Gelişmiş Sürekli Tehdit

Önceki dersin bütün ölçümlerinde süre bağlayıcı olmadı: zincirin toplam maliyeti 52 gün yazıldı, en sabırlı düzeyin bütçesi 400 gündü ve hiçbir aktör gün bütçesi yüzünden durmadı. Sabır bir kısıt olarak hiç devreye girmedi.

Uzun soluklu bir kampanyada ölçünün kendisi süredir. Bir adım günlerce değil aylarca sürebilir ve o ay boyunca savunma tarafında her gün bir kayıt doğar. Her kayıt bir fırsat penceresidir: denetimin uyarabileceği bir an. Bu ders zinciri süre eksenine oturtur ve üç sayı verir — kaç gün sürüyor, kaç gün hiçbir denetimin bakmadığı gün, ve tespit gecikmesi kalem sayısını ne kadar büyütüyor.

Kampanya Bir Süre Dizisidir

Aşağıdaki yapı bir modeldir: gerçek bir kampanya, aktör ya da olay adı yoktur; adımlar yalnız süre, günlük iz ve kalem sayısıyla anılır. Kurgu ölçüm ağı üzerinde çalışılır.

TM4: her adımın bir süresi, günde ürettiği kurgu kayıt sayısı (iz), o kaydı gören bir denetim ve denetimin uyarı için beklediği kayıt eşiği vardır. TM5: bir denetim ancak kendi adımında eşik kadar kayıt birikince uyarır; adım o kadar kayıt üretmeden biterse denetim var olsa da hiç uyarmaz. TM6: kalem sayısı adım içinde doğrusal birikir.

// tehdit/kampanya.mjs — uzun soluklu kampanyanin sure modeli: burada calisan bir saldiri adimi
// yoktur, yalnizca gun, iz ve kalem sayilarindan olusan bir veri yapisi vardir. Gercek bir
// kampanya, aktor ya da olay adi gecmez. Rastgelelik yok.

// TM4: her adimin bir suresi (gun), gunde urettigi kurgu kayit sayisi (iz), o kaydi goren bir
// denetim (ya da yok) ve denetimin uyari icin bekledigi kayit esigi vardir. `kalem`, adim
// bittiginde erisilmis olan birikimli kurgu kalem sayisidir.
export const ADIM = [
  { ad: "kesif", gun: 45, iz: 1, denetim: null, esik: 0, kalem: 0 },
  { ad: "ilk-erisim", gun: 12, iz: 4, denetim: "kimlik-gunlugu", esik: 60, kalem: 1 },
  { ad: "yurutme", gun: 2, iz: 9, denetim: "surec-kaydi", esik: 30, kalem: 2 },
  { ad: "kalicilik", gun: 3, iz: 2, denetim: "baslatma-envanteri", esik: 10, kalem: 3 },
  { ad: "yetki-yukseltme", gun: 38, iz: 6, denetim: "yetki-degisikligi", esik: 180, kalem: 9 },
  { ad: "yanal-gecis", gun: 96, iz: 3, denetim: null, esik: 0, kalem: 26 },
  { ad: "toplama", gun: 120, iz: 2, denetim: null, esik: 0, kalem: 41 },
  { ad: "sizdirma", gun: 14, iz: 12, denetim: "cikis-hacmi", esik: 100, kalem: 48 },
];

export const BASLANGIC = ADIM.map((_, i) =>
  ADIM.slice(0, i).reduce((t, s) => t + s.gun, 0));
export const SURE = ADIM.reduce((t, s) => t + s.gun, 0);
export const TUTUNMA = BASLANGIC[1]; // ilk erisim adiminin basladigi gun

// TM5: bir denetim ancak kendi adiminda esik kadar kayit birikince uyarir; adim o kadar kayit
// uretmeden biterse denetim var olsa da hic uyarmaz.
export function uyariGunu(i, ayar = {}) {
  const s = { ...ADIM[i], ...(ayar[ADIM[i].ad] || {}) };
  if (!s.denetim || s.gun * s.iz < s.esik) return null;
  return BASLANGIC[i] + Math.ceil(s.esik / s.iz);
}
export const ilkTespit = (ayar = {}) => ADIM
  .map((_, i) => uyariGunu(i, ayar)).filter((g) => g !== null).sort((a, b) => a - b)[0] ?? null;

