.length - say("+")} (${neden.map((n) => `${n} ${say(n)}`).join(", ")})`); const R = { yok: kos("yok"), tam: kos("tam"), paylasimli: kos("paylasimli"), yordam: kos("tam", "yordam") }; console.log(`\n${OLAY.length} olay, ${OLAY.filter((o) => gece(o.tur)).length} tanesi mesai disi, ` + `${OLAY.filter((o) => o.agir).length} tanesi agir; olaysiz akis ${R.yok.son}. turda biter`); const O = [-30, 11, 18, 22]; console.log("\n1. ayni olay kumesi iki devir biciminde (ucuncu sutun: karsit kosum)"); yaz(O, "olcu", "tam devir", "paylasimli nobet", "tam devir + 3 yordam"); const OLCU = [["ilk yanit gecikmesi (tur)", "ilk"], ["kapanis gecikmesi (tur)", "kapanis"], ["el degistirme", "eld"], ["geri donen olay", "geri"], ["gece uyandirma", "uyandi"], ["akistan cikan tur", "cikan"], ["yeniden is (tur)", "yenidenIs"], ["gelistirme akisinin sonu", "son"]]; for (const [ad, a] of OLCU) yaz(O, ad, R.tam[a], R.paylasimli[a], R.yordam[a]); const N = [-10, 7, 15, 15, 17]; console.log("\n2. tam devirde geri donen olayin nedeni"); yaz(N, "neden", "olay", "ort. kapanis", "kesinti turu", "gece uyandirma"); for (const n of neden) { const g = R.tam.kayit.filter((x) => x.neden === n); yaz(N, n, g.length, ort(g.map((x) => x.kapanis)), g.reduce((s, x) => s + x.kesinti, 0), g.filter((x) => x.uyandi).length); } const M = [-24, 7, 15, 20]; console.log("\n3. servis ekip siniriyla ortusuyor mu (tam devir)"); yaz(M, "servis", "olay", "ort. kapanis", "olay basina el deg."); for (const [ad, f] of [["tek ekibin", (x) => x.s.dokunan === 1], ["birden cok ekibin", (x) => x.s.dokunan > 1]]) { const g = R.tam.kayit.filter(f); yaz(M, ad, g.length, ort(g.map((x) => x.kapanis)), ort(g.map((x) => x.eld))); } ``` ``` sozlesme: 28 kalem, devredilen 20, devredilemeyen 8 (bilgi 3, arac 2, yordam 3) 14 olay, 7 tanesi mesai disi, 11 tanesi agir; olaysiz akis 56. turda biter 1. ayni olay kumesi iki devir biciminde (ucuncu sutun: karsit kosum) olcu tam devir paylasimli nobet tam devir + 3 yordam ilk yanit gecikmesi (tur) 1.0 1.6 1.0 kapanis gecikmesi (tur) 5.0 3.8 4.1 el degistirme 24 16 21 geri donen olay 8 0 5 gece uyandirma 3 5 1 akistan cikan tur 37 54 27 yeniden is (tur) 9 20 10 gelistirme akisinin sonu 94 105 84 2. tam devirde geri donen olayin nedeni neden olay ort. kapanis kesinti turu gece uyandirma bilgi 3 6.3 15 1 arac 2 6.0 12 0 yordam 3 7.0 10 2 3. servis ekip siniriyla ortusuyor mu (tam devir) servis olay ort. kapanis olay basina el deg. tek ekibin 12 4.7 1.5 birden cok ekibin 2 7.0 3.0 ``` Sayılar **ölçüm** sınıfındadır; girdileri yukarıdaki varsayımlardır. Yirmi sekiz kalemin yirmisi devredilir ve sözleşme çizelgesi şunu söyler: **koşum ile ilk yanıt yedi servisin yedisinde de devredilmiştir**, devredilemeyen sekizin tamamı yeniden başlatma ile yapılandırma sütunlarındadır. Devir, servisi ayakta tutmakta değil, ona dokunmak gerektiğinde durur. ## Tam Devir ile Paylaşımlı Nöbet Birinci tablonun ilk iki sütunu aynı on dört olayı iki biçimde karşılar. Tam devirde nöbetçi işletim ekibidir ve ilk yanıt gecikmesi gece gündüz ayrımı olmadan 1,0 turdur; paylaşımlı nöbette ilk yanıtı yazan ekip verir ve gecikme 1,6 tura çıkar, çünkü gece gelen hafif olay sabahı bekler. Kapanışta sıra tersine döner: paylaşımlı nöbet 3,8, tam devir 5,0 turda kapatır. Fark, sekiz olayın çözülemeyip yazan ekibe geri dönmesidir; her geri dönüş bir el değiştirme ve bağlamın ikinci elden kurulmasıdır (24'e karşı 16 el değiştirme). Fatura alt satırlardadır. Olay yokken üç ekip işini 56. turda bitirir; tam devirde akış 94., paylaşımlıda 105. tura uzar, akıştan çıkan tur 37'ye karşı 54 ve yeniden iş 9'a karşı 20'dir. Gece uyandırma da paylaşımlıda yüksektir (5'e karşı 3): tam devirde yalnız devredilemeyen ağır gece olayı uyandırır. **Paylaşımlı nöbet olayı daha hızlı kapatır ve bunu akıştan öder.