--- title: 'Değişiklikleri İşleme' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/surum-kontrolune-giris/degisiklikleri-isleme' course: 'Sürüm Kontrolüne Giriş' language: tr updated: '2026-08-17T18:10:47+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Değişiklikleri İşleme Hazırlık alanının kalıcı kayda dönüşmesi; ağaç ve işleme nesnelerinin içeriği, dört nesne türü, başvuruların rolü ve atomik işleme alışkanlığı. Hazırlık alanında iki girdi bulunuyor, ancak tarihçe hâlâ boş. Bu ders o iki girdiyi kalıcı bir kayda dönüştürür ve kayıt sırasında oluşan nesneleri tek tek açar. Sonunda, bir işlemenin neden "tek bir iş" içermesi gerektiği tartışılacaktır. ## İlk İşleme ```bash git commit -m "Terim listesini ve biçim belgesini ekle" ``` ``` [main (root-commit) 13d31bf] Terim listesini ve biçim belgesini ekle 2 files changed, 12 insertions(+) create mode 100644 README.md create mode 100644 terimler.txt ``` Köşeli parantez içindeki `root-commit`, bu işlemenin öncülü olmadığını — çizgenin kaynağı olduğunu — bildirir. `13d31bf`, işleme kimliğinin kısaltılmış hâlidir. Kimlik yazardan, zamandan, mesajdan ve içerikten hesaplandığı için kendi deponuzda başka bir değer görürsünüz; kurs boyunca gösterilen bütün kimlikler için bu geçerlidir. ```bash git status ``` ``` On branch main nothing to commit, working tree clean ``` Üç bölge de aynı içeriği gösteriyor: çalışma dizini, hazırlık alanı ve son işleme örtüşüyor. ## İşleme Nesnesinin İçi İşleme, nesne veritabanında saklanan bir metindir ve doğrudan okunabilir: ```bash git cat-file -p HEAD ``` ``` tree 378e434005c6c42021d4398a15e89149b0fd8671 author Deniz Kaya 1709532720 +0300 committer Deniz Kaya 1709532720 +0300 Terim listesini ve biçim belgesini ekle ``` Dört bileşen vardır: - **`tree`** — projenin o andaki tam görüntüsünü tutan ağaç nesnesinin kimliği. - **`author`** ve **`committer`** — değişikliği yazan ve kaydeden kişi, ardından Unix zaman damgası ve saat dilimi kayması. İki alanın neden ayrı olduğu üçüncü konuda görülecektir. - **Boş satırdan sonraki metin** — işleme mesajı. Kök işleme dışındaki her işlemede bir de `parent` satırı bulunur. Öncül işlemenin kimliği metnin içinde yer aldığına göre, kimlik hesabına da girer: geçmişteki bir işlemenin değiştirilmesi ondan sonraki tüm kimlikleri değiştirir. ## Ağaç Nesnesi ```bash git ls-tree HEAD ``` ``` 100644 blob 49daf9067744c72d7f5427d163f983c326ff37b5 README.md 100644 blob 9b9ef7052d54292add1ed75823a454c1fe66e3bb terimler.txt ``` **Ağaç nesnesi (tree object)** bir dizinin içeriğini tutar: her satırda kip, girdi türü, nesne kimliği ve ad bulunur. Girdi türü `blob` ise bir dosya, `tree` ise bir alt dizin söz konusudur. Alt dizinler kendi ağaç nesnelerine bağlanır; böylece proje dizini, kökü işlemenin gösterdiği ağaç olan bir ağaç yapısına dönüşür. Veri Yapıları kursundaki terimlerle: iç düğümler ağaç nesneleri, yapraklar bloblardır. Blob kimliklerinin hazırlık alanındaki değerlerle aynı olduğuna dikkat edin. `git commit` yeni blob yazmadı; hazırlık alanının girdilerini bir ağaç nesnesine dönüştürdü ve bu ağacı işaret eden bir işleme nesnesi oluşturdu. ```bash find .git/objects -type f ``` ``` .git/objects/13/d31bf17fdc8a5292b7fff288de94088d5c1440 .git/objects/37/8e434005c6c42021d4398a15e89149b0fd8671 .git/objects/49/daf9067744c72d7f5427d163f983c326ff37b5 .git/objects/9b/9ef7052d54292add1ed75823a454c1fe66e3bb ``` Dört nesne: iki blob, bir ağaç, bir işleme. ## Dört Nesne Türü | Tür | Tuttuğu şey | Neye bağlanır | |---|---|---| | blob | Dosya içeriği | — | | ağaç | Bir dizinin girdileri | Bloblara ve alt ağaçlara | | işleme | Bir anlık görüntü ve üstverisi | Bir ağaca ve öncül işlemelere | | etiket | Adlandırılmış bir işaret ve notu | Genellikle bir işlemeye | Dördü de aynı biçimde saklanır: tür ve uzunluk başlığı, ardından içerik, kimlik ise bu bütünün karma değeri. Dördüncü tür kursun son dersinde ele