// TM6: kalem sayisi adim icinde dogrusal birikir; gun d'de erisilmis kalem asagidaki gibidir.
export function kalemGun(d) {
  let onceki = 0;
  for (let i = 0; i < ADIM.length; i++) {
    const bas = BASLANGIC[i], son = bas + ADIM[i].gun;
    if (d < son) return Math.floor(onceki + ((d - bas) / ADIM[i].gun) * (ADIM[i].kalem - onceki));
    onceki = ADIM[i].kalem;
  }
  return ADIM.at(-1).kalem;
}

// tehdit/sure.mjs — sure ekseni: hangi adim aylarca suruyor, kac firsat penceresi doguyor,
// yerlesik kalinan her gun kac kalem buyutuyor.
import { ADIM, BASLANGIC, SURE, TUTUNMA, uyariGunu, ilkTespit, kalemGun }
  from "./kampanya.mjs";

const yaz = (g, ...s) => console.log(s.map((v, i) =>
  (g[i] < 0 ? String(v).padEnd(-g[i]) : String(v).padStart(g[i]))).join(""));
const gorulen = ADIM.filter((s) => s.denetim);
const pencereGun = gorulen.reduce((t, s) => t + s.gun, 0);
const pencereKayit = gorulen.reduce((t, s) => t + s.gun * s.iz, 0);

console.log(`${ADIM.length} adim, ${SURE} gun; ${gorulen.length} adimda denetim var, ` +
  `${ADIM.length - gorulen.length} adim hicbir denetimin gormedigi adim; ` +
  `denetimli gun ${pencereGun} (%${((pencereGun / SURE) * 100).toFixed(1)}), ` +
  `denetimli kayit ${pencereKayit}`);

const A = [-18, 6, 5, 22, 7, 10, 12, 8];
console.log("\n1. adim adim sure ve firsat penceresi");
yaz(A, "adim", "gun", "iz", "denetim", "esik", "uretilen", "uyari gunu", "kalem");
for (let i = 0; i < ADIM.length; i++) {
  const s = ADIM[i], u = uyariGunu(i);
  yaz(A, s.ad, s.gun, s.iz, s.denetim || "-", s.esik || "-", s.gun * s.iz,
    u === null ? (s.denetim ? "esik yok" : "-") : u, s.kalem);
}
console.log(`esige varan denetim: ${ADIM.filter((_, i) => uyariGunu(i) !== null).length}/` +
  `${gorulen.length}; ilk tespit gunu ${ilkTespit()}`);

const B = [-30, 8, 13, 9, 15];
console.log("\n2. surenin nerede toplandigi");
yaz(B, "kume", "gun", "sure payi %", "kayit", "kalem artisi");
for (const [ad, k] of [["denetimi olan adimlar", gorulen],
  ["hicbir denetimin gormedigi", ADIM.filter((s) => !s.denetim)],
  ["en uzun iki adim", [...ADIM].sort((x, y) => y.gun - x.gun).slice(0, 2)]]) {
  const g = k.reduce((t, s) => t + s.gun, 0);
  const art = k.reduce((t, s) => {
    const i = ADIM.indexOf(s);
    return t + s.kalem - (i === 0 ? 0 : ADIM[i - 1].kalem);
  }, 0);
  yaz(B, ad, g, ((g / SURE) * 100).toFixed(1), k.reduce((t, s) => t + s.gun * s.iz, 0), art);
}

const C = [-40, 12, 14, 8, 12];
console.log("\n3. tespit gunu ne zaman, o gune kadar kac kalem");
yaz(C, "ayar", "tespit gunu", "yerlesik gun", "kalem", "kurtarilan");
const SENARYO = [
  ["esikler oldugu gibi", {}],
  ["yetki esigi 180 -> 300", { "yetki-yukseltme": { esik: 300 } }],
  ["yetki esigi 300 + yanal gecise denetim", { "yetki-yukseltme": { esik: 300 },
    "yanal-gecis": { denetim: "oturum-sicramasi", esik: 60 } }],
  ["kesife denetim (esik 30)", { kesif: { denetim: "dis-sorgu-hacmi", esik: 30 } }],
  ["hicbir denetim uyarmaz", { "yetki-yukseltme": { esik: 300 }, sizdirma: { esik: 300 } }],
];
for (const [ad, ayar] of SENARYO) {
  const g = ilkTespit(ayar) ?? SURE;
  yaz(C, ad, ilkTespit(ayar) ?? "-", g < TUTUNMA ? "tutunma yok" : g - TUTUNMA,
    kalemGun(g), ADIM.at(-1).kalem - kalemGun(g));
}

