---
title: 'Test Senaryosu Yazımı'
source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/test-temelleri/test-senaryosu-yazimi'
course: 'Kalite ve Test Temelleri'
language: tr
updated: '2026-08-17T18:10:53+00:00'
license: 'CC BY-SA 4.0'
---

# Test Senaryosu Yazımı

Bir test senaryosunun kimlik, ön koşul, adım ve beklenen sonuç parçaları, iyi senaryonun ölçütleri ve yazılı senaryodan çalıştırılabilir teste geçiş.

Teknikler hangi girdilerin deneneceğini belirledi. Denenen şeyin bir başkasına
anlatılabilmesi ayrı bir iştir: hangi durumda başlanacak, hangi adımlar izlenecek, ne
gözlenecek? Otomatik denetim bu bilgiyi kodun içinde taşır ve yalnız kodu okuyan kişiye
anlatır. Kütüphane görevlisinin, gözden geçiren kişinin ya da kuralı yazan çözümleyicinin
okuyabileceği bir biçim gerekir.

Bu ders o biçimi kurar ve biçimden çalıştırılabilir teste geçişi gösterir.

## Senaryonun Parçaları

Bir **test senaryosu** (test case) altı parçadan oluşur.

**Kimlik** senaryoya sabit bir numara verir; hata kaydı ve gerileme kümesi bu numaraya
atıf yapar. **Başlık** senaryonun ne sınadığını tek cümlede söyler ve beklenen sonucu içerir
— başlığı okuyan kişi testin niyetini anlar.

**İzlenebilirlik bağı** senaryonun hangi kuraldan geldiğini gösterir. Birinci derste kurulan
süreç kalitesi ölçümü tam olarak bu bağa dayanır: hangi kuralın senaryosu var, hangisinin
yok?

**Ön koşul** (precondition) senaryonun başlayabilmesi için sistemin hangi durumda olması
gerektiğini yazar. Ön koşul eksikse senaryo tekrarlanabilir olmaz; iki koşuda iki farklı
sonuç verir.

**Adımlar** yapılacak işi sırayla verir. Bir senaryonun tek bir amacı olduğu için adım
sayısı azdır; uzun adım listesi çoğu zaman birden çok senaryonun birbirine yapışmış hâlidir.

**Beklenen sonuç** (expected result) gözlenecek şeyi yazar. Gözlenebilir olmalıdır: ekranda
görünen, dönen değer, kaydedilen satır. "Sistem doğru davranır" gözlenebilir bir sonuç
değildir.

Bunlara **son koşul** eklenebilir: senaryo bittiğinde sistemin hangi durumda kalacağı. Son
koşul yazılıysa senaryolar birbirinin kurduğu duruma bağımlı kalmaz.

## İyi Senaryonun Ölçütleri

Aynı kuralı sınayan iki senaryo yazımı karşılaştırılabilir. Zayıf yazım şöyledir: "Borçlu
üye ödünç almaya çalışır, sistem uygun tepkiyi verir." Bu cümlenin üç kusuru vardır. Borcun
ne kadar olduğu yazılı değil, bu yüzden ön koşul belirsiz. Sınırın altında mı üstünde mi
olduğu bilinmiyor, bu yüzden hangi denklik sınıfını temsil ettiği belirsiz. "Uygun tepki"
gözlenebilir bir sonuç değil, bu yüzden senaryo geçti mi kaldı mı kararı okuyan kişiye
kalıyor.

Güçlü yazım aynı kuralı şöyle sorar: ön koşul "borcu tam 20 birim olan bir üye, bir aktif
ödüncü var", adım "üye rafta duran bir kitabı ödünç almak ister", beklenen sonuç "istek
reddedilir ve gerekçe olarak borç sınırı gösterilir".

Ölçütler dört başlıkta toplanır. **Tek amaç**: bir senaryo bir kuralı sınar; iki kural iki
senaryodur, çünkü düştüğünde hangisinin bozulduğu belli olmalıdır. **Belirlenimcilik**: aynı
ön koşulla aynı sonucu verir; bugünün tarihine, rastgele değere ya da sıraya bağlı değildir.
**Bağımsızlık**: başka bir senaryonun bıraktığı duruma dayanmaz. **Gözlenebilirlik**: sonuç
bakılarak karar verilebilecek bir şeydir.

