Depolama Maruziyeti

Önceki ders ağ yolunu bir önkoşul olarak ele aldı: yol kapalıysa izin işe yaramıyordu. Ama bazı kalemlerin dış yolu bilerek açıktır — abone portalının varlık deposu günde sekiz bin altı yüz meşru dış erişim alır ve kapatılamaz. O kalem için soru yol değil, izin kümesidir: dışarıdan gelen bir istek hangi kimlikle karşılanıyor ve hiçbir kimlik sunmayan bir istek ne okuyabiliyor.

Bu ders depolama kalemlerinin izin kümesini tarıyor. Bulutta Depolama ve Veri kursu kova erişimini ve imzalı bağlantıyı ölçtü; burada mekanik tekrarlanmaz, yalnız maruziyet sayılır. İki ayrı sayı çıkar ve dersin bulgusu ikisinin ayrılmasıdır: açık kalemden okunabilen kayıt ile o kalemden başlayan yayılma yarıçapı aynı düzeltmeyle düşmüyor.

• BG18. İzin iki düzeyde yazılır: kova düzeyi ve nesne grubu düzeyi. Nesne düzeyinde bir değer yazılıysa etkin izin odur; yazılı değilse kova düzeyi devralınır.
• BG19. Genel erişime açık kalem, hiçbir kimlik sunmayan bir isteğin okuyabildiği ya da listeleyebildiği kalemdir. İmzalı erişim bu derste açık sayılmaz.
• BG20. Her nesne grubunun bir veri türü, bir kayıt sayısı ve günde kaç meşru genel erişim aldığı yazılır. Sayılar kurgudur.
• BG21. Bir nesne grubu bir kimlik referansı taşıyabilir: içindeki dosya, bir rolün adını ve onu kullanan yapılandırmayı içerir. Kimlik bilgisinin kendisi modellenmez, yalnız referansın varlığı ve sonucu sayılır.
• BG22. Maruziyet yarıçapı iki bileşenin birleşimidir: kimliksiz okunan kovalar ve açık bir dosyadaki kimlik referansından başlayan yürüyüşün ulaştığı kalemler.

İzin Kümesi ve Açık Kalem

// bulut/depo.mjs — nesne deposu izin kumesi ve erisim grafigi MODELIDIR. Kurgu bolgesel olcum
// agi; depolama sinifi, imzali baglanti mekanigi ve saglayici adi bu derste yoktur.

// Sutunlar: kova, nesne grubu, kova duzeyi izin, nesne duzeyi izin ('-' = kovadan devralir),
// veri turu, kayit sayisi, gunde mesru genel erisim, gruptaki dosyanin tasidigi kimlik referansi.
export const GRUP = `
  portal-varlik-deposu site-varliklari  genel-oku genel-oku   varlik          1400 8600 -
  portal-varlik-deposu yukleme-onizleme genel-oku -           abone-kisisel   9260    0 -
  olcum-deposu         gunluk-yukleme   ozel      genel-oku   olcum          41800   40 -
  olcum-deposu         ham-okuma        ozel      -           olcum         512000    0 -
  fatura-cikti-deposu  abone-faturasi   ozel      imzali      fatura         24500  120 -
  fatura-cikti-deposu  toplu-cikti      ozel      genel-liste fatura           310    0 -
  ham-arsiv            gecmis-okuma     ozel      -           olcum        1240000    0 -
  ham-arsiv            ortak-cekme      ozel      genel-oku   olcum           8700    6 -
  yedek-deposu         gecelik-yedek    ozel      -           yedek            620    0 -
  yedek-deposu         eski-yedek       ozel      genel-oku   yedek            180    0 -
  sablon-deposu        dagitim-sablonu  ozel      genel-oku   yapilandirma      47    9 rol-dagitim
  rapor-deposu         aylik-rapor      ozel      imzali      fatura            36   30 -
  gunluk-deposu        uygulama-gunlugu ozel      -           gunluk         88000    0 -`
  .trim().split('\n').map((s) => {
    const p = s.trim().split(/\s+/);
    return { kova: p[0], grup: p[1], kovaIzin: p[2], nesneIzin: p[3], tur: p[4],
      kayit: Number(p[5]), mesru: Number(p[6]), kimlik: p[7] === '-' ? null : p[7] };
  });
export const GENEL = ['genel-oku', 'genel-liste'];
// Etkin izin: nesne duzeyi bir deger yaziyorsa o gecerlidir, yoksa kova duzeyi devralinir.
export const etkin = (g, d = {}) => {
  const kova = d.kovaKapali ? 'ozel' : g.kovaIzin;
  const nesne = d.kapali && d.kapali(g) ? 'ozel' : g.nesneIzin;
  return nesne === '-' ? kova : nesne;
};
export const acik = (g, d) => GENEL.includes(etkin(g, d));