const D = [-18, 6, 14, 12, 16];
console.log("\n4. gecikmenin kalem hizi");
yaz(D, "adim", "gun", "kalem artisi", "kalem/gun", "30 gun gecikme");
for (let i = 0; i < ADIM.length; i++) {
  const onceki = i === 0 ? 0 : ADIM[i - 1].kalem, art = ADIM[i].kalem - onceki;
  yaz(D, ADIM[i].ad, ADIM[i].gun, art, (art / ADIM[i].gun).toFixed(3),
    Math.min(art, Math.floor((art / ADIM[i].gun) * 30)));
}
const t0 = ilkTespit(), t1 = ilkTespit({ "yetki-yukseltme": { esik: 300 } });
console.log(`tek bir esigin 180'den 300'e cikmasi tespiti ${t0}. gunden ${t1}. gune tasir: ` +
  `yerlesik gun ${t0 - TUTUNMA} -> ${t1 - TUTUNMA}, kalem ${kalemGun(t0)} -> ${kalemGun(t1)}`);

8 adim, 330 gun; 5 adimda denetim var, 3 adim hicbir denetimin gormedigi adim; denetimli gun 69 (%20.9), denetimli kayit 468

1. adim adim sure ve firsat penceresi
adim                 gun   iz               denetim   esik  uretilen  uyari gunu   kalem
kesif                 45    1                     -      -        45           -       0
ilk-erisim            12    4        kimlik-gunlugu     60        48    esik yok       1
yurutme                2    9           surec-kaydi     30        18    esik yok       2
kalicilik              3    2    baslatma-envanteri     10         6    esik yok       3
yetki-yukseltme       38    6     yetki-degisikligi    180       228          92       9
yanal-gecis           96    3                     -      -       288           -      26
toplama              120    2                     -      -       240           -      41
sizdirma              14   12           cikis-hacmi    100       168         325      48
esige varan denetim: 2/5; ilk tespit gunu 92

2. surenin nerede toplandigi
kume                               gun  sure payi %    kayit   kalem artisi
denetimi olan adimlar               69         20.9      468             16
hicbir denetimin gormedigi         261         79.1      573             32
en uzun iki adim                   216         65.5      528             32

3. tespit gunu ne zaman, o gune kadar kac kalem
ayar                                     tespit gunu  yerlesik gun   kalem  kurtarilan
esikler oldugu gibi                               92            47       7          41
yetki esigi 180 -> 300                           325           280      45           3
yetki esigi 300 + yanal gecise denetim           120            75      12          36
kesife denetim (esik 30)                          30   tutunma yok       0          48
hicbir denetim uyarmaz                             -           285      48           0

4. gecikmenin kalem hizi
adim                 gun  kalem artisi   kalem/gun  30 gun gecikme
kesif                 45             0       0.000               0
ilk-erisim            12             1       0.083               1
yurutme                2             1       0.500               1
kalicilik              3             1       0.333               1
yetki-yukseltme       38             6       0.158               4
yanal-gecis           96            17       0.177               5
toplama              120            15       0.125               3
sizdirma              14             7       0.500               7
tek bir esigin 180'den 300'e cikmasi tespiti 92. gunden 325. gune tasir: yerlesik gun 47 -> 280, kalem 7 -> 45

Sayılar ölçüm sınıfındadır; girdileri TM4–TM6’dır.

Üç Yüz Otuz Günün Yüzde Yetmiş Dokuzu Karanlıkta

Zincirin toplam süresi 330 gündür ve bu sürenin adımlara dağılımı düz değildir. Yürütme iki gün, kalıcılık üç gün sürer; yanal geçiş 96, toplama 120 gündür. İki adım tek başına sürenin %65,5’ini taşır.

