--- title: 'Sürüm Notları' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/teknik-yazarlik/surum-notlari' course: 'Teknik Yazarlık ve Dokümantasyon' language: tr updated: '2026-08-17T18:10:49+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Sürüm Notları Dört tür ürünü bugünkü hâliyle anlatır ve hiçbiri zamanı taşımaz; ham değişiklik listesi on ikinci sürümde 56 bayat iddianın 17'sini tarihlendirir ve sessiz olanların 0'ını, aynı dokuz girdiye yanlışlanan iddia yazıldığında 56'sının 56'sı ve sessiz 39'un 39'u tarihlenebilir olur. Önceki ders üretilen referansı altıncı sürümde **13/15** ile bıraktı ve okura bir soru borçlandırdı: kalan ikisi **ne zaman** düştü? İkinci ders bu sorunun adını çoktan koymuştu — altı okur sorusundan biri, "hangi sürümde değişti", dört türün hiçbirine düşmüyordu. Bu ders o boşluğu kapatan metni ölçer. Sorulan şey sürüm notunun nasıl yayımlandığı değil, **neyi tarihlenebilir kıldığıdır**: bayat bir iddiaya bakan okur, o cümlenin hangi sürümde yanlışlandığını nereden öğrenecek? ## Zamanı Taşıyan Tek Metin Dört türün ortak bir özelliği vardır ve bugüne kadar hiç adlandırılmadı: **hepsi şimdiki zamanla yazılır.** Öğretici bugün nasıl başlanacağını, nasıl yapılır bugün nasıl yapılacağını, açıklama bugün neden öyle olduğunu, referans bugün hangi alanın hangi tipte olduğunu söyler. Dördü de geçmişi silen metinlerdir; bir alanın tipi değiştiğinde referans eski tipi anmaz, yenisini yazar ve eskisi hiç var olmamış gibi olur. Bu, dört tür için doğru bir tasarımdır. Referansın içine tarihçe konursa okur her hücrede hangi satırın bugüne ait olduğunu ayırmak zorunda kalır ve referansın tek işlevi — hızlı doğrulama — kaybolur. Ama bir bedeli var: **hiçbir tür zamanı taşımadığı için, hiçbiri "ne zaman değişti" sorusunu yanıtlayamaz.** Sürüm notu tam olarak bu boşluğa oturur ve ötekilerden farkı içeriğinde değil, **indeksinde** durur. Dört tür konuya göre indekslenir: okur bir konu arar, o konunun bölümünü açar. Sürüm notu **zamana göre** indekslenir: okur bir sürüm arar, o sürümün girdisini açar. Bu yüzden sürüm notu dört türün beşincisi değil, ayrı bir eksende duran ayrı bir türdür. Sürümün hangi hattan geçerek yayımlandığı, notun alanlarının okurun altı sorusunu nasıl karşıladığı ve etiketin neyi işaretlediği **Kod İnceleme ve Ekip Süreci** kursunda ölçüldü ve burada tekrarlanmaz. Orada ölçülen şey notun **okura** ne söylediğiydi; burada ölçülen şey notun **öteki dokümanlara** ne yaptığıdır. ## İki Liste Aynı sürüm iki biçimde yazılabilir ve ikisi de aynı olaydan üretilir. ```text # kurgu ürünün sürüm notundan iki biçim # örnek metin, çalıştırılmamıştır ham değişiklik listesi s6 ölçüm çağrısının seçenek adları düzenlendi s6 özet akışında adım sırası değişti anlam listesi s6 ölçüm çağrısının seçenek adları düzenlendi yanlışlanan: referanstaki parametre satırları, nasıl yapılır metnindeki çağrı örnekleri s6 özet akışında adım sırası değişti yanlışlanan: öğreticinin üçüncü ve dördüncü adımı ``` İki liste aynı sayıda girdi taşıyor. Fark