// Erisim grafigi (onceki derslerle ayni): acik bir dosyada bulunan kimlik referansindan yuruyus.
const ERISIM = {
  'hesap-toplayici': 'olcum-deposu olcum-kuyrugu',
  'hesap-dogrulayici': 'olcum-deposu olcum-kuyrugu ham-arsiv',
  'hesap-portal': 'abone-veritabani portal-varlik-deposu is-emri-kuyrugu',
  'hesap-rapor': 'rapor-deposu fatura-cikti-deposu gunluk-deposu',
  'rol-fatura': 'fatura-veritabani fatura-cikti-deposu posta-cikisi abone-veritabani',
  'rol-arsiv': 'ham-arsiv yedek-deposu',
  'rol-yedek': 'yedek-deposu fatura-veritabani abone-veritabani olcum-deposu',
  'rol-dagitim': 'dagitim-yapilandirmasi sablon-deposu ornek-yonetimi',
  'rol-gunluk': 'gunluk-deposu denetim-gunlugu',
  'rol-yonetim': 'ornek-yonetimi anahtar-yonetimi sir-deposu',
};
const USTLENME = [['hesap-toplayici', 'rol-arsiv'], ['hesap-dogrulayici', 'rol-arsiv'],
  ['rol-arsiv', 'rol-yedek'], ['rol-yedek', 'rol-yonetim'], ['hesap-portal', 'rol-fatura'],
  ['rol-fatura', 'rol-gunluk'], ['hesap-rapor', 'rol-gunluk'], ['rol-dagitim', 'rol-yonetim']];
export function yuru(baslangic) {
  const g = new Set([baslangic]), kalem = new Set();
  let sira = [baslangic];
  while (sira.length) {
    const s = [];
    for (const k of sira) {
      for (const r of ERISIM[k].split(' ')) kalem.add(r);
      for (const [a, b] of USTLENME) if (a === k && !g.has(b)) { g.add(b); s.push(b); }
    }
    sira = s;
  }
  return kalem;
}
// Maruziyet yaricabi: kimliksiz okunan kovalar + acik dosyadaki kimlik referansinin yuruyusu.
export function yaricap(d) {
  const y = new Set(GRUP.filter((g) => acik(g, d)).map((g) => g.kova));
  for (const g of GRUP.filter((x) => acik(x, d) && x.kimlik))
    for (const r of yuru(g.kimlik)) y.add(r);
  return y;
}

// bulut/kosum1.mjs — kac kalem genel erisime acik, hangi veri turu, kac kayit
import { GRUP, acik, etkin, yaricap } from './depo.mjs';

const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) =>
  g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join(''));
const A = [-21, -18, -13, -15, 9, 7];
yaz(A, 'kova', 'nesne grubu', 'etkin izin', 'veri turu', 'kayit', 'mesru');
for (const g of GRUP.filter((x) => acik(x)))
  yaz(A, g.kova, g.grup, etkin(g), g.tur, g.kayit, g.mesru);
const kayit = (f) => GRUP.filter(f).reduce((a, g) => a + g.kayit, 0);
console.log(`\nacik kalem ${GRUP.filter((g) => acik(g)).length}/${GRUP.length}, ` +
  `acik kayit ${kayit((g) => acik(g))} / toplam ${kayit(() => true)} ` +
  `(%${(kayit((g) => acik(g)) / kayit(() => true) * 100).toFixed(1)})`);
const tur = [...new Set(GRUP.map((g) => g.tur))];
console.log(`veri turu ${tur.filter((t) => GRUP.some((g) => g.tur === t && acik(g))).length}/` +
  `${tur.length} acik; kapali kalan tur: ` +
  tur.filter((t) => GRUP.every((g) => g.tur !== t || !acik(g))).join(', '));
const y = yaricap({});
console.log(`\nkimliksiz okunan kova ${new Set(GRUP.filter((g) => acik(g)).map((g) => g.kova)).size}` +
  `; acik dosyadaki kimlik referansi ile yaricap ${y.size}`);

