---
title: 'Sabit Tipler ve as const'
source: 'https://academia.sh/tr/kurslar/typescript/sabit-tipler-ve-as-const'
course: TypeScript
language: tr
updated: '2026-08-17T18:09:54+00:00'
license: 'CC BY-SA 4.0'
---

# Sabit Tipler ve as const

Tek değerli sabit tipler, as const ile genişletmenin durdurulması, sabit bir listeden birleşim tipi türetme ve satisfies işlecinin tip açıklamasından farkı.

Ayırt edici birleşimin çalışması için alanların sabit tipte olması gerekiyordu. Tip
çıkarımı dersi ise ters yönde bir kural koymuştu: nesne alanlarının tipi kendiliğinden
genişletilir ve sabit tip kaybolur.

Bu ders bu gerilimi çözer. Önce sabit tiplerin ne olduğu netleştirilir, sonra genişletmeyi
durduran `as const` yazımı, en sonunda da tipi daraltmadan sınayan `satisfies` işleci ele
alınır.

Terim uyarısı: burada **sabit tip** (literal type) ile kastedilen, tek bir değeri içeren
bir tiptir. Programlama Temelleri kursundaki **sabit** (constant) kavramıyla — program
boyunca aynı değere bağlı ad — akrabadır ama aynı şey değildir; biri değerin tipiyle,
diğeri bağlamanın değişmezliğiyle ilgilidir.

## Sabit Tip Nedir

Her değerin, yalnızca kendisini içeren bir tipi vardır. `"C"` bir dizgi değeridir, `"C"`
aynı zamanda tek elemanlı bir tiptir. Bu tiplere sabit tip denir ve dizgi, sayı ve
mantıksal değerler için tanımlıdır.

Sabit tipler tek başlarına pek kullanışlı değildir — `const x: "C" = "C"` bildiriminin
söylediği ek bir şey yoktur. Değerleri, birleşimde ortaya çıkar: `"C" | "Pa" | "%"` tipi,
üç değerli bir kümedir ve dördüncü bir değeri reddeder.

## Genişletme ve `as const`

Aynı nesne sabitinin iki biçimde bildirilmesi, çıkarılan tipleri karşılaştırmayı sağlar:

```typescript
export const dogrudan = { kimlik: "s-01", birim: "C", deger: 21.4 };
export const dondurulmus = { kimlik: "s-01", birim: "C", deger: 21.4 } as const;
export const birimler = ["C", "Pa", "%"];
export const birimlerSabit = ["C", "Pa", "%"] as const;
```

Dosya `sabit.ts` adıyla kaydedilip
`tsc --strict --target es2022 --declaration --emitDeclarationOnly sabit.ts` komutuyla
derlendiğinde üretilen `sabit.d.ts` dosyası:

```typescript
export declare const dogrudan: {
    kimlik: string;
    birim: string;
    deger: number;
};
export declare const dondurulmus: {
    readonly kimlik: "s-01";
    readonly birim: "C";
    readonly deger: 21.4;
};
export declare const birimler: string[];
export declare const birimlerSabit: readonly ["C", "Pa", "%"];
```

`as const` yazımı üç şeyi birden yapar:

1. Alanların tiplerini **genişletmez**; her alan kendi sabit tipini korur.
2. Tüm alanları **salt okunur** (readonly) işaretler.
3. Dizi sabitini dizi değil **demet** olarak tipler: `string[]` yerine
   `readonly ["C", "Pa", "%"]`.

Üçüncü madde önemlidir. `birimler` dizisinin tipi eleman sayısını unutmuştur;
`birimlerSabit` demetinin tipi hem sayıyı hem sırayı hem de her konumun değerini bilir.

Salt okunur işaretlemesi de tip düzeyinde bir güvence sağlar:

```typescript
const birimler = ["C", "Pa", "%"] as const;
birimler.push("F");
```

```text
f2.ts(2,10): error TS2339: Property 'push' does not exist on type 'readonly ["C", "Pa", "%"]'.
```

## `as const` Çalışma Zamanında Ne Bırakır

Kursun eksenini yeniden sınamak gerekir. Aşağıdaki dosya
`tsc --strict --target es2022 ac.ts` ile derlendiğinde:

```typescript
const birimler = ["C", "Pa", "%"] as const;
const olcum = { kimlik: "s-01", birim: "C" } as const;
console.log(birimler, olcum);
```

Üretilen JavaScript:

```javascript
"use strict";
const birimler = ["C", "Pa", "%"];
const olcum = { kimlik: "s-01", birim: "C" };
console.log(birimler, olcum);
```

`node ac.js` çıktısı `[ 'C', 'Pa', '%' ] { kimlik: 's-01', birim: 'C' }` olur.

`as const` **tamamen silinmiştir**. Dizi çalışma zamanında sıradan bir dizidir; `push`
çağrısı JavaScript tarafından kabul edilir. Salt okunurluk, derleyicinin gördüğü kodda
geçerli bir sözdür — çalışma zamanı koruması değil. Gerçek değiştirilemezlik için
`Object.freeze` gerekir ve o da yüzeyseldir.

Aynı sınır, `as const` ile işaretlenmiş bir değerin salt okunur olmayan bir tipe
atanmasında da görülür:

```typescript
type Birim = "C" | "Pa" | "%";
type Olcum = { kimlik: string; deger: number; birim: Birim };

const ham = { kimlik: "s-01", deger: 21.4, birim: "C" } as const;
const kayit: Olcum = ham;
console.log(kayit.birim);

kayit.deger = 22.1;
ham.deger = 22.1;
```

```text
f6.ts(9,5): error TS2540: Cannot assign to 'deger' because it is a read-only property.
```

Sekizinci satır hata vermez. `kayit` bildiriminin tipi `Olcum`dur ve `Olcum` salt okunur
değildir; aynı nesneye salt okunur olmayan bir başvuru elde edilmiştir. Salt okunurluk
nesnenin değil, **başvurunun** özelliğidir.