alınacaktır. ## Başvurular İşleme kimliğinin kırk karakterlik bir karma değeri olması, insanın bu değeri akılda tutmasını gerektirmez. Başvurular bu boşluğu doldurur: ```bash cat .git/refs/heads/main ``` ``` 13d31bf17fdc8a5292b7fff288de94088d5c1440 ``` `refs/heads/main` dosyası tek bir satır içerir: bir işleme kimliği. Önceki derste `HEAD` dosyasının bu başvuruyu gösterdiği görülmüştü. Zincir şudur: `HEAD` → `refs/heads/main` → işleme → ağaç → bloblar. ```bash git rev-parse HEAD ``` ``` 13d31bf17fdc8a5292b7fff288de94088d5c1440 ``` `git rev-parse`, bir adı nesne kimliğine çeviren komuttur. `HEAD`, `HEAD~1` (bir önceki işleme), `main` gibi adların tümü bu yolla çözülür. ## Atomik İşleme Örnek projeye arama betiği eklenir. `ara.sh`: ```sh #!/bin/sh # terimler.txt içinde arama yapar. if [ $# -ne 1 ]; then echo "kullanım: ara.sh ARANAN" >&2 exit 1 fi grep -- "$1" terimler.txt ``` Betik yazılırken `README.md` içindeki biçim örneğinde bir yazım hatası fark edilir ve `turkce | english` satırı `türkçe | english` olarak düzeltilir. Çalışma dizininde artık iki ilgisiz değişiklik vardır: ```bash git status --short ``` ``` M README.md ?? ara.sh ``` Bu ikisini tek işlemede kaydetmek, tarihçeye "yeni betik ve bir yazım düzeltmesi" biçiminde bulanık bir kayıt bırakır. **Atomik işleme**, tek bir amaca hizmet eden en küçük tutarlı değişiklik kümesidir. Ölçütü şudur: işleme geri alındığında geriye tutarlı bir durum kalmalı ve geri alma, amaçlanandan fazlasını götürmemelidir. Hazırlık alanı bu ayrımı mümkün kılar: ```bash git add ara.sh git commit -m "Terim arama betiği ekle" ``` ``` [main 546c174] Terim arama betiği ekle 1 file changed, 9 insertions(+) create mode 100755 ara.sh ``` `create mode 100755` satırı, dosyanın çalıştırma izniyle kaydedildiğini gösterir; izin bilgisi ağaç nesnesinde tutulur ve tarihçenin parçasıdır. İkinci değişiklik ayrı kaydedilir. İzlenen dosyalardaki değişiklikler `-a` seçeneğiyle hazırlık alanına alınmadan doğrudan işlenebilir: ```bash git commit -a -m "Biçim örneğindeki yazımı düzelt" ``` ``` [main 3132c78] Biçim örneğindeki yazımı düzelt 1 file changed, 1 insertion(+), 1 deletion(-) ``` `-a` seçeneği yalnızca izlenen dosyaları kapsar; izlenmeyen bir dosya bu yolla işlemeye girmez. Kolaylığı, hazırlık alanının sağladığı seçme yetkisini devre dışı bırakması pahasına gelir — bu nedenle birden çok konuya dokunulan durumlarda kullanılmamalıdır. ## Değişmeyen İçerik Yeniden Yazılmaz ```bash git ls-tree HEAD ``` ``` 100644 blob c0a6e3d5d4d0a0d117519512a1fb771c8a60bfee README.md 100755 blob 4bc98c87b25ceac31de2e48015e81a943d2e73c8 ara.sh 100644 blob 9b9ef7052d54292add1ed75823a454c1fe66e3bb terimler.txt ``` `terimler.txt` blobu ilk işlemedeki değerin aynısıdır: `9b9ef70`. Üç işleme boyunca dosya değişmediği için tek bir nesne üç ağaç tarafından paylaşılmaktadır. Anlık görüntü modelinin "her kayıtta tüm dosyalar yeniden yazılır mı" itirazına verilen yanıt budur: aynı içerik aynı kimliği ürettiğinden, ikinci kez yazılacak bir şey yoktur. ## Özet - `git commit`, hazırlık alanının girdilerini bir ağaç nesnesine dönüştürür ve bu ağacı gösteren bir işleme nesnesi yazar. - İşleme nesnesi bir ağaç kimliği, yazar ve işleyen bilgisi, mesaj ve (kök işleme dışında) öncül kimliklerini içerir. - Ağaç nesnesi bir dizinin girdilerini tutar; alt dizinler kendi ağaç nesnelerine bağlanır. - Dört nesne türü vardır: blob, ağaç, işleme, etiket. Tümü tür ve uzunluk başlıklı içeriğin karma değeriyle adlandırılır. - Atomik işleme, geri alındığında tutarlı bir durum bırakan en küçük değişiklik kümesidir; hazırlık alanı bu bölmeyi mümkün kılar. ## Sonraki Adım Üç işleme yazıldı ve üçünün de mesajı tek satırlık. Bir düzeltmenin nedeni, denenip vazgeçilen seçenekler ya da bir kararın gerekçesi tek satıra sığmaz. Sonraki ders, işleme mesajının yapısını — konu satırı, gövde ve gerekçe — ve bu yapının tarihçeyi okunabilir kılan kurallarını ele alacak.