--- title: 'Eşlenmiş Tipler' source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/typescript/eslenmis-tipler' course: TypeScript language: tr updated: '2026-08-17T18:09:53+00:00' license: 'CC BY-SA 4.0' --- # Eşlenmiş Tipler Var olan bir tipten yeni tip üretme; alan değiştiricilerinin eklenmesi ve kaldırılması, anahtar yeniden eşlemesi, alan süzme ve eşlemenin dizi ile demetler üzerindeki davranışı. Ölçüm kaydının değişik biçimleri şimdiye kadar elle yazıldı: arşivlenmiş kayıtlar için salt okunur bir sürüm, güncelleme isteği için alanları seçmeli bir sürüm, listeleme için yalnızca birkaç alanı taşıyan bir özet. Her biri asıl tipin bir dönüşümüdür. Elle yazıldıklarında asıl tip değiştiğinde birlikte güncellenmeleri gerekir ve bu, unutulmaya elverişli bir bakım borcudur. **Eşlenmiş tip** (mapped type), dönüşümü tip düzeyinde hesaplar: alan listesi tek yerde durur, türevler kendiliğinden güncellenir. ## Temel Yazım Eşlenmiş tip, bir anahtar kümesi üzerinde dolaşan bir döngüye benzer: ```typescript interface Olcum { kimlik: string; deger: number; birim: "C" | "Pa" | "%"; } type SaltOkunur = { readonly [A in keyof T]: T[A] }; type Yamalanabilir = { [A in keyof T]?: T[A] }; const arsivKayit: SaltOkunur = { kimlik: "s-01", deger: 21.4, birim: "C", }; console.log(arsivKayit.deger); const yama: Yamalanabilir = { deger: 22.1 }; console.log(yama.deger, yama.kimlik); ``` Çıktı: ```text 21.4 22.1 undefined ``` Dosyanın sonuna, bir boş satırdan sonra `arsivKayit.deger = 22.1;` satırı eklenirse: ```text o2.ts(20,12): error TS2540: Cannot assign to 'deger' because it is a read-only property. ``` Yazımın parçaları şunlardır. `[A in keyof T]` bölümü, `keyof T` birleşiminin her üyesini sırayla `A` adına bağlar — Programlama Temelleri kursundaki `for` döngüsünün tip düzeyindeki karşılığı. İki nokta üstündeki `T[A]`, o alanın asıl tipidir. Başa yazılan `readonly` ve ada eklenen `?`, her alana uygulanan **değiştiricilerdir**. `Yamalanabilir` tipinin bütün alanları seçmeli olduğu için `{ deger: 22.1 }` sabiti kabul edilir; `yama.kimlik` erişiminin tipi `string | undefined`dır ve çıktıda `undefined` görünür. Bu iki dönüşümün karşılığı standart kitaplıkta zaten bulunur (`Readonly` ve `Partial`); Yardımcı Tipler dersinde ele alınacaklardır. Burada elle yazılmalarının nedeni, mekanizmanın görünür olmasıdır. ## Değiştirici Kaldırma Değiştiriciler eklenebildiği gibi kaldırılabilir de. Kaldırma, değiştiricinin önüne eksi işareti konarak yazılır: ```typescript interface Olcum { readonly kimlik: string; readonly deger?: number; } type Cozulmus = { -readonly [A in keyof T]-?: T[A] }; const tam: Cozulmus = { kimlik: "s-01", deger: 21.4 }; tam.deger = 22.1; console.log(tam.deger.toFixed(1)); ``` Çıktı `22.1`dir. Dosyanın sonuna, bir boş satırdan sonra `const eksik: Cozulmus = { kimlik: "s-02" };` satırı eklenirse: ```text o4.ts(12,7): error TS2741: Property 'deger' is missing in type '{ kimlik: string; }' but required in type 'Cozulmus'. ``` `Olcum` tipinde `kimlik` salt okunur, `deger` hem salt okunur hem seçmeliydi. `Cozulmus` tipinde ikisi de yazılabilir ve zorunludur. `tam.deger.toFixed(1)` çağrısının daraltma gerektirmemesi bunun sonucudur: alan artık `number`dır, `number | undefined` değil. Bu dönüşümün kullanım yeri, kısmi bir kaydın tamamlanmış hâlini temsil etmektir. Varsayılan değerler uygulandıktan sonra elde edilen kayıt için ayrı bir tip yazmak yerine, asıl tipten hesaplanır. ## Anahtar Yeniden Eşlemesi `as` yazımı, üretilen alanın adını değiştirmeyi sağlar: ```typescript interface Olcum { kimlik: string; deger: number; birim: "C" | "Pa" | "%"; } type Okuyucular = { [A in keyof T as `oku${Capitalize}`]: () => T[A]; }; const okuyucu: Okuyucular = { okuKimlik: () => "s-01", okuDeger: () => 21.4, okuBirim: () => "C", }; console.log(okuyucu.okuDeger().toFixed(1), okuyucu.okuKimlik()); ``` Çıktı `21.4 s-01`dir. Üretilen tip, her alan için bir okuyucu fonksiyon bildirir ve dönüş tipini asıl alandan alır: `okuDeger` çağrısı `number`, `okuBirim` çağrısı `"C" | "Pa" | "%"` verir. Ad üretiminde kullanılan şablon dizgi yazımı ile `Capitalize` dönüşümü sonraki dersin konusudur; burada yalnızca adın hesaplanabildiği görülmelidir. Yeniden eşlemenin ikinci ve daha güçlü kullanımı, bir alanı **elemektir**. Üretilen ad `never` olduğunda o alan çıktıya girmez: ```typescript interface Olcum { kimlik: string; deger: number; birim: "C" | "Pa" | "%"; zaman: number; } type SayisalAlanlar = { [A in keyof T as T[A] extends number ? A : never]: T[A]; }; const sayisal: SayisalAlanlar = { deger: 21.4, zaman: 1706000000000 }; console.log(sayisal.deger + sayisal.zaman); ``` Çıktı `1706000000021.4`tür. Dosyanın sonuna, bir boş satırdan sonra `const yanlis: SayisalAlanlar = { deger: 21.4, zaman: 1, kimlik: "s-01" };` satırı eklenirse: ```text o7.ts(15,64): error TS2353: Object literal may only specify known properties, and 'kimlik' does not exist in type 'SayisalAlanlar'. ``` Sonuç tipi yalnızca `deger` ve `zaman` alanlarını taşır; `kimlik` ve `birim` elenmiştir. `T[A] extends number ? A : never` yazımı bir **koşullu tiptir** ve sonraki derslerden birinin konusudur; burada işlevi, alan tipine bakarak adı tutmak veya `never` üretip elemektir. Bu tip, ölçüm kaydının sayısal özetini çıkaran kodun imzasında kullanılabilir. Kayda yeni bir sayısal alan eklendiğinde özet tipi kendiliğinden büyür; dizgi bir alan eklendiğinde etkilenmez. ## Diziler ve Demetler Üzerinde Eşleme `keyof T` üzerinde dolaşan bir eşleme diziye uygulandığında beklenmedik bir şey **olmaz**: sonuç yine bir dizidir. ```typescript type SaltOkunur = { readonly [A in keyof T]: T[A] }; const degerler: SaltOkunur = [21.4, 22.1]; const aralik: SaltOkunur<[alt: number, ust: number]> = [-40, 85]; console.log(degerler.length, degerler[0], aralik[1]); console.log(degerler.map((d) => d * 2)); ``` Çıktı: ```text 2 21.4 85 [ 42.8, 44.2 ] ``` `SaltOkunur` tipi `readonly number[]`, `SaltOkunur<[number, number]>` tipi salt okunur bir demettir. Dizi yöntemleri (`map`, `length`, indeksli erişim) kullanılabilir durumda kalmış, değiştirme yöntemleri kalkmıştır: ```typescript type SaltOkunur = { readonly [A in keyof T]: T[A] }; const degerler: SaltOkunur = [21.4, 22.1]; degerler.push(23.0); ``` ```text u4.ts(4,10): error TS2339: Property 'push' does not exist on type 'readonly number[]'. ``` Bu davranış, eşlemenin kaynağı **doğrudan** `keyof T` olduğunda geçerlidir. Derleyici