kova                 nesne grubu       etkin izin   veri turu          kayit  mesru
portal-varlik-deposu site-varliklari   genel-oku    varlik              1400   8600
portal-varlik-deposu yukleme-onizleme  genel-oku    abone-kisisel       9260      0
olcum-deposu         gunluk-yukleme    genel-oku    olcum              41800     40
fatura-cikti-deposu  toplu-cikti       genel-liste  fatura               310      0
ham-arsiv            ortak-cekme       genel-oku    olcum               8700      6
yedek-deposu         eski-yedek        genel-oku    yedek                180      0
sablon-deposu        dagitim-sablonu   genel-oku    yapilandirma          47      9

acik kalem 7/13, acik kayit 61697 / toplam 1926853 (%3.2)
veri turu 6/7 acik; kapali kalan tur: gunluk

kimliksiz okunan kova 6; acik dosyadaki kimlik referansi ile yaricap 10

On üç nesne grubunun yedisi genel erişime açık. Açık kayıt altmış bir bin altı yüz doksan yedidir ve toplamın yalnız yüzde üç virgül ikisidir — hacim ölçüsü küçük görünüyor. Veri türü ölçüsü aynı şeyi söylemiyor: yedi türden altısı açıktır, kapalı kalan tek tür uygulama günlüğüdür.

Dört satır ayrı ayrı okunmalıdır. site-varliklari bilerek açıktır ve günde sekiz bin altı yüz meşru erişim alır. yukleme-onizleme aynı kovada durur, kova düzeyi iznini devralır ve dokuz bin iki yüz altmış abone kişisel kaydı taşır; günde sıfır meşru genel erişim alır. İki grup arasında tek fark, ikincisinin kendi iznini yazmamış olmasıdır.

gunluk-yukleme ile ortak-cekme ise ters durumdadır: kovaları özeldir, açıklık nesne düzeyinde tek tek yazılmıştır ve ikisinin de meşru bir gerekçesi vardır. eski-yedek ve toplu-cikti de nesne düzeyinde açıktır ama hiçbir meşru erişim almaz — yani bir zamanlar bir gerekçesi vardı ve gerekçe düştüğünde izin düşmedi.

Son satır dersin ikinci ölçüsünü veriyor. Kimliksiz bir istek altı kovaya ulaşıyor. sablon-deposu içindeki dağıtım şablonu bir kimlik referansı taşıyor ve o referanstan başlayan yürüyüş yarıçabı ona çıkarıyor. Dört kalem — dağıtım yapılandırması, örnek yönetimi, anahtar yönetimi ve sır deposu — hiçbir depolama izniyle açılmamıştır; kırk yedi kayıtlık bir yapılandırma dosyasından gelirler.

Beş Düzeltme

// bulut/kosum2.mjs — bes duzeltme: acik kalem, acik kayit, yaricap ve durdurulan mesru erisim
import { GRUP, acik, yaricap } from './depo.mjs';

const DUZELTME = [
  ['denetim yok', {}],
  ['kova duzeyinde genel erisim kapanir', { kovaKapali: true }],
  ['mesru genel erisimi 0 olan kalem kapanir', { kapali: (g) => g.mesru === 0 }],
  ['yapilandirma turundeki acik kalem kapanir', { kapali: (g) => g.tur === 'yapilandirma' }],
  ['tum genel erisim kapanir', { kovaKapali: true, kapali: () => true }],
];
const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) =>
  g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join(''));
const A = [-43, 7, 9, 9, 11];
yaz(A, 'duzeltme', 'acik', 'acik', 'yaricap', 'duran is');
yaz(A, '', 'kalem', 'kayit', '', 'gunde');
for (const [ad, d] of DUZELTME) {
  const a = GRUP.filter((g) => acik(g, d));
  yaz(A, ad, a.length, a.reduce((x, g) => x + g.kayit, 0), yaricap(d).size,
    GRUP.filter((g) => acik(g) && !acik(g, d)).reduce((x, g) => x + g.mesru, 0));
}
console.log('\nyaricabin iki bileseni (kimliksiz okunan kova / referanstan eklenen kalem):');
for (const [ad, d] of DUZELTME) {
  const kova = new Set(GRUP.filter((g) => acik(g, d)).map((g) => g.kova)).size;
  console.log(`  ${ad.padEnd(43)}${String(kova).padStart(2)} / ${yaricap(d).size - kova}`);
}
const cikan = [...yaricap({})].filter((r) => !yaricap(DUZELTME[3][1]).has(r)).sort();
console.log(`\nyapilandirma turu kapatilinca yaricaptan cikan ${cikan.length} kalem:`);
console.log('  ' + cikan.join(', '));

