Hat Güvenliği

Önceki ders çıktıyı imzaladı ve dağıtım anında doğruladı: on sekiz sahtenin on sekizi durdu, anahtar tek bir öznede kaldı. O özne bir insan değildi, hattın kendisiydi. Bu kursta ölçülen her kapı, kapıyı koşturan makinenin dürüst çalıştığı varsayımına dayandı ve o varsayım hiç sayılmadı.

Bu ders onu sayar: hattın kaç sırra eriştiğini, iki iş arasında ne taşındığını, kötüye kullanım girişimlerinin kaçının kapandığını. Ölçü yine kapıdır — önünde duran artık bir değişiklik değil, hattın kendi adımı.

DD31. Kurgu bölgesel ölçüm ağının hattı dokuz adımdır; 12 sır ve 6 hedef node ile modellenir ve model olduğu yazılır — sır değerleri yazılmaz, yalnız adları geçer. DD32. Bir adımın ihtiyacı gerçekten kullandığıdır, bildirileni hat tanımına yazılan; ikisi iki adımda ayrışır.

Hattın Yetki Yüzeyi

// olcum-agi/yetki.mjs — hattin yetki yuzeyi: hangi adim hangi sirra ve hedefe erisiyor (model)
const SIR = ["kod-deposu-okuma", "paket-deposu-okuma", "paket-deposu-yazma", "nesne-deposu-yazma",
  "imza-anahtari", "dagitim-jetonu-gelistirme", "dagitim-jetonu-hazirlik", "dagitim-jetonu-uretim",
  "veritabani-hazirlik", "veritabani-uretim", "bildirim-jetonu", "toplayici-anahtari"];
const HEDEF = ["gelistirme", "hazirlik", "uretim", "yapi-cikti-deposu", "nesne-deposu", "bildirim-kanali"];

// Kurgu bolgesel olcum agi hatti: dokuz adim. `ihtiyac` adimin gercekten kullandigi,
// `bildirilen` hat tanimina yazilan kume. Ikisi iki adimda ayrisir.
const ADIM = [
  ["bicim-cozumlemesi", [], []],
  ["derleme", ["kod-deposu-okuma", "paket-deposu-okuma"], []],
  ["birim-sinamasi", [], []],
  ["sozlesme-sinamasi", [], []],
  ["tumlesim-sinamasi", ["veritabani-hazirlik"], ["hazirlik"]],
  ["paketleme", ["paket-deposu-yazma"], ["yapi-cikti-deposu"]],
  ["envanter-uretimi", ["paket-deposu-okuma"], ["yapi-cikti-deposu"]],
  ["imzalama", ["imza-anahtari"], ["yapi-cikti-deposu"]],
  ["dagitim", ["dagitim-jetonu-uretim", "nesne-deposu-yazma", "bildirim-jetonu"],
    ["uretim", "nesne-deposu", "bildirim-kanali"]],
].map(([ad, sir, hedef]) => ({ ad, sir, hedef }));
const EKSIK = { "envanter-uretimi": ["paket-deposu-okuma"], dagitim: ["bildirim-jetonu"] };
const bildirilen = (a) => a.sir.filter((s) => !(EKSIK[a.ad] ?? []).includes(s));

const topla = (f) => ADIM.reduce((t, a) => t + f(a), 0);
const tekSir = ADIM.length * SIR.length, tekHedef = ADIM.length * HEDEF.length;
const azSir = topla((a) => bildirilen(a).length), azHedef = topla((a) => a.hedef.length);
const enGenis = Math.max(...ADIM.map((a) => bildirilen(a).length + a.hedef.length));