bu biçimi tanır ve dizi ile demetleri kendi türlerinde tutar. Kaynak başka bir ifadeyle yazıldığında tanıma bozulur: ```typescript type EslemA = { readonly [A in keyof T]: T[A] }; type EslemB = { readonly [A in keyof T & string]: T[A] }; declare const a: EslemA; declare const b: EslemB; const x: null = a; const y: null = b; ``` ```text u11.ts(7,7): error TS2322: Type 'readonly number[]' is not assignable to type 'null'. u11.ts(8,7): error TS2322: Type 'EslemB' is not assignable to type 'null'. ``` Tanıların farkı belirleyicidir. `EslemA` tipi `readonly number[]` olarak çözülmüştür — derleyici sonucu bir dizi olarak yazıyor. `EslemB` ise çözülmemiş bir eşleme olarak kalmıştır; dizi yapısı kaybolmuş, yerine dizinin özellik adlarını taşıyan sıradan bir nesne tipi geçmiştir. Pratik kural: **bir tipin yapısını korumak isteniyorsa eşleme kaynağı `keyof T` olarak yazılır.** Anahtar süzmek gerekiyorsa süzme, `as` yeniden eşlemesiyle yapılır — kaynak `keyof T` kalır, ad hesabı sağ tarafta olur. ## Herhangi Bir Birleşim Üzerinde Eşleme Eşleme kaynağının `keyof T` olması zorunlu değildir; herhangi bir dizgi birleşimi kullanılabilir: ```typescript type Birim = "C" | "Pa" | "%"; type Araliklar = { [B in Birim]: [alt: number, ust: number]; }; const araliklar: Araliklar = { C: [-40, 85], Pa: [0, 200000], "%": [0, 100], }; console.log(araliklar.C[1], araliklar["%"][1]); ``` Çıktı `85 100`dür. Dosyanın sonuna, bir boş satırdan sonra `const eksik: Araliklar = { C: [-40, 85], Pa: [0, 200000] };` satırı eklenirse: ```text o9.ts(15,7): error TS2741: Property '"%"' is missing in type '{ C: [number, number]; Pa: [number, number]; }' but required in type 'Araliklar'. ``` Bu, Arayüzler dersinde eleştirilen indeks imzasının doğru alternatifidir. İndeks imzası "her dizgi anahtar geçerlidir" der ve olmayan anahtara erişimi hata saymazdı. Eşlenmiş tip ise anahtar kümesini **tam olarak** belirler: eksik bir anahtar tanı verir, fazladan bir anahtar da öyle. Değer kümesi `Birim` birleşimine yeni bir birim eklendiğinde, aralık tablosunu güncellemek zorunlu hâle gelir. Ayırt edici birleşimde `never` ile kurulan tükenmişlik denetiminin, veri tabloları için karşılığıdır. ## Özet - Eşlenmiş tip, bir anahtar kümesi üzerinde dolaşarak yeni bir nesne tipi üretir; türev tipler asıl tiple birlikte güncellenir. - `readonly` ve `?` değiştiricileri eşleme sırasında eklenebilir; `-readonly` ve `-?` yazımlarıyla kaldırılabilir. - `as` yazımı üretilen alanın adını hesaplar; ad `never` olduğunda alan çıktıdan elenir. - Eşleme kaynağı `keyof T` olmak zorunda değildir; herhangi bir dizgi birleşimi üzerinde eşleme yapılabilir. - Eşleme kaynağı doğrudan `keyof T` olduğunda dizi ve demetler kendi türlerinde kalır; kaynak başka bir ifadeyle yazıldığında bu yapı kaybolur. - Sabit anahtar kümesi için eşlenmiş tip, indeks imzasından güvenlidir: eksik ve fazla anahtarların ikisi de bildirilir. ## Sonraki Adım Önceki iki örnekte `T[A] extends number ? A : never` biçiminde bir yazım geçti ve tip düzeyinde bir dallanma yaptı. Bu, tip sisteminin hesaplama yeteneğinin merkezindeki yapıdır. Sonraki ders koşullu tipleri, dağılım kurallarını ve bir tipin içinden parça çıkaran `infer` yazımını ele alacak.