Denetim dağılımı sürenin tersidir. Sekiz adımın beşinde bir denetim vardır, üçünde yoktur — ve denetimsiz üç adım, en uzun ikisini içerir. Denetimi olan adımlar toplam 69 gün sürer, yani sürenin %20,9’u; hiçbir denetimin görmediği adımlar 261 gün, yani %79,1. Bir kampanyanın uzunluğu tek başına savunmaya zaman kazandırmaz: kazanılan zaman yalnız denetimli günlerdir.

İkinci tablonun son sütunu bunu keskinleştirir. Denetimli 69 gün boyunca erişilen kalem artışı 16, denetimsiz 261 gün boyunca 32’dir. Kalemlerin üçte ikisi, hiç bakılmayan zaman diliminde toplanır. Kayıt sayısı da aynı yöndedir: denetimsiz adımlar 573 kayıt üretir ve bu kayıtların hiçbiri bir denetime düşmez.

Var Olan Denetim Uyarmayan Denetim Olabilir

Birinci tablonun uyarı günü sütunu, denetimin varlığı ile işleyişi arasındaki farkı yazar. Beş denetimden üçü “eşik yok” satırıdır: denetim tanımlıdır, adımın kayıtlarını görür, ama adım eşiğe varacak kadar kayıt üretmeden biter. İlk erişim 12 günde 48 kayıt üretir, eşiği 60’tır. Yürütme iki günde 18 kayıt üretir, eşiği 30’dur. Kalıcılık üç günde 6 kayıt üretir, eşiği 10’dur.

Bu üç satır aynı kusurun üç örneğidir: eşik, adımın süresine göre değil kayıt hacmine göre konmuştur. Kısa adımlar yüksek eşiğe hiç varamaz. Denetim envanterinde beş kalem görünür, işleyen iki kalem vardır. Kapsama sayımı adım sayısıyla yapılırsa 5/8 yazılır; eşiğe varmayı da sayan bir kapsama ölçüsü 2/8 yazar.

İlk uyarı 92. gündedir ve yetki yükseltme adımındaki denetimden gelir: adım 62. günde başlar, günde 6 kayıt üretir, 180 kayıtlık eşiğe 30 günde varır. O gün erişilmiş kalem sayısı 7’dir ve kampanya 47 gündür yerleşiktir. Yerleşik kalma süresi, ilk erişim adımının başladığı gün ile tespit günü arasındaki farktır.

Bir Eşiğin İki Yüz Otuz Üç Günlük Bedeli

Üçüncü tablo tek bir ayarı değiştirir. Yetki değişikliği denetiminin eşiği 180’den 300’e çıkarılırsa — uyarı sayısını azaltmak için yapılan sıradan bir ayar — o adım 228 kayıt ürettiği için eşiğe hiç varmaz. Uyarma görevi zincirin son adımına düşer: çıkış hacmi denetimi 325. günde uyarır.

Sonuç üç sayıda birden görünür. Tespit günü 92’den 325’e çıkar, yerleşik kalma süresi 47 günden 280 güne, erişilen kalem 7’den 45’e. Kurtarılan kalem 41’den 3’e iner. Tek bir eşik değeri, tek bir denetimde, 38 kalem ve 233 gün fark eder. Eşik ayarı bir uyarı hacmi kararı gibi görünür; ölçüldüğünde bir kalem kararıdır.

Üçüncü satır telafiyi dener: eşik 300’de kalır ama yanal geçiş adımına bir denetim eklenir. O adım günde 3 kayıt üretir, 60 kayıtlık eşiğe 20 günde varır ve tespit 120. güne çeker — 12 kalem, 36 kurtarılan. Kaybedilen 38 kalemin 33’ü geri alınır, hepsi değil. Hiç bakılmayan bir adıma denetim koymak, bozulan bir eşiği tam olarak telafi etmez.