tek bir alanda: ikincisi her girdiye **ne yanlışlandığını** yazıyor. Bu alan sıradan bir ayrıntı gibi görünür ama yönü tersine çevirir. Ham liste **değişikliğin tarafından** yazılmıştır: yapılan işi anlatır. Anlam listesi **dokümanın tarafından** yazılmıştır: hangi cümlelerin bugünden itibaren yanlış olduğunu söyler. Bu ayrımın okur üzerindeki etkisi, notun ne zaman işe yaradığıyla ilgilidir. Ham listeye bakan okur, aradığının ne olduğunu **zaten bilmek zorundadır**. Bir örnek elinde patladıysa hangi çağrının bozulduğunu bilir ve listede o çağrıyı arar; bulunca tarihi de öğrenir. Ama hiçbir şey patlamadıysa listeye bakmak için bir nedeni yoktur, çünkü hangi cümlenin yanlışlandığını bilmiyordur. **Ham liste, arızayı zaten duymuş okura yarar.** ## Notun Boyu Bir not yazmanın maliyeti girdi sayısıdır ve o sayı sanıldığı kadar büyük değildir. On iki sürüm boyunca yüzeyler kendi sıklıklarında değişir; bazı sürümlerde hiçbir yüzey değişmez, bazılarında birden fazlası aynı anda değişir. Not yalnız **değişimin olduğu** sürümlerde girdi taşır. Ölçüm bu girdi sayısını ve girdi başına tarihlenen iddia sayısını da verecek. Girdinin **ne zaman** yazıldığı da bir tercihtir ve sonucu belirler. Not yayım gününde toplu olarak yazılırsa, yazan kişi geriye dönüp her değişikliğin hangi cümleleri yanlışladığını çıkarmak zorunda kalır; bu bilgi o noktada artık kolay bulunmaz ve pratikte yazılmaz. Girdi değişiklik anında yazılırsa, yanlışlanan cümleyi bilen kişi zaten oradadır: değişikliği yapan kişi. Aradaki fark bir disiplin sorusu gibi görünür ama ölçülen sütunu doğrudan belirler — aşağıdaki tabloda anlam listesini ham listeden ayıran tek alan, yalnız o anda ucuzdur. Ölçümün varsayımları: - **DT37** — Ölçülen küme kursun kurgu kümesidir: **56** iddia, dört tür, dört yüzey ve **17** gömülü örnek. Karışım değiştirilmez. - **DT38** — Yüzey sıklıkları sabittir: imza **2**, akış **3**, ad **5**, kavram **12** sürümde bir. Bir yüzey, sıklığının katı olan her sürümde bir kez değişir. - **DT39** — Bir iddianın **düşüş sürümü**, bağlandığı yüzeyin ilk değiştiği sürümdür ve kurguyu biz yazdığımız için bilinir. Okur bunu ancak yazılmışsa bilir. - **DT40** — Sürüm notu, en az bir yüzeyin değiştiği her sürüm için bir girdi taşır. Hiçbir yüzeyin değişmediği sürümlerde girdi yoktur. - **DT41** — Üç not biçimi denenir: **sürüm notu yok**, **ham değişiklik listesi** ve **anlam listesi**. Üçü de aynı olaylardan üretilir. - **DT42** — **Sürüm notu yokken** bayat bir iddia tarihlenemez; dört türün hiçbiri zaman taşımaz. - **DT43** — **Ham değişiklik listesi** yalnız yapılanı yazar. Bir iddiayı tarihlenebilir kılması için okurun o iddiadan şüphelenmiş olması gerekir; bu ölçümde şüphe yalnız **gömülü** bir iddia kırıldığında doğar. - **DT44** — **Anlam listesi** her girdiye yanlışlanan iddiaları yazar; okurun şüphelenmesi gerekmez, bayat olan her iddia tarihlenebilir olur. - **DT45** — Bir iddia **tarihlenebilir** sayılmak için önce **bayat** olmalıdır; henüz doğru olan iddia bu sütuna