--- title: 'İşleme Mesajı Yazımı' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/surum-kontrolune-giris/isleme-mesaji-yazimi' course: 'Sürüm Kontrolüne Giriş' language: tr updated: '2026-08-17T18:10:47+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # İşleme Mesajı Yazımı Konu satırı, boş ayırıcı ve gövdeden oluşan mesaj yapısı; gerekçenin kaydedilmesi ve mesaj biçiminin araçlar tarafından nasıl kullanıldığı. Üç işleme yazıldı ve üçünün de mesajı tek satırdı. Küçük değişikliklerde bu yeterlidir; ancak bir düzeltmenin nedeni, denenip vazgeçilen seçenekler ya da bir tasarım kararının gerekçesi tek satıra sığmaz. Bu ders mesajın yapısını tanımlar. **İşleme mesajı (commit message)** biçimsel bir zorunluluk değil, tarihçenin okunabilirliğini belirleyen tek serbest metin alanıdır. Bir satırın *ne* yaptığı koddan okunur; *neden* öyle yazıldığı yalnızca mesajdan okunur. ## Mesajın Yapısı Mesaj üç bölümden oluşur: ``` Konu satırı: değişikliğin özeti Gövde: değişikliğin gerekçesi. Sorunun ne olduğu, neden bu çözümün seçildiği, hangi seçeneklerin elendiği burada yazılır. İkinci paragraf gerekirse eklenir. ``` Bölümleri ayıran şey **ilk boş satırdır** ve bu ayırıcı biçimsel bir kuraldır: araçlar ilk satırı konu, boş satırdan sonrasını gövde olarak okur. Boş satır konmazsa metnin tamamı konu sayılır ve özet listelerinde tek satıra sıkıştırılır. Ayrımın araçlar tarafından nasıl kullanıldığı doğrudan görülebilir. `%s` konu satırını, `%b` gövdeyi verir: ```bash git log -1 --format='%s' 43370ca ``` ``` Üç veri yapısı terimi ekle ``` ```bash git log -1 --format='%b' 43370ca ``` ``` Ağaç, karma tablosu ve bağlı liste terimleri listede yoktu; bu terimler sorulduğunda arama betiği boş çıktı veriyordu. Karşılıklar Veri Yapıları kursunun sözlüğüyle aynı biçimde yazıldı. ``` ## Konu Satırı Konu satırı için dört kural yerleşmiştir: 1. **Emir kipinde yazılır.** "Terim listesini sırala", "Sıralandı" ya da "Terim listesini sıraladım" değil. Gerekçesi biçimseldir: araçların ürettiği mesajlar da emir kipindedir (`Revert "…"`, `Merge …`), böylece tarihçe tek bir dilbilgisi kipiyle okunur. Zihinsel testi şudur: konu satırı, "Uygulandığında bu işleme şunu yapar: …" cümlesini tamamlamalıdır. 2. **Elli karakter civarında tutulur.** Kesin bir sınır yoktur; ancak özet listelerinde ve dar arayüzlerde satır kırpılır. Elli karaktere sığmayan bir konu satırı çoğu zaman işlemenin birden çok iş içerdiğinin göstergesidir. 3. **Nokta ile bitirilmez.** Başlık işlevi görür, cümle değildir. 4. **Neyin değiştiğini söyler, nasılını değil.** Ayrıntı gövdenin işidir. ## Gövde Gövdede yanıtlanan soru "ne yapıldı" değil, **"neden yapıldı"**dır. Değişikliğin kendisi zaten farkta görünür; farkta görünmeyen şey, o değişikliği gerektiren durumdur. Yararlı bir gövde şunları içerir: - **Sorunun tanımı.** Hangi davranış yanlıştı ya da hangi ihtiyaç karşılanmıyordu? - **Çözümün gerekçesi.** Neden bu yol seçildi? - **Elenen seçenekler.** Denenip vazgeçilen bir yaklaşım varsa, aynı yolun yeniden denenmesini önler. - **Bilinen sınırlar.** Çözümün kapsamadığı durumlar. Satırlar yetmiş iki karakter civarında elle kırılır. Nedeni, `git log` çıktısının mesaj gövdesini dört boşluk girintiyle yazmasıdır: seksen sütunluk bir alanda taşmayı önlemek için gövdenin kendisi daha dar olmalıdır. ## Örnek Terim listesine üç terim eklenir ve mesaj bir düzenleyicide yazılır. `git commit` seçenek verilmeden çalıştırıldığında yapılandırılmış metin düzenleyicisi açılır; kaydedilip kapatıldığında içerik mesaj olur. Boş bırakılırsa işleme yazılmaz. ``` Üç veri yapısı terimi ekle Ağaç, karma tablosu ve bağlı liste terimleri listede yoktu; bu terimler sorulduğunda arama betiği boş çıktı veriyordu. Karşılıklar Veri Yapıları kursunun sözlüğüyle aynı biçimde yazıldı. ``` Konu satırı ne yapıldığını söylüyor; gövde, terimlerin *neden* eksik sayıldığını ve karşılıkların kaynağını kaydediyor. İkisi de koddan çıkarılamayacak bilgilerdir. İkinci bir örnek, arama betiğindeki bir düzeltmeye aittir: ``` Aramayı büyük/küçük harften bağımsız yap Terimler listede küçük harfle tutuluyor. Kullanıcı "Yığıt" yazdığında arama boş dönüyor, terim listede olduğu hâlde bulunamıyordu. grep çağrısına -i seçeneği eklendi; bu seçenek POSIX'te tanımlıdır ve ek bağımlılık getirmez. ``` Bu mesajın kaydettiği bilgi, tek satırlık farkın kendisinden daha değerlidir: `-i` seçeneğinin neden eklendiği ve neden bir başka çözümün (örneğin listeyi büyük harfe çevirmenin) seçilmediği yazılıdır. ## Ne Yazılmaz Bazı mesaj kalıpları tarihçeye bilgi eklemez: - **İçeriği yineleyen konu satırları.