--- title: 'Tarihçeyi Okuma' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/surum-kontrolune-giris/tarihceyi-okuma' course: 'Sürüm Kontrolüne Giriş' language: tr updated: '2026-08-17T18:10:47+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Tarihçeyi Okuma Günlük çıktısının biçimlendirilmesi; yol, içerik, yazar ve zamana göre süzme; aralık gösterimi ve işleme çizgesinin doğrudan okunması. Tarihçe beş işlemeye ulaştı. `git log --oneline` bu beş satırı listelemeye yetiyor; ancak tarihçe büyüdükçe soru değişir. "Son beş işleme neydi" yerine "bu dosyaya kim dokundu", "bu satır ne zaman eklendi", "iki sürüm arasında ne oldu" sorulur. Bu ders o soruları yanıtlayan süzme ve biçimlendirme araçlarını ele alır. ## Varsayılan Biçim ```bash git log -1 ``` ``` commit 60e13bdaf4dd2f895e9b562c4a8ee9ea289d2af7 Author: Deniz Kaya Date: Tue Mar 5 14:20:00 2024 +0300 Aramayı büyük/küçük harften bağımsız yap Terimler listede küçük harfle tutuluyor. Kullanıcı "Yığıt" yazdığında arama boş dönüyor, terim listede olduğu hâlde bulunamıyordu. grep çağrısına -i seçeneği eklendi; bu seçenek POSIX'te tanımlıdır ve ek bağımlılık getirmez. ``` Varsayılan biçim kimliği tam uzunlukta, yazarı ve tarihi ayrı satırlarda, mesajın tamamını girintili verir. `-1` seçeneği çıktıyı tek işlemeyle sınırlar; `-n` ile herhangi bir sayı verilebilir. Çıktıda görünen kimlik, tarih ve yazar alanları depoya özeldir. Aynı komutları kendi deponuzda çalıştırdığınızda kimlikler ve tarihler farklı olacaktır; sabit olan çıktının yapısıdır. ## Özet Biçimler ```bash git log --oneline ``` ``` 60e13bd Aramayı büyük/küçük harften bağımsız yap 43370ca Üç veri yapısı terimi ekle 3132c78 Biçim örneğindeki yazımı düzelt 546c174 Terim arama betiği ekle 13d31bf Terim listesini ve biçim belgesini ekle ``` Kısaltılmış kimlik, kimliğin benzersizliği korunacak kadar uzun tutulur; depo büyüdükçe uzunluk artabilir. Kısa kimlik, komutlarda tam kimliğin yerine kullanılabilir. `--graph` seçeneği tarihçenin çizge yapısını sol kenarda çizer: ```bash git log --oneline --graph ``` ``` * 60e13bd Aramayı büyük/küçük harften bağımsız yap * 43370ca Üç veri yapısı terimi ekle * 3132c78 Biçim örneğindeki yazımı düzelt * 546c174 Terim arama betiği ekle * 13d31bf Terim listesini ve biçim belgesini ekle ``` Bu tarihçede dallanma bulunmadığından çizim tek sütundur. Dallanma varsa sütunlar çoğalır ve birleşme noktaları görünür hâle gelir; Dallanma ve İşbirliği kursunda bu çıktı okunacaktır. ## Biçimlendirme Dizgileri Çıktının alanları tek tek seçilebilir: ```bash git log --pretty=format:'%h %ad %s' --date=short ``` ``` 60e13bd 2024-03-05 Aramayı büyük/küçük harften bağımsız yap 43370ca 2024-03-05 Üç veri yapısı terimi ekle 3132c78 2024-03-04 Biçim örneğindeki yazımı düzelt 546c174 2024-03-04 Terim arama betiği ekle 13d31bf 2024-03-04 Terim listesini ve biçim belgesini ekle ``` Sık kullanılan alanlar: | Dizge | Karşılığı | |---|---| | `%H` / `%h` | İşleme kimliği / kısaltılmışı | | `%T` | Ağaç nesnesinin kimliği | | `%P` | Öncül işlemelerin kimlikleri | | `%an` / `%ae` | Yazarın adı / e-postası | | `%ad` / `%cd` | Yazar tarihi / işleyen tarihi | | `%s` / `%b` | Konu satırı / gövde | `--date` seçeneği tarih biçimini belirler: `short` yalnızca günü, `iso` tam zaman damgasını ve saat dilimini verir. ## Değişiklik İstatistiği ```bash git log --oneline --stat ``` ``` 60e13bd Aramayı büyük/küçük harften bağımsız yap ara.sh | 2 +- 1 file changed, 1 insertion(+), 1 deletion(-) 43370ca Üç veri yapısı terimi ekle terimler.txt | 3 +++ 1 file changed, 3 insertions(+) 3132c78 Biçim örneğindeki yazımı düzelt README.md | 2 +- 1 file changed, 1 insertion(+), 1 deletion(-) 546c174 Terim arama betiği ekle ara.sh | 9 +++++++++ 1 file changed, 9 insertions(+) 13d31bf Terim listesini ve biçim belgesini ekle README.md | 9 +++++++++ terimler.txt | 3 +++ 2 files changed, 12 insertions(+) ``` Her işlemenin altında dokunduğu dosyalar ve eklenen/silinen satır sayıları listelenir. Bir işlemenin `--stat` çıktısı uzunsa, o işleme büyük olasılıkla birden çok işi birleştirmiştir: istatistik, atomik işleme alışkanlığının denetim aracıdır. ## Yol Süzmesi Belirli bir dosyaya dokunan işlemeler: ```bash git log --oneline -- ara.sh ``` ``` 60e13bd Aramayı büyük/küçük harften bağımsız yap 546c174 Terim arama betiği ekle ``` İki tireden oluşan ayırıcı, kendisinden sonrasının yol olduğunu bildirir. Ayırıcı olmazsa `ara.sh` bir başvuru adı olarak yorumlanmaya çalışılır; aynı adı taşıyan bir dal ve bir dosya bulunduğunda komut belirsizleşir. Ayırıcıyı her zaman yazmak bu belirsizliği ortadan kaldırır. ## İçerik Süzmesi Bir metnin tarihçeye ne zaman girdiğini ya da ne zaman çıktığını bulmak için: ```bash git log --oneline -S 'grep -i' ``` ``` 60e13bd Aramayı büyük/küçük harften bağımsız yap ``` `-S` seçeneği, verilen dizginin **geçiş sayısını değiştiren** işlemeleri bulur. Yani dizgiyi içeren işlemeleri değil, dizgiyi ekleyen ya da silen işlemeleri döndürür. Bir davranışın kaynağını ararken en dolaysız araçtır: aranan şey satırın kendisi değil, satırın doğduğu andır. ## Yazar ve Zaman Süzmesi ```bash git log --oneline --since="2024-03-05 00:00" ``` ``` 60e13bd Aramayı büyük/küçük harften bağımsız yap 43370ca Üç veri yapısı terimi ekle ``` `--since` verilen andan sonrasını, `--until` öncesini seçer. Tarihe saat de eklendiğinde sınır kesinleşir; yalnızca gün verilen kısa yazımlar farklı yorumlanabilir. Katkı dağılımı için ayrı bir komut vardır: ```bash git shortlog -sn HEAD ``` ``` 5 Deniz Kaya ``` `-s` yalnızca sayıyı, `-n` sayıya göre azalan sıralamayı ister. Komut bir başvuru verilmediğinde girdisini standart girdiden okur; bu nedenle betiklerde `HEAD` açıkça yazılmalıdır. ## Aralık Gösterimi İki nokta, bir işleme kümesini tanımlar. `A..B`, "B'den erişilebilen