girmez. - **DT46** — Kümenin çözünürlüğü **1/56**'dır; not girdisi ölçeğinde **1/9**'dur. ## Ölçüm ```python """Surum notu: bayat bir iddianin ne zaman dustugu okur icin tarihlenebilir mi. Bolum 1 - on iki surumdeki degisim olaylari ve notun satir sayisi. Bolum 2 - uc not bicimi altinda tarihlenebilir bayat iddia ve sessiz olani. """ TURLER = { "öğretici": {"akis": 9, "imza": 3, "ad": 2, "kavram": 1}, "nasıl yapılır": {"akis": 6, "imza": 5, "ad": 2, "kavram": 1}, "açıklama": {"akis": 1, "imza": 1, "ad": 1, "kavram": 9}, "referans": {"akis": 0, "imza": 13, "ad": 2, "kavram": 0}, } SIKLIK = {"imza": 2, "akis": 3, "ad": 5, "kavram": 12} ORNEKLI = {"öğretici": 0.60, "nasıl yapılır": 0.70, "açıklama": 0.10, "referans": 0.00} SURUMLER = (2, 3, 5, 6, 12) SON = 12 def iddialar(): liste, no = [], 0 for tur, dagilim in TURLER.items(): gomulu_hedef = 0 for yuzey, adet in dagilim.items(): for _ in range(adet): no += 1 gomulu_hedef += ORNEKLI[tur] gomulu = gomulu_hedef >= 1 and yuzey != "kavram" if gomulu: gomulu_hedef -= 1 liste.append({"no": no, "tur": tur, "yuzey": yuzey, "gomulu": gomulu, "dusen": SIKLIK[yuzey]}) return liste def olaylar(son=SON): """Her surumde hangi yuzeyler degisti: notun yazacagi girdiler.""" return [(s, [y for y in SIKLIK if s % SIKLIK[y] == 0]) for s in range(1, son + 1) if any(s % SIKLIK[y] == 0 for y in SIKLIK)] # Not bicimleri: bayat bir iddiayi hangi kosulda tarihlenebilir kiliyorlar. BICIMLER = { "sürüm notu yok": lambda i: False, "ham değişiklik listesi": lambda i: i["gomulu"], "anlam listesi": lambda i: True, } L = iddialar() O = olaylar() print(f"iddia {len(L)} | örneğe gömülü {sum(i['gomulu'] for i in L)} | " f"on iki sürümde değişim olayı {sum(len(y) for _, y in O)} | " f"not girdisi {len(O)}") print("not girdileri: " + "; ".join(f"s{s}: {', '.join(y)}" for s, y in O)) print() print(f"{'sürüm':>5s} {'bayat':>5s} {'sessiz':>6s} " + " ".join(f"{ad:>23s}" for ad in BICIMLER)) print(f"{'':5s} {'':5s} {'':6s} " + " ".join(f"{'tarihlenebilir/sessizi':>23s}" for _ in BICIMLER)) for s in SURUMLER: bayat = [i for i in L if s // SIKLIK[i["yuzey"]] >= 1] sessiz = [i for i in bayat if not i["gomulu"]] satir = f"{s:5d} {len(bayat):5d} {len(sessiz):6d} " for ad, kural in BICIMLER.items(): t = [i for i in bayat if kural(i)] ts = [i for i in t if not i["gomulu"]] satir += f" {f'{len(t)}/{len(ts)}':>23s}" print(satir) print() print(f"{'not biçimi':<24s} {'girdi':>5s} {'tarihlenen iddia':>16s} " f"{'girdi başına':>12s} {'sessizden':>9s}") son_bayat = [i for i in L if SON // SIKLIK[i["yuzey"]] >= 1] son_sessiz = [i for i in son_bayat if not i["gomulu"]] for ad, kural in BICIMLER.items(): t = [i for i in son_bayat if kural(i)] ts = [i for i in t if not i["gomulu"]] girdi = 0 if ad == "sürüm notu yok" else len(O) pay = len(t) / girdi if girdi else 0 print(f"{ad:<24s} {girdi:5d} {f'{len(t)}/{len(son_bayat)}':>16s} " f"{pay:12.3f} {f'{len(ts)}/{len(son_sessiz)}':>9s}") ``` ``` iddia 56 | örneğe gömülü 17 | on iki sürümde değişim olayı 13 | not girdisi 9 not girdileri: s2: imza; s3: akis; s4: imza; s5: ad; s6: imza, akis; s8: imza; s9: akis; s10: imza, ad; s12: imza, akis, kavram sürüm bayat sessiz sürüm notu yok ham değişiklik listesi anlam listesi tarihlenebilir/sessizi tarihlenebilir/sessizi tarihlenebilir/sessizi 2 22 17 0/0 5/0 22/17 3 38 24 0/0 14/0 38/24 5 45 28 0/0 17/0 45/28 6 45 28 0/0 17/0 45/28 12 56 39 0/0 17/0 56/39 not biçimi girdi tarihlenen iddia girdi başına sessizden sürüm notu yok 0 0/56 0.000 0/39 ham değişiklik listesi 9 17/56 1.889 0/39 anlam listesi 9 56/56 6.222 39/39 ``` ## Tarihlenebilirliğin Okunması İlk satır notun boyunu veriyor: on iki sürümde **13** değişim olayı var ama not yalnız **9** girdi taşıyor. Üç sürümde birden fazla yüzey aynı anda değişiyor — altıncı sürümde imza ile akış, onuncuda imza ile ad, on ikincide üçü birden. Üç sürümde ise hiçbir şey değişmiyor ve not o sürümler için girdi taşımıyor. Üst tablonun sol sütunları kursun tanıdık sayılarını veriyor: bayat iddia ikinci sürümde **22**, üçüncüde **38**, beşincide **45**, on ikincide **56**; sessiz olanlar sırasıyla **17**, **24**, **28** ve **39**. Sağdaki üç sütun aynı satırlarda okurun ne tarihlendirebildiğini gösteriyor. **Sürüm notu yokken** her satırda **0/0**. Bu, dersin başındaki savın sayısal karşılığıdır: dört tür ne kadar iyi yazılırsa yazılsın, tek bir iddianın ne zaman yanlışlandığını söyleyemez. **Ham değişiklik listesi** ikinci sürümde **5**, üçüncüde **14**, beşincide **17** tarihlendiriyor ve orada duruyor. On ikinci sürümde bayat iddia **56**'ya çıktığı hâlde ham liste hâlâ **17**'de kalıyor. Sayı tesadüf değil: gömülü iddia sayısı **17**'dir ve ham liste tam olarak onları tarihlendirir, bir tanesini bile fazla değil. Beşinci sürümden sonra ham listenin eğrisi düzleşiyor: değişiklikler sürüyor, not büyüyor, tarihlenen iddia sayısı sabit kalıyor. Not yazmaya harcanan emek artıyor, karşılığı artmıyor. Asıl bulgu ise ham listenin sağdaki payında: **0/39**. Sessiz bayatlayan otuz dokuz iddianın **hiçbiri** ham değişiklik listesiyle tarihlenemiyor. Neden açık — ham liste yalnız şüphelenmiş okura yarar ve sessiz bir iddia kimseyi şüphelendirmez. Ham liste, işe yaraması için okurun zaten bilmesini gerektiren bir metindir; bilmeyen okur için **hiçbir şey** yapmaz. **Anlam listesi** aynı satırlarda bayat sayısının tamamını tarihlendiriyor: **22/17**, **38/24**, **45/28** ve **56/39**. Son sütun bunu tek bir oranla veriyor — sessiz otuz dokuz iddianın **39**'u tarihlenebilir hâle geliyor. Alt tablo bedeli ölçüyor ve dersin en pratik sonucu orada. **İki biçim de 9 girdi taşıyor.** Anlam listesi daha uzun bir not değildir; aynı dokuz girdiye fazladan bir alan yazılmış hâlidir. Buna karşılık girdi başına tarihlenen iddia **1,889**'dan **6,222**'ye çıkıyor — üç katından fazlası. Yazma emri tek cümleyle söylenebilir: **girdiye ne yapıldığını yazmak yetmez, neyi yanlışladığını yazmak gerekir.