const SUTUN = [26, 12, 14, 22, 0];
const satir = (s) => console.log(s.map((v, i) => String(v).padEnd(SUTUN[i])).join(""));
satir(["yerlesim", "kimlik", "sir erisimi", "hedef erisimi", "ele gecen adimin ulastigi"]);
satir(["tek hat kimligi", 1, `${tekSir}/${tekSir}`, `${tekHedef}/${tekHedef}`,
  `${SIR.length} sir + ${HEDEF.length} hedef`]);
satir(["adim basina kimlik", ADIM.length, `${azSir}/${tekSir}`, `${azHedef}/${tekHedef}`,
  `en cok ${enGenis} kayit`]);

const sirsiz = topla((a) => (a.sir.length === 0 ? 1 : 0));
const duran = ADIM.filter((a) => a.sir.length > bildirilen(a).length).map((a) => a.ad);
console.log("");
console.log(`dusen erisim ${tekSir + tekHedef - azSir - azHedef}/${tekSir + tekHedef} ` +
  `(%${(100 * (1 - (azSir + azHedef) / (tekSir + tekHedef))).toFixed(0)}); bedeli ` +
  `${ADIM.length} kimlik tanimi ve ${azSir + azHedef} baglama kaydi`);
console.log(`hic sir kullanmayan adim ${sirsiz}/${ADIM.length} — ` +
  `tek kimlikte yine ${SIR.length} sirra erisiyor`);
console.log(`gercek ihtiyac ${topla((a) => a.sir.length)} sir, bildirilen ${azSir}; ` +
  `bildirimi eksik ${duran.length} adim (${duran.join(", ")}) -> ${duran.length} mesru is durur`);

yerlesim                  kimlik      sir erisimi   hedef erisimi         ele gecen adimin ulastigi
tek hat kimligi           1           108/108       54/54                 12 sir + 6 hedef
adim basina kimlik        9           7/108         7/54                  en cok 5 kayit

dusen erisim 148/162 (%91); bedeli 9 kimlik tanimi ve 14 baglama kaydi
hic sir kullanmayan adim 3/9 — tek kimlikte yine 12 sirra erisiyor
gercek ihtiyac 9 sir, bildirilen 7; bildirimi eksik 2 adim (envanter-uretimi, dagitim) -> 2 mesru is durur

Tek hat kimliğinde erişim sayısı 162’dir: dokuz adımın her biri on iki sırrın ve altı hedefin hepsine ulaşır. Adım başına kimlikte aynı hat 14 erişimle koşar; düşen 148 erişim yüzeyin %91’idir, bedeli dokuz kimlik tanımı ve on dört bağlama kaydıdır.

Dokuz adımın üçü hiç sır kullanmıyor — biçim çözümlemesi, birim sınaması, sözleşme sınaması — ama tek kimlikte o üçü de on iki sırra erişiyordu. Bu bir kusur değil bir varsayılandır: kimlik hatta verilir, adıma değil. Ele geçen adımın ulaştığı kayıt 18’den en çok 5’e iner.

Son satır kapının öteki yüzüdür: gerçek ihtiyaç dokuz sır, bildirilen yedi, iki iş durur. Yanlış tutmanın kaynağı kısıtlama değil, yine bir listedir — hat-tasarimi/08’de tetikleyici filtresi, hat-tasarimi/05’te önbellek anahtarı aynı yerden bozulmuştu.

İki İş Arasında Taşınan

DD33. Çalıştırıcıda dört durum türü taşınabilir: önbellek, ortam değişkeni, artık dosya, kimlik belleği; bırakma ve okuma çekilişleri tohum 70413+i’den gelir. DD34. Koşum tabanı 120 saniye, önbellek isabeti 45 saniye kazandırır.