Beşinci satırın kabul edilmesi ise `as const` yazımının çözdüğü asıl sorunu gösterir:
`as const` olmadan `birim` alanı `string`e genişler ve atama reddedilirdi.

## Sabit Listeden Tip Türetme

`as const` ile bildirilmiş bir demetten, elemanlarının birleşimi olan bir tip
türetilebilir:

```typescript
const birimler = ["C", "Pa", "%"] as const;
type Birim = (typeof birimler)[number];

const gecerli: Birim = "Pa";
console.log(gecerli, birimler.length);

const gecersiz: Birim = "F";
```

```text
f1.ts(7,7): error TS2322: Type '"F"' is not assignable to type '"C" | "Pa" | "%"'.
```

İki adım vardır. `typeof birimler` yazımı, bir **değerin** tipini alır — burada
`readonly ["C", "Pa", "%"]`. Ardından `[number]` indeksi, demetin sayısal indeksle
erişilebilen tüm elemanlarının tiplerinin birleşimini verir. Tanının `"C" | "Pa" | "%"`
yazması bu türetmenin sonucudur.

Bu kalıbın değeri, aynı bilginin iki kez yazılmasını önlemesidir. Değerler listesi tek
yerde durur; hem çalışma zamanında (döngüyle gezilebilir, doğrulamada kullanılabilir) hem
de tip düzeyinde kullanılabilir. Numaralandırmanın verdiği "tüm değerleri sayabilme"
yeteneği, çalışma zamanı kodu üretmeden elde edilmiş olur.

## `satisfies`: Sınamak Ama Daraltmamak

Bir nesne sabitine tip yazmak iki şeyi birden yapar: sabiti sınar **ve** bildirimin tipini
o tipe sabitler. İkincisi her zaman istenmez:

```typescript
type Aralik = { alt: number; ust: number };

const aciklamali: Record<string, Aralik> = {
  sicaklik: { alt: -40, ust: 85 },
};

const sinanan = {
  sicaklik: { alt: -40, ust: 85 },
} satisfies Record<string, Aralik>;

console.log(aciklamali.nem.ust);
console.log(sinanan.nem.ust);
```

```text
f4.ts(12,21): error TS2339: Property 'nem' does not exist on type '{ sicaklik: { alt: number; ust: number; }; }'.
```

On birinci satır hata vermez. `aciklamali` bildiriminin tipi `Record<string, Aralik>`tir;
bu tip "her dizgi anahtar için bir aralık" der, dolayısıyla `nem` anahtarı da geçerli
sayılır. Çalışma zamanında böyle bir anahtar yoktur ve program çöker.

`satisfies` işleci sabitin verilen tipe uyduğunu **sınar**, ama bildirimin tipini
değiştirmez. `sinanan` bildiriminin tipi, sabitten çıkarılan dar tiptir; olmayan anahtara
erişim on ikinci satırda yakalanır.

Sınama yönü de çalışır:

```typescript
type Aralik = { alt: number; ust: number };

const araliklar = {
  sicaklik: { alt: -40, ust: "85" },
} satisfies Record<string, Aralik>;

console.log(araliklar.sicaklik.ust);
```

```text
f5.ts(4,25): error TS2322: Type 'string' is not assignable to type 'number'.
```

Üç yazımın karşılaştırması:

| Yazım | Sabiti sınar | Bildirimin tipi |
|---|---|---|
| `const x: T = {...}` | Evet | `T` |
| `const x = {...} as T` | Hayır (zorlar) | `T` |
| `const x = {...} satisfies T` | Evet | Sabitten çıkarılan dar tip |

Orta satır ilk derste tanıtılan tip iddiasıdır ve bir borçtur. Alt satır, hem sınamayı hem
de çıkarımın verdiği ayrıntıyı korur.

## Özet

- Sabit tip, tek bir değeri içeren tiptir; kullanışlılığı birleşim içinde ortaya çıkar ve
  bağlamanın değişmezliğini anlatan "sabit" kavramından ayrıdır.
- `as const` yazımı genişletmeyi durdurur, alanları salt okunur işaretler ve dizi
  sabitlerini demet olarak tipler.
- `as const` çalışma zamanında tamamen silinir; salt okunurluk nesnenin değil başvurunun
  özelliğidir ve gerçek değiştirilemezlik sağlamaz.
- Sabit bir demetten `(typeof x)[number]` yazımıyla elemanlarının birleşimi türetilir; aynı
  bilgi hem değer hem tip düzeyinde tek yerde tutulur.
- `satisfies` işleci sabiti verilen tipe karşı sınar ancak bildirimin dar tipini korur; tip
  açıklaması sınar ve genişletir, tip iddiası ise yalnızca zorlar.

## Sonraki Adım

Bu konu, tek tek değerlerin tiplerini kurdu. Sırada bu tiplerin adlandırılması ve
paylaşılması var: bir modülün dışa açtığı sözleşme nasıl yazılır, aynı sözleşmeyi
karşılayan farklı gerçekleştirimler nasıl tanımlanır? Sonraki konu arayüzlerle başlayacak
ve ölçüm kaydının modelini yeniden kullanılabilir bir sözleşmeye dönüştürecek.