** ## Devredilemeyenin Bedeli İkinci tablo geri dönen sekiz olayı nedenine göre ayırır. En pahalı neden **yazılmamış yordam**dır: üç olay, ortalama 7,0 tur kapanış ve üç gece uyandırmanın ikisi. Bilgi eksikliği üç olayda 6,3 tur ve en yüksek kesinti turunu (15) üretir; araç eksikliği iki olayda 6,0 turdur. Birinci tablonun üçüncü sütunu yordamın fiyatını verir: üç yordam yazılınca geri dönen olay 8'den 5'e, gece uyandırma 3'ten 1'e, akıştan çıkan tur 37'den 27'ye ve akışın sonu 94'ten 84. tura iner. **Yazılmamış yordam bir belge eksiği değil, on turluk akış gecikmesi ve iki gece uyandırmadır.** ## Olay Hangi Ekip Sınırına Düşüyor Üçüncü tablo olayları servisin ekip sınırıyla örtüşmesine göre ayırır. Tek ekibin servislerinde on iki olay 4,7 turda ve olay başına 1,5 el değiştirmeyle kapanır; üç ekibin dokunduğu `ortak-kayit` servisinde iki olay 7,0 turda ve 3,0 el değiştirmeyle. Nedeni sözleşmededir: o servisin devredilemeyen iki kalemi de `bilgi` nedenlidir, çünkü bilgi tek bir ekipte durmaz. **Ekip sınırıyla örtüşmeyen servis yalnız yazılırken değil, gece de pahalıdır.** ## Özet - Devir sözleşmesi 28 kaleme ayrıldı; 20'si devredildi, 8'i devredilemedi (bilgi 3, araç 2, yordam 3) ve devredilemeyenlerin tamamı yeniden başlatma ile yapılandırma sütunundadır. - Aynı 14 olay tam devirde 5,0, paylaşımlı nöbette 3,8 turda kapanır; ilk yanıt tersinedir (1,0'a karşı 1,6) ve el değiştirme 24'e karşı 16'dır. - Bedel geliştirme akışındadır: olaysız akış 56. turda biterken tam devirde 94., paylaşımlıda 105. tura uzar; akıştan çıkan tur 37'ye karşı 54 ve yeniden iş 9'a karşı 20'dir. - Üç yazılmamış yordam yazıldığında geri dönen olay 8'den 5'e, gece uyandırma 3'ten 1'e ve akış sonu 94'ten 84. tura iner; üç ekibin dokunduğu servisin olayı 7,0 turda ve 3,0 el değiştirmeyle kapanır (tek ekipte 4,7 ve 1,5). ## Kurs Kapanışı | Ders | Akış nesnesi | El değiştirme / bekleme / yeniden iş | Mimariyle uyumun bedeli | |---|---|---|---| | Yaşam Döngüsü Modelleri | 18 kalem, 4 döngü | 125 → 120 / 243 → 18 tur / 105 → 90 birim | yanlış sınır gecikmesi 14,8 → 7,8 tur | | Çevik Çerçeveler | 30 kalem, 1–6 hafta | yarım kalan 8 → 0 / akış 12,5 → 31,2 gün / 19 → 23 adam-gün | 75 bağımlılık bağı yeniden işi belirler | | Akış Tabanlı Yönetim | 60 kalem, sınır 1–16 | teslim 118,5 → 17,3 gün / bekleme payı %0 → %84,1 | sınır ekip değil iş sınırı; 195,9 adam-gün geçiş kaybı | | Ölçekli Çerçeveler | 40 kalem, 1–12 ekip | eşgüdüm turu 0 → 66 / kalem başına 0 → 5,9 dönem | ortak kanal karesel; en az bedel 3 ekipte | | Mühendislik Pratikleri | 48 kalem, 2–40 saat | olay 21 → 2 / gecikme 8,0 → 21,4 saat / 82 → 132 saat | yeniden iş aynı modüldeki kalemle büyür | | Conway Yasası | 12 kalem, iki bölünme | 24 → 17 / 203 → 55 tur / 24 → 15 | sınırı geçen bağ 40/43 → 32/43; yolsuz ekip arası 16 → 0 | | Ekip Topolojileri | 12 kalem, üç düzen | 24 / 17 / 25 — 203 / 55 / 78 tur — 24 / 15 / 22 | yük 1–13'ten 3–9'a iner, yinelenen uzmanlık 18 / 18 / 24 | | Tahmin ve Planlama | 12 kalemin süresi | beklemeyi tahmine sokmak hatayı %58,4 → %23,5 yapar | 3+ ekipte bekleme payı %51,7 ve hata %72,2 (1–2 ekipte %24,3 ve %44,6) | | Değişiklik Yönetimi | 8 kalem, 6 istek | 31 / 38 — 44 / 133 tur — 8 / 4 tur | sınır dışına düşen istek teslimi 23 yerine 28 tur yapar | | İşletim Devri | 14 olay, 28 kalem | 24 / 16 — kapanış 5,0 / 3,8, akıştan çıkan 37 / 54 — 9 / 20 tur | üç ekibin servisinde el değiştirme 1,5 yerine 3,0 | **Süreç, Ekip ve Teslimat** kursunun kuralı budur: **süreç ve ekip kararları mimariyi işin beklediği yerden biçimlendirir.** Hiçbir ders bir süreci kendiliğinden iyi bulmadı; her biri aynı iş kalemi kümesinde koşturuldu ve kazandığı yerde neyi kaybettiği sayıldı. **Yazılım Mimarlığı** müfredatı burada biter. Beş kursun beş ölçü ekseni tek cümlede toplanır: karar bir nesnedir ve izlenebilirliği ölçülür (**Mimarın Rolü**), belge yanıtladığı soruyla ölçülür (**Mimari Karar ve Dokümantasyon**), kurum ölçeğinde ölçü bağdır (**Kurumsal Bağlam ve Tümleştirme**), kural makinece denetlenebildiği ölçüde yönetilebilir (**Kalite Nitelikleri ve Yönetişim**), süreç ve ekip kararları işin beklediği yerden ölçülür (**Süreç, Ekip ve Teslimat**).