## Senaryolar Veri Olarak

Senaryo yapısı düzenliyse veri olarak temsil edilebilir. Bu temsil iki kazanç sağlar:
senaryolar okunabilir kalır ve aynı listeden hem rapor hem çalıştırılabilir test üretilir.

```js
// karar.mjs — sinir kusuru giderilmis odunc karari
export const ODUNC_SINIRI = { ogrenci: 10, uye: 5 };
export const BORC_SINIRI = 20;

export function oduncKarari({ uyeTuru, aktifOdunc, borc, baskasinaRezerve }) {
  if (!(uyeTuru in ODUNC_SINIRI)) throw new Error(`bilinmeyen uye turu: ${uyeTuru}`);
  if (baskasinaRezerve) return 'rezerve';
  if (borc >= BORC_SINIRI) return 'borc';
  if (aktifOdunc >= ODUNC_SINIRI[uyeTuru]) return 'sinir';
  return 'verildi';
}
```

```js
// senaryolar.mjs — yazili senaryolarin veri olarak temsili
export const KURALLAR = ['K3', 'K4', 'K13', 'K14', 'K15'];

export const SENARYOLAR = [
  {
    no: 'TS-01', kural: 'K4',
    baslik: 'Odunc siniri dolan uyeye yeni kitap verilmez',
    onKosul: { uyeTuru: 'uye', aktifOdunc: 5, borc: 0, baskasinaRezerve: false },
    adim: 'Uye rafta duran bir kitabi odunc almak ister',
    beklenen: 'sinir',
  },
  {
    no: 'TS-02', kural: 'K13',
    baslik: 'Borcu sinira ulasan uyeye kitap verilmez',
    onKosul: { uyeTuru: 'uye', aktifOdunc: 1, borc: 20, baskasinaRezerve: false },
    adim: 'Uye rafta duran bir kitabi odunc almak ister',
    beklenen: 'borc',
  },
  {
    no: 'TS-03', kural: 'K14',
    baslik: 'Baskasi adina rezerve kitap verilmez',
    onKosul: { uyeTuru: 'ogrenci', aktifOdunc: 0, borc: 0, baskasinaRezerve: true },
    adim: 'Ogrenci rezerve listesindeki kitabi odunc almak ister',
    beklenen: 'rezerve',
  },
  {
    no: 'TS-04', kural: 'K3',
    baslik: 'Siniri dolmamis ogrenciye kitap verilir',
    onKosul: { uyeTuru: 'ogrenci', aktifOdunc: 9, borc: 0, baskasinaRezerve: false },
    adim: 'Ogrenci rafta duran bir kitabi odunc almak ister',
    beklenen: 'verildi',
  },
  {
    no: 'TS-05', kural: 'K3',
    baslik: 'Odunc siniri dolan ogrenciye yeni kitap verilmez',
    onKosul: { uyeTuru: 'ogrenci', aktifOdunc: 10, borc: 0, baskasinaRezerve: false },
    adim: 'Ogrenci rafta duran bir kitabi odunc almak ister',
    beklenen: 'sinir',
  },
];
```

Listeyi koşturan sürücü aynı zamanda izlenebilirlik raporunu üretir.

```js
// senaryo-kosucu.mjs — senaryolarin kosturulmasi ve izlenebilirlik raporu
import { oduncKarari } from './karar.mjs';
import { SENARYOLAR, KURALLAR } from './senaryolar.mjs';

let uyusan = 0;
for (const s of SENARYOLAR) {
  const gozlenen = oduncKarari(s.onKosul);
  const sonuc = gozlenen === s.beklenen ? 'uyustu' : `SAPMA (gozlenen ${gozlenen})`;
  console.log(`${s.no} [${s.kural}] ${sonuc}: ${s.baslik}`);
  if (gozlenen === s.beklenen) uyusan += 1;
}

const kapsanan = new Set(SENARYOLAR.map((s) => s.kural));
const senaryosuz = KURALLAR.filter((k) => !kapsanan.has(k));
console.log(`sonuc: ${uyusan}/${SENARYOLAR.length} senaryo uyustu`);
console.log(`izlenebilirlik: ${KURALLAR.length} kuraldan ${kapsanan.size} tanesinin senaryosu var`);
console.log(`senaryosuz kural: ${senaryosuz.join(', ')}`);
```

```
TS-01 [K4] uyustu: Odunc siniri dolan uyeye yeni kitap verilmez
TS-02 [K13] uyustu: Borcu sinira ulasan uyeye kitap verilmez
TS-03 [K14] uyustu: Baskasi adina rezerve kitap verilmez
TS-04 [K3] uyustu: Siniri dolmamis ogrenciye kitap verilir
TS-05 [K3] uyustu: Odunc siniri dolan ogrenciye yeni kitap verilmez
sonuc: 5/5 senaryo uyustu
izlenebilirlik: 5 kuraldan 4 tanesinin senaryosu var
senaryosuz kural: K15
```

Beş senaryonun beşi de uyuştu, ama son satır birinci dersteki uyarıyı tekrarlar: şube dışı
iade kuralının hiçbir senaryosu yok. Senaryo listesi yazılı olduğu için bu boşluk sayılabilir
bir büyüklüğe dönüşmüştür.