Dördüncü satır zincirin başına gider. Keşif adımına 30 kayıtlık eşikli bir denetim konursa uyarı 30. günde gelir — ilk erişim adımı 45. günde başladığı için tutunma hiç doğmaz ve 48 kalemin tamamı kurtulur. Keşif adımı 45 gün sürer ve günde yalnız 1 kayıt üretir; bu adımı izlemenin bedeli, dışarıdan gelen sorgu hacmini ayrıştıracak bir ölçüm kurmaktır. Beşinci satır ters uçtur: hiçbir denetim uyarmazsa kampanya 285 gün yerleşik kalır ve 48 kalemin tamamına erişir.

Yerleşik Kalınan Her Gün

Dördüncü tablo gecikmeyi bir hıza çevirir. En yüksek kalem hızı yürütme ve sızdırma adımlarındadır: günde 0,500 kalem. En düşük hız 0,125 ile toplamadadır. Ama hız tek başına bedeli vermez, çünkü hızın çarpıldığı süre adımdan adıma otuz kat değişir.

Son sütun bunu birleştirir: her adımda otuz günlük bir gecikmenin kalem karşılığı. Yürütmede 1, kalıcılıkta 1, yetki yükseltmede 4, yanal geçişte 5, toplamada 3 kalemdir. Kısa adımlarda otuz gün beklemek mümkün değildir — adım zaten iki gün sürer ve artışı 1 kalemle sınırlıdır. Uzun adımlarda ise otuz gün, adımın küçük bir dilimidir ve o dilim bile birkaç kalem taşır.

Buradan çıkan sıra, denetim yerleştirmenin süre ekseninden okunuşudur. Bir denetimi kısa bir adıma koymak, uyarma penceresini o adımın süresiyle sınırlar: iki günde eşiğe varmayan bir denetim hiç uyarmaz. Uzun bir adıma koymak ise pencereyi genişletir ama gecikmenin bedelini de büyütür. Süre ekseninde en değerli denetim, uzun bir adımın başında eşiğe varabilen denetimdir — yanal geçiş satırındaki 20 günlük uyarı süresi buna örnektir.

Özet

• 330 günlük sekiz adımlık dizide denetimi olan adımlar 69 gün (%20,9), hiçbir denetimin görmediği adımlar 261 gün (%79,1) sürer; en uzun iki adım sürenin %65,5’ini taşır ve ikisi de denetimsizdir.
• Kalem artışının üçte ikisi denetimsiz günlerde toplanır: denetimli 69 günde 16, denetimsiz 261 günde 32 kalem.
• Denetimin varlığı uyarması demek değildir: beş denetimden üçü, adım eşiğe varacak kadar kayıt üretmeden bittiği için hiç uyarmaz. Adım sayısıyla kapsama 5/8, eşiğe varmayla 2/8’dir.
• İlk tespit 92. gündedir; o gün 7 kaleme erişilmiş ve yerleşik kalma süresi 47 gün olmuştur.
• Tek bir denetimin eşiği 180’den 300’e çıkarsa tespit 325. güne kayar: yerleşik gün 47’den 280’e, kalem 7’den 45’e çıkar. Aynı ayar geri alınmadan yanal geçişe denetim eklemek 33 kalem kurtarır.
• Otuz günlük gecikmenin bedeli adıma göre 1 ile 5 kalem arasındadır; keşif adımına konan bir denetim tutunmayı hiç doğurmadan 48 kalemin tamamını kurtarır.

Sonraki Adım

İki ders zinciri iki ayrı eksenden ölçtü: aktörün yeteneği kaç adım geçtiğini, adımın süresi kaç fırsat penceresi doğduğunu belirledi. Her ikisinde de zincirin kendisi verili kabul edildi — sekiz adım, sabit sıra, her adım bir öncekinin ardından.

Oysa zincirin asıl yapısı sıralamada değil önkoşullardadır. Bir adım neyi gerektirir, o gereklilik sağlanmadan sonraki adım neden olmaz, hangi adım atlanabilir ve hangisi atlanamaz. Önkoşullar yazıldığında her adımın karşısına bir denetim noktası konabilir ve o zaman asıl soru sorulabilir: zincir hangi adımda kırılıyor, kırılmadığında ne oluyor, ve bir adım erken kırmanın kazancı kaç kalem. Sonraki ders bu kursun ölçü birimini kurar ve erken kırma kazancını hesaplar.