// olcum-agi/yalitim.mjs — ayni calistiricida art arda kosan isler arasinda tasinan durum (model)
const uretec = (tohum) => () =>
  (tohum = (tohum * 1103515245 + 12345) % 2147483648) / 2147483648;
const TUR = ["onbellek", "ortam degiskeni", "artik dosya", "kimlik bellegi"];

// Kurgu is dizisi: on iki is, dort servis, biri dis katkidan gelir. Her is bazi durumlari
// birakir, bazilarini okur; birakma ve okuma cekilisleri tohumdan gelir.
const IS = Array.from({ length: 12 }, (_, i) => {
  const r = uretec(70413 + i);
  return { no: i + 1, disKatki: i === 6,
    birakir: TUR.filter((_, k) => k === 0 || r() < 0.45),      // onbellek her zaman birakilir
    okur: TUR.filter(() => r() < 0.5) };
});

// Uc yalitim duzeyi: hangi tur is arasinda silinir.
const DUZEY = [
  ["paylasilan calistirici", []],
  ["is basina temiz calisma alani", ["artik dosya"]],
  ["is basina yeni calistirici", TUR],
];

// Bedel: isabet dusunce kosum uzar. Taban 120 s, isabet 45 s kazandirir.
const SUTUN = [31, 10, 9, 8, 8, 14, 10, 0];
const satir = (s) => console.log(s.map((v, i) => String(v).padEnd(SUTUN[i])).join(""));
satir(["yalitim", "onbellek", "ortam", "artik", "kimlik", "toplam / disa", "isabet", "on iki is"]);

for (const [ad, silinen] of DUZEY) {
  const sayim = Object.fromEntries(TUR.map((t) => [t, 0]));
  let disaTasan = 0, isabet = 0;
  const kalan = new Map();                        // tur -> birakan isin numarasi
  for (const is of IS) {
    for (const t of silinen) kalan.delete(t);     // is baslamadan once temizlenen turler
    for (const t of is.okur) {
      if (!kalan.has(t)) continue;
      sayim[t] += 1;                              // onceki isin durumu bu ise gecti
      if (t === "onbellek") isabet += 1;
      if (is.disKatki || kalan.get(t) === 7) disaTasan += 1;   // dis katkiya ya da ondan
    }
    for (const t of is.birakir) kalan.set(t, is.no);
  }
  const toplam = TUR.reduce((a, t) => a + sayim[t], 0);
  satir([ad, ...TUR.map((t) => sayim[t]), `${toplam} / ${disaTasan}`,
    `${isabet}/${IS.length}`, `${IS.length * 120 - isabet * 45} s`]);
}

yalitim                        onbellek  ortam    artik   kimlik  toplam / disa isabet    on iki is
paylasilan calistirici         6         9        8       5       28 / 5        6/12      1170 s
is basina temiz calisma alani  6         9        0       5       20 / 4        6/12      1170 s
is basina yeni calistirici     0         0        0       0       0 / 0         0/12      1440 s

Paylaşılan çalıştırıcıda on iki iş arasında 28 taşıma olur; beşinin bir ucunda dış katkıdan gelen iş vardır. Yalnız altısı önbellektir — dokuzu ortam değişkeni, sekizi artık dosya, beşi kimlik belleği, yani bir öncekinin çözdüğü jetonun bellekte kalması. Yetki yüzeyindeki “adım başına kimlik” kazancı burada delinir: yetkiyi adıma bağlamak, adımın bıraktığını sonrakinin okumasını engellemiyor.

Orta satır en sık uygulanan yalıtımdır: çalışma alanını temizlemek artık dosyaların sekizini sıfıra indirir, ama ortam değişkeni ve kimlik belleği kalır — toplam 20, dışa taşan dört, taşımanın %71’i hâlâ açık.

İş başına yeni çalıştırıcı dördünü birden kapatır: 28 taşımanın 28’i sıfırlanır. Bedeli tek kalemdir — isabet altıdan sıfıra düşer, on iki iş 1.170 yerine 1.440 saniye sürer: 270 saniye, %23. Çalıştırıcı türlerinin para hesabı hat-tasarimi/06’da ölçüldü ve tekrarlanmaz; buradaki yenilik, oradaki “temiz başlama” üstünlüğünün bir de taşıma sayısı olarak okunmasıdır.