ama A'dan erişilemeyen işlemeler" anlamına gelir: ```bash git log --oneline HEAD~2..HEAD ``` ``` 60e13bd Aramayı büyük/küçük harften bağımsız yap 43370ca Üç veri yapısı terimi ekle ``` `HEAD~2` gösterimi "iki öncül geriye" demektir. Tanım çizge üzerinden verilmiştir: erişilebilirlik, öncül kenarları izleyerek gidilebilen düğümler kümesidir. Bu nedenle aralık gösterimi dallanmış tarihçelerde de anlamlıdır; iki dalın ayrıştığı noktadan sonrasını sormak aynı gösterimle yapılır. ## Tek Bir İşlemeyi Görmek ```bash git show --stat 43370ca ``` ``` commit 43370ca23c4b30992ea9857c6282416de8e0a816 Author: Deniz Kaya Date: Tue Mar 5 09:05:00 2024 +0300 Üç veri yapısı terimi ekle Ağaç, karma tablosu ve bağlı liste terimleri listede yoktu; bu terimler sorulduğunda arama betiği boş çıktı veriyordu. Karşılıklar Veri Yapıları kursunun sözlüğüyle aynı biçimde yazıldı. terimler.txt | 3 +++ 1 file changed, 3 insertions(+) ``` `git show` bir nesneyi türüne uygun biçimde gösterir: işleme için üstveri ve fark, ağaç için girdi listesi, blob için ham içerik. ## Çizgeyi Doğrudan Okumak Biçimlendirme dizgileri, tarihçenin çizge yapısını çıplak hâlde vermeye de yarar: ```bash git log --format='%h %T %P' ``` ``` 60e13bd d23f16ee3533d05e3afd189a11551b6ec89f0898 43370ca23c4b30992ea9857c6282416de8e0a816 43370ca 8074917cfe2b0200648feaeeaf612170157dcc95 3132c7841e3e63c5eb968e37b301aa64dd1e8fb0 3132c78 01426328c4d751777bad684a17c7bc7941589603 546c174a007fdea08f907bd4d428cc87ce7e6148 546c174 21f7408f587a9837da6ae2ba960c74b756c79858 13d31bf17fdc8a5292b7fff288de94088d5c1440 13d31bf 378e434005c6c42021d4398a15e89149b0fd8671 ``` Her satır bir düğümü, üçüncü sütun o düğümün kenarını verir. Son satırda üçüncü sütun boştur: kök işlemenin öncülü yoktur. Birinci sütundaki değerler ikinci satırdan itibaren üçüncü sütunda yeniden görünür; liste, çizgenin kenar listesi gösterimidir. Veri Yapıları kursunda tanımlanan üç çizge gösteriminden biri burada doğrudan karşımıza çıkmaktadır. ## Özet - Varsayılan günlük biçimi kimliği, yazarı, tarihi ve mesajın tamamını verir; `--oneline` bunları tek satıra indirir. - `--pretty=format:` ile alanlar tek tek seçilir; `%H`, `%T`, `%P` işleme, ağaç ve öncül kimliklerini verir. - `--stat` işleme başına dokunulan dosyaları ve satır sayılarını gösterir. - Yol süzmesi iki tireli ayırıcıyla, içerik süzmesi `-S` ile yapılır; `-S` bir dizginin geçiş sayısını değiştiren işlemeleri bulur. - `A..B` gösterimi, B'den erişilebilen ama A'dan erişilemeyen işlemeleri tanımlar. ## Sonraki Adım Günlük, hangi işlemenin hangi dosyaya dokunduğunu söylüyor ama değişikliğin içeriğini göstermiyor. Üstelik henüz işlenmemiş değişiklikler günlükte hiç görünmez. Sonraki ders üç bölge arasındaki farkları — çalışma dizini ile hazırlık alanı, hazırlık alanı ile son işleme, iki işleme arası — ayrı ayrı almayı ve fark çıktısının biçimini okumayı ele alacak.