--- title: 'Test Verisi Yönetimi' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/tumlesim-testi/test-verisi-yonetimi' course: 'Tümleşim, Sözleşme ve Uçtan Uca Test' language: tr updated: '2026-08-17T18:10:51+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Test Verisi Yönetimi Üretim benzeri test verisinin hangi özelliğini korumak zorunda olduğunun ölçülmesi: hacmin değil dağılım kuyruğunun yakaladığı rapor kusuru, maskelemenin bozduğu kısıt, dağılım ve ilişki özellikleri ve maskelenen değerin yok ettiği kusur sınıfı. Önceki dersin ortamı tek satırlık bir tohum veriyle kurulmuştu: bir üye, bir şube. Testler geçti, çünkü sorulan sorular tek satırla yanıtlanabiliyordu. Üretimdeki katalog böyle değildir, ve fark yalnız hacim değildir. Bu dersin sorusu şudur: test verisinin **hangi özelliği** korunmak zorundadır? Yanıt "üretime benzesin" değildir, çünkü bu ölçülemez. Ölçülebilir olan üç özellik vardır — dağılım, kısıt ve ilişki — ve her biri farklı bir kusur sınıfını görünür kılar. Kişisel alanların maskelenmesi bu üç özelliğin hangisini bozuyorsa, o özelliğe bağlı kusur sınıfını da beraberinde götürür. ## Veri Üreteci Üreteç, önceki kurstan gelen doğrusal eşlenik üreteçle tohumdan türetilir; tohum görünür olduğu sürece aynı veri yeniden üretilebilir. `kip` bağımsız değişkeni yalnız bir şeyi değiştirir: bir üyenin birden çok geciken ödüncü olup olamayacağını. ```js // uretec.mjs — tohumdan turetilen katalog verisi; kip dagilimin kuyrugunu belirler export const SEMA = ` CREATE TABLE uye ( uye_no TEXT PRIMARY KEY, ad TEXT NOT NULL, eposta TEXT NOT NULL UNIQUE, sube TEXT NOT NULL); CREATE TABLE odunc ( kitap_no TEXT PRIMARY KEY, uye_no TEXT NOT NULL REFERENCES uye(uye_no), alis_gunu INTEGER NOT NULL, son_gun INTEGER NOT NULL, iade_gunu INTEGER);`; export function uretecKur(tohum) { let durum = tohum; return () => { durum = (durum * 1103515245 + 12345) % 2147483648; return durum / 2147483648; }; } const ADLAR = ['Ayse', 'Mehmet', 'Zeynep', 'Emre', 'Elif', 'Kerem', 'Deniz', 'Sinem']; const SOYADLAR = ['Yilmaz, Kara', 'Demir', 'Sahin', 'Koc', 'Aydin']; const SUBELER = ['merkez', 'kampus', 'sanat']; export function veriUret(tohum, uyeSayisi, kip = 'kuyruklu') { const rast = uretecKur(tohum); const uyeler = []; const oduncler = []; let kitapNo = 0; for (let i = 0; i < uyeSayisi; i += 1) { const no = `U-${String(i).padStart(4, '0')}`; uyeler.push({ no, ad: `${ADLAR[Math.floor(rast() * ADLAR.length)]} ${SOYADLAR[Math.floor(rast() * SOYADLAR.length)]}`, eposta: `uye${i}@ornek.gecersiz`, sube: SUBELER[Math.floor(rast() * SUBELER.length)], }); const kuyrukta = rast() > 0.85; const adet = kuyrukta ? 