** Bu, kursun boyunca sessiz bayatlamaya ulaşan ilk düzenektir ve nasıl ulaştığı önemli. Sessiz bayatlamayı görünmez kılan şey, dokümanın kendisinden hiçbir sinyal gelmemesiydi. Anlam listesi sinyali dokümandan değil, **değişikliğin kendisinden** alır: kod değişirken hangi cümlelerin yanlışlandığı o anda bilinir, sonradan bilinmez. Notun tuttuğu şey bu andır. Yazılmazsa kaybolur ve bir daha üretilemez. ## Notun Kapatmadığı Tablo notun ne yaptığını söylüyor; ne yapmadığını da yazmak gerekir, çünkü **56/56** görüntüsü fazlasını vaat ediyor. Birincisi: tarihlemek düzeltmek değildir. Anlam listesi okura "referanstaki parametre satırı altıncı sürümde yanlışlandı" der; **doğrusunun ne olduğunu** demez. Okur yanlışı öğrenir, doğruyu öğrenmez. Bu yine de büyük bir kazançtır — yanlış olduğunu bilmek, yanlışı doğru sanmaktan iyidir — ama iddiayı doğru kalanlar sütununa geri taşımaz. Tabloda **doğru** sütunu hiçbir not biçiminde değişmiyor; değişen yalnız bayat olanın görünürlüğü. İkincisi: notun okuru dokümanın okuru değildir. Sürüm notunu izleyen kişi ürünü zaten kullanandır. Bugün ilk kez gelen okur, geçmiş notları okumaz; onun için doküman yine tarihsizdir ve **17** gömülü iddia dışında hiçbir şey ona bir uyarı vermez. Anlam listesi bayatlamayı **bakım yapan** için görünür kılar, **yeni okur** için kılmaz. Üçüncüsü: not ancak yazıldığı kadar doğrudur ve kendisi de bir dokümandır. Girdilerindeki "yanlışlanan" alanı, yazıldığı andaki doküman yapısına bağlıdır; bölümler yeniden düzenlendiğinde o alan da bayatlar. Notun kendisi bu ölçümün dışında tutuldu, ama gerçek bir depoda o da sayılan kümeye girer. ## Özet - Dört tür şimdiki zamanla yazılır ve konuya göre indekslenir; sürüm notu **zamana göre** indekslenen ayrı bir türdür ve "hangi sürümde değişti" sorusunu yalnız o kapatır. - On iki sürümde **13** değişim olayı, notta **9** girdi eder; bazı sürümlerde birden çok yüzey aynı anda değişir, bazılarında hiçbiri değişmez. - Sürüm notu yokken bayat iddiaların **0/56**'sı tarihlenebilir; ham değişiklik listesiyle **17/56** ve bu sayı gömülü iddia sayısına eşittir, on ikinci sürümde de büyümez. - Ham değişiklik listesi sessiz bayatlayan **39** iddianın **0**'ını tarihlendirir; yalnız arızayı zaten duymuş okura yarar. - Anlam listesi aynı **9** girdiyle **56/56** ve sessizlerin **39/39**'unu tarihlenebilir kılar; girdi başına tarihlenen iddia **1,889**'dan **6,222**'ye çıkar. - Fark girdi sayısında değil, girdiye yazılan **yanlışlanan iddia** alanındadır; bu bilgi değişiklik anında vardır ve yazılmazsa sonradan üretilemez. ## Sonraki Adım Bu ders okurun iki karşılıksız sorusundan birini kapattı. İkincisi duruyor ve ötekinden daha sık sorulur: **"bu neden çalışmıyor?"** Bu soruyla gelen okur ne bir konu adı bilir ne bir sürüm numarası; elinde yalnız bir belirti vardır — bir hata satırı, boş bir çıktı, beklenenden başka bir sonuç. Elindeki tek şey ürünün ona gösterdiğidir ve o gösterilen şey, dokümanın hiçbir bölüm başlığıyla eşleşmez. Sonraki ders belirtiden başlayan bir metnin kapsadığı okur sorusuyla kavramdan başlayanın kapsadığını karşılaştırır ve sorun giderme içeriğinin ulaşamadığı sınırı adlandırır.