duzeltme                                      acik     acik  yaricap   duran is
                                             kalem    kayit               gunde
denetim yok                                      7    61697       10          0
kova duzeyinde genel erisim kapanir              6    52437       10          0
mesru genel erisimi 0 olan kalem kapanir         4    51947        8          0
yapilandirma turundeki acik kalem kapanir        6    61650        5          9
tum genel erisim kapanir                         0        0        0       8655

yaricabin iki bileseni (kimliksiz okunan kova / referanstan eklenen kalem):
  denetim yok                                 6 / 4
  kova duzeyinde genel erisim kapanir         6 / 4
  mesru genel erisimi 0 olan kalem kapanir    4 / 4
  yapilandirma turundeki acik kalem kapanir   5 / 0
  tum genel erisim kapanir                    0 / 0

yapilandirma turu kapatilinca yaricaptan cikan 5 kalem:
  anahtar-yonetimi, dagitim-yapilandirmasi, ornek-yonetimi, sablon-deposu, sir-deposu

İkinci satır bu dersin karar taşıyan bulgusudur. Kova düzeyinde genel erişimi kapatmak dokuz bin iki yüz altmış kişisel kaydı kapatır — açık kaydın yüzde on beşi — ve günde tek bir meşru işi durdurmaz. Buna karşılık yayılma yarıçabı onda kalır. Kapatılan tek kalem, kova düzeyi iznini devralan gruptur; nesne düzeyinde açıkça yazılmış beş izin yerinde durur ve kimlik referansını taşıyan grup onlardan biridir.

Dördüncü satır tersini gösteriyor. Yapılandırma türündeki tek açık kalemi kapatmak kırk yedi kayıt kapatır — açık kaydın binde birinden azı — ve yarıçabı ondan beşe indirir. Bedeli günde dokuz meşru erişimdir. Kova düzeyi düzeltmesi bu düzeltmenin yüz doksan altı katı kayıt kapatır ve yarıçabı sıfır kalem düşürür.

Alt blok nedenini ayırıyor. Yarıçap iki bileşenden oluşur: kimliksiz okunan kova sayısı ve kimlik referansından eklenen kalem sayısı. İlk üç düzeltme ikinci bileşene hiç dokunmaz — dört kalem her üçünde de yerinde durur. Dördüncü düzeltme ikinci bileşeni sıfırlar ve birinci bileşeni yalnız bir azaltır. Kayıt hacmini düşüren düzeltme ile yarıçabı düşüren düzeltme aynı düzeltme değildir.

Açık Grupların Tek Tek Payı

Yedi açık grup toplu bir sayı verir; hangisinin ne taşıdığı ayrı ölçülür.

// bulut/kosum3.mjs — acik gruplar tek tek: her biri tek basina kac kalemlik yaricap tasiyor
import { GRUP, acik, yaricap, yuru } from './depo.mjs';

const tek = (g) => {                               // yalniz bu grup acik olsaydi yaricap
  const y = new Set([g.kova]);
  if (g.kimlik) for (const r of yuru(g.kimlik)) y.add(r);
  return y.size;
};
const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) =>
  g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i])).join(''));
const A = [-21, -15, 9, 10, 8, 15];
yaz(A, 'tek basina acik grup', 'veri turu', 'kayit', 'yaricap', 'mesru', 'kayit / kalem');
const acikGrup = GRUP.filter((g) => acik(g));
for (const g of acikGrup) yaz(A, g.grup, g.tur, g.kayit, tek(g), g.mesru, Math.round(g.kayit / tek(g)));
const toplam = acikGrup.reduce((a, g) => a + tek(g), 0);
console.log(`\ntek tek yaricaplarin toplami ${toplam}, birlikte olculen yaricap ` +
  `${yaricap({}).size}: ${toplam - yaricap({}).size} kalem iki gruptan birden geliyor`);

tek basina acik grup veri turu          kayit   yaricap   mesru  kayit / kalem
site-varliklari      varlik              1400         1    8600           1400
yukleme-onizleme     abone-kisisel       9260         1       0           9260
gunluk-yukleme       olcum              41800         1      40          41800
toplu-cikti          fatura               310         1       0            310
ortak-cekme          olcum               8700         1       6           8700
eski-yedek           yedek                180         1       0            180
dagitim-sablonu      yapilandirma          47         5       9              9

tek tek yaricaplarin toplami 11, birlikte olculen yaricap 10: 1 kalem iki gruptan birden geliyor

Altı grubun yarıçabı birdir: açık olan kova okunur ve orada biter. Yedincisi beştir. Son sütun bunu tek bir orana çeviriyor — kalem başına düşen kayıt sayısı. gunluk-yukleme kalem başına kırk bir bin sekiz yüz kayıt taşır; dagitim-sablonu dokuz. İki bin kat fark, iki grubun aynı listede neden farklı işlem gördüğünü açıklıyor: biri okunacak veri, öteki açılacak kapıdır.