6 + Math.floor(rast() * 5) : 1 + Math.floor(rast() * 2); let gecikmis = 0; for (let k = 0; k < adet; k += 1) { const alis = 900 + Math.floor(rast() * 80); // duz kipte her uyenin en cok bir geciken odunci olur const gecikti = rast() > 0.55 && (kip === 'kuyruklu' || gecikmis === 0); if (gecikti) gecikmis += 1; oduncler.push({ kitapNo: `K-${String(kitapNo += 1).padStart(5, '0')}`, uyeNo: no, alisGunu: alis, sonGun: alis + 14, iadeGunu: gecikti ? null : alis + 5, }); } } return { uyeler, oduncler }; } ``` Sınanan iş, geciken ödüncü olan üyeleri sayan rapordur. Kusurlu sürüm üyeleri değil ödünç satırlarını sayar. Beklenen sonuç, sorgudan bağımsız olarak üretilen veriden hesaplanır. ```js // yukle.mjs — uretilen veriyi node:sqlite'a yukler ve geciken uye raporunu iki surumde sorar import { DatabaseSync } from 'node:sqlite'; import { SEMA, veriUret } from './uretec.mjs'; export const BUGUN = 1014; export function veritabaniKur({ uyeler, oduncler }, yol = ':memory:') { const db = new DatabaseSync(yol); db.exec('PRAGMA foreign_keys = ON;'); db.exec(SEMA); const uyeEkle = db.prepare('INSERT INTO uye VALUES (?, ?, ?, ?)'); const oduncEkle = db.prepare('INSERT INTO odunc VALUES (?, ?, ?, ?, ?)'); let sorgu = 0; for (const u of uyeler) { uyeEkle.run(u.no, u.ad, u.eposta, u.sube); sorgu += 1; } for (const o of oduncler) { oduncEkle.run(o.kitapNo, o.uyeNo, o.alisGunu, o.sonGun, o.iadeGunu); sorgu += 1; } return { db, sorgu }; } const KUSURLU = `SELECT COUNT(*) AS uye_sayisi FROM uye u JOIN odunc o ON o.uye_no = u.uye_no WHERE o.iade_gunu IS NULL AND o.son_gun < ?`; const DUZELTILMIS = KUSURLU.replace('COUNT(*)', 'COUNT(DISTINCT u.uye_no)'); export function gecikenUyeSayisi(db, bugun, surum) { return db.prepare(surum === 'duzeltilmis' ? DUZELTILMIS : KUSURLU).get(bugun).uye_sayisi; } // test kahini: sayim SQL'den bagimsiz olarak uretilen veriden hesaplanir export function beklenenGecikenUye({ oduncler }, bugun) { const kume = new Set(); for (const o of oduncler) if (o.iadeGunu === null && o.sonGun < bugun) kume.add(o.uyeNo); return kume.size; } export const VERI_KUMELERI = { minimal: () => ({ uyeler: [{ no: 'U-0000', ad: 'Ayse Demir', eposta: 'uye0@ornek.gecersiz', sube: 'merkez' }], oduncler: [{ kitapNo: 'K-00001', uyeNo: 'U-0000', alisGunu: 900, sonGun: 914, iadeGunu: null }], }), duz: () => veriUret(20260731, 200, 'duz'), kuyruklu: () => veriUret(20260731, 200, 'kuyruklu'), }; ``` ## Hacim Değil, Kuyruk İki üretilmiş kümenin hacmi birebir aynıdır. Ayrıldıkları tek yer, üye başına düşen geciken ödünç sayısının dağılımıdır. ```js // dagilim.mjs — ayni hacimde iki kume: biri kuyruklu, digeri duz import { VERI_KUMELERI, BUGUN } from './yukle.mjs'; for (const ad of ['duz', 'kuyruklu']) { const veri = VERI_KUMELERI[ad](); const sayac = new Map(); for (const o of veri.oduncler) { if (o.iadeGunu === null && o.sonGun < BUGUN) sayac.set(o.uyeNo, (sayac.get(o.uyeNo) ?? 0) + 1); } const gecikenOdunc = [...sayac.values()].reduce((a, b) => a + b, 0); const enCok = Math.max(...sayac.values()); console.log(`${ad.padEnd(8)}: ${veri.uyeler.length} uye, ${veri.oduncler.length} odunc, ` + `${sayac.size} geciken uye, ${gecikenOdunc} geciken odunc, uye basina en cok ${enCok}`); } ``` ``` duz : 200 uye, 572 odunc, 143 geciken uye, 143 geciken odunc, uye basina en cok 1 kuyruklu: 200 uye, 572 odunc, 143 geciken uye, 297 geciken odunc, uye basina en cok 8 ``` Aynı test üç kümede koşturulur. ```js // rapor.test.mjs — ayni rapor testi uc veri kumesinde; VERI ve RAPOR degiskenleriyle secilir import test from 'node:test'; import assert from 'node:assert/strict'; import { veritabaniKur, gecikenUyeSayisi, beklenenGecikenUye, VERI_KUMELERI, BUGUN } from './yukle.mjs'; const veriAdi = process.env.VERI ?? 