## Senaryodan Çalıştırılabilir Teste

Aynı liste, koşucuya verilecek testleri de üretebilir. Aşağıdaki blok senaryo listesini
gezerek her senaryo için bir test tanımlar ve Node'un yerleşik koşucusuyla çalıştırır.
Çıktıdaki süre alanları ortama bağlı olduğu için yalnız sayım satırları süzülür.

```bash
cat > senaryo.test.mjs <<'EOF'
import test from 'node:test';
import assert from 'node:assert/strict';
import { oduncKarari } from './karar.mjs';
import { SENARYOLAR } from './senaryolar.mjs';

for (const s of SENARYOLAR) {
  test(`${s.no} ${s.baslik}`, () => {
    assert.equal(oduncKarari(s.onKosul), s.beklenen);
  });
}
EOF
node --test senaryo.test.mjs 2>&1 | grep -E '^ℹ (tests|pass|fail) '
```

```
ℹ tests 5
ℹ pass 5
ℹ fail 0
```

Geçiş üç eşleştirmeden ibarettir: ön koşul kurulum verisine, adım çağrıya, beklenen sonuç
iddiaya karşılık gelir. Senaryo bu üç parçayı taşımıyorsa çalıştırılabilir teste
çevrilemiyor demektir — ve çevrilemiyorsa elle koşturulduğunda da aynı belirsizliği taşır.

Test adının senaryo numarasıyla başlaması bilinçlidir. Bir test düştüğünde okunacak ilk şey
hangi senaryonun bozulduğudur; numara, hata kaydından senaryoya ve senaryodan kurala giden
yolu açık tutar.

## Elle Koşturulan Senaryonun Yeri

Her senaryo otomatik teste çevrilmez. Kütüphane görevlisinin ekrandaki yerleşimi anlaşılır
bulup bulmadığı, bir uyarı metninin yeterince açık olup olmadığı yazılı senaryoyla sınanır
ama insan yargısı gerektirir.

Ayrı bir tür daha vardır: **keşif testi** (exploratory testing). Burada senaryo önceden
yazılmaz; sınayan kişi ürünü kullanırken bir sonraki denemesini bir öncekinin sonucuna göre
seçer. Keşif testi yazılı senaryonun yerine geçmez, onun boşluğunu doldurur — dördüncü
derste anılan sormayı unutulan soru çoğu zaman böyle bulunur. Bulunduğunda ise yazılı bir
senaryoya çevrilir ve gerileme kümesine katılır.

## Özet

- Test senaryosu kimlik, başlık, izlenebilirlik bağı, ön koşul, adımlar ve beklenen
  sonuçtan oluşur; son koşul senaryoları birbirinden bağımsız kılar.
- İyi senaryonun ölçütleri tek amaç, belirlenimcilik, bağımsızlık ve gözlenebilir sonuçtur;
  "sistem uygun tepkiyi verir" gözlenebilir bir sonuç değildir.
- Senaryolar veri olarak temsil edildiğinde aynı listeden hem izlenebilirlik raporu hem
  çalıştırılabilir test üretilir.
- Senaryodan teste geçiş üç eşleştirmedir: ön koşul kuruluma, adım çağrıya, beklenen sonuç
  iddiaya karşılık gelir.
- Örnekte beş senaryonun beşi uyuştu, ama beş kuraldan birinin hiç senaryosu olmadığı
  sayılabilir biçimde ortaya çıktı.
- Keşif testi yazılı senaryonun yerine geçmez; bulduğu şey yazılı senaryoya çevrilerek
  gerileme kümesine katılır.

## Sonraki Adım

Senaryonun en kritik alanı sessizce geçildi: beklenen sonuç nereden geliyor? Yukarıdaki beş
senaryoda değerler belirtimden okundu, çünkü kural yazılıydı. Kural yazılı değilse, hesap
elle doğrulanamayacak kadar karmaşıksa ya da doğru sonucu kimse bilmiyorsa beklenen sonuç
nasıl belirlenir? Sonraki ders bu soruyu ele alır ve beklenen sonucun kaynağını üç ayrı
yöntemle kurup karşılaştırır.