Bilinen Kötüye Kullanım Kümesi

DD35. Kötüye kullanım kümesi kurgudur: üç sınıfta 40 girişim ve 60 meşru iş, tohum 56092. Bir girişim, yollarından en az biri açıkken başarılıdır. DD36. “Yetkili özne” yolu hiçbir kısıtlamanın kapatmadığı yoldur.

// olcum-agi/kotuye-kullanim.mjs — bilinen kotuye kullanim kumesi ve kisitlamalarin defteri (model)
const uretec = (tohum) => () =>
  (tohum = (tohum * 1103515245 + 12345) % 2147483648) / 2147483648;
const r = uretec(56092);                          // tohum gorunur
const SINIF = [
  ["dis katkidan sirra erisim", "dis-katki-sirri", "tasinan-durum", 0.40],
  ["bagimlilik uzerinden kod kosturma", "kurulum-betigi", "tasinan-durum", 0.30],
  ["hat tanimini degistirme", "tanim-degisikligi", "dis-katki-sirri", 0.25],
];

// Kurgu defterler. Bir girisim, yollarindan en az biri acikken basarili olur.
const GIRISIM = Array.from({ length: 40 }, () => {
  const [ad, yol, ikinci, p] = SINIF[Math.floor(r() * SINIF.length)];
  const yollar = [yol];
  if (r() < p) yollar.push(ikinci);
  if (r() < 0.15) yollar.push("yetkili-ozne");    // hicbir kisitlamanin kapatmadigi yol
  return { sinif: ad, yollar };
});
const MESRU = Array.from({ length: 60 }, () => ({
  disKatki: r() < 0.35, sirIster: r() < 0.30,
  kurulumBetigi: r() < 0.12, tanimDegisikligi: r() < 0.18,
}));

const KISIT = [
  ["dis katkida sir verilmez", "dis-katki-sirri", (m) => m.disKatki && m.sirIster],
  ["dis katki isleri elle onay bekler", "dis-katki-sirri", (m) => m.disKatki],
  ["bagimlilik kurulum betigi kosturulmaz", "kurulum-betigi", (m) => m.kurulumBetigi],
  ["hat tanimi degisikligi ayri onay ister", "tanim-degisikligi", (m) => m.tanimDegisikligi],
  ["is basina yeni calistirici", "tasinan-durum", () => false],
];
const gecen = (aktif) => GIRISIM.filter((g) =>
  g.yollar.some((y) => !aktif.some(([, kapali]) => kapali === y))).length;
const TAM = gecen(KISIT);

const SUTUN = [40, 12, 11, 0];
const satir = (s) => console.log(s.map((v, i) => String(v).padEnd(SUTUN[i])).join(""));
satir(["kisitlama", "kapattigi", "marjinal", "durdurdugu mesru is"]);
for (const k of KISIT)
  satir([k[0], GIRISIM.filter((g) => g.yollar.includes(k[1])).length,
    gecen(KISIT.filter((o) => o !== k)) - TAM, MESRU.filter(k[2]).length]);

const sifir = KISIT.filter((k) => gecen(KISIT.filter((o) => o !== k)) === TAM);
console.log("");
console.log(`girisim ${GIRISIM.length} (${SINIF.map(([a]) =>
  GIRISIM.filter((g) => g.sinif === a).length).join("/")}), mesru is ${MESRU.length}; tohum 56092`);
console.log(`kisitlama yokken gecen ${GIRISIM.length}, tam kumede ${TAM} ` +
  `— hepsi yetkili ozne yolundan`);
console.log(`marjinali sifir ${sifir.length}: ${sifir.map((k) => k[0]).join(" | ")}; ` +
  `ikisi birden kaldirilinca gecen ` +
  `${gecen(KISIT.filter((o) => o[1] !== "dis-katki-sirri"))}/${GIRISIM.length}`);