'minimal'; const surum = process.env.RAPOR ?? 'kusurlu'; test(`geciken uye sayisi dogru (${veriAdi})`, () => { const veri = VERI_KUMELERI[veriAdi](); const { db } = veritabaniKur(veri); assert.equal(gecikenUyeSayisi(db, BUGUN, surum), beklenenGecikenUye(veri, BUGUN)); }); ``` ```sh for v in minimal duz kuyruklu; do VERI=$v RAPOR=kusurlu node --test --test-reporter=tap rapor.test.mjs | grep -E '^ *(ok|not ok)' done VERI=kuyruklu RAPOR=duzeltilmis node --test --test-reporter=tap rapor.test.mjs | grep -E '^ *(ok|not ok)' ``` ``` ok 1 - geciken uye sayisi dogru (minimal) ok 1 - geciken uye sayisi dogru (duz) not ok 1 - geciken uye sayisi dogru (kuyruklu) ok 1 - geciken uye sayisi dogru (kuyruklu) ``` İkinci satır bu dersin ana ölçümüdür. Düz küme, minimal kümenin iki yüz katı büyüklüğünde olduğu hâlde kusuru göremedi; yakalayan şey hacim değil, üye başına birden çok geciken ödüncün bulunmasıydı. Yakalanan kusur sınıfının adı **dağılıma bağlı kusurdur** ve korunması gereken özellik, dağılımın kuyruğudur. Düzeltme `COUNT(*)` yerine `COUNT(DISTINCT u.uye_no)` yazmaktır; dördüncü satır düzeltilmiş sürümün aynı kümede geçtiğini gösteriyor. ## Maskelemenin Bozduğu Özellik Üretim verisi teste taşınırken kişisel alanlar maskelenir. Maskeleme biçimi, hangi özelliğin ayakta kaldığını belirler. Dört biçim aynı kaynak küme üzerinde denenir. ```js // maskeleme.mjs — dort maskeleme bicimi ve her birinin bozdugu ozellik import { veritabaniKur, VERI_KUMELERI } from './yukle.mjs'; const kaynak = VERI_KUMELERI.kuyruklu(); const BICIMLER = { 'sabit eposta ': (v) => ({ ...v, uyeler: v.uyeler.map((u) => ({ ...u, eposta: 'gizli@ornek.gecersiz' })) }), 'sabit sube ': (v) => ({ ...v, uyeler: v.uyeler.map((u) => ({ ...u, sube: 'gizli' })) }), 'yeni uye no ': (v) => ({ ...v, uyeler: v.uyeler.map((u) => ({ ...u, no: `M-${u.no.slice(2)}` })) }), 'turetilmis ': (v) => ({ ...v, uyeler: v.uyeler.map((u) => ({ ...u, ad: `Uye-${u.no.slice(2)}`, eposta: `u${u.no.slice(2)}@ornek.gecersiz`, })), }), }; const subeSayisi = (db) => db.prepare('SELECT COUNT(DISTINCT sube) AS n FROM uye').get().n; console.log(`kaynak : yuklendi, ${subeSayisi(veritabaniKur(kaynak).db)} ayri sube`); for (const [ad, maske] of Object.entries(BICIMLER)) { try { const { db } = veritabaniKur(maske(kaynak)); console.log(`${ad} : yuklendi, ${subeSayisi(db)} ayri sube`); } catch (hata) { console.log(`${ad} : yuklenemedi, ${hata.message}`); } } ``` ``` kaynak : yuklendi, 3 ayri sube sabit eposta : yuklenemedi, UNIQUE constraint failed: uye.eposta sabit sube : yuklendi, 1 ayri sube yeni uye no : yuklenemedi, FOREIGN KEY constraint failed turetilmis : yuklendi, 3 ayri sube ``` Üç bozulma üç ayrı özelliğe karşılık gelir. Sabit e-posta maskesi **kısıtı** bozar: teklik kısıtı, veri tabanına yüklenmeyi bile engelliyor. Sabit şube maskesi **dağılımı** bozar: veri yükleniyor, ama şube kırılımlı her rapor artık tek şube görüyor ve şubeye bağlı hiçbir kusur sınıfı sınanamıyor. Üye numarasının yalnız bir tabloda değiştirilmesi **ilişkiyi** bozar: yabancı anahtar kısıtı yüklemeyi durduruyor, kısıt kapalı olsaydı birleştirme sessizce boş dönerdi. Türetilmiş maske üçünü de korur, çünkü maskelenen değer kaynak değerin tekliğinden türetiliyor ve tabloların tamamına aynı biçimde uygulanıyor. ## Bu Verinin Görmediği Türetilmiş maske üç özelliği de korudu, ama maskelenen alanın **içeriğini** korumadı. Rapor dışa aktarılırken alanlar virgülle birleştiriliyor ve tırnaklanmıyor. ```js // disaaktar.mjs — geciken uye raporunu virgulle ayrilmis satirlara cevirir; alanlar tirnaklanmaz import { veritabaniKur, VERI_KUMELERI, BUGUN } from './yukle.mjs'; const RAPOR = `SELECT u.uye_no, u.ad, u.sube, COUNT(*) AS gecikme FROM uye u JOIN odunc o ON o.uye_no = u.uye_no WHERE o.iade_gunu IS NULL AND o.son_gun < ? GROUP BY u.uye_no, u.ad, u.sube ORDER BY u.uye_no`; export function disaAktar(satirlar) { return satirlar.map((s) => [s.uye_no, s.ad, s.sube, s.gecikme].join(',')); } export function raporSatirlari(bicim) { const kaynak = VERI_KUMELERI.kuyruklu(); const veri = bicim === 'maskeli' ? { ...kaynak, uyeler: kaynak.uyeler.map((u) => ({ ...u, ad: `Uye-${u.no.slice(2)}` })) } : kaynak; const { db } = veritabaniKur(veri); return db.prepare(RAPOR).all(BUGUN); } ``` ```js // disaaktar.test.mjs — disa aktarilan her satir dort alan tasimali; veri bicimi degiskenle secilir import test from 'node:test'; import assert from 'node:assert/strict'; import { disaAktar, raporSatirlari } from './disaaktar.mjs'; const bicim = process.env.VERI_BICIMI ?? 'maskeli'; test(`disa aktarilan satirlar dort alan tasir (${bicim})`, () => { const satirlar = disaAktar(raporSatirlari(bicim)); const bozuk = satirlar.filter((s) => s.split(',').length !== 4); assert.deepEqual(bozuk.slice(0, 1), []); }); ``` ```sh VERI_BICIMI=maskeli node --test --test-reporter=tap disaaktar.test.mjs | grep -E '^ *(ok|not ok)' VERI_BICIMI=kaynak node --test --test-reporter=tap disaaktar.test.mjs | grep -E '^ *(ok|not ok)' node -e "const m = await import('./disaaktar.mjs'); console.log(m.disaAktar(m.raporSatirlari('kaynak')).find((s) => s.split(',').length !== 4));" --input-type=module ``` ``` ok 1 - disa aktarilan satirlar dort alan tasir (maskeli) not ok 1 - disa aktarilan satirlar dort alan tasir (kaynak) U-0004,Elif Yilmaz, Kara,sanat,1 ``` Maskelenmiş veriyle test yeşil; aynı test kaynak veriyle kırmızı. Kaçan kusur sınıfının adı **içeriğe bağlı kusurdur**: kusuru tetikleyen şey ad alanının içindeki virgüldür ve türetilmiş maske o virgülü yok etti. Bu, maskelemenin kaçınılmaz bedelidir — kişisel alanın içeriği testte tutulamaz. Karşılığı, içerik biçimini ayrı bir kural listesiyle sınamaktır: maskelenmemiş, üretilmiş ve ayrılıcı içeren adlar dışa aktarma testine el ile eklenir. ## Bedel ```js // bedel.mjs — uretim benzeri verinin bedeli: satir, sorgu, dosya boyutu ve goreli sure import { mkdtempSync, rmSync, statSync } from 'node:fs'; import { tmpdir } from 'node:os'; import { join } from 'node:path'; import { createHash } from 'node:crypto'; import { veritabaniKur, VERI_KUMELERI } from './yukle.mjs'; const kok = mkdtempSync(join(tmpdir(), 'veri-')); const ozet = (veri) => createHash('sha256').update(JSON.stringify(veri)).digest('hex').slice(0, 12); function olc(ad) { const veri = VERI_KUMELERI[ad](); const yol = join(kok, `${ad}.db`); const baslangic = performance.now(); const { sorgu } = veritabaniKur(veri, yol); const sure = performance.now() - baslangic; return { satir: veri.uyeler.length + veri.oduncler.length, sorgu, sure, boyut: statSync(yol).size, ozet: ozet(veri) }; } const minimal = olc('minimal'); const kuyruklu = olc('kuyruklu'); rmSync(kok, { recursive: true, force: true }); console.log(`minimal : ${String(minimal.satir).padStart(3)} satir, ${String(minimal.sorgu).padStart(3)} yukleme sorgusu, ${minimal.boyut} bayt`); console.log(`kuyruklu : ${kuyruklu.satir} satir, ${kuyruklu.sorgu} yukleme sorgusu, ${kuyruklu.boyut} bayt`); console.log(`tohum 20260731 ayni ozeti veriyor : ${ozet(VERI_KUMELERI.kuyruklu()) === kuyruklu.ozet}`); console.log(`kuyruklu kume daha uzun yuklendi : ${kuyruklu.sure > minimal.sure}`); ``` ``` minimal : 2 satir, 2 yukleme sorgusu, 24576 bayt kuyruklu : 772 satir, 772 yukleme sorgusu, 77824 bayt tohum 20260731 ayni ozeti veriyor : true kuyruklu kume daha uzun yuklendi : true ``` Yedi yüz yetmiş iki yükleme sorgusu ve yetmiş sekiz kilobaytlık bir dosya, her koşumda yeniden ödenir. Bu bedelin karşılığı tek bir kusur sınıfıdır: dağılıma bağlı kusur. Aynı bedeli düz kümeyle ödemek o sınıfı kazandırmadı; hacim tek başına bir ölçüt değildir. Tohumun görünür olması bedeli sabitler — dosyada saklanan bir veri kümesi yerine on iki haneli bir sayı taşınır ve aynı veri yeniden üretilir. ## Özet - Test verisinin üç ölçülebilir özelliği vardır: dağılım, kısıt ve ilişki; her biri ayrı bir kusur sınıfını görünür kılar. - Aynı hacimdeki iki kümeden yalnız kuyruklu olan rapor kusurunu yakaladı; iki yüz katı büyüklükteki düz küme kusuru göremedi. - Sabit değerli maske teklik kısıtını, sabit alan maskesi dağılımı, tek tabloda yapılan yeniden numaralandırma ilişkiyi bozar; türetilmiş maske üçünü de korur. - Türetilmiş maske alanın içeriğini koruyamaz: ad içindeki ayrılıcıya bağlı dışa aktarma kusuru maskelenmiş veriyle yeşil, kaynak veriyle kırmızı kaldı. - Bedel yedi yüz yetmiş iki yükleme sorgusu ve yetmiş sekiz kilobayttır; tohum görünür olduğu sürece veri kümesi taşınmaz, yeniden üretilir. ## Sonraki Adım Buradaki bütün ölçümler tek bir şemayı varsaydı: tablolar hazır, sütunlar yerinde, kısıtlar tanımlı. Şema kendi başına bir ürün parçasıdır ve zaman içinde değişir — sütun eklenir, sütun bölünür, kısıt sıkılaştırılır. Bu değişiklikler **göç** adı verilen sıralı adımlarla uygulanır ve her adımın bir ileri, bir de geri yönü vardır. Sonraki ders göçün kendisini teste alır: adımların sırası bozulduğunda ne olur, geri göç veriyi koruyabiliyor mu ve şemanın beklenen biçimde olduğu nasıl doğrulanır.