** "terimler.txt güncellendi" — farkta zaten görünen bilgidir. Dosya adı değil, yapılan iş yazılır. - **Durum bildiren kalıplar.** "yarım", "geçici", "düzeltme". Bunlar işlemenin ne yaptığını söylemez ve tarihçede aranabilir bir iz bırakmaz. - **Bağlamsız dış numara.** Yalnızca bir kayıt numarası içeren mesaj, o kayıt sistemine erişimi olmayan okur için boştur. Numara yazılacaksa gövdeye, sorunun bir cümlelik özetiyle birlikte konur. - **Birden çok işi sayan konu satırları.** "X eklendi ve Y düzeltildi" cümlesindeki "ve", işlemenin bölünmesi gerektiğinin işaretidir. Son madde, işleme mesajının atomik işleme alışkanlığıyla nasıl bağlandığını gösterir: iyi bir konu satırı yazılamıyorsa sorun çoğu zaman mesajda değil, işlemenin kapsamındadır. ## Mesajın Verilme Yolları | Yol | Kullanım | |---|---| | `git commit` | Düzenleyici açılır; çok satırlı mesaj için olağan yol | | `git commit -m "konu"` | Tek satırlık mesaj | | `git commit -m "konu" -m "gövde"` | Her `-m` bir paragraf olur, aralarına boş satır konur | | `git commit -F dosya` | Mesaj bir dosyadan okunur | Düzenleyicide açılan şablonda `#` ile başlayan satırlar bulunur; bunlar mesaja dâhil edilmez ve o anki durumu özetler. Yazmadan önce bu özeti okumak, yanlış dosyaların hazırlık alanına alındığını fark etmenin en ucuz yoludur. ## Sonuç ```bash git log --oneline ``` ``` 60e13bd Aramayı büyük/küçük harften bağımsız yap 43370ca Üç veri yapısı terimi ekle 3132c78 Biçim örneğindeki yazımı düzelt 546c174 Terim arama betiği ekle 13d31bf Terim listesini ve biçim belgesini ekle ``` Beş satır, projenin beş adımını okunur biçimde anlatıyor. Bu okunabilirlik doğrudan iki alışkanlığın sonucudur: her işlemenin tek bir iş içermesi ve her konu satırının o işi emir kipinde özetlemesi. İkisinden biri bozulduğunda liste değerini yitirir. ## Mesaj Bir Arama Alanıdır Mesajlar yalnızca okunmaz, aranır da. Konu ve gövde metni üzerinde süzme yapılabilir: ```bash git log --oneline --grep="arama" ``` ``` 60e13bd Aramayı büyük/küçük harften bağımsız yap 43370ca Üç veri yapısı terimi ekle 546c174 Terim arama betiği ekle ``` Arama harfi harfine yapılır; sözcük kökü tanınmaz. Türkçede bu ayrıntı belirginleşir: ```bash git log --oneline --grep="betik" ``` Komut hiçbir satır döndürmez, oysa tarihçede "Terim arama betiği ekle" işlemesi bulunur. Neden, ünsüz yumuşamasıdır: "betiği" sözcüğü "betik" dizisini içermez. Kısaltılmış bir örüntü sonucu verir: ```bash git log --oneline --grep="beti" ``` ``` 43370ca Üç veri yapısı terimi ekle 546c174 Terim arama betiği ekle ``` Bu davranış, konu satırlarında değişken ek almayan sözcüklerin tercih edilmesini pratik bir gereklilik hâline getirir. ## Özet - Mesaj, konu satırı ve gövdeden oluşur; ikisini ilk boş satır ayırır ve bu ayrım araçlar tarafından kullanılır. - Konu satırı emir kipinde, elli karakter civarında ve noktasız yazılır. - Gövde "ne" değil "neden" sorusunu yanıtlar: sorunun tanımı, çözümün gerekçesi, elenen seçenekler ve bilinen sınırlar. - Gövde satırları yetmiş iki karakter civarında kırılır; `git log` çıktısı gövdeyi girintili yazar. - Mesajlar `--grep` ile aranabilir; bu, konu satırlarının tutarlı yazılmasını pratik bir gereklilik hâline getirir. ## Sonraki Adım Tarihçe beş işlemeye ulaştı ve `git log --oneline` ile listelendi. Ancak listeleme, tarihçeyi okumanın yalnızca en basit biçimidir: belirli bir dosyaya dokunan işlemeler, belirli bir metni ekleyen ya da silen işlemeler ve belirli bir zaman aralığı ayrı ayrı sorgulanabilir. Sonraki ders tarihçe okuma araçlarını ele alacak.