kisitlama                               kapattigi   marjinal   durdurdugu mesru is
dis katkida sir verilmez                16          0          7
dis katki isleri elle onay bekler       16          0          16
bagimlilik kurulum betigi kosturulmaz   14          12         8
hat tanimi degisikligi ayri onay ister  13          12         9
is basina yeni calistirici              5           3          0

girisim 40 (13/14/13), mesru is 60; tohum 56092
kisitlama yokken gecen 40, tam kumede 5 — hepsi yetkili ozne yolundan
marjinali sifir 2: dis katkida sir verilmez | dis katki isleri elle onay bekler; ikisi birden kaldirilinca gecen 19/40

Tam kısıtlama kümesi kırk girişimin otuz beşini kapatır. Geçen beşi aynı yoldan geçer: yetkili öznenin kendi yetkisini kullanması. Hiçbir kısıtlama onu kapatmaz, çünkü kapatmak yetkiyi kaldırmak demektir; depo-tabanli-dagitim/05’teki “anahtara erişen imzalayabilir” sınırının karşılığı budur — %12,5.

Marjinal sütunu kısıtlamaları ayırır: kurulum betiği yasağı 12, hat tanımı onayı 12 girişimi tek başına kapatır. İş başına yeni çalıştırıcı 5 kapatır, 3’ü marjinaldir ve hiçbir meşru işi durdurmaz — bedeli yalnız 270 saniyedir.

Son satır kaldırılması daha iyi olan kısıtlamayı verir. İki kısıtlamanın marjinali sıfırdır, çünkü aynı yolu kapatırlar; ikisi birden kaldırılınca geçen girişim 19’a çıkar, yani yol kapalı kalmalıdır. Hangisiyle kapatılacağını meşru iş sütunu söyler: “sır verilmez” 7, “elle onay bekler” 16 işi durdurur. Aynı korumayı iki kat pahalıya alan kaldırılır.

Özet

• Tek hat kimliğinde 162 erişimin 162’si açıktır, adım başına kimlikte 14’ü; düşen 148 erişim yüzeyin %91’idir, bedeli 9 kimlik tanımı ve 14 bağlama kaydıdır.
• Dokuz adımın üçü hiç sır kullanmaz ama tek kimlikte on iki sırra erişir; ele geçen adımın ulaştığı kayıt 18’den en çok 5’e iner. Bildirimi eksik 2 adım 2 meşru işi durdurur.
• Paylaşılan çalıştırıcıda 28 taşıma olur (6/9/8/5), 5’inin ucunda dış katkı vardır; çalışma alanı temizliği 20’ye, yeni çalıştırıcı 0’a indirir. Bedeli 1.170 yerine 1.440 saniyedir.
• Tam kısıtlama kümesi 40 girişimin 35’ini kapatır; geçen 5’in hepsi, hiçbir kısıtlamanın kapatmadığı yetkili özne yolundandır.
• Marjinali sıfır iki kısıtlama aynı yolu kapatır; ikisi birden kaldırılınca geçen girişim 19’a çıkar. Yol kapalı kalmalı, 16 meşru işi durduranla değil 7’sini durduranla.

