--- title: 'Farkları İnceleme' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/surum-kontrolune-giris/farklari-inceleme' course: 'Sürüm Kontrolüne Giriş' language: tr updated: '2026-08-17T18:10:47+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Farkları İnceleme Çalışma dizini, hazırlık alanı ve işlemeler arasındaki üç ayrı karşılaştırma; birleşik fark biçiminin okunması ve nesne düzeyinde fark alma. Günlük, hangi işlemenin hangi dosyaya dokunduğunu söylüyor ama değişikliğin içeriğini göstermiyor. Üstelik henüz işlenmemiş değişiklikler günlükte hiç görünmez: çalışma dizinindeki bir düzenleme, işlenene kadar tarihçenin dışındadır. Bu ders **fark (diff)** almanın üç ayrı biçimini tanımlar ve fark çıktısının nasıl okunacağını gösterir. Üç bölgeli model burada pratik değerini kazanır: hangi iki bölgenin karşılaştırıldığı sorusu, hangi seçeneğin yazılacağını belirler. ## Üç Karşılaştırma | Komut | Karşılaştırılan | Yanıtladığı soru | |---|---|---| | `git diff` | Çalışma dizini ↔ hazırlık alanı | Henüz hazırlığa almadığım ne var? | | `git diff --staged` | Hazırlık alanı ↔ son işleme | Bir sonraki işlemeye ne girecek? | | `git diff HEAD` | Çalışma dizini ↔ son işleme | Son işlemeden bu yana toplam ne değişti? | Üçüncü satır, ilk ikisinin birleşimidir. `--staged` seçeneğinin eş anlamlısı `--cached`'dir; kurs boyunca ilki kullanılacaktır. ## Çalışma Dizini ile Hazırlık Alanı Arama betiği, eşleşme bulunamadığında sessiz kalıyor ve sıfır çıkış koduyla sonlanıyor. Betik şu hâle getirilir: ```sh #!/bin/sh # terimler.txt içinde arama yapar. if [ $# -ne 1 ]; then echo "kullanım: ara.sh ARANAN" >&2 exit 1 fi if ! grep -i -- "$1" terimler.txt; then echo "eşleşme yok: $1" >&2 exit 2 fi ``` ```bash git diff ``` ``` diff --git a/ara.sh b/ara.sh index b87baa8..582ddde 100755 --- a/ara.sh +++ b/ara.sh @@ -6,4 +6,7 @@ if [ $# -ne 1 ]; then exit 1 fi -grep -i -- "$1" terimler.txt +if ! grep -i -- "$1" terimler.txt; then + echo "eşleşme yok: $1" >&2 + exit 2 +fi ``` ## Fark Çıktısının Anatomisi Çıktı **birleşik fark biçimindedir (unified diff)** ve dört bölümden oluşur. **Başlık satırı.** `diff --git a/ara.sh b/ara.sh` — karşılaştırılan iki sürüm `a/` ve `b/` önekleriyle adlandırılır. `a` eski, `b` yeni taraftır. **Nesne satırı.** `index b87baa8..582ddde 100755` — eski ve yeni blob kimlikleri ile dosya kipi. Bu satır, farkın nesne veritabanındaki hangi iki nesne arasında hesaplandığını kaydeder. Kip her iki tarafta aynıysa satırın sonunda tek bir değer yazar; kip değişmişse iki ayrı satır eklenir. **Dosya satırları.** `---` eski, `+++` yeni sürümü gösterir. Yeni oluşturulan bir dosyada eski taraf `/dev/null` olur. **Parça başlığı.** Değişikliğin geçtiği her bölgeye **parça (hunk)** denir ve her parça bir başlıkla açılır. `@@ -6,4 +6,7 @@` — dört sayı taşır: eski dosyanın 6. satırından başlayan 4 satır, yeni dosyanın 6. satırından başlayan 7 satırla değiştirilmiştir. Başlığın sonundaki `if [ $# -ne 1 ]; then` metni, değişikliğin bağlamını veren en yakın üst satırdır; farkın parçası değildir. Parça içindeki satırlar üç işaretle başlar: boşluk (değişmemiş bağlam satırı), `-` (silinen), `+` (eklenen). Bağlam satırları varsayılan olarak üç satırdır; `-U` seçeneğiyle değiştirilir. Değiştirilen bir satır, fark biçiminde silme ve ekleme çifti olarak görünür — biçimde "değiştirme" diye bir işlem yoktur. ## Hazırlık Alanı ile Son İşleme ```bash git add ara.sh git diff ``` Komut hiçbir şey yazmaz: çalışma dizini ile hazırlık alanı artık aynıdır. Fark yer değiştirmiştir: ```bash git diff --staged ``` ``` diff --git a/ara.sh b/ara.sh index b87baa8..582ddde 100755 --- a/ara.sh +++ b/ara.sh @@ -6,4 +6,7 @@ if [ $# -ne 1 ]; then exit 1 fi -grep -i -- "$1" terimler.txt +if ! grep -i -- "$1" terimler.txt; then + echo "eşleşme yok: $1" >&2 + exit 2 +fi ``` `git add` içeriği taşımadı; hazırlık alanının hangi bloba baktığını değiştirdi. Farkın kendisi aynı iki nesne arasında hesaplandığı için çıktı harfi harfine aynıdır. ## İki Bölge Aynı Anda Terim listesine bir satır eklenir ama hazırlık alanına alınmaz: ```bash git status --short ``` ``` M ara.sh M terimler.txt ``` İki sütunun anlamı burada belirginleşir: `ara.sh` birinci sütunda (hazırlığa alınmış), `terimler.txt` ikinci sütunda (yalnızca çalışma dizininde) işaretlidir. ```bash git diff ``` ``` diff --git a/terimler.txt b/terimler.txt index 11660ec..17af3b8 100644 --- a/terimler.txt +++ b/terimler.txt @@ -4,3 +4,4 @@ kuyruk | queue ağaç | tree karma tablosu | hash table bağlı liste | linked list +küme | set ``` `git diff` yalnızca `terimler.txt` değişikliğini, `git diff --staged` yalnızca `ara.sh` değişikliğini gösterir. İkisini birden görmek için `HEAD` ile karşılaştırılır: ```bash git diff HEAD --stat ``` ``` ara.sh | 5 ++++- terimler.txt | 1 + 2 files changed, 5 insertions(+), 1 deletion(-) ``` `--stat`, satır satır çıktı yerine dosya başına özet verir. Artı ve eksi işaretlerinden oluşan çubuk, eklenen ve silinen satırların oranını ölçekli gösterir; büyük farklarda toplam sayı sabit genişliğe sığdırılır. ## İki İşleme Arasındaki Fark İki başvuru verildiğinde fark, ilkinden ikincisine geçişi anlatır: ```bash git diff 13d31bf 60e13bd -- terimler.txt ``` ``` diff --git a/terimler.txt b/terimler.txt index 9b9ef70..11660ec 100644 --- a/terimler.txt +++ b/terimler.txt @@ -1,3 +1,6 @@ yığıt | stack kuyruk | queue çizge | graph +ağaç | tree +karma tablosu | hash table +bağlı liste | linked list ``` Sıra önemlidir: `git diff B A`, aynı farkı ters yönde gösterir. Yol ayırıcısı burada da çıktıyı tek dosyayla sınırlamak için kullanılmıştır. ## Nesne Düzeyinde Fark Karşılaştırma başvurularla sınırlı değildir; `başvuru:yol` yazımı, o başvurudaki belirli bir nesneyi adlandırır: ```bash git diff 13d31bf:README.md 3132c78:README.md ``` ``` diff --git a/README.md b/README.md index 49daf90..c0a6e3d 100644 --- a/README.md +++ b/README.md @@ -6,4 +6,4 @@ Bilgisayar bilimi terimlerinin Türkçe karşılıklarını tutan küçük bir l `terimler.txt` dosyasında her satır şu biçimdedir: - turkce | english + türkçe | english ``` Bu yazım, dosya adı iki sürüm arasında değişmiş olsa bile karşılaştırma yapmayı sağlar. ## Sözcük Düzeyinde Fark Satır tabanlı fark, uzun satırlarda küçük bir değişikliği tüm satırın silinip yeniden eklenmesi olarak gösterir. `--word-diff` bu durumda okunabilirliği artırır: ```bash git diff --word-diff HEAD -- terimler.txt ``` ``` diff --git a/terimler.txt b/terimler.txt index 11660ec..17af3b8 100644 --- a/terimler.txt +++ b/terimler.txt @@ -4,3 +4,4 @@ kuyruk | queue ağaç | tree karma tablosu | hash table bağlı liste | linked list {+küme | set+} ``` Eklenen bölüm `{+ +}`, silinen bölüm `[- -]` içine alınır. Sunum biçimi değişmiştir; farkın kendisi ve kaydedilecek içerik aynıdır. ## Değişikliklerin Kaydedilmesi İki değişiklik ayrı işlemelere ayrılır: ```bash git commit -m "Eşleşme bulunamadığında hata bildir" git commit -a -m "Küme terimini ekle" ``` ``` [main 2c883a7] Eşleşme bulunamadığında hata bildir 1 file changed, 4 insertions(+), 1 deletion(-) [main ece664b] Küme terimini ekle 1 file changed, 1 insertion(+) ``` Birinci komut hazırlık alanındaki `ara.sh` değişikliğini kaydetti; ikincisi `-a` seçeneğiyle kalan izlenen değişikliği aldı. ## Özet - `git diff` çalışma dizini ile hazırlık alanını, `--staged` hazırlık alanı ile son işlemeyi, `HEAD` ile çağrılan biçim ikisini birden karşılaştırır. - Birleşik fark çıktısı başlık, nesne, dosya ve parça satırlarından oluşur; parça başlığı eski ve yeni taraftaki başlangıç satırı ile satır sayısını verir. - Biçimde "değiştirme" işlemi yoktur; değişen satır bir silme ve bir ekleme olarak görünür. - İki başvuru verilerek işlemeler arası, `başvuru:yol` yazımıyla nesneler arası fark alınır. - `--stat` dosya başına özet, `--word-diff` sözcük düzeyinde gösterim verir. ## Sonraki Adım Depoda yalnızca elle yazılan dosyalar bulunuyor. Oysa çalışırken üretilen dosyalar da oluşur: betiğin çıktısı, düzenleyicinin bıraktığı yedekler, derleme sonuçları. Bunların tarihçeye girmesi hem gürültü hem de risktir. Sonraki ders, hangi dosyaların depodan uzak tutulacağını belirleyen yoksayma kurallarını ve kuralların izlenen dosyalara neden işlemediğini ele alacak.