Son satır ölçünün toplanabilirliğini sınıyor. Tek tek yarıçapların toplamı on birdir, birlikte ölçülen yarıçap ondur. Fark bir kalemdir: iki açık grup aynı kovada durduğu için kova iki kez sayılmıştır. Yayılma yarıçapı bir küme büyüklüğüdür ve grup grup toplanamaz.

İki Ölçünün Ayrılması

Maruziyeti tek bir sayıyla vermek mümkün değildir, çünkü iki ayrı zarar biçimi vardır. Kişisel kayıtların okunması doğrudan bir zarardır ve büyüklüğü kayıt sayısıyla ölçülür: dokuz bin iki yüz altmış abone kaydı, hiçbir yürüyüş gerektirmeden okunur. Yapılandırma dosyasının okunması ise kendi başına küçüktür — kırk yedi kayıt — ama başka beş kaleme açılan bir kapıdır.

İki ölçü farklı önceliklendirme üretir. Kayıt hacmine göre sıralandığında ilk düzeltme yukleme-onizlemedir; yarıçapa göre sıralandığında ilk düzeltme dagitim-sablonudur. Doğru sıra ikisinin de bedelsize yakın olmasıdır: birincisi günde sıfır, ikincisi günde dokuz meşru erişim durdurur. Üçüncü satırdaki düzeltme — meşru erişimi hiç olmayan kalemleri kapatmak — dört açık kaleme iner ve bedeli sıfırdır, ama yapılandırma kalemini kapsamaz çünkü o kalemin günde dokuz meşru erişimi vardır.

Son satır sınırı çiziyor. Tüm genel erişimi kapatmak yarıçabı sıfırlar; bedeli günde sekiz bin altı yüz elli beş erişimdir ve bunun sekiz bin altı yüzü abone portalının varlıklarıdır. Bu, bir depolama kararı değil, portalın çalışma biçimine ilişkin bir karardır — ve o kalemin açık olması yarıçapa hiçbir katkı yapmaz, çünkü içinde kimlik referansı yoktur.

Özet

• 13 nesne grubunun 7’si genel erişime açıktır; açık kayıt 61.697, toplamın %3,2’sidir. Veri türünde ölçü başkadır: 7 türden 6’sı açıktır, kapalı kalan tek tür uygulama günlüğüdür.
• Etkin izin nesne düzeyinden gelir: aynı kovada duran iki gruptan biri kendi iznini yazmadığı için 9.260 abone kişisel kaydı, günde 0 meşru erişim alarak açık durur.
• Maruziyet yarıçapı iki bileşenlidir: kimliksiz okunan 6 kova ve açık bir yapılandırma dosyasındaki kimlik referansından eklenen 4 kalem — toplam 10.
• Kova düzeyinde genel erişimi kapatmak 9.260 kaydı kapatır, günde 0 iş durdurur ve yarıçabı 10’da bırakır. Kayıt hacmini düşüren düzeltme yarıçabı düşürmeyebilir.
• 47 kayıtlık yapılandırma kalemini kapatmak yarıçabı 10’dan 5’e indirir ve günde 9 meşru erişimi durdurur; kova düzeyi düzeltmesinin 196 katı az kayıt kapatır, yarıçabı 5 kalem düşürür.
• Tüm genel erişimi kapatmak yarıçabı sıfırlar; bedeli günde 8.655 erişimdir ve 8.600’ü yarıçapa hiç katkı yapmayan tek bir kalemden gelir.

Sonraki Adım

Bu derste açık bir dosyanın içeriği okunabilir kabul edildi. Kayıtlar diskte şifreliydi, ama okuyabilen özne için bu bir engel olmadı — çünkü çözme, okuma isteğinin bir parçası olarak sağlayıcı tarafında yapıldı. Sorulmayan soru şudur: çözme anahtarı kimde duruyorsa yarıçap değişir mi? Sonraki ders anahtar sahipliğini üç kipte koşturuyor ve tek bir şeyi ölçüyor: sızan kimliğin okuyabildiği kalem sayısı, anahtar sağlayıcıda iken ve müşteride iken kaç.