Kurs Kapanışı

Ders	Kapı	Tuttuğu / kaçırdığı / yanlış tuttuğu	Eklediği süre
hat-tasarimi/01	birleştirme	90 çatışma / 10 uyuşmazlık / 2	23 dk/değişiklik
hat-tasarimi/02	elle onay	5, marjinal 2 / 38 / 26	226,5 dk bekleme
hat-tasarimi/03	sözleşme sınaması	18, marjinal 1 / 119 / 17	6.138 çalıştırıcı dk
hat-tasarimi/04	saklama kuralı	38, marjinal 1 / 2 / 47	338 dk kurtarma
hat-tasarimi/05	tümleşim sınaması	3, marjinal 2 / 2 önbellekten / —	768 s, sekiz koşum
hat-tasarimi/06	temiz çalıştırıcı	8, marjinal 2 / 0 / 0	40 s/koşum
hat-tasarimi/07	şema doğrulayıcısı	4 hata / 2 hata / 0	80 s, yirmi değişiklik
hat-tasarimi/08	yol filtresi	7 gereksiz koşum / 0 / 10	3,1 saat gecikme
yayin-stratejileri/01	tümleştirme	34, marjinal 24 / 8 / 2–54	490–1.638 kapı dk
yayin-stratejileri/02	ortam terfisi	7, marjinal 7 ve 1 / 7 / 5	3 sa 56 dk bekleme
yayin-stratejileri/03	yüzde artırma	200/200 belirgin / %18–60 silik / %27–32	30–70 dk merdiven
yayin-stratejileri/04	geri alma	18, tek turda 11 / 7 yayın, 491 satır / 178	40.320 kopya-dk
yayin-stratejileri/05	bayrak koşulu	0, 76 fatura / 4 yol / 1 bekleyen	18 okuma noktası
yayin-stratejileri/06	ön koşul denetimi	5, marjinal 2 / 1 / 2	12 tur, 17 tur bedel
yayin-stratejileri/07	uyumluluk denetimi	1, marjinal 1 / 1 / 1	3 tur, üç şema adımı
depo-tabanli-dagitim/01	gözden geçirme	24, marjinal 13 / 11 / 7	796 saat, doksan gün
depo-tabanli-dagitim/02	uzlaştırma turu	48, marjinal 17 / 6 / 9	8,5 dk yayılma
depo-tabanli-dagitim/03	çözme yetkisi	682 çift, hepsi marjinal / 35 / 11	385 dk eskalasyon
depo-tabanli-dagitim/04	çıktı ağacı denetimi	14, hepsi marjinal / 0 / 3	12 dosya/değişiklik
depo-tabanli-dagitim/05	dağıtımda doğrulama	18 sahte, hepsi marjinal / 0 / 18	özet ve liste araması
depo-tabanli-dagitim/06	en az yetki, yalıtım	35, marjinal 12-12-3 / 5 özne / 16	270 s, on iki iş

Kursun kuralı tablodan okunur: bir kapı yalnız kendisinin yakaladığı kusur kadar değerlidir; tuttuğu, kaçırdığı ve beklettiği birlikte yazılmadıkça kapı savunulamaz. Tuttuğu sayısı tek başına karar taşımaz — biçim kapısı 51 tutup 51’ini tek başına tutar, sözleşme kapısı 18 tutup 1’ini.

Marjinali sıfır çıkan kapılar kursta dört yerde ölçüldü: hat-tasarimi/08’in zaman tetikleyicisi (84 boş koşum, gecikmeye katkı 0,0 saniye), depo-tabanli-dagitim/04’ün beyan dosyalarını okuyan kapısı (beyan dışı bileşenin sıfırını tutar), depo-tabanli-dagitim/05‘in hat sonu doğrulaması (18 sahtenin 18’ini geçirir) ve buradaki “elle onay bekler” (16 meşru iş). Dördü de kaldırılabilir; sebep zayıf olmaları değil, başkasının zaten tuttuğunu tutmalarıdır. Ölçü ters yönde de çalışır: hat-tasarimi/07’nin gözden geçirmesi 714 dakikada tek bir hata tutar, ama o hata bir kapıyı kaldıran değişikliktir.

Hat artık uygulamayı üretime taşıyor ve yolun her adımı sayılı. Altındaki makineler, ağ ve depolar ise hâlâ başka bir yolla kuruluyor: hiçbir kapıdan geçmeyen, kaydı tutulmayan, geri alma birimi tanımsız bir yolla. M22/K05 Kod Olarak Altyapı bunu sorar — onlar da aynı kapılardan geçebilir mi, ve geçtiklerinde bu tablonun yirmi bir satırı onlar için ne gösterir?